HOÀN THIỆN HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM.PDF

WB- World Bank: Ngân hàng th gi i... Ph ng pháp này có chi phí th p và có th ti n hành khá nhanh chóng... ó có th là mô hình tuy n tính, mô hình probit...

NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG

THÔN VI T NAM

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh – N m 2013

NÔNG THÔN VI T NAM

Chuyên ngành: Kinh t tài chính – Ngân hàng

L I CAM OAN

Tác gi cam đoan Lu n v n Th c s kinh t này do chính tác gi nghiên c u và th c hi n

có s h tr c a TS Tr n Th Vi t Thu Các thông tin, s li u đ c s d ng trong lu n

v n này là trung th c và đ c t ng h p t các ngu n đáng tin c y

TRANG BÌA PH

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C T VI T T T

DANH M C CÁC B NG

CH NG 1 : T NG QUAN V X P H NG TệN D NG 1

1.1 T ng quan v x p h ng tín d ng 1

1.1.1 Khái ni m x p h ng tín d ng 1

1.1.2 S ra đ i và phát tri n c a x p h ng tín d ng 1

1.1.3 i t ng x p h ng tín d ng 2

1.1.4 Vai trò c a x p h ng tín d ng 4

1.1.5 Nguyên t c x p h ng tín d ng 6

1.1.6 Ph ng pháp x p h ng tín d ng và u nh c đi m 7

1.1.7 Các nhân t c n xem xét trong x p h ng tín d ng doanh nghi p 9

1.1.8 Mô hình x p h ng tín d ng doanh nghi p 12

1.1.9 Quy trình x p h ng tín d ng 17

1.2 M t s mô hình x p h ng tín d ng c a m t s t ch c x p h ng tín d ng qu c t 18

1.3 Kinh nghi m x p h ng tín d ng doanh nghi p c a m t s ngơn hƠng trên th gi i vƠ bƠi h c XHTD doanh nghi p cho các TCTD t i Vi t Nam21 1.3.1 Kinh nghi m x p h ng tín d ng doanh nghi p c a m t s ngân hàng trên th gi i 21

1.3.2 Bài h c kinh nghi m v XHTD DN cho các TCTD t i Vi t Nam 23

K T LU N CH NG 1 24

DOANH NGHI P T I NGỂN HẨNG NÔNG NGHI P VẨ PHÁT TRI N

NÔNG THÔN VI T NAM 25

2.1 Gi i thi u chung v Agribank 25

2.1.1 Tóm t t quá trình hình thành và phát tri n 25

2.1.2 M ng l i ho t đ ng 26

2.2 Tình hình ho t đ ng kinh doanh c a Agribank 27

2.2.1 Tình hình tài chính và k t qu ho t đ ng kinh doanh 27

2.2.2 Tình hình ho t đ ng tín d ng 29

2.3 Th c tr ng h th ng XHTD khách hƠng doanh nghi p t i Agribank35 2.3.1 C n c xây d ng h th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p 35

2.3.2 i t ng x p h ng tín d ng doanh nghi p 35

2.3.3 Vai trò c a x p h ng tín d ng doanh nghi p 35

2.3.4 Nguyên t c x p h ng tín d ng doanh nghi p 36

2.3.5 Ph ng pháp x p h ng tín d ng doanh nghi p 36

2.3.6 Quy trình x p h ng tín d ng doanh nghi p 38

2.3.7 ng d ng k t qu ch m đi m tín d ng và x p h ng khách hàng trong vi c ra quy t đ nh cho vay và giám sát sau khi cho vay 42

2.4 So sánh h th ng XHTD DN c a Agribank v i m t s t ch c x p h ng khác trên th gi i vƠ m t s TCTD t i Vi t Nam 42

2.4.1 So sánh h th ng XHTD DN c a Agribank v i m t s t ch c x p h ng trên th gi i 42

2.4.2 So sánh h th ng XHTD DN c a Agribank v i m t s t ch c tín d ng t i Vi t Nam 43

2.5 ánh giá h th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p t i Agribank 46

2.5.1 K t qu đ t đ c 46

2.5.2 Nh ng t n t i c a h th ng XHTD doanh nghi p c a Agribank 49

2.6 Nguyên nhân c a nh ng t n t i 57

2.6.1 Nguyên nhân khách quan 57

2.6.2 Nguyên nhân ch quan 59

K T LU N CH NG 2 60

D NG KHÁCH HẨNG DOANH NGHI P T I NGỂN HẨNG NÔNG

NGHI P VẨ PHÁT TRI N NÔNG THÔN VI T NAM 61

3.1 M c tiêu qu n tr r i ro c a Ngơn hƠng Nông nghi p vƠ Phát tri n Nông thôn Vi t Nam đ n n m 2015 61

3.2 Gi i pháp hoƠn thi n mô hình x p h ng tín d ng doanh nghi p t i Agribank 62

3.2.1 xu t hoàn thi n mô hình x p h ng tín d ng khách hàng doanh nghi p t i Agribank 62

3.2.2 K t qu ki m ch ng XHTD c a m t doanh nghi p th c t t i Agribank theo mô hình c và mô hình đ xu t 72

3.3 Nhóm gi i pháp v qu n tr đi u hƠnh 75

3.3.1 H th ng XHTD doanh nghi p ph i đ c c p nh t th ng xuyên 75

3.3.2 Nâng cao nh n th c v XHTD doanh nghi p 76

3.3.3 S p x p l i b ph n th c hi n công tác XHTD doanh nghi p 77

3.3.4 Hoàn thi n h th ng công ngh thông tin ph c v cho vi c ch m đi m 77

3.3.5 Xây d ng chính sách khách hàng trên c s x p h ng tín d ng 78

3.4 L trình th c hi n 79

3.5 M t s ki n ngh v i c quan h u quan 80

3.5.1 i v i Ngân hàng Nhà n c 80

3.5.2 i v i Chính Ph và các Ban ngành có liên quan 80

K T LU N

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

-NHNN

PH L C 04: So sánh h th ng XHTD doanh nghi p c a Agribank v i m t s

ABA – Asian Bankers Assiciation: Hi p h i ngân hàng Châu Á

ACB – Asia Commercial Bank: Ngân hàng TMCP Á Châu Vi t Nam

Agribank : Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam

ALC - Agribank Leasing Company: Công ty cho thuê tài chính Ngân hàng Nông

nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam

ADB- Asian Development Bank: Ngân hàng phát tri n Châu Á

d ng Nông nghi p và Nông thôn khu v c Châu á Thái Bình D ng

CICA - Confederation of international credit Agricultural : Hi p h i Tín d ng

TNN : Doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài

và thu

EBITDA : Earnings before interest, taxes, depreciation, and amortization:

L i nhu n tr c lãi vay, thu và kh u hao

FITCH : Fitch Ratings

MM : Middle Medium: Quy mô trung bình

SME : Small and Medium Enterprise: Doanh nghi p v a và nh

Ngân hàng TMCP Ngo i th ng Vi t nam

WB- World Bank: Ngân hàng th gi i

B ng 2.1: Tình hình tài chính và k t qu ho t đ ng kinh doanh c a Agribank t

n m 2008-2012 27

B ng 2.2: Tình hình d n tín d ng c a Agribank t 2008-2012 29

B ng 2.3: Tình hình ho t đ ng tín d ng n m 2011-2012 30

B ng 2.4: Phân lo i n theo Q 493 và HTXH n m 2011-2012 31

B ng 2.5: Ch m đi m quy mô doanh nghi p 39

B ng 2.6: B ng tr ng s áp d ng cho các ch tiêu phi tài chính 40

B ng 2.7 : T ng h p đi m tín d ng 41

B ng 2.8: H th ng ký hi u x p h ng tín d ng doanh nghi p c a Agribank 41

B ng 2.9 : Tính đi m quy mô doanh nghi p c a BIDV, Vietcombank Agribank 44 B ng 2.10: Tr ng s c a nhóm các ch tiêu phi tài chính XHTD 44

B ng 2.11: Tr ng s các ch tiêu tài chính và phi tài chính ch m đi m XHTD doanh nghi p c a BIDV, Vietcombank, Agribank 45

B ng 2.12: H s r i ro ch m đi m XHTD DN m i thành l p c aVietcombank 45 B ng 2.13: Phân lo i nhóm n theo k t qu x p h ng 49

B ng 2.14 : T ng h p thang đo đ c mư hóa 50

B ng 2.15: T l d n chuy n t k t qu x p h ng t t sang nhóm n x u h n n m 2011-2012 56

B ng 3.1: Xác đ nh quy mô XHTD khách hàng doanh nghi p 63

B ng 3.2: Ch m đi m quy mô XHTD doanh nghi p 63

B ng 3.3: T tr ng nhóm ch tiêu phi tài chính theo lo i hình doanh nghi p 68

B ng 3.4 H th ng ký hi u x p h ng tín d ng doanh nghi p 69

B ng 3.5: Ma tr n x p h ng kho n vay c a doanh nghi p 70

B ng 3.6: H s r i ro ch m đi m XHTD DN m i thành l p c a Agribank 71

B ng 3.7: Ma tr n x p h ng d a theo k t h p gi a đi u 6 và đi u 7 Q 493 72

B ng 3.8 : B ng cân đ i k toán rút g n n m 2010 c a CTCP A 73

B ng 3.9: Xác đ nh quy mô c a CTCP A 74

B ng 3.10 : So sánh k t qu XHTD c a CTCP A theo mô hình c và mô hình m i 75

Bi u đ 2.1: T l t ng t ng ngu n v n, d n , l i nhu n 2009-2012 27

Bi u đ 2.2: D n và n x u c a Agribank t n m 2008-2012 29

Bi u đ 2.3: T l t ng tr ng d n và n x u t 2009-2012 30

Bi u đ 2.4 : K t qu x p h ng tín d ng đ n ngày 31/12/2011 47

Bi u đ 2.5 : K t qu x p h ng tín d ng đ n ngày 31/12/2012 47

Bi u đ 2.6: T l d n chuy n t k t qu x p h ng t t sang nhóm n x u h n n m 2011-2012 57

L I M U

1 Lý do l a ch n đ tài

Hi n nay, xu h ng toàn c u hóa và h i nh p kinh t qu c t đư tr thành

m c tiêu chung c a nhi u qu c gia, Vi t Nam c ng đang t ng b c v n lên, hòa mình vào dòng ch y chung c a khu v c và th gi i H i nh p đư và đang đem l i nhi u c h i cho n n kinh t Vi t Nam nói chung và ngành ngân hàng nói riêng, song nó c ng ti m n nhi u r i ro thách th c, m t trong nh ng thách th c đó là yêu

c u minh b ch hóa thông tin, ki m soát r i ro trong h th ng ngân hàng c bi t, trong th i gian g n đây khi các v kh ng ho ng liên ti p x y ra trên th tr ng tài chính th gi i, các v phá s n c a các ngân hàng l n trên th gi i thì yêu c u an ninh tín d ng, ki m soát r i ro tr nên b c thi t h n bao gi h t

Trong kinh doanh ngân hàng t i Vi t Nam, l i nhu n t ho t đ ng tín d ng chi m t tr ng ch y u trong thu nh p c a các ngân hàng Tuy nhiên, ho t đ ng này luôn ti m n r i ro cao, đ c bi t là các n c mà h th ng thông tin thi u minh

b ch và không đ y đ , trình đ qu n tr r i ro còn nhi u h n ch , tính chuyên nghi p c a cán b ngân hàng ch a cao…nh Vi t Nam Do đó, yêu c u xây d ng

m t mô hình qu n tr r i ro tín d ng có hi u qu và phù h p v i tiêu chu n th gi i

là m t đòi h i b c thi t đ đ m b o h n ch r i ro trong ho t đ ng c p tín d ng,

h ng đ n các chu n m c qu c t trong qu n tr r i ro và phù h p v i môi tr ng

h i nh p

X p h ng tín d ng là m t công c hi u qu , mang tính khoa h c trong qu n

tr r i ro tín d ng thông qua l ng hóa các đánh giá và đ a ra các quy t đ nh phù

h p Vi c s d ng công c x p h ng tín nhi m nhi u n c trên th gi i đư tr thành thông d ng và thông l nh m xóa tan kho ng t i thông tin gi a các nhà đ u

t , các nhà kinh doanh Tuy nhiên, Vi t Nam, v n đ này còn khá m i m và nh n

th c còn ch a th ng nh t Do v y, v n đ xây d ng và hoàn thi n h th ng XHTD

đ c bi t là h th ng XHTD đ i v i khách hàng doanh nghi p đang đ c các NHTM quan tâm nh m t ng c ng kh n ng d báo trong qu n tr r i ro tín d ng t đó

gi m b t t l n x u ph i trích d phòng r i ro, đáp ng yêu c u c a Basel và Ngân hàng Nhà n c ó là lý do c n thi t tác gi l a ch n đ tài nghiên c u “ Hoàn thi n h th ng x p h ng tín d ng khách hàng doanh nghi p t i Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam”

2 M c tiêu nghiên c u c a đ tài

Nghiên c u c s lý lu n hi n đ i v x p h ng tín nhi m, h th ng đánh giá

x p h ng tiên ti n c a nh ng t ch c x p h ng l n trên th gi i nh S&P Moody,Fitch và mô hình đi m s tín d ng c a Edward I Atlman, Basel II đang

đ c áp d ng ph bi n trên th gi i t đó rút ra kinh nghi m v XHTD doanh nghi p cho các TCTD t i Vi t Nam

Phân tích th c tr ng h th ng XHTD đ i v i khách hàng doanh nghi p c a Agribank.T đó đ a ra nh ng k t qu và h n ch c n kh c ph c

xu t nh ng gi i pháp nh m hoàn thi n h th ng XHTD đ i v i khách hàng doanh nghi p c a Agribank

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng c a đ tài:

- N i dung c b n v h th ng XHTD và kinh nghi m c a m t s ngân hàng c a m t s n c trên th gi i

- Th c tr ng h th ng XHTD doanh nghi p c a Agribank

- Gi i pháp hoàn thi n h th ng XHTD doanh nghi p c a Agribank

Ph m vi nghiên c u c a đ tài: H th ng x p h ng tín d ng khách hàng doanh nghi p t i Agibank t n m 2008-2012

- Ph ng pháp phân tích s li u đ làm rõ th c tr ng c a h th ng XHTD doanh nghi p c a Agribank

- Ph ng pháp so sánh đ so sánh các ch tiêu đánh giá, ph ng pháp đánh giá

c a h th ng XHTD c a Agribank v i h th ng XHTD c a m t s NHTM trong n c

- Ph ng pháp kh o sát th ng kê đ tìm ra nh ng h n ch c a h th ng XHTD

t đó đ a ra gi i pháp kh c ph c

- Ph ng pháp ch s Z c a Atlman đ đ a ra nh ng nh n đ nh nh m hoàn thi n h th ng XHTD doanh nghi p c a Agribank

5 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

K t qu c a đ tài nghiên c u nh m góp ph n nh đ a h th ng XHTD khách hàng doanh nghi p c a Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn

Vi t Nam phù h p h n v i tiêu chu n qu c t , t đó h tr Agribank trong công tác phân lo i n , xây d ng chính sách tín d ng phù h p h n v i t ng nhóm đ i

t ng khách hàng nh m m c tiêu cu i cùng là góp ph n nh nâng cao đ c

Trình bày các v n đ t ng quan v x p h ng tín d ng, kinh nghi m x p

h ng tín d ng c a m t s n c trên th gi i và bài h c XHTD cho m t s TCTD t i

Vi t Nam

Ch ng 2: Th c tr ng h th ng XHTD khách hàng doanh nghi p t i

Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam

Trình bày th c tr ng h th ng XHTD doanh nghi p t i Agribank, so sánh v i các ngân hàng khác, kh o sát các chi nhánh T đó ti n hành phân tích, đánh giá, so sánh ki m ch ng các ch tiêu đánh giá trong mô hình XHTD hi n t i, rút ra nh ng thành t u, h n ch , xác đ nh nguyên nhân h n ch đ b sung, hoàn thi n các ch tiêu, ph ng pháp XHTD doanh nghi p và công tác phân lo i n

Ch ng 3: Gi i pháp nh m hoàn thi n h th ng XHTD doanh nghi p

t i Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam

Trình bày các gi i pháp đ hoàn thi n h th ng XHTD t i Agribank

CH NG 1 : T NG QUAN V X P H NG TệN D NG

1.1.1 Khái ni m x p h ng tín d ng

“Credit rating” đ c d ch v i nhi u ngh a khác nhau nh x p h ng tín nhi m,

x p h ng tín d ng, đ nh m c tín d ng, đ nh m c tín nhi m, đánh giá tín nhi m,

…trong lu n v n th ng nh t s d ng thu t ng là x p h ng tín d ng vì khái ni m này đ c xem xét khi đ ng d i góc đ c a ngân hàng do đó m c đích c a x p

h ng tín nhi m c ng là nh ng m c đích c a x p h ng tín d ng

Cho đ n nay khó có th đ a ra m t khái ni m rõ ràng v x p h ng tín d ng Tùy theo góc đ nghiên c u mà có nhi u đ nh ngh a khác nhau v “x p h ng tín d ng”:

Theo công ty Moody’s thì x p h ng tín d ng là nh ng ý ki n đánh giá v

ch t l ng tín d ng và kh n ng thanh toán n c a ch th đi vay d a trên nh ng phân tích tín d ng c b n và bi u hi n thông qua h th ng ký hi u t Aaa t i C (Moody’s, 2011)

Theo t ch c x p h ng Standards & Poor thì x p h ng tín d ng là nh ng ý

ki n đánh giá v r i ro tín d ng, kh n ng và s s n sàng thanh toán các ngh a v tài chính m t cách đ y đ và đúng h n c a m t ch th phát hành, nh m t doanh nghi p, m t Chính ph ho c m t y ban nhân dân X p h ng tín d ng c ng đ c p

đ n ch t l ng tín d ng c a m t kho n n riêng l , nh m t trái phi u doanh nghi p

ho c m t trái phi u c a chính quy n đ a ph ng, và xác su t t ng đ i mà kho n phát hành đó có th v n (Standards & Poor, 2011)

Nh v y, có th hi u m t cách khái quát v x p h ng tín d ng là nh ng ý

ki n đánh giá v ch t l ng tín d ng, kh n ng và s s n sàng thanh toán các ngh a

v tài chính (bao g m g c và lãi) m t cách đ y đ và đúng h n c a đ i t ng x p

h ng trong su t th i gian t n t i c a đ i t ng x p h ng đó, đ c th hi n thông qua h th ng phân lo i ký hi u đ c xác đ nh tr c

1.1.2 S ra đ i và phát tri n c a x p h ng tín d ng

X p h ng tín d ng (credit ratings) là thu t ng b t ngu n t ti ng Anh (credit: là tín d ng hay tín d ng, ratings: là s x p h ng) do John Moody đ a ra vào n m 1909 khi đánh giá tín d ng c a các doanh nghi p ngành đ ng s t

Cùng n m đó, cu n “c m nang ch ng khoán đ ng s t” đ c phát hành d a trên

vi c nghiên c u, phân tích và công b b ng x p h ng tín d ng l n đ u tiên cho 1.500 lo i trái phi u c a 250 công ty theo m t h th ng ký hi u đ c x p l n l t là Aaa đ n C ( hi n nay nh ng ký hi u này đư tr thành chu n m c qu c t ) (Mulligan, 2009)

XHTD doanh nghi p ch phát tri n nhanh M sau cu c kh ng ho ng kinh

t n m 1929 – 1933 khi hàng lo t các công ty vay n b phá s n, v n Th i k này chính ph Hoa K đư có nhi u quy đ nh v vi c c m các đ nh ch tài chính b v n

đ u t mua trái phi u có đ tin c y th p d i m c an toàn trong b ng XHTD

Nh ng quy đ nh này làm cho uy tín c a các công ty XHTD ngày m t lên cao Trong

su t h n 50 n m, vi c XHTD ch đ c ph bi n M , ch t nh ng n m 1970 đ n nay, d ch v XHTD m i m r ng và phát tri n khá m nh nhi u n c C th là s

ra đ i công ty Fitch Investor Service (1924), Standard and Poor (1941), công ty x p

h ng trái phi u Canada – Canadian Bond Rating service (1972) ; t ch c x p h ng trái phi u Nh t B n – Japanese Bond Rating Instiute (1975); công ty Duff and Phelps (1982)

S m r ng t ng d n, trong nh ng n m 1970 các c quan x p h ng đ ng đ u

ch có m t s nhân viên phân tích thì đ n 1980 theo báo cáo c a Partnoy S &P có

30 chuyên gia trong nhóm công nghi p đ n n m 1986 con s này đư lên t i 40 N m

1995, S&P có 800 nhà phân tích và t ng c ng là 1200 nhân viên; Moody’s c ng m

r ng v i t c đ t ng t t i 560 nhà phân tích và t ng c ng 1700 nhân viên S

t ng tr ng v s l ng nhân s ch ng t s m r ng c a các công ty x p h ng tín d ng

Cùng v i s phát tri n c a th tr ng trái phi u các t ch c x p h ng tín

d ng c a các qu c gia trên th gi i c ng l n l t ra đ i Philippnes (1982); k đó là Malaysia (1991); Vi t Nam (9/1992) v i tên Phòng thông tin phòng ng a r i ro (TPR) thu c V tín d ng – Ngân hàng nhà n c; Thái Lan (1993); Trung Qu c (1994), Indonesia (1995) m i qu c gia vi c x p h ng tín d ng đang d n tr nên minh b ch và là y u t quan tr ng khi xem xét, đánh giá ch th đi vay, ch th phát hành trái phi u,…S phát tri n c a các t ch c x p h ng tín d ng trên th gi i

ch ng t t m quan tr ng c a vi c x p h ng tín d ng trong ho t đ ng tài chính

Có nhi u cách đ phân lo i x p h ng tín d ng Tùy thu c vào các c n c khác nhau, theo (Bhatia and Batra 1996, p.287) có th phân lo i nh sau:

1.1.3.1 X p h ng tín d ng cá nhân

Là hình th c x p h ng đ c áp d ng đ i v i các khách hàng cá nhân tham gia vào ho t đ ng tín d ng c a các ngân hàng th ng m i Vi c x p h ng tín d ng

cá nhân đ c th c hi n d a trên l ch s vay – tr n , s l ng và lo i tài s n đ m

b o mà cá nhân đó đang s h u, nh ng kho n thanh toán ch m ho c n quá h n…

T t c nh ng thông tin đó đ u đ c thu th p và t ng h p trong các báo cáo x p

h ng tín d ng v cá nhân đó

1.1.3.2 X p h ng tín d ng doanh nghi p

Là hình th c t p trung vào đ i t ng x p h ng là các doanh nghi p Vi c x p

h ng tín d ng doanh nghi p đ c th c hi n b ng nhi u ph ng pháp khác nhau,

nh ng v c b n v n d a trên các ch tiêu tài chính và phi tài chính c a doanh nghi p đ đánh giá

1.1.3.3 X p h ng tín d ng ngành

Là hình th c x p h ng đ c áp d ng cho các ngành kinh t Vi c x p h ng tín d ng ngành d a trên nh ng đóng góp c a ngành đó đ i v i n n kinh t , đ c bi t

là xác đ nh ngành then ch t trong quá trình công nghi p hóa và hi n đ i hóa đ t

n c, và ch s ti n b công ngh c a ngành

1.1.3.4 X p h ng tín d ng qu c gia

Lo i hình x p h ng tín d ng này đánh giá m c đ tin c y c a m t qu c gia,

đ t đó có th so sánh môi tr ng đ u t gi a các qu c gia Qu c gia nào càng

đ c x p h ng tín d ng cao thì càng nh n đ c s tín d ng c a các nhà đ u t n c ngoài nên s thu hút đ c nhi u ngu n v n đ u t Vi c x p h ng tín d ng qu c gia

d a trên các ch s phát tri n chung nh : ch s phát tri n các ngành, ch s an toàn

h n ch r i ro tín d ng bên c nh các bi n pháp truy n th ng, thì x p h ng tín d ng khách hàng là m t công c h tr h u hi u trong vi c ra quy t đ nh cho vay

L a ch n khách hàng

L ch n khách hàng đ c p tín d ng luôn là m t quy t đ nh quan tr ng trong ho t đ ng tín d ng c a ngân hàng D a vào c s nào đ ngân hàng quy t

đ nh cho vay hay t ch i cho vay? Khi xem xét quy t đ nh cho vay ngân hàng

th ng c n c vào tài s n đ m b o, ph ng án s n xu t kinh doanh, tình hình tài chính, kh n ng tr n … Tuy nhiên hi n nay bên c nh các đi u ki n nh trên thì

hi n nay k t qu x p h ng tín d ng là m t nhân t quan tr ng h tr cho vi c l a

ch n đ c nh ng khách hàng t t, đem l i l i nhu n cho ngân hàng

H tr ho t đ ng phân lo i n và trích l p d phòng r i ro

Theo i u 7 c a Quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN ngày 22/4/2005 v phân

lo i n , trích l p và s d ng d phòng thì h th ng x p h ng tín d ng n i b là c n

c đ t ch c tín d ng phân lo i n và xây d ng chính sách d phòng r i ro

Theo quy đ nh này thì hi n các TCTD có th s d ng 2 ph ng pháp phân

lo i n : ph ng pháp đ nh l ng và ph ng pháp đ nh tính Trong đó, ph ng pháp

đ nh l ng là phân lo i n theo tu i n , còn ph ng pháp đ nh tính l i c n c

d a trên h th ng XHTD n i b và chính sách d phòng r i ro c a TCTD đó đ c NHNN ch p thu n K t qu XHTD là đi m t ng h p và t ng ng v i các m c trên thang đi m là nhóm n t ng ng

H th ng x p h ng hi u qu s h tr cho vi c s d ng ph ng pháp đ nh tính đ xác đ nh m c đ r i ro c a các kho n tín d ng, t đó giúp phân lo i n chính xác h n, c tính đ c t n th t s giúp trích l p d phòng theo t l phù h p,

g n v i thông l qu c t

Xây d ng chính sách khách hàng

Trong môi tr ng kinh doanh hi n nay,ngân hàng mu n t n t i và phát tri n

ph i xây d ng đ c m t chính sách khách hàng hi u qu Chính sách khách hàng bao g m: Chính sách tín d ng, chính sách lãi su t, chính sách tài s n b o đ m, chính sách các lo i phí

C n c vào k t qu x p h ng tín d ng mà ngân hàng có th cung c p cho khách hàng nh ng s n ph m tín d ng khác nhau theo các chính sách v lãi su t, chính sách tài s n b o đ m, chính sách các lo i phí riêng bi t Nh ng khách hàng có

k t qu x p h ng t t s đ c u tiên các s n ph m nh u đưi v các s n ph m cho vay ng n h n theo h n m c tín d ng, cho vay trung, dài h n, phát hành b o lãnh, bao thanh toán,…

X p h ng tín d ng giúp cho nhà đ u t có m t công c đ đánh giá r i ro tín

d ng, l a ch n đ c nh ng c phi u t t, gi m thi u chi phí thu th p, phân tích, giám sát kh n ng tr n c a các t ch c phát hành trái phi u, công c n ng

th i, nhà đ u t c ng có th nh n đ c m c lãi su t cao h n do gi m b t đ c trung gian tài chính (ngân hàng) trong quá trình l u thông ti n t

D a trên các k t qu XHTD mang l i, các nhà đ u t m i có c n c đ th m

đ nh, l a ch n danh m c đ u t , d báo tình hình phát tri n c a doanh nghi p đ t

đó đ a ra quy t đ nh đ u t đúng đ n

ánh giá đ c đ tín d ng c a th tr ng đ i v i b n thân doanh nghi p

K t qu x p h ng tín d ng giúp doanh nghi p có cái nhìn t ng quan v các

càng th p, ni m tin c a các nhà đ u t càng cao c bi t đ i v i các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán khi đ c x p h ng cao s đ c nhi u nhà đ u

X p h ng tín d ng giúp doanh nghi p đ a đ c hình nh t i các nhà đ u t

Nh ng doanh nghi p có k t qu x p h ng t t có th nâng cao đ c v th , th ng

hi u uy tín trên th tr ng

X p h ng tín d ng giúp th tr ng tài chính minh b ch h n, nâng cao hi u

qu c a n n kinh t và t ng c ng kh n ng giám sát th tr ng c a chính ph và NHNN

Hi n nay, h u h t các th tr ng ch ng khoán trên th gi i đ u t n t i các t

ch c x p h ng, đây là m t xu th phù h p và t t y u X p h ng tín d ng s nâng cao tính công khai, lành m nh, v ng ch c c a th tr ng vì các thông s đư đ c công khai đ các thành ph n tham gia th tr ng hoàn toàn ch đ ng trong vi c l a ch n

m c tiêu c a mình

1.1.5 Nguyên t c x p h ng tín d ng

XHTD ch y u phân tích tín d ng trên c s ý th c và thi n chí tr n c a

ng i đi vay và t ng kho n vay; đánh giá r i ro dài h n d a trên nh h ng c a chu

k kinh doanh và xu h ng kh n ng tr n trong t ng lai; đánh giá r i ro toàn

di n và th ng nh t d a vào h th ng ký hi u x p h ng Theo Th y Ng c Thu (2011)

vi c phân tích x p h ng tín d ng d a trên các nguyên t c c b n sau :

(2) Các d li u đ nh tính : ó là nh ng quan sát không đo l ng đ c b ng

s Trong t p d li u đ nh tính m i quan sát s và ch thu c v m t ki u lo i nào đó

Ví d nh tình hình c nh tranh, xu h ng th tr ng, v th kinh doanh c a công ty,

s đa d ng hoá ho t đ ng và các lu t l , quy đ nh

xu ng”, có ngh a là phân tích t các y u t v mô nh h ng đ n công ty đ n các

y u t c a b n thân công ty theo trình t sau:

(1) Phân tích r i ro mang tính v mô v xu h ng c a qu c gia, ngành nh

t c đ t ng tr ng kinh t c a qu c gia, s n đ nh v chính tr , chính sách tài chính, s m c a th tr ng …;

(2) Phân tích r i ro ho t đ ng kinh doanh nh tình hình c nh tranh, xu

h ng th tr ng, v th kinh doanh c a công ty, s đa d ng hoá ho t đ ng và các

lu t l quy đ nh;

(3) Phân tích r i ro tài chính bao g m hàng lo t ch tiêu ph thu c vào t ng ngành ngh , k t h p so sánh gi a r i ro tài chính và r i ro kinh doanh, xem xét đ linh ho t tài chính c ng nh chính sách tài chính;

(4) Phân tích h ng phát tri n c a công ty nh ch t l ng ban qu n lý và chi n l c kinh doanh;

(5) Phân tích tình tr ng pháp lý c a doanh nghi p

th c hi n x p h ng, các t ch c x p h ng trên th gi i (S&P, 2011) có th

s d ng ph ng pháp chuyên gia ho c ph ng pháp th ng kê

Ph ng pháp chuyên gia là ph ng pháp thu th p và x lý nh ng đánh giá

d báo b ng cách t p h p và h i ý ki n các chuyên gia thu c m t l nh v c h p c a khoa h c Quá trình áp d ng ph ng pháp chuyên gia có th chia thành ba giai

đo n: L a ch n chuyên gia, tr ng c u ý ki n chuyên gia, thu th p và x lý các đánh giá d báo

Trong XHTD ph ng pháp này d a trên nh ng kinh nghi m đ c đúc k t

c a các chuyên gia, qua đó đ có th tìm ra đ c b n ch t c a m i quan h gi a có nguy c phá s n và các nhân t nh h ng đ n nó Kinh nghi m đ c tích l y t :

 Nh ng quan sát và tr i nghi m th c t mang tính ch quan

 Ph ng đoán v m i t ng quan c a vi c kinh doanh và có nguy c phá s n

 Các ki n th c kinh t liên quan t i vi c có nguy c phá s n

Có r t nhi u mô hình s d ng ph ng pháp chuyên gia và th ng đ c nhóm d i tiêu đ là l p mô hình chu n đoán và đ c chia thành: B ng câu h i c

đi n, h th ng đ nh tính, h th ng chuyên gia

đánh giá kh n ng thanh toán n c a đ i t ng c n x p h ng, các chuyên gia s tìm ki m thông tin thông qua các báo cáo c a doanh nghi p, thông tin th

tr ng và thông tin t ph ng v n hay th o lu n v i các thành viên Ban đi u hành, thành viên H i đ ng qu n tr H s d ng nh ng thông tin này đ đánh giá tình

tr ng tài chính, tình hình ho t đ ng kinh doanh, các chính sách và chi n l c qu n

tr r i ro c a toàn doanh nghi p K t qu cu i cùng chính là h ng m c x p h ng tín

d ng c a doanh nghi p c n x p h ng

u đi m

- T n d ng đ c kinh nghi m và tri th c chuyên sâu c a các chuyên gia trong chuyên ngành c a h ng th i, do k t qu đánh giá đ c t p h p t nhi u

ng i nên m c đ tin c y khá cao

- Do k t qu đ c t p h p t nhi u ng i nên nó đ c xem xét trên nhi u

ph ng di n khác nhau Do đó có th tránh đ c s phi n di n, m t chi u

Nh c đi m

- Chi phí đánh giá có th r t cao khis l ng ng i tham gia đông và s vòng thu th p ý ki n g m nhi u l n

- Không th lo i b hoàn toàn khía c nh ch quan trong k t qu đánh giá

- Do th i gian ti n hành đánh giá trong m t kho ng th i gian dài nên nhân

s c a nhóm chuyên gia có th bi n đ ng

- Do ph ng pháp x p h ng đ c th c hi n b i m t hay m t vài ng i nên k t

qu đánh có th mang tính ch quan cao Ng i đánh giá có th r i vào nh ng cái b y do con s t o ra

Ph ng pháp th ng kê là m t quá trình bao g m đi u tra th ng kê, khái quát hoá thông tin (còn g i là t ng h p th ng kê), phân tích và d báo ây chính là quá trình mô hình hóa toán h c các v n đ c n phân tích theo m c tiêu c a nghiên c u

Trong th c t , tùy thu c vào ph ng pháp th ng kê đ c s d ng trong x p

h ng tín d ng có th ti p c n theo các mô hình th ng kê sau: mô hình phân tích phân bi t, mô hình h i quy, mô hình logit và probit, m ng neutral

Mô hình th ng kê ki m đ nh các gi thuy t s d ng các mô hình th ng kê trên b d li u th c nghi m Trong quá trình XHTD, s d ng các ph ng pháp

th ng kê đòi h i vi c đ a ra các gi thuy t liên quan t i tiêu chu n nguy c phá s n

ti m n ng Nh ng gi thuy t này xem xét đ n nguy c phá s n c a doanh nghi p là cao, th p h n nguy c phá s n trung bình c a nh ng doanh nghi p có nguy c phá

s n so v i nh ng doanh nghi p không có nguy c phá s n Nh ng thông tin v nguy

c phá s n c a m i doanh nghi p đ u đ c th hi n qua b s li u th c nghi m,

nh ng gi thuy t này có th b bác b ho c đ c ch p nh n m t cách phù h p

Theo ph ng pháp này thì h u nh ch t p trung vào các d li u đ nh l ng

và k t h p ch t ch chúng trong m t mô hình toán h c đư đ c các chuyên gia x p

h ng nghiên c u và ki m ch ng Thông qua mô hình, các t ch c x p h ng có th đánh giá ch t l ng tài s n, kh n ng sinh l i, kh n ng tr n d a trên ch y u là các báo cáo tài chính đ c công b kèm theo nh ng đi u ch nh thích h p

u đi m

- D áp d ng, đ n gi n và vi c đánh giá, x p h ng hoàn toàn d a trên c s

đ nh l ng Ph ng pháp này có chi phí th p và có th ti n hành khá nhanh chóng

- Có th lo i b khía c nh ch quan trong k t qu đánh giá

Nhóm ch tiêu thanh kho n

ây là nhóm ch tiêu dùng đ đánh giá kh n ng đáp ng các kho n n c a doanh nghi p, đ c bi t là các kho n n ng n h n Các t s th ng đ c s d ng trong nhóm ch tiêu thanh kho n nh : t s thanh toán nhanh, t s thanh toán hi n

th i, t s thanh toán t c th i

Nhóm ch tiêu ho t đ ng

ây là nhóm đo l ng m c đ hi u qu trong vi c s d ng tài s n c a doanh nghi p, nó c ng là nh ng ch tiêu cho bi t đ c m c đ r i ro tài chính c a doanh nghi p Các t s th ng đ c s d ng: vòng quay v n l u đ ng, vòng quay hàng

t n kho, vòng quay kho n ph i thu, hi u su t s d ng tài s n c đ nh

Nhóm ch tiêu đòn b y

ây là nhóm ch tiêu ph n ánh quy mô n so v i v n ch s h u c a doanh nghi p, là b ng ch ng v kh n ng hoàn tr các kho n n c a doanh nghi p trong dài h n M t s t s trong nhóm ch tiêu này bao g m: N ph i tr / T ng tài s n,

N dài h n/ V n ch s h u

Nhóm ch tiêu tiêu l i nhu n

ây là nhóm ch tiêu đ đánh giá hi u qu trong vi c s d ng các ngu n l c

c a doanh nghi p đ t o l i nhu n Ch tiêu xem xét khi đánh giá ch tiêu l i nhu n bao g m: ROE, ROA, t s l i nhu n g p, t s l i nhu n t ho t đ ng kinh doanh,

kh n ng thanh toán lưi vay

1.1.7.2 L u chuy n ti n t c a doanh nghi p

Lu ng ti n ph n ánh kh n ng thanh toán các kho n n dài h n c a doanh nghi p khi chúng đáo h n trong t ng lai B i v y, lu ng ti n là m t ch s chính xác do l ng tình hình s c kho tài chính c a doanh nghi p

Phân tích lu ng ti n (Cash flows) là nh m đánh giá nguy c phá s n, hay thanh toán cho các kho n chi tiêu, hay tái đ u t m r ng s n xu t Kh n ng này

đ c th hi n qua ch tiêu gi a giá tr dòng ti n thu trong k và các nhu c u chi tiêu cho đ u t và tr n c a doanh nghi p

1.1.7.3 Qu n tr doanh nghi p

N i dung đánh giá qu n tr doanh nghi p bao g m:

Quy mô c a doanh nghi p

Quy mô c a doanh nghi p là m t y u t quan tr ng c n đ c xem xét trong XHTD các doanh nghi p Ch tiêu đánh giá quy mô doanh nghi p bao g m nh : Doanh thu, t ng tài s n, s l ng lao đ ng, v n ch s h u

Thông tin v lo i hình doanh nghi p và t ch c qu n lý

Xác đ nh lo i hình doanh nghi p c n c vào y u t sau:

- ánh giá lo i hình c a doanh nghi p là doanh nghi p t nhân, công ty trách nhi m h u h n, công ty c ph n,

- ánh giá v t ch c - qu n lý doanh nghi p

Thông tin v qu n tr ngu n nhân l c:

Thông tin v qu n tr ngu n nhân l c bao g m: ánh giá v ti m n ng nhân

s ; ban lưnh đ o c a doanh nghi p, trình đ qu n lý, v n hóa và b n s c doanh nghi p; chính sách nhân s c a doanh nghi p; chính sách phát tri n ngu n nhân l c; Thông tin v ngu n nguyên li u c a doanh nghi p

i v i các doanh nghi p s n xu t, ch bi n, ngu n nguyên li u gi vai trò

r t quan tr ng b i ch t l ng c a nguyên li u có th tác đ ng m nh m đ n ch t

l ng s n ph m

Khi đánh giá ngu n cung ng, c n ti n hành đánh giá trên các ph ng di n

nh : ánh giá tính n đ nh c a ngu n nguyên li u; quưng đ ng v n chuy n nguyên li u; ph ng án thay th ngu n nguyên li u; thông tin v đ a đi m c a doanh nghi p

Thông tin v công ngh - thi t b c a doanh nghi p

Khi phân tích thông tin v công ngh ng i ta th c hi n: ánh giá công ngh

hi n t i c a doanh nghi p; chi n l c đ i m i công ngh c a doanh nghi p; công

su t máy móc thi t b c a doanh nghi p; s tác đ ng c a công ngh v i môi tr ng

M i doanh nghi p đ u ho t đ ng trong m t đi u ki n c th nào đó c a môi

tr ng kinh doanh và các y u t môi tr ng t o ra nh ng tác đ ng đ n doanh nghi p thông qua nh ng c h i hay nguy c xu t phát t nh ng thay đ i c a môi

tr ng B i v y, khi ti n hành XHTD m t doanh nghi p ng i ta th ng xem xét

đ n nh ng thông tin sau:

Thông tin v môi tr ng v mô c a doanh nghi p:

Nghiên c u v môi tr ng v mô nh m đánh giá quy mô và ti m n ng th

tr ng c a doanh nghi p và s tác đ ng c a các môi tr ng nh : Môi tr ng v n hoá xã h i; môi tr ng chính tr - pháp lu t; môi tr ng công ngh ; môi tr ng kinh t

Thông tin thu c môi tr ng ngành

Phân tích và đánh giá môi tr ng ngành nh m xác đ nh v th c a doanh nghi p trong ngành mà nó ho t đ ng: Chu k kinh doanh; tri n v ng t ng tr ng

c a ngành; phân tích v c nh tranh trong ngành; các ngu n cung ng trong ngành;

áp l c c nh tranh ti m tàng

Khi đánh giá s n ph m c a doanh nghi p, c n đánh giá trên các ph ng di n

nh : t m quan tr ng, chu k s ng,…Thông qua nh ng đánh giá này có th nh n

th y v th c a doanh nghi p thông qua s n ph m và th tr ng c a doanh nghi p Thông tin s n ph m c a doanh nghi p

S n ph m c a doanh nghi p đ c đánh giá trên các ph ng di n nh : Vai trò

s n ph m đ i v i xã h i và n n kinh t ; đánh giá chu k đ i s ng c a s n ph m; đánh giá ti m n ng c a s n ph m; đánh giá ch t l ng c a s n ph m

Th tr ng c a doanh nghi p

Th tr ng c a doanh nghi p đ c đánh giá trên các ph ng di n: Quy mô th

tr ng ti m n ng; th ph n c a doanh nghi p; chi n l c c nh tranh c a doanh nghi p

lo i ch tiêu: ch tiêu tài chính và ch tiêu phi tài chính Hai lo i ch tiêu này s k t

h p đ c y u t đ nh l ng và đ nh tính trong phân tích, đánh giá, XHTD doanh nghi p

1.1.8 Mô hình x p h ng tín d ng doanh nghi p

1.1.8.1 Mô hình ch s Z c a Altman

Theo Lâm Minh Chánh (2007) Ch s Z đ c xây d ng b i Altman, d a vào

vi c nghiên c u khá công phu trên s l ng l n các công ty khác nhau t i M Ch

s Z là công c đ c c hai gi i h c thu t và th c hành, công nh n và s d ng r ng rưi nh t trên th gi i M c dù ch s Z đ c phát minh t i M , nh ng h u h t các

nu c v n có th s d ng v i đ tin c y khá cao nh Mexico, Indian…

Ch s Z bao g m 5 t s X1, X2, X3, X4, X5: Ch s Z bao g m 5 t s X1, X2, X3, X4, X5:

X1= V n luân chuy n/ T ng tài s n

V n luân chuy n = tài s n ng n h n - n ng n h n

Nh ng kho n thua l trong ho t đ ng kinh doanh s làm gi m t s X1

X2 = L i nhu n gi l i/ T ng tài s n

T s này đo l ng l i nhu n gi l i tích l y qua th i gian

S tr ng thành c a công ty c ng đ c đánh giá qua t s này Các công ty

m i thành l p th ng có t s này th p vì ch a có th i gian đ tích l y l i nhu n Theo m t nghiên c u c a Dun & Bradstreet (1993), kho ng 50% công ty phá s n

ch ho t đ ng trong 5 n m

X3 = EBIT/ T ng tài s n

S t n t i và kh n ng tr n c a công ty sau cùng đ u d a trên kh n ng t o

ra l i nhu n t các tài s n c a nó Vì v y, t s này, theo Atlman th hi n t t h n các th c đo t su t sinh l i

s a đ i c a m t trong các bi n đ c Fisher s d ng khi nghiên c u t su t sinh l i

c a trái phi u (1959) N u t s này th p h n 1/3 thì xác su t công ty phá s n là r t cao

i v i công ty ch a c ph n hóa thì giá tr th tr ng đ c thay b ng giá tr

s sách c a v n c ph n

X5 = Doanh thu/ T ng tài s n

o l ng kh n ng qu n tr c a công ty đ t o ra doanh thu tr c s c ép

T m t ch s Z ban đ u, Altman phát tri n thêm Z' và Z" đ có th áp d ng theo t ng lo i hình c a doanh nghi p:

 i v i doanh nghi p đƣ c ph n hoá, ngƠnh s n su t:

Z = 1.2X1 + 1.4X2 + 3.3X3 + 0.64X4 + 0.999X5

N u Z >2.99: Doanh nghi p n m trong vùng an toàn, ch a có nguy c phá s n

N u 1.8< Z <2.99: Doanh nghi p n m trong vùng c nh báo, có th có nguy c phá s n

N u Z <1.8: Doanh nghi p n m trong vùng nguy hi m, nguy c phá s n cao

 i v i doanh nghi p ch a c ph n hoá, ngƠnh s n su t:

Ch s Z càng cao thì nguy v v n c a ng i vay càng th p t ng

c ng ch s này đòi h i ph i nâng cao n ng l c qu n tr , ti t ki m chi phí, xây

d ng th ng hi u ó là s k t h p gi a các y u t tài chính và phi tài chính đ đánh giá m c đ an toàn

u đi m: ư k t h p đ c các ch s tài chính trong m t hàm s ch m đi m

Z đ xác đ nh nguy c phá s n c a doanh nghi p

Nh c đi m: Nó đ c áp d ng chung cho t t c các ngành ngh kinh doanh

trong khi m i ngành khác nhau s có đ c đi m v ch s tài chính khác nhau Thí d ,

m t công ty s n xu t ô tô s có đi m Z th p h n m t công ty s n xu t hàng may

m c, t c nó có kh n ng phá s n cao h n do nó có t l doanh thu trên t ng giá tr tài s n cao h n Tuy nhiên, mô hình này ngày càng đ c s d ng r ng rưi trên th

gi i Mô hình này có th áp d ng đ c Vi t Nam vì các ch s tài chính s d ng

đ tính toán có th xác đ nh đ c d a trên c s s li u c a các báo cáo tài chính

Theo yêu c u c a Basel II, các t ch c tín d ng s s d ng h th ng c s d li u

c a n i b đ đánh giá v n đ r i ro tín d ng, t đó xác đ nh kh n ng t n th t tín

d ng

V i m i k h n xác đ nh, t n th t có th c tính đ c tính toán d a trên công th c sau:

EL = EAD x LGD x PD

Trong đó:

EL: Expected Loss - t n th t có th c tính

PD: Probability of Default là xác su t khách hàng không tr đ c n

LGD: Loss Given Default - t tr ng t n th t c tính

EAD: Exposure at Default - t ng d n c a khách hàng t i th i đi m khách hàng không tr đ c n

kho n n trong quá kh c a khách hàng, g m các kho n n đư tr , kho n n trong

h n và kho n n không thu h i đ c Nh ng d li u đ c phân theo 3 nhóm sau:

- Nhóm d li u tài chính liên quan đ n các h s tài chính c a khách hàng

c ng nh các đánh giá c a các t ch c x p h ng

- Nhóm d li u đ nh tính phi tài chính liên quan đ n trình đ qu n lý, kh n ng nghiên c u và phát tri n s n ph m m i, các d li u v kh n ng t ng tr ng c a ngành

- Nh ng d li u mang tính c nh báo liên quan đ n các hi n t ng báo hi u

kh n ng không tr đ c n cho ngân hàng nh s d ti n g i, h n m c th u chi

T nh ng d li u trên, ngân hàng nh p vào m t mô hình đ nh s n, t đó tính

đ c xác xu t không tr đ c n c a khách hàng ó có th là mô hình tuy n tính,

mô hình probit và th ng đ c xây d ng b i các t ch c t v n chuyên nghi p

t ng d n t i th i đi m khách hàng không tr đ c n LGD không ch bao g m

t n th t v kho n vay mà còn bao g m các t n th t khác phát sinh khi khách hàng không tr đ c n , đó là lưi su t đ n h n nh ng không đ c thanh toán và các chi phí hành chính có th phát sinh nh : chi phí x lý tài s n th ch p, các chi phí cho

d ch v pháp lý và m t s chi phí liên quan

LGD = (EAD - S ti n có th thu h i)/EAD

Trong đó, s ti n có th thu h i bao g m các kho n ti n mà khách hàng tr

và các kho n ti n thu đ c t x lý tài s n th ch p, c m c LGD c ng có th

đ c coi là 100% - t l v n có th thu h i đ c Theo th ng kê c a y ban Basel,

t l thu h i v n th ng mang giá tr r t cao (70% - 80%) ho c r t th p (20 - 30%)

Do đó, chúng ta không nên s d ng t l thu h i v n bình quân

Vi c áp d ng ph ng pháp IRB s xác đ nh đúng th c t m c đ r i ro c a

t ng tr ng thái r i ro g m các kho n cho vay doanh nghi p, cho vay các doanh nghi p v a và nh , cho vay bán l , cho vay th ch p b t đ ng s n, ch ng khoán hóa, góp v n c ph n và các tr ng thái không cân b ng khác

Các n c Châu Á hi n nay đ u áp d ng Basel II trong qu n tr r i ro tín

d ng H ng Kong, Nh t B n, Philipin, ài Loan, n đư áp d ng đo l ng r i

ro tín d ng theo ph ng pháp ti p c n c n chu n hóa và ph ng pháp ti p c n c

b n d a trên h th ng x p h ng tín d ng n i b t n m 2007, Thái Lan, Singapore, Hàn Qu c áp d ng t n m 2008

N m 2010 Basel III ra đ i trong đó yêu c u v n c p 1 đ c nâng lên kh t khe h n t 4% lên 6% và trong 6% đó v n c a các c đông ph thông ph i chi m 4,5%

Ngoài ra, Basel 3 còn đ a ra các bi n pháp giám sát ch t ch các ngân hàng

đ t đ c Basel III đòi h i ph i đ t ra nhi u c ch m i nh đ u t v công ngh , c s h t ng có ch t l ng, c s d li u th c s phát tri n i u này là khó

kh n v i Vi t Nam khi đi u ki n v công ngh và c s h t ng ch a phát tri n cao

Nh v y, vi c xây d ng h th ng c tính t n th t tín d ng d a trên h

th ng c s d li u đánh giá n i b - IRB là xu th mà các ngân hàng th ng m i

Vi t Nam đang h ng t i trong quá trình h i nh p Tuy nhiên, vi c tính toán b t k

ch tiêu nào trong s 3 ch tiêu PD, LGD hay EAD luôn h t s c ph c t p, đòi h i ngân hàng ph i có m t c s d li u đ y đ , đ c l u tr khoa h c v i nh ng

ch ng trình ph n m m x lý d li u hi n đ i đáp ng đ y đ các yêu c u mà y ban Basel đ t ra

1.1.9 Quy trình x p h ng tín d ng

Quá trình ti n hành XHTD ph i th c hi n nhi u công vi c khác nhau theo

m t trình t nh t đ nh Nh ng công vi c này có nh ng m i liên k t và b sung l n nhau Trình t c b n c a XHTD theo (Bhatia and Batra 1996, p.291) th ng đ c

ti n hành nh sau:

B c 1: Xác đ nh m c đích x p h ng

Tr c h t ph i xác đ nh đ i t ng x p h ng là đ i t ng nào, x p h ng nh m

m c đích gì đ l a ch n mô hình x p h ng phù h p

B c 2: Thu th p thông tin liên quan đ n đ i t ng c n XHTD

Thu th p thông tin liên quan đ n các ch tiêu, tiêu chí đánh giá đ c thi t l p trong h th ng XHTD n i b c a đ n v H u h t các b c m nang h ng d n x p

h ng đ u thi t k b ng câu h i thu th p thông tin khách hàng Cán b tín d ng s

c p nh t thông tin qua quá trình th m đ nh, qua các tài li u khách hàng cung c p

c ng nh qua các kênh thông tin đáng tin c y khác nh CIC, Internet…

B c 3: Phân tích thông tin

Nh p các d li u đ u vào và phân tích b ng mô hình đ đ a ra k t lu n v

m c x p h ng Mô hình này đ c cài đ t và chay th theo đúng th i gian quy đ nh

c a NHNN tr c khi chính th c đ c áp d ng Trong đó, h th ng s d ng đ ng

th i các ch tiêu tài chính và ch tiêu phi tài chính i v i ch tiêu phi tài chính ch

là đ nh tính nên yêu c u ph i đ c s d ng khách quan, linh ho t và phù h p v i

t ng lo i hình doanh nghi p, t ng l nh v c ngành ngh kinh doanh

qu c t

Hi n nay, trên th gi i có 3 t ch c x p h ng tín d ng n i ti ng nh t và c ng lâu đ i nh t đó là Standard & Poor’s và Moody’s và Fitch Các t ch c x p h ng tín d ng này đư x p h ng cho hàng lo t các công c n đ c giao d ch trên th

tr ng công c ng c ng nh t nhân

1.2.1 Standard & Poor's( S&P)

X p h ng tín d ng c a S&P đ c công b b t đ u t n m 1916 nh m cung

c p cho các nhà đ u t và nh ng ng i tham gia th tr ng trên toàn th gi i nh ng phân tích đ c l p v r i ro tín d ng Ch s x p h ng tín d ng th hi n quan đi m

c a t ch c này v kh n ng và s s n sàng đáp ng các đi u ki n tài chính m t cách đ y đ và đúng lúc c a m t doanh nghi p hay m t qu c gia (S&P, 2008)

Ph ng pháp x p h ng

T i S&P, x p h ng tín d ng là ch s th hi n quan đi m v r i ro tín d ng

X p h ng này d a trên nh ng phân tích c a các chuyên gia có kinh nghi m, d a trên thông tin thu th p t các t ch c phát hành và t các ngu n khác Ngoài

ph ng pháp chuyên gia, S&P c ng nh các t ch c x p h ng khác còn k t h p s

d ng mô hình toán h c trong vi c xây d ng và phân tích ch s x p h ng c a mình

Trong quy trình x p h ng, S&P không phân lo i theo tính ch t c a d li u

mà phân lo i theo r i ro là r i ro kinh doanh và r i ro tài chính

Các y u t ph n ánh r i ro kinh doanh là: đ c đi m ngành, v th c nh tranh, quy mô doanh nghi p, n ng l c qu n tr c a đ i ng qu n lý, r i ro v n ch s h u, các y u t v t ch c c a doanh nghi p (nh mô hình kinh doanh, l ch s tái c u trúc công ty,…)

R i ro tài chính g m phân tích chính sách tài chính, chính sách và thông tin

k toán, kh n ng đáp ng c a dòng ti n, c u trúc v n, kh n ng thanh toán ng n

d ng r ng rãi nh ng qu c gia khác nhau, nh ng ngành khác nhau và c các báo cáo x p h ng tín d ng doanh nghi p Tuy nhiên, trong quy trình c th , Moody's có

th xem xét b t ho c thêm vào các ch tiêu cho phù h p v i t ng ngành riêng bi t

M i m t ch s theo (Moody’s, 2010) bao g m: EBITDA/T ng tài s n trung bình, EBITDA/Lãi vay, EBITA biên t , (FFO + Lãi vay)/ Lãi vay, FFO/ T ng n , (FFO-C t c)/T ng n , T ng n /EBITDA, l i nhu n ho t đ ng biên, T ng n / (t ng n + thu hoãn l i+ l i ích c đông thi u s + v n c ph n th ng), CAPEX/

Kh u hao, t s bi n đ ng doanh thu

D a trên s li u th ng kê c a Moody’s (2010) v t s c a các doanh nghi p phi tài chính n m 2010 thì 6 t s có m i quan h m nh m v i các h ng m c tín

d ng ngành t Aaa đ n C: (FFO+ Lãi vay)/Lãi vay, FFO/ T ng n , EBITA/ Lãi vay, EBITDA biên, T ng n /EBITDA, T ng n / Giá tr s sách c a v n

bi n đ ng doanh thu và chi phí v n/kh u hao

Ph ng pháp tính đi m c a Moody’s đ c trình bày trong Ph l c 01

1.2.3 Fitch

(Fitch, 2011)x p h ng doanh nghi p d a trên phân tích đ nh tính và phân tích

đ nh l ng Ph ng pháp phân tích c a Fitch bao g m phân tích d li u tài chính

và ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p trong kho ng th i gian ít nh t là 3

n m Fitch d a trên ph ng pháp phân tích so sánh đ đánh giá s c m nh c a

m i doanh nghi p và r i ro kinh doanh trong m i quan h v i các doanh nghi p

- Môi tr ng kinh doanh: Nh ng r i ro và c h i trong môi tr ng kinh doanh

đ c Fitch kh o sát có th tác đ ng đ n ngành t s thay đ i t p quán tiêu dùng, dân s , khoa h c k thu t

- R i ro ngành: Fitch x p h ng các doanh nghi p trong b i c nh chung c a ngành mà nó ho t đ ng

- V th c a doanh nghi p: v th doanh nghi p trên th tr ng ph thu c vào

s đa d ng hoá s n ph m, đa d ng hoá đ i t ng khách hàng, ng i cung ng,

qu n lý t t các chi phí s n xu t và m t vài nhân t khác tác đ ng đ n n ng l c

c nh tranh c a doanh nghi p

- V n ng l c c a ban qu n tr : Fitch đánh giá ban qu n tr thông qua kh n ng

t o ra s hài hòa v m i m t trong doanh nghi p, duy trì hi u qu ho t đ ng kinh doanh và c ng c v th công ty trên th tr ng M t khác, đ gi m y u t

ch quan trong cách đánh giá, các ch tiêu tài chính c ng đ c s d ng làm th c

đo n ng l c ban qu n tr

- V chính sách k toán: S d ng nh ng phân tích, nghiên c u đ đi u ch nh

và trình bày l i báo cáo tài chính c a doanh nghi p, t đó làm c s đ so sánh v i các công ty khác (g m có nguyên lý k toán, ph ng pháp đ nh giá hàng t n kho,

ph ng pháp kh u hao, cách x lý tài s n vô hình, k toán ngo i b ng )

và kh u hao) - m t th c đo quan tr ng v kh n ng t o ra thu nh p ch a tính đ n đòn b y tài chính và đ c s d ng ph bi n trong quá trình đ nh giá

M c x p h ng: Các m c x p h ng tín d ng c a Fitch c ng t ng t nh S&P

s p x p t AAA đ n D M i m c x p h ng s có ý ngh a khác nhau trong vi c đánh giá ch t l ng tín d ng

lâu đ i t i M , các t ch c này đ u s d ng ph ng pháp chuyên gia đ đánh giá

m t cách toàn di n n n kinh t , môi tr ng ngành và doanh nghi p

1.3 Kinh nghi m x p h ng tín d ng doanh nghi p c a m t s ngân hàng trên

th gi i và bài h c XHTD doanh nghi p cho các TCTD t i Vi t Nam

1.3.1 Kinh nghi m x p h ng tín d ng doanh nghi p c a m t s ngân hàng trên th gi i

Ngân hàng đ c c th là Deutsche Bundesbank s d ng h th ng suy lu n logic m (fuzzy logic system) trong x p h ng tín d ng các doanh nghi p vay v n

t i ngân hàng mình ây là lý thuy t có kh n ng mô t giá tr đinh l ng c th

b ng ng ngh a c a các giá tr ngôn ng - m t đ i l ng mang tính ch t đ nh tính sau đó s d ng mô hình c u trúc if/then đ phân tích

Theo ph ng pháp này, các ch tiêu đ nh l ng ph n ánh r i ro kinh doanh

và r i ro tài chính c a doanh nghi p s đ c gán cho nhi u kh n ng khác nhau (cao - trung bình - th p; t t - x u,…) tùy vào nh n đ nh c a các chuyên gia v m c

đ c a các ch tiêu này Ch ng h n nh t c đ t ng tr ng doanh thu c a doanh nghi p có th g n li n v i hai kh n ng: r i ro c a doanh nghi p đang gi m xu ng

nh ng c ng có th là r i ro đang t ng lên (vì ph thu c vào chu k s ng c a s n

ph m,…) Do đó ch tiêu t c đ t ng tr ng doanh thu s đ c gán cho hai kh n ng

là t t và x u Các kh n ng khác nhau c a các ch tiêu đ nh l ng sau đó s đ c phân tích k t h p v i nhau theo mô hình c u trúc If/then M c tiêu c a vi c phân tích này là nh m ch n ra đ c nh ng ch tiêu đ nh l ng ph n ánh rõ ràng nh t đ n

r i ro t ng th c a doanh nghi p Các ch tiêu đ nh l ng đ c ch n ra s đ c ngân hàng đi u ch nh giá tr b ng ph ng pháp thích h p và sau đó s d ng k t h p

v i các ch tiêu đ nh tính v r i ro kinh doanh và r i ro tài chính đ phân tích x p

h ng tín d ng doanh nghi p (OeNB and FMA, 2004)

1.3.1.2 XHTD DN t i Ngân hàng Chinatrust ( ài Loan)

Chinatrust là ngân hàng th ng m i ài Loan, có chi nhánh và v n phòng đ i di n nhi u n c trên th gi i T i Vi t Nam, Chinatrust đ t v n phòng đ i di n duy nh t t i TP HCM Hi n nay, tín d ng doanh nghi p t i Chinatrust là m ng ho t đ ng n i tr i nh t so v i huy đ ng v n và tín d ng cá nhân Khách hàng khá ch n l c, ch y u là doanh nghi p l n, doanh nghi p ng i Hoa t p trung Bình D ng, khu công nghi p Singapore… Chinatrust chính th c

áp d ng các nguyên t c Basel II n m 2006 – Ph ng pháp FIRB (Foundation Internal Ratings Based) - H th ng c s d li u n i b có giám sát, là đ n v tiên phong áp d ng ph ng pháp này trong nhóm các ngân hàng n i đ a t i ài Loan Quy mô ho t đ ng c a các khách hàng doanh nghi p đ c phân chia thành 3

lo i: Jumbo, MM và SME T l đánh giá r i ro c a khách hàng đ c chia thành 14

m c ho t đ ng, 2 m c c nh báo s m và 1 gi i h n không nên cho vay M i m c s

- Th 2, khi không có b thang đi m nào phù h p thì đ c phép dùng b ng

x p h ng c a các t ch c uy tín bên ngoài và t ng ng v i m c thang đi m trên

h th ng x p h ng n i b

- Th 3, khi không có b thang đi m n i b c ng nh bên ngoài nào phù h p thì có th s ng d ng t l x p h ng tín d ng tham kh o hi n đang đ c áp d ng các chi nhánh khác nhau và sau đó đ i chi u v i ORR (m c x p h ng n i b b chu n c a Chinatrust)

u tiên áp d ng k t qu k t h p c a nhi u m c x p h ng tíng d ng bên ngoài

- Áp d ng nhi u k t qu x p h ng trên th gi i đ c Chinatrust ch p nh n

- X p h ng qu c t đ c ch p nh n là k t qu c a S&P, Moody’s và Fitch

- Không đ c phép s d ng k t qu c a b t k t ch c bên ngoài nào khác ngoài 3 t ch c nói trên Trong tr ng h p, n u mu n đi u ch nh cho phù

h p v i m t k t qu x p h ng bên ngoài khác thì ph i đ c trình, giám đ c đi u hành v qu n tr r i ro t i H i s chính s duy t theo m t logic h p lý

1.3.2 BƠi h c kinh nghi m v XHTD DN cho các TCTD t i Vi t Nam

Qua vi c tìm hi u h th ng XHTD c a m t s ngân hàng trên th gi i, tác gi rút ra bài h c kinh nghi m v XHTD doanh nghi p cho các TCTD t i Vi t Nam

nh sau:

M t là: X p h ng tín d ng là c m t quy trình v i nhi u b c, m i b c l i có

m i quan h ch t ch v i nhau B t đ u t vi c l a ch n mô hình, ph ng pháp thu

th p d li u sao cho phù h p v i đ c đi m c a t ng ngành, t ng doanh nghi p cho

đ n vi c x lý các d li u ph i đ c th c hi n m t cách khoa h c h p lý nh th

m i đánh giá chính xác đ c h ng tín d ng c a doanh nghi p N u ngân hàng th c

hi n t t nh ng đi u này s giúp nâng cao hi u qu trong vi c qu n lý r i ro tín d ng cho ngân hàng và t o đ c s công b ng cho các doanh nghi p đ c x p h ng Hai là: Thông tin đ u vào là y u t có vai trò quy t đ nh đ n ch t l ng c a h

th ng XHTD Nh ng ph n l n các báo cáo tài chính c a các doanh nghi p t i Vi t Nam không đ c ki m toán, có s sai l ch gi a s li u th c t và s li u báo cáo

Vì v y, c n chú tr ng quá trình thu th p thông tin, ki m tra tính chính xác c a thông tin

Ba là: H th ng XHTD c a các NHTM t i Vi t Nam hi n nay ch y u d a theo ph ng pháp chuyên gia Tuy nhiên đ i ng chuyên gia v XHTD n i b

Vi t Nam còn y u Vì v y, đ hoàn thi n h th ng XHTD doanh nghi p cho các TCTD t i Vi t Nam c n ph i chú tr ng đ n công tác đào t o, nâng cao trình đ c a cán b làm công tác x p h ng, không ch chuyên sâu v nghi p v mà có kh n ng

ng d ng các mô hình toán h c trong phân tích

B n là: H th ng XHTD doanh nghi p c a các TCTD t i Vi t Nam nên ti n sát g n chu n Basel II Vi c x p h ng ph i c n c trên s li u th ng k l ch s c a ngân hàng đ tính toán PD, LGD, EAD ng th i, k t h p v i ý ki n c a các chuyên gia m i h n ch đ c r i ro tín d ng

đ v n d ng vào vi c phân tích, đánh giá th c tr ng h th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p t i Agribank ch ng 2

CH NG 2: TH C TR NG H TH NG X P H NG TệN D NG DOANH NGHI P T I NGỂN HẨNG NÔNG NGHI P VẨ PHÁT

TRI N NÔNG THÔN VI T NAM

2.1 Gi i thi u chung v Agribank

2.1.1 Tóm t t quá trình hình thành và phát tri n

Ngân hàng Phát tri n Nông nghi p Vi t Nam đ c thành l p ngày 26/3/1988 theo Ngh đ nh s 53/H BT c a H i đ ng B tr ng( nay là Chính ph ), trên c s tách ra t Ngân hàng Nhà n c và ho t đ ng v i hình th c ngân hàng chuyên doanh

Ngày 14/11/1990, Ch t ch H i đ ng B tr ng (nay là Th t ng Chính

ph ) ký Quy t đ nh s 400/CT thành l p Ngân hàng Nông nghi p Vi t Nam thay

th Ngân hàng Phát tri n Nông nghi p Vi t Nam Ngân hàng Nông nghi p Vi t Nam là Ngân hàng th ng m i đa n ng, ho t đ ng ch y u trên l nh v c nông nghi p, nông thôn, là m t pháp nhân, h ch toán kinh t đ c l p, t ch , t ch u trách

d ng v ho t đ ng c a mình tr c pháp lu t

Ngày 15/11/1996, đ c Th t ng Chính ph y quy n Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam ký Quy t đ nh s 280/Q -NHNN đ i tên Ngân hàng Nông nghi p Vi t Nam thành Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam (vi t t t là Agribank) Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn ho t

đ ng theo mô hình T ng công ty 90, là doanh nghi p Nhà n c h ng đ c bi t, ho t

hình tài chính đư đ c lành m nh h n qua vi c c c u l i n và t ng v n đi u l , x

lý trên 90% n t n đ ng Mô hình t ch c t ng b c đ c hoàn thi n nh m t ng

c ng n ng l c qu n tr đi u hành B máy lưnh đ o t trung ng đ n chi nhánh

đ c c ng c , hoàn thi n, quy n t ch trong kinh doanh đ c m r ng h n

N m 2010, Agribank chính th c v n lên là Ngân hàng s 1 Vi t Nam trong

l nh v c phát tri n ch th v i trên 6,38 tri u th , b t phá trong phát tri n các s n

ph m d ch v tiên ti n, đ c bi t là các s n ph m thanh toán trong n c v.v…

Ngày 30/01/2011 theo Quy t đ nh s 214/Q -NHNN, Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c (NHNN) quy t đ nh chuy n đ i Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam thành công ty TNHH m t thành viên do Nhà n c làm ch s

h u Tên g i c a Agribank v n đ c gi nguyên nh c , ch thay đ i hình th c pháp lý là Công ty TNHH M t thành viên do Nhà n c s h u 100% v n đi u l

Ngày 26/2/2012 Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam

đư chính th c đ i tên thành Công Ty Trách Nhi m H u H n M t Thành Viên Ngân hàng Nông Nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam

Khi m i thành l p Ngân hàng Nông nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam

k th a và ti p nh n 500 Chi nhánh ngân hàng khu v c, t nh, thành ph và huy n

th ; g n 200 phòng giao d ch, h p 7000 đ i lý làm y d ng ti t ki m nông thôn

g n v i các xư ph ng n nay, sau h n 20 n m đ i m i m ng l i ho t đ ng c a Agribank đư ph kh p c n c v i 2300 chi nhánh và phòng giao d ch trong n c

và Chi nhánh n c ngoài t i Campuchia, có quan h ngân hàng đ i lý v i 1065 ngân hàng t i 97 qu c gia và vùng lưnh th