ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG LÂM VÀO TÌNH TRẠNG PHÁ SẢN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN HOSE BẰNG MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM LUẬN VĂN THẠC SĨ.PDF

Lê Th Khoa Nguyên TP... Nói cách khác,... Ch tiêu này ph n nh.

ÀO TH TRANG

ÁNH GIÁ KH N NG LÂM VÀO TÌNH TR NG PHÁ S N C A CÁC DOANH NGHI P NIÊM Y T TRÊN HOSE B NG MÔ HÌNH TH C NGHI M

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã s : 60340201

LU N V N TH C S KINH T

Ng i h ng d n khoa h c: TS Lê Th Khoa Nguyên

TP H CHÍ MINH, N M 2013

hoàn thành ch ng trình cao h c và lu n v n này, tôi đã

tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh, b n bè, gia đình và các đ ng nghi p

Tôi xin chân thành g i l i c m n đ n TS Lê Th Khoa Nguyên - ng i đã r t t n tình h ng d n tôi trong su t quá trình

th c hi n lu n v n

TP.H Chí Minh, tháng 01 n m 2013

H c viên

ào Th Trang

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a tôi v i s giúp đ c a

Cô h ng d n và nh ng ng i mà tôi đã c m n; s li u th ng kê là trung th c,

n i dung và k t qu nghiên c u c a lu n v n này ch a t ng đ c công b trong b t c công trình nào cho t i th i đi m hi n nay

Tp.HCM, ngày 22 tháng 01 n m 2013 Tác gi

ào Th Trang

M đ u 01

CH NG 1: CÁC NGHIÊN C U TRÊN TH GI I V D BÁO KH N NG PHÁ S N C A DOANH NGHI P 1.1 D đoán xác xu t phá s n theo mô hình Z score 03

1.1.1 Mô hình Atlman 1968 03

1.1.2 Mô hình Altman n m 1977 04

1.1.3 Mô hình Ling Zhang, Jerome Yen và Atlman 2007 05

1.2 D đoán xác su t phá s n theo mô hình O score 06

1.2.1 Mô hình Ohlson 1980……… 06

1.2.2 Mô hình Ying Wuang và Michael Campbell 2010……… 08

1.3 M t s mô hình d đoán phá s n khác……… ………10

K t lu n ch ng 1 12

CH NG 2: ÁNH GIÁ KH N NG LÂM VÀO TÌNH TR NG PHÁ S N C A CÁC DOANH NGHI P NIÊM Y T TRÊN HOSE B NG MÔ HÌNH LOGISTIC 2.1 L a ch n m u nghiên c u 13

2.2 L a ch n bi n đ c l p 16

2.3 Ph ng pháp x lý s li u và gi i thích k t qu nghiên c u 21

2.3.1 Ph ng pháp x lý s li u 21

2.3.2 K t qu th c nghi m và gi i thích k t qu 22

2.4 Ki m ch ng kh n ng đánh giá c a mô hình 22

K t lu n ch ng 2 28

3.1 Phân tích k t qu nghiên c u 29

3.2 M t s đóng góp c a đ tài 30

3.1.1 óng góp đ i v i HOSE 30

3.1.2 óng góp đ i v i nhà đ u t 32

3.1.3 óng góp v i các doanh nghi p niêm y t trên HOSE 33

3.1.4 óng góp v i các t ch c tín d ng 36

3.3 H n ch c a mô hình và h ng m r ng đ tài 37

K t lu n ch ng 3 39

K t lu n 40

Tài li u tham kh o 41

CP C phi u

GTTT Giá tr th tr ng

HOSE S giao d ch ch ng khoán TP.HCM

HASTC Trung tâm giao d ch ch ng khoán Hà N i

LPS Lu t phá s n

NQH N quá h n

N H N đ n h n

TTCK Th tr ng ch ng khoán

B ng 2.1 S l ng c phi u niêm y t trên HOSE đ n 31/12/2101 13

B ng 2.2 Các d u hi u nh n bi t doanh nghi p lâm vào tình tr ng phá s n 14

B ng 2.3 S l ng các doanh nghi p có nguy c lâm vào tình tr ng phá s n 16

B ng 2.4 Danh sách bi n đ c l p trong nghiên c u 17

B ng 2.5 K t qu th c nghi m c a mô hình nghiên c u 22

B ng 2.6 Danh sách 8 doanh nghi p thu c nhóm 1 25

B ng 2.7 Danh sách 8 doanh nghi p thu c nhóm 0 26

B ng 3.1 Danh sách x p h ng doanh nghi p 36

M U

Tính c p thi t c a đ tài

Nhu c u đ u t , cho vay và mua bán ch ng khoán c a các thành ph n kinh t ngày càng m r ng Tuy nhiên, v i các cu c kh ng ho ng kinh t g n đây (kh ng

ho ng kinh t toàn c u n m 2007-2009, s s t gi m c a TTCK Vi t Nam t n m

2008 đ n nay) và s l ng doanh nghi p phá s n gia t ng đ t bi n thì nhu c u b c thi t đ t ra là c n ph i qu n tr r i ro đ làm sao t i thi u hóa t n th t trong m i quy t đ nh tài chính th c hi n đ c đi u này, vi c ki m tra tình hình s c kh e tài chính c a đ i t ng đ u t tr c khi ra quy t đ nh là m t b c chu n b r t quan

tr ng Trên các th tr ng tài chính phát tri n, khi đ a ra quy t đ nh tài chính, các nhà đ u t th ng d a vào k t qu đánh giá doanh nghi p c a m t t ch c x p h ng tín d ng Vi t Nam, hi n c ng đã có nhi u mô hình nghiên c u v v n đ này c

đ nh tính và đ nh l ng Tuy nhiên, ch a có mô hình th c nghi m cho các doanh nghi p, TCTD và nhà đ u t Bài vi t trình bày ph ng pháp đánh giá kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n c a các doanh nghi p trên c s ti p c n ph ng pháp phân tích h i quy Logistic T s li u th c t các ch tiêu tài chính, tác gi đánh giá kh

n ng lâm vào tình tr ng phá s n cho m t s doanh nghi p niêm y t trên Sàn HOSE

- Tr c đây ng i ta d đoán kh n ng phá s n c a doanh nghi p nh th

nào?

- Có th đánh giá kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n c a các doanh nghi p niêm y t trên HOSE d a trên mô hình th c nghi m không?

Ph ng pháp nghiên c u

V i s h tr c a ph n m m k thu t Stata, mô hình h i quy Logistic đ c s

d ng đ x lý s li u các ch s tài chính c a các doanh nghi p niêm y t trên HOSE, t đó đ a ra mô hình đánh giá phù h p v kh n ng lâm vào tình tr ng phá

CH NG 2: ÁNH GIÁ KH N NG LÂM VÀO TÌNH TR NG PHÁ S N

C A CÁC DOANH NGHI P NIÊM Y T TRÊN HOSE B NG MÔ HÌNH LOGISTIC

CH NG 3: PHÂN TÍCH K T QU NGHIÊN C U – M T S ÓNG GÓP

C A TÀI

C H NG 1: CÁC NGHIÊN C U TRÊN TH GI I V D BÁO KH

các mô hình r t đa d ng, nh ng c ng đ ng kinh t và các nhà nghiên c u th ng

ph thu c vào 2 mô hình chính là: mô hình Zscore c a Atlman (1968) s d ng k thu t phân tích phân bi t và mô hình Oscore c a Ohlson (1980) s d ng k thu t phân tích Logistic

1.1 D đoán xác xu t phá s n theo mô hình Z score

1.1.1 Mô hình Atlman 1968

Atlman s d ng k thu t phân tích phân bi t trên c s s li u c a 66 doanh nghi p t i M 66 doanh nghi p này đ c phân thành 2 nhóm, m i nhóm g m 33 doanh nghi p Nhóm 1 g m các doanh nghi p b phá s n t n m 1946 đ n n m

1965 Nhóm 2 g m các doanh nghi p không b phá s n và v n ho t đ ng bình

th ng đ n n m 1966 T s li u c a b ng cân đ i k toán và báo cáo k t qu hi u

qu kinh doanh, 22 ch s tài chính đ c tính toán và phân thành 5 nhóm: thanh kho n, l i nhu n, đòn b y, kh n ng thanh toán và ch s ho t đ ng Trong danh

m c 22 ch s tài chính, có 5 ch s đ c l a ch n đ s d ng vào mô hình d đoán

kh n ng phá s n d a vào 4 tiêu chí: (1) quan sát ý ngh a th ng kê c a ph ng trình nhi u bi n; (2) đánh giá m c đ t ng quan gi a các bi n liên quan; (3) quan sát

kh n ng d đoán chính xác c a mô hình; (4) phán xét c a chuyên gia phân tích Và Altman thu đ c hàm phân bi t nh sau:

Z = 0.012 X1 + 0.014 X2 + 0.033 X3 + 0.006 X4 + 0.999 X5Trong đó:

X1 = V n l u đ ng/T ng tài s n

X2= L i nhu n ch a phân ph i/ T ng tài s n

X3= L i nhu n tr c thu và lãi/ T ng tài s n

X4 = GTTT c a v n ch s h u/giá tr h ch toán c a t ng n

X5= H s doanh thu/ T ng tài s n

D a vào k t qu tính toán giá tr c a ch s Z, Altman phân chia các doanh nghi p thành 3 nhóm nh sau:

N u Z>2.99: Doanh nghi p n m trong vùng an toàn, ch a có nguy c phá

Altman k t lu n r ng, vi c phân tích các ch s tài chính đ n l không còn là

m t k thu t phân tích quan tr ng trong môi tr ng h c thu t do cách th c hi n khá

đ n gi n đánh giá ti m n ng c a các ch s tài chính m t cách ch t ch , m t t p

h p các ch s tài chính đ c k t h p trong phân tích phân bi t đ d đoán kh n ng phá s n c a doanh nghi p V lý thuy t, n u phân tích các ch s tài chính này trong

m t khuôn kh đa bi n s có ý ngh a th ng kê l n h n k thu t so sánh tu n t t ng

ch s tài chính V i nghiên c u này, t l d đoán chính xác c a mô hình là 95%

1.1.2 Mô hình Altman n m 1977

V i s thay đ i l n v quy mô và danh m c ch s tài chính c a các doanh nghi p phá s n Quy mô trung bình c a các doanh nghi p phá s n t ng lên đáng k , trong khi h u h t các nghiên c u tr c đây s d ng các doanh nghi p có quy mô

nh Do v y c n xây d ng m t mô hình m i liên quan đ n tính th i gian c a d li u nghiên c u N m 1977, Altman đã s d ng m u g m 53 doanh nghi p b phá s n t

n m 1969-1975 và 58 doanh nghi p không b phá s n Các doanh nghi p này đ c chia đ u thành 2 nhóm s n xu t và th ng m i bán l 27 bi n tài chính đ c tính

toán và phân chia thành các nhóm nh : l i nhu n, đòn b y, thanh kho n, t l v n,

bi n đ i thu nh p … Sau đó Altman ch n ra 7 bi n s g m: X1 h s l i nhu n

tr c thu và lãi vay/t ng tài s n; X2 h s l i nhu n ch a phân ph i/t ng tài s n;

X3 h s v n ch s h u/t ng ngu n v n; X4 h s thanh toán ng n h n; X5 là đ

l ch chu n c a X1 trong kho ng t 5-10 n m; X6 h s l i nhu n tr c thu và lãi vay/t ng lãi vay ph i tr ; X7 là t ng tài s n c a doanh nghi p và s d ng trong mô hình phân tích phân bi t đ d đoán kh n ng phá s n c a các doanh nghi p K t

qu th c nghi m cho th y t l d đoán chính xác cho các doanh nghi p phá s n là 96,2%, các doanh nghi p không phá s n là 89,7% R t nhi u phiên b n riêng c a

mô hình này đã đ c đ a ra Nói chung, mô hình bao g m 7 bi n th ng đ c g i

là mô hình “Zeta” Các mô hình này đ c coi nh là mô hình m r ng c a mô hình

g m 5 bi n c a Altman (1968)

1.1.3 Mô hình Ling Zhang, Jerome Yen và Atlman 2007

Nhóm 3 tác gi Ling Zhang, Jerome Yen và Atlman đã d a trên mô hình Z score đ xây d ng m t mô hình đ c bi t g i là mô hình Zchina score Mô hình có t l

d đoán chính xác cao và đ c s d ng đ x p h ng các trái phi u Trung Qu c D

li u bao g m 120 doanh nghi p đ c chia thành 2 nhóm bao g m các doanh nghi p

b tuyên b tài chính y u kém trong n m 1998 ho c 1999 và các doanh nghi p có

s c kh e tài chính t t B ng cân đ i k toán và k t qu ho t đ ng kinh doanh c a

n m tr c khi các doanh nghi p b công b lâm vào tình tr ng tài chính y u kém

đ c l a ch n 15 ch s tài chính đ c tính toán thu c các khía c nh nh : l i nhu n, kh n ng thanh toán, thanh kho n, hi u qu qu n lí tài s n, t c đ t ng

tr ng và c u trúc v n Vi c l a ch n 4 bi n t 15 bi n đ c d a vào các mô hình

Z score tr c đây K t qu thu đ c nh sau:

Z = 0.517 – 0.460 X6 + 9.329 X7 + 0.388 X8 + 1.158 X9 Trong đó:

X6là t l n trên tài s n (t ng n /t ng tài s n)

X7là t l l i nhu n trên tài s n (l i nhu n sau thu /t ng tài s n bình quân)

X8 là t l v n l u đ ng ròng trên t ng tài s n (v n l u đ ng ròng/t ng tài

s n) v i v n l u đ ng ròng b ng tài s n ng n h n tr n ng n h n

X9t l thu nh p gi l i trên t ng tài s n (thu nh p gi l i/t ng tài s n)

Phân lo i doanh nghi p tuân theo ti u chu n sau:

N u Z>0.9: Doanh nghi p n m trong vùng an toàn, s c kh e tài chính t t

N u -0.5<Z<0.9: Doanh nghi p n m trong vùng c nh b o, có th b tuyên b lâm vào tình tr ng tài chính y u kém

N u Z<0.5: doanh nghi p n m trong vùng nguy hi m, tình hình tài chính y u kém

K t qu d đoán ch ra r ng, mô hình có th d đoán chính xác các doanh nghi p có nguy c phá s n tr c 2 n m v i m c đ chính xác 87%

1.2 D đón x́c su t ph́ s n theo mô hình Oscore

1.2.1 Mô hình Ohlson 1980

T mô hình phân tích phân bi t (MDA), Ohlson (1980) đ a ra các câu h i và

đ c bi t quan tâm đ n yêu c u th ng kê kh t khe đ c áp đ t lên mô hình v t qua gi i h n c a MDA, Ohlson s d ng th ng kê h i quy đ d báo s th t b i c a doanh nghi p Ông s d ng mô hình h i quy logistic và các doanh nghi p M trong giai đo n 1970-1976 đ phát tri n m t c tính v kh n ng th t b i c a các doanh nghi p Ông đánh giá r ng mô hình này v t qua đ c nh ng phê phán c a MDA

v n yêu c u s gi đ nh c a phân ph i thông th ng c a các nhà d báo và ch u nh

h ng t b n ch t tùy nhiên c a s xác đ nh các doanh nghi p th t b i không phù

h p

Bài nghiên c u c a Ông d a vào quan sát t 105 doanh nghi p phá s n và 2.058 doanh nghi p không b phá s n trong l nh v c công nghi p, giai đo n t 1970-1976 mà đã giao d ch trên TTCK M ít nh t 3 n m D li u đ c l y t báo cáo tài chính 10-K (Báo cáo tài chính đ c SGDCK ch p nh n) Các ch s tài chính đ c tính toán và l a ch n s d ng trong mô hình đ i di n cho 4 nhóm ch s tài chính c b n và là nh ng ch s có ý ngh a th ng kê trong vi c d đoán kh n ng

phá s n c a doanh nghi p g m: quy mô, c u trúc tài chính, hi u qu ho t đ ng và tính thanh kho n T đó, Ohlson l a ch n 9 bi n đ c l p mà ông ta ngh r ng s giúp ích trong vi c d báo s phá s n 9 bi n đ c l p g m:

- SIZE = log (total assets/GNP price-level index);

- INTWO = 1 n u thu nh p ròng gi m trong 2 n m liên ti p và ng c l i;

- CHIN = (NIt - NIt-1)/( NIt + NIt-1 ), NIt là thu nh p ròng

Theo các bài nghiên c u tr c đây và lý thuy t tài chính, Ohlson đ ngh tính

ch t c a 9 bi n trên tuân theo quy lu t nh sau: TLTA, CLCA, INTWO có tính ch t

đ ng bi n; SIZE, WCTA, NITA, FULT, CHIN có tính ch t ngh ch bi n; OENEG không xác đ nh Ba mô hình đ c xây d ng g m: mô hình th nh t là d báo s

th t b i trong 1 n m, mô hình th hai là d báo s th t b i trong 2 n m, và mô hình

th ba là d báo s th t b i trong 1 ho c 2 n m Sau đó Ohlson s d ng ph ng pháp h i quy Logistic đ d báo kh n ng phá s n c a doanh nghi p cho m i mô hình K t qu th c nghi m cho th y kh n ng d đoán chính xác c a các mô hình là trên 90% Vi c phân lo i doanh nghi p d a vào giá tr tính toán đ c c a P (P là xác su t doanh nghi p có nguy c phá s n) N u P>0.5 doanh nghi p b phân vào nhóm r i ro, có nguy c phá s n và ng c l i

Mô hình Lau (1987) Lau (1987 đã s d ng các doanh nghi p M và m

r ng khái ni m mô hình Logistic b ng cách s d ng 5 danh m c doanh nghi p có

s a kh e tài chính t n đ nh đ n phá s n và đóng c a Ph ng pháp lu n này cho phép tính toán kh n ng m t doanh nghi p s d ch chuy n trong m i danh m c và

“cho phép c tính t t h n đ l a ch n hành đ ng tài chính trong th c t ”

Mô hình Foreman (2003) Sau làn sóng phá s n trong ngành công nghi p

vi n thông M , Foreman đã d a trên d li u t th i k l c quan c a n m 1999 đ nghiên c u s th t b i c a các doanh nghi p trong ngành vi n thông này b ng phân tích h i quy Logistic Ông ch ng t r ng các t l tài chính truy n th ng liên quan

đ n l i nhu n, c c u v n, và s c m nh t ng tr ng tài chính g n nh hoàn toàn

gi i thích các doanh nghi p s th t b i trong vòng 2 n m K ho ch kinh doanh và

kh n ng th c hi n kém là nh ng nguyên nhân g c r c a vi c phá s n Tuy nhiên,

v n l u đ ng ròng l i trái ng c v i các tài li u, nghiên c u tr c và không có nh

h ng đ n kh n ng phá s n c a doanh nghi p Ngoài ra, các doanh nghi p d a vào

l h ng c a lu t pháp và quy đ nh đ đi đ n phá s n s không đ c d đoán trong

mô hình

1.2.2 Mô hình Ying Wuang và Michael Campbell 2010

Hai Ông đã ki m ch ng l i mô hình Ohlson v vi c d báo s s p đ c a các doanh nghi p L y d li u t các doanh nghi p đ c niêm y t công khai Trung

Qu c trong kho ng th i gian 11 n m t n m 1998-2008 Nghiên c u này cung c p

m t công c đo l ng kh thi cho vi c d báo s ki n doanh nghi p r i kh i TTCK

Trung Qu c

Nghiên c u này tuân theo nh ng chi n l c mà Ohlso đã áp d ng, m c d u

đ nh ngh a c a h v s phá s n khác v i đ nh ngh a c a Ohlson Ohlson đ nh ngh a

s phá s n nh sau: “Doanh nghi p đ c cho là phá s n khi h n p đ n xin phá

s n” Trong khi, nghiên c u này xem xét s phá s n t quan đi m c a nhà đ u t

N u nhà đ u t đánh m t t t c nh ng kho n đ u t trong doanh nghi p thì s đ c xem là phá s n Doanh nghi p phá s n trong nghiên c u này là doanh nghi p đ c niêm y t trên TTCK Th ng H i và Qu ng ông ít nh t trong 2 n m và sau đó b

lo i kh i danh sách niêm y t trong giai đo n 1998-2008 vì nh ng v n đ v tài chính

Ngu n d li u đ c thu th p t i www.sina.com.cn M c d u Ohlson ch xem xét các doanh nghi p công nghi p, nghiên c u này m r ng ra các doanh nghi p không ph i trong l nh v c công nghi p H c thuy t toán h c kinh t v phân tích Logistic đ c l a ch n Bi n ph thu c là nh th c và đ c xác đ nh là 1 n u doanh nghi p b lo i kh i sàn và 0 n u doanh nghi p không b lo i kh i sàn T ng d li u bao g m 11.270 báo cáo tài chính n m, trong đó 11.194 báo cáo tài chính c a n m không b lo i kh i sàn giao d ch, 36 báo cáo tài chính c a n m tr c khi lo i kh i sàn giao d ch và 40 báo cáo tài chính c a 2 n m tr c khi lo i kh i sàn giao d ch

T ng s doanh nghi p là 1.336 Chín bi n đ c l p s d ng cho nghiên c u này đ c

ch n theo mô hình Ohlson g m:

- SIZE = log (total assets/GNP price-level index);

- INTWO = 1 n u thu nh p ròng gi m trong 2 n m liên ti p và ng c l i;

- CHIN = (NIt - NIt-1)/( NIt + NIt-1 ), NIt là thu nh p ròng

Ying Wuang và Michael Campbell phân chia d li u thành 3 nhóm: 1 n m

tr c khi lo i kh i sàn, 2 n m tr c khi b lo i kh i sàn, và các doanh nghi p đang niêm y t Sau đó tính giá tr trung bình c a các bi n trong t ng nhóm T s li u trung bình Ying Wuang và Michael Campbell nh n th y t t c t s thay đ i theo chi u h ng tiêu c c t doanh nghi p trên sàn đ n doanh nghi p lo i kh i sàn 2

n m r i đ n 1 n m Quy mô doanh nghi p gi m khi nó di chuy n t doanh nghi p trên sàn đ n doanh nghi p lo i kh i sàn 2 n m r i đ n 1 n m Ý ngh a c a TLTA và CLCA t ng m nh khi d ch chuy n t doanh nghi p trên sàn cho đ n b lo i kh i sàn

1 n m, trong khi đó ch s NITA và FUTL gi m Ý ngh a c a ch s WCTA gi m cho c 1 và 2 n m tr c khi b lo i kh i sàn Ý ngh a c a INTWO là 0.04 cho các

doanh nghi p trên sàn và 0.85 cho các doanh nghi p 2 n m tr c khi b lo i kh i sàn và 0.86 cho các doanh nghi p 2 n m tr c khi b lo i kh i sàn OENEG có xu

h ng gi ng nh INTWO (0.03, 0.50 và 0.85), cho th y doanh nghi p càng ng p sâu vào n n n khi chúng d ch chuy n t doanh nghi p trên sàn đ n 2 n m tr c khi khi lo i kh i sàn và đ n 1 n m tr c khi b lo i kh i sàn

Bài h c tr c đây c a Ohlson (1980) ch ra r ng: TLTA, CLCA, INTWO có tính ch t đ ng bi n; SIZE, WCTA, NITA, FULT, CHIN có tính ch t đ ng bi n; OENEG không xác đ nh Trong nghiên c u này, gi thi t v các bi n có tính ch t

nh đã đ c d đoán Ying Wuang và Michael Campbell c ng xây d ng 3 mô hình

c l ng g m: Mô hình 1 d đoán kh n ng lo i kh i sàn trong vòng m t n m

Mô hình 2 d đoán kh n ng lo i kh i sàn trong vòng hai n m Mô hình 3 d đoán

kh n ng lo i kh i sàn trong vòng m t ho c hai n m S d ng phân tích h i quy Logistic đ c l ng cho 3 mô hình và thu đ c k t qu nh sau: INTWO và OENEG có ý ngh a th ng kê cho c 3 mô hình v i p<0.1 SIZE có ý ngh a th ng kê trong mô hình 1&2, CHIN có ý ngh a th ng kê trong mô hình 2 t i p<0.5 K t qu xác nh n r ng vi c b lo i kh i sàn là đi u có th d đoán đ c T l chính xác d đoán mô hình nhìn chung là trên 95%

H n n a Ying Wuang và Michael Campbell áp d ng ph ng pháp tr lùi và

ch n 5 trong 9 bi n đ u tiên đ c s d ng trong mô hình Ohlson là (TLTA, WCTA, CLCA, OENEG, INTWO) K t qu thu đ c t ng t nh khi 9 bi n đ c s

d ng Cho t t c các mô hình c l ng, OENEG và INTWO có ý ngh a t i p<0.1

1.3 M t s mô hình d đón ph́ s n khác

Mô hình r i ro phá s n Theo mô hình này, phá s n đ c hi u m t cách

đ n gi n đó là “Doanh nghi p đi đ n phá s n khi GTTT c a tài s n nh h n giá tr

c a các kho n n ph i tr ” Nh ng mô hình này đã đ c đ a ra b i Wilcox (1973)

và Scott (1981) Nh s nh n xét c a Scott, mô hình “r i ro phá s n” là m t tr ng

h p đ c bi t c a mô hình đ nh giá quy n ch n (OPM) c a Black và Scholes, Merton (1974) c ng nh c a Hull và White (1995) Có r t nhi u ý t ng v nh ng mô hình

r i ro phá s n/đ nh giá quy n ch n đã có đ c s ch p nh n ngày càng t ng M t ví

d đi n hình là mô hình KMV (1993) và Kealhofer (1996), trong mô hình c a KMV, y u t đ u vào quy t đ nh cho vi c c l ng xác su t v n c a doanh nghi p là GTTT c a tài s n và đ b p bênh c a tài s n C hai đã đ c c l ng

d a trên vi c xây d ng hai lý thuy t v m i quan h Th nh t, lý thuy t đ nh giá quy n ch n, đó giá tr c phi u đ c coi nh là m t quy n ch n mua giá tr tài

s n c a doanh nghi p Th hai, Lý Thuy t v m i quan h gi a m c đ b p bênh

c a GTTT đ i v i tài s n h u hình và vô hình c a doanh nghi p V n ch x y ra trong t ng lai khi GTTT c a doanh nghi p nh h n các kho n n ph i tr trong

ng n h n Trong m t s n m tr l i đây, đã có r t nhi u ph ng pháp khác nhau s

d ng mô hình không có tham bi n trong quá trình phát tri n, bao g m: mô hình cây phân l p, m ng nowrowrron, logic m M c dù k t qu nghiên c u đã công b và

cho k t qu r t t t nh : Galindo&Tamayo (2000) và Caiazza (2004), nh ng h l i cho r ng v n ch s d ng mô hình Logistic vì c l ng các tham s d dàng, có

th gi i thích đ c, c ng nh c l ng r i ro khi thay đ i kích th c m u là th p

Qua t ng k t các k t qu nghiên c u tr c đây cho th y đã có r t nhi u các

ph ng pháp hay mô hình đ c đ xu t, áp d ng và thu đ c k t qu t t trong th c

ti n Tuy nhiên, các mô hình th ng kê (MDA, Logistic) đ c các chuyên gia s

d ng nhi u nh t và đánh giá cao trong quá trình nghiên c u

K t lu n ch ng 1

D u hi u đ xác đ nh doanh nghi p có nguy c phá s n là r t đa d ng và gây nhi u khó kh n đ i v i nh ng nhà l p pháp Tùy theo quan đi m c a t ng qu c gia,

t ng th i kì s có đ nh ngh a và cách xác đ nh phù h p LPS đã đ c ban hành và quy đ nh c th các b c đ ti n hành th t c phá s n cho doanh nghi p, tuy nhiên

th c t th c hi n l i r t ph c t p, m t nhi u th i gian và gây thi t h i l n cho các thành ph n kinh t và xã h i Bên c nh vi c xác đ nh d u hi u doanh nghi p có nguy c phá s n thì ph ng pháp đ d đoán các doanh nghi p có nguy c phá s n

c ng r t đa d ng và có nh ng u đi m - nh c đi m khác nhau Trong th i gian

qua, đã có nhi u mô hình đ c xây d ng đ d đoán xác su t phá s n nh : Mô hình xác su t tuy n tính; Mô hình Logistic; Mô hình Probit; Mô hình phân tích phân bi t (MDA) Tuy nhiên, ph ng pháp đ c đánh giá là d s d ng và có kh

n ng d đoán chính xác nh t là Mô hình phân tích phân bi t (MDA) và Mô hình Logistic ây là các mô hình s d ng ch s tài chính quá kh đ d đoán kh n ng phá s n t ng lai và có t l d đoán chính xác cao (trên 90%)

CH NG 2: ÁNH GIÁ KH N NG LÂM VÀO TÌNH TR NG PHÁ S N

C A CÁC DOANH NGHI P NIÊM Y T TRÊN HOSE B NG MÔ HÌNH

LOGISTIC

2.1 L a ch n m u nghiên c u

Thu th p các thông tin, s li u liên quan đ n đánh giá kh n ng lâm vào tình

tr ng phá s n là m t quá trình quan tr ng trong b t k m t nghiên c u th ng kê nào,

b i vi c l a ch n s li u chính xác s mô t t t nh t cho vi c nh n bi t mô hình B

s li u đ c s d ng trong đ tài là báo cáo tài chính cu i n m 2010 c a các doanh nghi p đang niêm y t t i HOSE đ n 31/12/2011 và có th i gian niêm y t t i thi u 2

n m Ngu n s li u đ c cung c p b i Trung tâm thông tin tín d ng Ngân hàng nhà

n c (www.cic.org.vn), S giao d ch ch ng khoán Thành Ph H Chí Minh (www.hsx.vn), website: www.cophieu68.com, Công ty ch ng khoán Maritime Bank (www.msbs.com.vn)

S li u không phân theo t ng ngành kinh t , do s l ng các doanh nghi p

c a m i ngành niêm y t còn nh không phù h p đ xây d ng mô hình theo t ng ngành Nguyên nhân đ tài ch gi i h n đ i v i các doanh nghi p đã niêm y t trên Sàn giao d ch ch ng khoán H Chí Minh là do:

- Tính s n có và d thu th p d li u vì nhóm doanh nghi p này có ngh a v

ph i công khai thông tin đ nh k , thông tin b t th ng và thông tin theo yêu

c u c a c quan qu n lý nhà n c và c quan qu n lý th tr ng theo quy

đ nh V i các doanh nghi p ch a niêm y t vi c thu th p các s li u này g p

r t nhi u khó kh n, trong tr ng h p thu th p đ c thì h u h t ch a qua

ki m toán nên đ tin c y c a các s li u không cao

- Ngu n d li u đ u vào là s li u các ch s tài chính đ c tính toán t báo cáo tài chính n m c a các doanh nghi p Do tiêu chu n niêm y t c a HOSE

và HASTC có nhi u đi m khác nhau ví d : quy mô v n đi u l , đi u ki n l i nhu n… gi m b t s chênh l ch v ch s tài chính mà không th hi n s phân nhóm, tác gi ch l a ch n m u nghiên c u là các doanh nghi p niêm

y t trên HOSE

V i các d u hi u nh n bi t m t doanh nghi p lâm vào tình tr ng phá s n theo LPS Vi t Nam 2004 và theo Hi p c Basell II, tác gi l a ch n tiêu chí phân nhóm

nh sau: các doanh nghi p đ c phân vào nhóm 1 (nhóm có nguy c phá s n) khi

có ít nh t m t trong các s c sau x y ra:

B ng 2.2: Các d u hi u nh n bi t doanh nghi p lâm vào tình tr ng phá

s n

1 Không có kh n ng th c hi n

ngh a v tín d ng đ i v i bên đ i tác

Phát sinh NQH nhóm 3

2 V n l u đ ng th ng xuyên nh

h n không

Tài s n ng n h n – n ng n h n

3 GTTT c a doanh nghi p nh h n

t ng n ph i tr

GTTT – T ng n

(Ngu n t ng h p c a tác gi )

V i s c th nh t, d u hi u đ nh n bi t là thông qua vi c hoàn tr v n vay

có đúng h n hay không c a doanh nghi p, qua đó cho bi t tình hình s d ng v n

c a doanh nghi p có th c s lành m nh ng trên góc đ ngân hàng đây là tiêu chí

r t quan tr ng khi xét duy t cho vay, v i các doanh nghi p và nhà đ u t thì chính

là d u hi u nh n bi t có hay không ti p t c h p tác v i doanh nghi p này N u đã phát sinh NQH nhóm 3 ch ng t doanh nghi p đang r t khó kh n v thanh kho n, không có kh n ng th c hi n ngh a v tín d ng v i bên đ i tác Trong tr ng h p này doanh nghi p c ng r t khó có kh n ng ti p t c nh n đ c các kho n tín d ng

t phía các đ i tác khác, đi u đó s d n đ n s gián đo n trong ho t đ ng c a doanh nghi p ó là m t trong nh ng d u hi u ch ng t doanh nghi p có nguy c phá s n

V i s c th hai, v n l u đ ng th ng xuyên là ch tiêu ph n ánh m c đ chênh l ch gi a t ng tài s n ng n h n và t ng n ng n h n Doanh nghi p mu n

ho t đ ng không b gián đo n thì ph i duy trì m t m c v n ho t đ ng thu n h p lý

đ đáp ng vi c thanh toán các kho n n ng n h n V n l u đ ng th ng xuyên c a doanh nghi p càng cao, tình hình tài chính càng lành m nh và kh n ng thanh toán càng cao Ng c l i, khi v n l u đ ng th ng xuyên gi m thì kéo theo kh n ng thanh toán c ng gi m d n Khi v n l u đ ng th ng xuyên là m t s âm, ch ng t

m t b ph n tài s n dài h n c a doanh nghi p đ c hình thành b ng ngu n v n

ng n h n, d n đ n cán cân thanh toán m t cân b ng Khi doanh nghi p r i vào tình

tr ng này thì kh n ng thanh toán các kho n n ng n h n r t th p vì đ chuy n đ i

t tài s n dài h n thành ti n là vi c r t ph c t p và m t nhi u th i gian Và m t khi doanh nghi p không có kh n ng thanh toán các kho n N H khi ch n yêu c u thì

t t nhiên doanh nghi p đ ng tr c nguy c phá s n

V i s c th ba, GTTT c a m t doanh nghi p đ c tính b ng GTTT m t c phi u nhân v i t ng s c phi u c a doanh nghi p Trong m t TTCK hi u qu , GTTT ph n ánh đ y đ m i y u t liên quan t i doanh nghi p Nói cách khác,

GTTT th hi n giá tr th c c a các tài s n c s c a doanh nghi p Nhìn chung, GTTT c a doanh nghi p th ng đ c xác đ nh cao h n r t nhi u so v i giá tr thanh lý và giá tr ho t đ ng c a nó Khi doanh nghi p làm n kinh doanh hi u qu , tình hình tài chính lành m nh và có tri n v ng phát tri n t t, c phi u c a doanh nghi p này th ng đ c tr giá cao Ng c l i, khi doanh nghi p có nh ng bi u

hi n nh : ho t đ ng kinh doanh thua l , tình hình tài chính không lành m nh, m t

kh n ng thanh toán, kh n ng phát tri n kém,… Trong tr ng h p này GTTT c a doanh nghi p th ng đ c xác đ nh r t th p Vì v y, n u coi GTTT c a doanh nghi p đóng vai trò tài s n đ m b o c a doanh nghi p trong ho t đ ng c a mình thì các ch th trong n n kinh t s quy t đ nh không h p tác v i doanh nghi p, không cung c p các kho n tín d ng…khi GTTT c a doanh nghi p th p h n các kho n n

ph i tr , đi u đó d n đ n doanh nghi p có nguy c phá s n, c ng nh s s p đ c a doanh nghi p B i vì, theo lý thuy t hành vi và lý thuy t trò ch i đã ch rõ: khi th c

hi n b t c m t hành vi nào, m i cá nhân luôn xem xét h đ c gì và m t gì N u hành vi luôn mang l i l i ích mà không b t n th t gì thì h s th c hi n, ng c l i

n u hành vi luôn t o ra t n th t mà không mang l i l i ích gì cho b n thân thì h s không th c hi n

B ng 2.3: S l ng các doanh nghi p có nguy c lâm vào tình tr ng phá

Bi n ph thu c có nhi u ph m trù, m i ph m trù đ i di n cho m t nhóm và

bi n này có kh n ng phân bi t t t nh t và duy nh t trên c s t p h p bi n đ c l p

đ c l a ch n, nói cách khác là m i quan sát ph i đ c s p x p vào m t nhóm duy

nh t Trong nghiên c u này bi n ph thu c (Y) đ c l a ch n nh sau:

Yi = (1 n u có nguy c phá s n, 0 n u không có nguy c phá s n)

Sau khi l a ch n đ c bi n ph thu c, b c ti p theo ph i xác đ nh bi n đ c

l p s đ c s d ng trong phân tích Vi c l a ch n bi n đ c l p th ng đ c ti n hành theo 2 cách Cách ti p c n đ u tiên là d a trên c s lý thuy t và nh ng nghiên

c u t tr c Cách ti p c n th hai là tr c giác d a trên c s ki n th c c a các chuyên gia và tr c giác l a ch n nh ng bi n ch a có nghiên c u tr c và c s lý thuy t h p lí Trong c hai cách, nh ng bi n đ c l p đ c l a ch n là nh ng bi n có

nh h ng đ n kh n ng phân bi t gi a các nhóm c a bi n ph thu c

Trong nghiên c u này, bi n đ c l p đ c l a ch n d a trên danh m c 37 ch

s đánh giá s c m nh tài chính doanh nghi p và mô hình 5 bi n (TLTA, WCTA, CLCA, OENEG, INTWO) c a Ying Wuang & Michael Campbell (2010), các bi n

5 NITE (ROE) L i nhu n sau thu /V n ch s

WCTA, CLCA) đ c k th a t mô hình 5 bi n c a Ying Wuang và Michael Campbell Tr c đây, Ying Wuang và Michael Campbell đã s d ng mô hình 5

bi n (TLTA, WCTA, CLCA, OENEG, INTWO) đ d đoán kh n ng b lo i kh i

s n giao d ch c a các doanh nghi p niêm y t t i Trung Qu c vì lí do tài chính y u kém và cho k t qu d đoán chính xác cao Tuy nhiên, v i d li u tác gi đã thu

th p đ c thì hai bi n OENEG, INTWO không đ c s d ng vào mô hình do s

li u thu th p đ c c a các quan sát có giá tr t ng đ ng nhau nên không có kh

n ng phân bi t gi a các nhóm c a bi n ph thu c (không th a tiêu chí l a ch n bi n

đ c l p) i u này là do v i d li u tài chính n m 2010, các doanh nghi p ch a

th c s lâm vào tình c nh khó kh n M c dù kh ng ho ng đã x y ra t n m 2008,

nh ng do đ c nhà n c th c hi n gói kích c u và h tr lãi su t, nên hi u qu ho t

đ ng c a n m 2008 và 2009 v n kh quan Doanh nghi p ch th c s b c vào khó

kh n là k t n m 2010 cho đ n th i đi m hi n nay gia t ng đ chính xác c a

mô hình, tác gi đ xu t b sung thêm 3 bi n, trong đó: bi n NITA (ROA) đ c k

th a t mô hình 9 bi n c a Ying Wuang và Michael Campbell; 2 bi n RTA và NITE (ROE) đ c l a ch n t b các ch s tài chính c b n ph n ánh s c m nh tài chính c a doanh nghi p và c ng đã đ c Altman s d ng trong mô hình Zscoređ d đoán d u hi u phá s n c a doanh nghi p

TLTA là ch tiêu đánh giá m c đ h p lí c a c u trúc v n doanh nghi p Nó

đ c tính b ng công th c TLTA = T ng n /T ng tài s n Ch tiêu này ph n nh c

1 đ ng tài s n đ c tài tr t bao nhiêu đ ng n , ch s này càng l n ch ng t kh

n ng t ch tài chính c a doanh nghi p th p và ng c l i Ch s này giúp cho doanh nghi p cân nh c trong vi c có ti p t c s d ng n n a hay không S d ng

n mang l i nhi u l i ích cho doanh nghi p nh : gi m chi phí tài chính khi chi m

d ng v n c a ng i bán, gi m thu thu nh p doanh nghi p khi s d ng n vay… Tuy nhiên, không ph i lúc nào s d ng n vay c ng mang l i l i ích và càng s

d ng nhi u n vay càng t t, n u doanh nghi p s d ng quá nhi u n s d b nh

h ng b i tác đ ng c a th tr ng lãi su t, n u lãi su t t ng đáng k thì doanh nghi p s khó có kh n ng trang tr i cho ph n chi phí này ho c n u ho t đ ng kinh

doanh c a doanh nghi p b tr c tr c nh : hàng t n kho ch m luân chuy n, hay thu

h i công n c a đ i tác b ch m tr h n so v i ti n đ thì doanh nghi p d lâm vào tình tr ng m t kh n ng thanh toán các kho n N H và d n đ n tình tr ng có nguy

c phá s n Nh v y, TLTA càng cao thì kh n ng doanh nghi p lâm vào tình tr ng phá s n cao, t c bi n đ c l p TLTA có tính ch t đ ng bi n v i bi n ph thu c

WCTA là ch tiêu đánh giá m c đ lành m nh tài chính c a doanh nghi p

Nó đ c tính b ng công th c WCTA = V n l u đ ng ròng/T ng tài s n đây v n

l u đ ng ròng là v n dài h n còn d sau khi đã tài tr cho tài s n dài h n và đ c

s d ng đ tài tr cho các tài s n ng n h n Ch tiêu này ph n nh c 1 đ ng tài s n

đ c tài tr t bao nhiêu đ ng v n l u đ ng ròng, đ ng th i cho bi t tình tr ng cân

đ i tài chính c a doanh nghi p Tr ng h p WCTA l n h n ho c b ng 0 ch ng t doanh nghi p s d ng đúng ngu n v n đúng m c đích (t c v n ng n h n đ tài tr cho n ng n h n) Ng c l i n u WCTA nh h n 0, ch ng t doanh nghi p đang b thi u h t ngu n v n dài h n ph i dùng v n ng n h n đ bù đ p ây là tình tr ng nguy hi m đáng báo đ ng vì m t khi doanh nghi p b m t cân đ i tài chính thì quy n l i c a các ch n ng n h n đang b đe d a n u doanh nghi p không có kho n ti n nào đ bù đ p trong th i gian ng n M c dù v n có tài s n đ đ m b o cho vi c thanh toán các kho n n này, tuy nhiên v n đ là th i gian bao lâu m i

th c hi n chuy n đ i đ c thành ti n c a các tài s n này mà đ c bi t là các máy móc thi t b ph c v cho s n xu t c a doanh nghi p hay các kho n đ u t b t đ ng

s n trong th i kì suy thoái nh hi n nay N u lâm vào tình tr ng m t cân đ i này thì

kh n ng thanh toán các kho n N H c a doanh nghi p r t th p Tr tr ng h p doanh nghi p có th gia t ng v n đ bù đ p, nh ng đ i v i các doanh nghi p đã lâm vào hoàn c nh này thì vi c gia t ng v n g n nh không th Nh v y, WCTA càng

nh h n không thì m c đ m t cân đ i tài chính càng l n và kh n ng lâm vào tình

tr ng phá s n càng cao, t c bi n đ c l p WCTA có tính ch t ngh ch bi n v i bi n

ph thu c

CLCA là ch tiêu đánh giá kh n ng thanh kho n c a doanh nghi p Nó đ c tính b ng công th c CLCA = N ng n h n/tài s n ng n h n Ch tiêu này ph n nh

m t đ ng tài s n ng n h n đ c tài tr t bao nhiêu đ ng n ng n h n, đ ng th i

ph n nh kh n ng thanh toán các kho n n ng n h n t tài s n ng n h n c a doanh nghi p N u ch tiêu này nh h n ho c b ng 1 ch ng t doanh nghi p có đ tài s n

ng n h n (tài s n có kh n ng chuy n đ i thành ti n nhanh) đ k p th i thanh toán các kho n n ng n h n Và ng c l i n u ch s này l n h n 1 t c là tài s n ng n

h n c a doanh nghi p không đ đ chuy n thành ti n m t đ m b o vi c thanh toán

đ y đ và đúng h n cho các kho n n ng n h n T s này càng cao h n 1 ch ng t

kh n ng thanh toán các kho n n ng n h n càng th p và đi u này t t nhiên s có

nh h ng m nh t i kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n c a doanh nghi p trong

t ng lai, t c bi n đ c l p CLCA có tính ch t đ ng bi n v i bi n ph thu c

NITA hay th ng g i là ROA là ch tiêu đánh giá kh n ng sinh l i c a tài

s n doanh nghi p Nó đ c tính b ng công th c NITA = L i nhu n sau thu /T ng tài s n Ch s này cho th y m t đ ng tài s n có th t o ra bao nhiêu đ ng l i nhu n

L i nhu n là m c đích cu i cùng c a doanh nghi p và là c s đ nhà đ u t đánh giá ho t đ ng c a doanh nghi p Tuy nhiên đ đánh giá kh n ng sinh l i c a m i doanh nghi p và so sánh gi a các doanh nghi p thì c n ph i so sánh l i nhu n v i

m t s tiêu chí khác nh t ng tài s n, v n ch s h u hay doanh thu Có th l i nhu n n m nay cao h n n m tr c nh ng ch a ch c đó là d u hi u t t vì còn ph i xem xét thêm s gia t ng l i nhu n này có t ng x ng v i s gia t ng t ng tài s n

mà doanh nghi p đã đ u t thêm hay không NITA là m t ch tiêu tài chính quan

tr ng đ đánh giá khía c nh này T vi c so sánh NITA gi a các n m, các nhà lãnh

đ o doanh nghi p s đánh giá l i hi u qu ho t đ ng c a toàn doanh nghi p, thu h p

nh ng kho n đ u t hi u qu th p ho c không hi u qu , tránh vi c đ u t tràn làn không hi u qu gây th t thoát v n d n đ n v n nh các s v g n đây c a các t p đoàn, t ng doanh nghi p (T p đoàn Vinashin, T p đoàn Thái Hòa…) gây nh

h ng l n cho toàn n n kinh t xã h i N u NITA c a doanh nghi p th p đi u này

t t nhiên s nh h ng x u đ n kh n ng thanh toán công n và t ng nguy c lâm vào tình tr ng phá s n Nh v y, NITA là bi n đ c l p có tính ch t ngh ch bi n v i

bi n ph thu c

NITE hay th ng g i là ROE là ch tiêu đánh giá kh n ng sinh l i c a v n

ch s h u doanh nghi p Nó đ c tính b ng công th c NITE = L i nhu n sau thu /V n ch s h u Ch s này cho th y m t đ ng v n ch s h u có th t o ra bao nhiêu đ ng l i nhu n ROE là ch tiêu đ các c đông, nhà đ u t xem xét có nên duy trì ho t đ ng đ u t hay đ u t m i vào doanh nghi p hay không N u NITE c a doanh nghi p th p h n lãi su t ti n g i ngân hàng (kho n đ u t đ c xem là an toàn nh t và có m c sinh l i th p nh t) thì các doanh nghi p r t khó đ

gi chân các nhà đ u t hi n t i ch ch a nói đ n vi c huy đ ng v n t các c đông

m i N u NITE c a doanh nghi p cao h n lãi su t ti n g i ngân hàng và các doanh nghi p kinh doanh cùng l nh v c ngành ngh s giúp doanh nghi p d dàng ti p c n các ngu n v n đ b sung v n kinh doanh, đ c bi t là ngu n v n ch s h u góp

ph n gi m b t áp l c n n n và c ng đ ng ngh a v i vi c gi m b t nguy c lâm vào tình tr ng phá s n NITE càng cao ch ng t hi u qu sinh l i v n ch s h u c a doanh nghi p càng t t V y, NITE là bi n đ c l p có tính ch t ngh ch bi n v i bi n

ph thu c

RTA là ch tiêu đánh giá hi u qu trong ho t đ ng c a doanh nghi p Nó

đ c tính b ng công th c RTA = Doanh thu/T ng tài s n Ch tiêu này ph n ánh

m t đ ng tài s n có th t o ra bao nhiêu đ ng doanh thu hay t ng tài s n c a doanh nghi p có th quay bao nhiêu vòng trong m t n m Vòng quay t ng tài s n là ch tiêu đ i di n chung cho vòng quay hàng t n kho, vòng quay kho n ph i thu … Vòng quay hàng t n kho nhanh ch ng t doanh nghi p đang kinh doanh m t hàng

th nh hành trên th tr ng, ph m vi th tr ng đ u ra r ng, k ho ch t n kho h p lí

Vòng quay kho n ph i thu t t ch ng t công tác đánh giá l a ch n đ i t ng khách hàng đ u ra t t, khách hàng đ u ra uy tín, kh n ng qu n lí công n c a doanh nghi p t t RTA càng cao ch ng t vòng quay tài s n c a doanh nghi p nhanh, kh

n ng xoay vòng v n đ thanh toán n t t T c, RTA là bi n đ c l p có tính ch t ngh ch bi n v i bi n ph thu c

2.3 Ph ng pháp x lý s li u và gi i thích k t qu nghiên c u

2.3.1 Ph ng pháp x lý s li u

Trong tr ng h p nghiên c u c a lu n v n, d li u th c p đ c t p h p t

s li u đ c công b c a các doanh nghi p niêm y t, công c x lý là mô hình h i quy Logistic, c n có s tr giúp c a các ph n m m th ng kê nh Eview, SPSS, Stata… Stata là ph n m m chuyên h tr cho các mô hình th ng kê và cho k t qu

h i quy chính xác cao Do v y, tác gi s d ng ph n m m Stata đ x lý s li u

Trình t x lý s li u g m: mô t và trình bày d li u, đánh giá đ phù h p

c a ph ng trình h i quy, l a ch n bi n gi i thích

- ánh giá m c ý ngh a c a mô hình h i quy d a vào th c đo Chi2 Giá tr

c a Chi2 càng g n 0 thì mô hình h i quy càng có ý ngh a th ng kê

- L a ch n bi n gi i thích theo tiêu chí t ng quan ch t ch v i bi n ph thu c trong m c có ý ngh a th ng kê Thông th ng các nhà nghiên c u hay

s d ng m c có ý ngh a là 1% và 5% Tuy nhiên trong tr ng h p Vi t Nam đi u ki n thu th p d li u khó kh n và n n kinh t đang phát tri n, tác

gi s xem xét thêm m c có ý ngh a 10%

2.3.2 K t qu th c nghi m và gi i thích k t qu

Sau khi l a ch n đ c bi n đ c l p và bi n ph thu c, chúng ta đi vào c

l ng ph ng trình h i quy Logistic sau:

P(Yi=1)= Exp(B1 + B2ROE + B3ROA + B4RTA + B5WCTA + B6CLCA + B7TLTA)/(1 + Exp(B1

+ B2ROE + B3ROA + B4RTA + B5WCTA + B6CLCA + B7TLTA))

c l ng ph ng trình h i quy Logistic, tác gi s d ng ph n m m Stata và thu đ c k t qu nh sau:

B ng 2.5: K t qu th c nghi m c a mô hinh nghiên c u

Prob > chi2 = 0.0000

H0: Mô hình h i quy Logistic không có ý ngh a

H1: Mô hình h i quy Logistic có ý ngh a

K t qu thu đ c t mô hình là chi2 = 0.00 cho th y bác b gi thuy t H0,

t c là mô hình h i quy Logistic có ý ngh a th ng kê

Gi i thích k t qu : k t qu ch y mô hình Logistic cho 197 quan sát là các

doanh nghi p đã niêm y t trên HOSE ít nh t 2 n m t i th i đi m 31/12/2011 nh sau:

- i v i bi n ROE: theo k t qu mô hình ROE có tính ch t ngh ch bi n

v i bi n ph thu c (ng c v i gi thi t ban đ u), P có giá tr r t l n (0.42) Do v y, ROE không có ý ngh a v m t th ng kê trong vi c đánh giá xác su t phá s n c a doanh nghi p i u này có th là do m u nghiên

c u bao g m nhi u ngành ngh khác nhau, mà ROE c a m i ngành ngh

có khác bi t đáng k do đó nh h ng đ n kh n ng phân nhóm c a c a

bi n đ c l p trong mô hình

- i v i bi n ROA: theo k t qu mô hình ROA có tính ch t ngh ch bi n

v i bi n ph thu c (ng c v i gi thi t ban đ u), P có giá tr r t l n

(0.21) Do v y, ROA không có ý ngh a v m t th ng kê tr ng vi c đánh giá xác su t phá s n c a doanh nghi p i u này có th là do nh h ng

c a m u nghiên c u g m nhi u ngành ngh khác nhau hay m u nghiên

c u ch a đ l n đ t o ra m i liên h gi a bi n đ c l p và bi n ph c thu c

- i v i bi n RTA: theo k t qu mô hình RTA có tính ch t ngh ch bi n

v i bi n ph thu c (phù h p v i gi thi t ban đ u), P có giá tr r t nh (0.006) Do v y v i m c ý ngh a 10%, RTA có ý ngh a v m t th ng kê

tr ng vi c đánh giá kh n ng phá s n c a doanh nghi p V i tính ch t ngh ch bi n, RTA có tác d ng ng c chi u v i kh n ng lâm vào tình

tr ng phá s n c a doanh nghi p, t c là RTA càng l n, doanh nghi p ho t

đ ng càng hi u qu thì kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n là r t th p

- i v i bi n WCTA: theo k t qu mô hình WCTA có tính ch t đ ng bi n

v i bi n ph thu c (ng c v i gi thi t ban đ u), P có giá tr r t l n (0.92) Do v y, WCTA không có ý ngh a v m t th ng kê tr ng vi c đánh giá kh n ng phá s n c a doanh nghi p i u này có th do m u nghiên

c u không đ l n đ t o ra m i liên h gi a bi n đ c l p và bi n ph thu c

- i v i bi n CLCA: theo k t qu mô hình CLCA có tính ch t đ ng bi n

v i bi n ph thu c (phù h p v i gi thi t ban đ u), P có giá tr r t nh (0.01) Do v y v i m c ý ngh a 10%, CLCA có ý ngh a v m t th ng kê

tr ng vi c đánh giá kh n ng phá s n c a doanh nghi p V i tính ch t

đ ng bi n, CLCA có tác d ng cùng chi u v i kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n c a doanh nghi p, t c là n u doanh nghi p càng s d ng n ng n

h n đ đ u t dài h n thì doanh nghi p càng ti p c n g n v i nguy c lâm vào tình tr ng phá s n

- i v i bi n TLTA: theo k t qu mô hình TLTA có tính ch t đ ng bi n

v i bi n ph thu c (phù h p v i gi thi t ban đ u), P có giá tr nh (0.08) Do v y v i m c ý ngh a 10%, TLTA có ý ngh a v m t th ng kê

tr ng vi c đánh giá kh n ng phá s n c a doanh nghi p V i tính ch t

đ ng bi n, TLCA có tác d ng cùng chi u v i kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n c a doanh nghi p, t c là n u s d ng đòn b y tài chính cao doanh nghi p có nhi u kh n ng phá s n

- Kh n ng d đoán chính xác chung c a mô hình thu đ c là 92%, t c là

mô hình có kh n ng d đoán chính xác 92% cho các doanh nghi p có nguy c lâm vào tình tr ng phá s n

Nh v y, theo k t qu c a mô hình ch có 3 bi n có th đánh giá kh n ng phá s n c a doanh nghi p g m RTA, CLCA, TLTA Ph ng trình h i quy đánh giá

kh n ng phá s n c a doanh nghi p nh sau:

P(Yi=1)= Exp(0.944834 – 38.66687RTA + 29.71471CLCA + 11.57036TLTA)/(1 +

Exp(0.944834 – 38.66687RTA + 29.71471CLCA + 11.57036TLTA))

mô hình c a t ng c phi u (P), c th nh sau:

B ng 2.6: Danh sách 15 doanh nghi p thu c nhóm 1

1 CAD 0.841094 1.154337 1.051105 1

2 BAS 0.501276 2.118682 0.317896 1

3 FPC 0.423668 0.776335 0.240981 1

( Ngu n thu th p và tính toán c a tác gi )

B ng 2.7: Danh sách 15 doanh nghi p thu c nhóm 0

(Ngu n thu th p và tính toán c a tác gi )

Theo B ng s li u trên, 15 mã ch ng khoán thu c nhóm 1 (b h y niêm y t

ho c thu c di n b theo dõi đ c bi t vì lí do tài chính y u kém) đ u có ít nh t 1

trong 3 v n đ v tài chính sau: t s n cao, m t cân đ i tài chính, vòng quay t ng

tài s n th p… và đ u đ c mô hình đánh giá có kh n ng phá s n cao Ng c l i,

đ i v i c phi u thu c nhóm 0 có ch s TLTA, CLCA và RTA đ u r t t t và đ c

mô hình đánh giá không có kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n Nh v y, ch ng t

mô hình là có hi u qu trong vi c đánh giá kh n ng y u kém tài chính và nguy c phá s n đ i v i các doanh nghi p niêm y t

K t lu n ch ng 2

T yêu c u th c t và k th a các bài h c kinh nghi m đi tr c c a Ohlson (1980), Ying Wuang và Michael Campbell (2010), trong ch ng 2 tác gi t p trung vào vi c ng d ng mô hình h i quy Logistic đ đánh día kh n ng lâm vào tình

tr ng phá s n c a các doanh nghi p niêm y t trên HOSE Các b c th c hi n chính

g m: L a ch n m u nghiên c u, l a ch n bi n đ c l p, s d ng ph n m m Stata đ

c l ng mô hình h i quy Logistic trên c s 6 bi n đ c l p đ c ch n, đ ng th i

k t h p v i các tiêu chu n ki m đ nh đ đánh giá m c ý ngh a th ng kê c a mô hình h i quy T đó, l a ch n các bi n đ c l p có nh h ng l n đ n kh n ng phá

s n c a doanh nghi p và đ a ra mô hình th c nghi m v vi c đánh giá kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n đ i v i các doanh nghi p

CH NG 3: PHÂN TÍCH K T QU NGHIÊN C U VÀ M T S

ÓNG GÓP C A TÀI 3.1 Phân tích k t qu nghiên c u

Bài lu n nghiên c u v vi c đánh giá kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n

c a doanh nghi p d a trên các ch s tài chính V i vi c s d ng mô hình Logistic

đ d báo, k t qu ch y mô hình ch ra r ng, các ch s tài chính có kh n ng d báo nguy c phá s n c a doanh nghi p v i đ chính xác trên 90% Trong 6 bi n c a mô hình, v i m c ý ngh a 10% 3 ch s có nh h ng l n đ n kh n ng lâm vào tình

tr ng phá s n doanh nghi p là TLTA, CLCA và RTA K t qu này là phù h p v i

c lý thuy t và các nghiên c u tr c đây v vi c d báo xác su t phá s n doanh nghi p qua các ch s tài chính

Xét v m t lý thuy t, các ch s tài chính này ph n ánh b m t tài chính c a

m t doanh nghi p vì: TLTA cho th y m c đ n c a doanh nghi p là bao nhiêu, có phù h p v i ngành ngh c ng nh quy mô c a doanh nghi p không; CLCA cho

th y doanh nghi p có dùng v n đúng m c đích không (t c v n ng n h n ch s

d ng đ tài tr cho các kho n n vay ng n h n), tình hình tài chính có lành m nh không (doanh nghi p có b m t cân đ i tài chính không); RTA cho th y vòng quay

t ng tài s n c a doanh nghi p có nhanh không, đ ng th i cho th y đ c m c đ

luân chuy n hàng t n kho và kh n ng qu n lý, thu h i công n c a doanh nghi p Vòng quay tài s n nhanh c ng ch ng t kh n ng chuy n đ i thành ti n c a tài s n doanh nghi p t t, kh n ng chuy n đ i nhanh s giúp doanh nghi p đáp ng k p

th i các kho n thanh toán đ n h n Do v y, khi các ch s này bi n đ ng thì t t nhiên s có nh h ng m nh đ n kh n ng thanh toán c ng kh n ng lâm vào tình

tr ng phá s n c a doanh nghi p

Xét v m t th c nghi m, trên th gi i và đ c bi t là các n c phát tri n đã có nhi u nhà kinh t nghiên c u v vi c d đoán kh n ng phá s n đ i v i doanh nghi p b ng nhi u ph ng pháp k thu t khác nhau Trong đó, mô hình phân tích phân bi t và mô hình phân tích h i quy Logistic là 2 ph ng pháp ph bi n nh t vì

s d ng tham bi n là các ch s tài chính đ n gi n và d tìm s li u Trong lu n v n

này, ph ng pháp đ c l a ch n là phân tích h i quy Logistic và các bi n đ c s

d ng đ u là nh ng ch s tài chính đ c s d ng ph bi n trong các bài nghiên c u

c a các nhà kinh t trên th gi i V i TLTA, CLCA và RTA là các ch s tài chính

đã đ c các nhà nghiên c u kinh t trên th gi i s d ng trong mô hình d đoán

kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n và đem l i k t qu d đoán cao nh : Altman (1968) đã s d ng 2 bi n TLTA và RTA trong 5 bi n đ d đoán và cho k t qu chính xác 95%, Ling Zhang, Jerome Yen và Atlman (2007) s d ng bi n TLTA trong 4 bi n và cho k t qu d đoán trong 2 n m t i là 87%, Ohlson (1980) s d ng

2 bi n TLTA và CLCA trong 9 bi n đ d đoán và cho k t qu d đoán trên 90%, Ying Wuang và Michael Campbell (2010) s d ng 2 bi n TLTA, CLCA trong mô hình 5 bi n và cho k t qu d đoán trên 99% Nh v y, ph ng pháp nghiên c u

c a mô hình và k t qu thu đ c là phù h p v c m t lý thuy t và th c nghi m

3.2 M t s đóng góp c a đ tài

3.2.1 óng góp đ i v i HOSE

Theo Ngh đ nh s 14/2007/N -CP ban hành ngày 19/01/2007 c a Chính

Ph quy đ nh chi ti t thi hành m t s đi u c a lu t ch ng khoán, trong đó có đ t ra các đi u ki n c a vi c niêm y t c phi u trên HOSE nh sau: Th nh t, là doanh nghi p c ph n có v n đi u l đã góp t i th i đi m đ ng ký niêm y t t 80 t đ ng

Vi t Nam tr lên tính theo giá tr ghi trên s k toán C n c vào tình hình phát tri n

th tr ng, m c v n có th đ c B Tài chính đi u ch nh t ng ho c gi m trong

ph m vi t i đa 30% sau khi xin ý ki n Th t ng Chính ph ; Th hai, ho t đ ng kinh doanh hai n m li n tr c n m đ ng ký niêm y t ph i có lãi và không có l lu

k tính đ n n m đ ng ký niêm y t; Th ba, không có các kho n NQH ch a đ c d phòng theo quy đ nh c a pháp lu t; công khai m i kho n n c a doanh nghi p đ i

v i thành viên H i đ ng qu n tr , Ban ki m soát, Giám đ c ho c T ng Giám đ c, Phó Giám đ c ho c Phó T ng Giám đ c, K toán tr ng, c đông l n và nh ng

ng i có liên quan; Th t , t i thi u 20% c phi u có quy n bi u quy t c a doanh nghi p do ít nh t 100 c đông n m gi ; Th sáu, c đông là thành viên H i đ ng

qu n tr , Ban ki m soát, Giám đ c ho c T ng Giám đ c, Phó Giám đ c ho c Phó

T ng Giám đ c và K toán tr ng c a doanh nghi p ph i cam k t n m gi 100% s

c phi u do mình s h u trong th i gian 6 tháng k t ngày niêm y t và 50% s c phi u này trong th i gian 6 tháng ti p theo, không tính s c phi u thu c s h u Nhà n c do các cá nhân trên đ i di n n m gi ; Th b y, có h s đ ng ký niêm y t

c phi u h p l theo quy đ nh t i kho n 2 i u 10 Ngh đ nh này

Trong n m 2012, đ nâng cao tiêu chu n niêm y t đ i v i các doanh nghi p

có nhu c u niêm y t c phi u c a mình trên TTCK Vi t Nam, Chính ph đã ban hành Ngh đ nh 58/2012/N -CP ngày 20/07/2012 trong đó s a đ i m t s đi u ki n niêm y t nh sau: Có ít nh t 02 n m ho t đ ng d i hình th c doanh nghi p c

ph n tính đ n th i đi m đ ng ký niêm y t (ngo i tr doanh nghi p nhà n c c

ph n hóa g n v i niêm y t) T l l i nhu n sau thu trên v n ch s h u (ROE)

n m g n nh t t i thi u là 5% và ho t đ ng kinh doanh c a hai n m li n tr c n m

đ ng ký niêm y t ph i có lãi Không có các kho n n ph i tr quá h n trên 01 n m Không có l l y k tính đ n n m đ ng ký niêm y t Tuân th các quy đ nh c a pháp

lu t v k toán báo cáo tài chính; T i thi u 20% c phi u có quy n bi u quy t c a doanh nghi p do ít nh t ba tr m (300) c đông không ph i c đông l n n m gi , tr

tr ng h p doanh nghi p nhà n c chuy n đ i thành doanh nghi p c ph n theo quy đ nh c a Th t ng Chính ph ;doanh nghi p niêm y t trên HOSE ph i có v n

đi u l t i thi u 120 t đ ng (hi n là 80 t đ ng), trên HASTC là 30 t đ ng(hi n là

10 t đ ng) Ngh đ nh này có hi u l c k t ngày 05/09/2012

Tiêu chu n niêm y t tr c đây và tiêu chu n niêm y t đã đ c s a đ i ch

y u t p trung vào các đi u ki n v v n ch s h u, t su t sinh l i Tuy nhiên, đ đánh giá s c m nh tài chính c a doanh nghi p, ngoài vi c đánh giá hi u qu ho t

đ ng còn ph i xét đ n kh n ng t ch tài chính c a doanh nghi p (t c kh n ng thanh toán các kho n n đ n h n) Ch tiêu tài chính có kh n ng ph n ánh yêu c u này đó là xác su t kh n ng lâm vào tình tr ng phá s n mà đ tài nghiên c u

qu n lý ch t ch tình hình s c kh e c a các doanh nghi p niêm y t và

b o v quy n l i cho nhà đ u t , theo k t qu nghiên c u c a lu n v n tác gi đ

xu t HOSE b sung thêm m t tiêu chu n niêm y t là xác su t doanh nghi p lâm vào

tình tr ng phá s n ph i th p h n 0.5 (P<0.5) Khi xác su t này c a các doanh nghi p đang niêm y t cao h n 0.5 và không đ c c i thi n trong n m tài chính ti p theo có th đ a c phi u c a doanh nghi p này vào di n c nh báo ho c ki m soát

đ c bi t đ cánh báo cho nhà đ u t tr c khi quy t đ nh h y niêm y t đ i v i c phi u này

3.2.2 óng góp đ i v i nhà đ u t

Trong th c t các ch tiêu v l i nhu n là đi u đ c chú tr ng và luôn đ c

đ t lên hàng đ u khi xem xét đ u t vì đó là c s chính đ đánh giá kh n ng sinh

l i c a đ ng v n mà nhà đ u t ph i b ra khi quy t đ nh đ u t Tuy nhiên, tình hình kinh t luôn b t n và khó có th l ng tr c đ c m i vi c (nhi u doanh nghi p đang làm n hi u qu b ng d ng tuyên b không có kh n ng thanh toán các kho n n và xin ti n hành th t c phá s n), do v y bên c nh vi c chú tr ng đ n

nh ng m c tiêu l i nhu n nhà đ u t c n quan tâm đ n khía c nh r i ro mà mình có

th g p ph i, t đó có th cân nh c đ c vi c nên đ u t vào c phi u hay không và

đ u t vào lo i c phi u nào có th đem l i l i nhu n và đ m b o ngu n v n mình

ph i b ra T k t qu nghiên c u c a ch ng 2 cho th y, nhà đ u t có th đánh giá t ng th s c m nh tài chính c a các doanh nghi p niêm y t thông qua vi c s

d ng mô hình Logistic và các ch s tài chính nh : TLTA, CLTA, RTA… đ tính toán ch tiêu xác su t lâm vào tình tr ng phá s n c a các doanh nghi p Và đ đ m

b o an toàn v n, nhà đ u t nên xem xét đ u t vào các c phi u có nguy c phá

s n th p (P (Y=1) < 0,5)

Giá tr c a P s thay đ i theo t ng th i kì Do v y sau đánh giá đ c P hi n

t i, nhà đ u t c n xem xét thêm k ho ch kinh doanh trong n m c a doanh nghi p Trong k ho ch kinh doanh này doanh nghi p có đ c p đ n vi c m r ng quy mô

ho t đ ng hay không (m r ng quy mô đ i v i ngành ngh truy n th ng hay l nh

v c kinh doanh m i), ngu n v n đ m r ng quy mô là ti p t c s d ng n vay hay gia t ng v n ch s h u, doanh nghi p có k ho ch đ u t thêm tài s n c đ nh không Và li u vi c gia t ng s d ng n hay đ u t tài s n c đ nh này nh h ng

nh th nào đ n P trong t ng lai c a doanh nghi p Th c hi n tính toán l i P v i