Luận văn thạc sĩ Các nhân tố tác động đến sự gia nhập ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế tạo Trường hợp Việt Nam giai đoạn 2006 - 2011

H căviên Nguy năVi tăD ng... Môăt ăcácăbi nătrongămôăhình .... K tăqu ăphơnătíchăt ngăquan .... K tăqu ăphơnătíchăh iăquy ..... Do đó, các doanh nghi p có lý do đ quy t đ nh tham gia và

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

-

NGUY NăVI TăD NG

C Pă2ăTRONGăNGÀNHăCỌNGăNGHI PăCH ăT O:

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP.ăH ăChíăMinhăn mă2013

B GIÁO D C VÀ ÀO T O

-

NGUY NăVI TăD NG

C Pă2ăTRONGăNGÀNHăCỌNGăNGHI PăCH ăT O:

CHUYểN NGÀNH: KINH T PHỄT TRI N

trích d n đ c d n ngu n rõ ràng K t qu trong nghiên c u là trung th c và ch a

t ng đ c công b trong b t kì m t công trình nào khác

H căviên

Nguy năVi tăD ng

TRANGăPH ăBÌA

L IăCAMă OAN 1

M CăL C i

DANHăM CăCỄCăKệăHI U,ăT ăVI TăT T ii

DANHăM CăB NG iii

DANHăM CăHÌNHăV ăBI Uă iv

DANHăM CăPH ăL C iv

TịMăL CăNGHIểNăC U v

CH NGă1:ăGI IăTHI U 1

1.1 tăv năđ

Doanh nghi p v a và nh Vi t Nam

Doanh nghi p v a và nh trong ngành công nghi p ch t o

1.2 Cơuăh iănghiênăc u

1.3 Ph măviănghiênăc u

CH NGă2:ăC ăS ăLụăTHUY T 7

2.1 Môăhìnhălýăthuy t

2.1.1 Khái ni m gia nh p ngành

2.1.2 Hàng rào gia nh p ngành

2.1.3 Các y u t đ c đi m ngành tác đ ng đ n gia nh p ngành

2.2 Cácănghiênăc uăth cănghi m

CH NGă3:ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 21

3.1 Khungăphơnătích

3.2 Môăt ăcácăbi nătrongămôăhình

3.2.1 Bi n ph thu c

3.2.2 Bi n đ c l p

3.3 D ăli u

3.4 Ph ngăphápăx ălýăs ăli u

CH NGă4:ăK TăQU 27

4.1 K tăqu ăphơnătíchăt ngăquan

4.2 K tăqu ăphơnătíchăh iăquy

4.3 Th oălu năk tăqu

CH NGă5:ăK TăLU N 58 TÀIăLI UăTHAMăKH O

PH ăL C

DANHăM CăCỄCăKệăHI U,ăT ăVI TăT T

SME: Doanh nghi p v a và nh

SMEs: Các doanh nghi p v a và nh

CIEM: Vi n Nghiên c u và Qu n lý Kinh t Trung ng

CLUR: Gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t

B ng 1.1: T tr ng s l ng doanh nghi p phân theo quy mô doanh nghi p (%) 2

B ng 3.1 Mô t bi n ph thu c và bi n đ c l p 23

B ng 4.1 S l ng doanh nghi p gia nh p phân theo ngành c p 2 28

B ng 4.2 S l ng doanh nghi p trong 3 b m u phân theo quy mô lao đ ng 29

B ng 4.3 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và m c đ t p trung ngành 30

B ng 4.4 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và v n trên lao đ ng 33

B ng 4.5 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và t ng tr ng l i nhu n g p trên doanh thu 34

B ng 4.6 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và chi phí giao d ch không chính th c 36

B ng 4.7 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và quy mô tài s n 38

B ng 4.8 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và t l qu ng cáo 39

B ng 4.9 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và chi phí s h u CLUR 41

B ng 4.10 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và xu t kh u 43

B ng 4.11 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và t l R&D 45

B ng 4.12 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và đ tu i doanh nghi p 46

B ng 4.13 H s t ng quan gi a gia nh p ngành và bi n gi theo n m 48

B ng 4.14 B ng tóm t t k t qu t ng quan gi a gia nh p ngành và các nhân t nh h ng 49

B ng 4.15 K t qu h i quy 51

Hình 1.1 T tr ng và s l ng SMEs phân theo ngành c p 2 trong ngành công nghi p ch

t o Trung bình giai đo n 2006 – 2011 4

Hình 4.1 Bi u đ phân tán c a gia nh p ngành và m c đ t p trung ngành 30

Hình 4.2 Bi u đ phân tán c a gia nh p ngành và v n trang b trên lao đ ng 33

Hình 4.3 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và t ng tr ng l i nhu n g p trên doanh thu 34 Hình 4.4 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và chi phí giao d ch không chính th c 36

Hình 4.5 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và quy mô tài s n 38

Hình 4.6 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và t l qu ng cáo 39

Hình 4.7 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và chi phí s h u CLUR 41

Hình 4.8 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và xu t kh u 42

Hình 4.9 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và t l R&D 44

Hình 4.10 Bi u đ phân tán gia nh p ngành và đ tu i doanh nghi p 46

DANHăM CăPH ăL C Ph l c 1: B ng phân ngành c p 2 và c p 4 c a ngành công nghi p ch t o 1

Ph l c 2: T ng s doanh nghi p và s l ng SME t i th i đi m cu i n m phân theo ngành c p 2 c a ngành ch t o 3

Ph l c 3: S quan sát trong t ng m u đi u tra SME 4

Ph l c 4: K t qu trong các l nh Stata 5

B ng ma tr n t ng quan gi a các bi n 5

Giai đo n 2006 – 2011, kinh t Vi t Nam b t đ u m c a và s l ng các doanh nghi p t ng lên nhanh chóng Trong đó ngành công nghi p ch t o v n chi m t l

l n Nghiên c u này t p trung vào vi c tìm hi u các nhân t nh h ng đ n quy t

đ nh gia nh p ngành c p 2 trong ngành công nghi p ch t o c a các doanh nghi p

v a và nh B d li u đ c s d ng là b d li u qua các cu c đi u tra hàng n m

c a T ng C c Th ng kê và b d li u đi u tra doanh nghi p v a và nh n m 2007,

2009 và 2011 c a Vi n Nghiên c u Qu n lý Kinh t Trung ng (CIEM) T ba b

d li u riêng l , nghiên c u l c ra 22 ngành và quan sát qua 3 n m

M t s rào c n gia nh p ngành đ c kh o sát là khác bi t v s n ph m, l i th chi phí tuy t đ i, tính kinh t theo quy mô, m c đ t p trung c a ngành, v n trang b trên m t lao đ ng, chi phí không chính th c, chi phí nghiên c u và phát tri n Bên

c nh đó, nghiên c u c ng đ ng th i kh o sát các nhân t khuy n khích s gia nh p ngành là m c t ng tr ng l i nhu n g p trên doanh thu, xu t kh u và s h u đ t đai

B ng ph ng pháp phân tích th ng kê mô t và ph ng pháp phân tích tham s h i quy, nghiên c u phát hi n m c đ t p trung ngành là rào c n gia nh p có quan h tuy n tính v i gia nh p ngành Còn l i các nhân t khác là tính kinh t theo quy mô,

v n trang b trên m t lao đ ng, chi phí không chính th c, t ng tr ng l i nhu n g p trên doanh thu l i có m i quan h phi tuy n Ngh a là các nhân t này mang c hai tác đ ng khuy n khích và h n ch gia nh p H n n a, nghiên c u phát hi n ra r ng

n m 2007 khuy n khích các doanh nghi p ti m n ng gia nh p nhi u h n, trong khi

n m 2009 và 2011 thì ng c l i

CH NG 1:ăGI IăTHI U

1.1 tăv năđ

N n kinh t Vi t Nam giai đo n t sau n m 2000 b t đ u có s chuy n bi n l n b i

lu t doanh nghi p 1999 ra đ i cho phép các thành ph n kinh t t nhân t do tham gia ho t đ ng kinh doanh h n Theo k t qu t ng đi u tra c s kinh t , hành chính,

s nghi p n m 2012 c a T ng C c Th ng Kê, t i th i đi m 31/12/2011 có 341.600 doanh nghi p đang ho t đ ng S l ng doanh nghi p đư t ng lên g p 2,6 l n so v i

n m 2006 và 8,07 l n so v i n m 2000 N n kinh t Vi t Nam c ng đ ng th i b t

đ u th i kì m c a v i hi p đ nh th ng m i song ph ng (BTA) v i M vào n m

2001 Tuy nhiên, đ n n m 2005, s thay đ i m i th c s rõ r t T c đ t ng tr ng GDP vào nh ng n m 2005, 2006, 2007 l n l t là 8,44%, 8,23% và 8,46% ây là

nh ng m c t ng tr ng cao k l c k t sau cu c kh ng ho ng tài chính Châu Ễ

1998 tr l i đây T ng tr ng cao đi kèm theo đó là l ng v n đ u t d i dào đư kích thích s l ng doanh nghi p thành l p m i t ng v t k t n m 2006 Có hai nguyên nhân chính gi i thích cho hi n t ng này Th nh t là vi c hoàn thi n lu t doanh nghi p vào 2005 và b t đ u có hi u l c vào n m 2006 đư t o đi u ki n cho

vi c thành l p doanh nghi p và kinh doanh d dàng h n ng th i, Vi t Nam gia

nh p t ch c Th ng m i Qu c t (WTO) vào cu i n m 2006 m c a m t ph n

th ng m i và m c a h th ng tài chính i u ki n thành l p d dàng h n, nhu c u gia t ng, dòng v n đ u t d i dào là nh ng nhân t giúp thúc đ y nhi u doanh nghi p m i ra đ i Theo B K ho ch đ u t (2013), k t qu c a vi c lu t doanh nghi p ra đ i là s t ng tr ng nhanh chóng v s l ng doanh nghi p (trung bình

t ng 21,1%/n m), t ng s lao đ ng (trung bình t ng 10%/n m), t ng ngu n v n (trung bình t ng 31,5%/n m) và t ng doanh thu (trung bình t ng 26,3%/n m) trong giai đo n 2002 – 2011

Doanhănghi păv aăvƠănh ă ăVi tăNam

Tuy s l ng doanh nghi p m i t ng nhi u nh ng ph n đông trong s này l i là các

hành chính, s nghi p (T ng C c Th ng Kê, 2012), t i th i đi m 31/12/2011, xét v quy mô lao đ ng thì s doanh nghi p l n là 7700 và chi m t tr ng 2,3%; còn SMEs

là 333800 doanh nghi p và chi m t tr ng 97,7% Trong s SMEs, các doanh nghi p

có quy mô v a chi m 68,2%, doanh nghi p nh chi m 27,6% và doanh nghi p có quy mô siêu nh chi m 2% Theo b K ho ch đ u t (2013), trong giai đo n 2006 – 2011, s l ng SMEs trung bình t ng tr ng 21% m i n m, ngu n v n t ng

tr ng 41,6% m i n m

T tr ng c a SMEs có xu h ng t ng d n qua các n m B ng 1.1 cho th y n m

2002, t tr ng c a các doanh nghi p có quy mô l n là 6,5% gi m d n theo th i gian

và xu ng còn 2,4% vào n m 2011 Trong nhóm SMEs, s l ng doanh nghi p có quy mô siêu nh t ng lên đáng k , trong khi s l ng doanh nghi p có quy mô nh , quy mô v a thì l i có xu h ng gi m

B ng 1.1: T tr ng s l ng doanh nghi p phân theo quy mô doanh nghi p (%)

Doanhănghi păv aăvƠănh ătrongăngƠnhăcôngănghi păch ăt o

Ngành công nghi p ch t o là ngành quan tr ng trong c c u ho t đ ng c a n n kinh t Ngành này chi m ph n l n l ng lao đ ng trong n n kinh t và đóng góp nhi u vào t ng s n l ng qu c gia Theo s li u c a Niên giám th ng kê 2012, ngành công nghi p ch t o chi m 16,1% t ng s l ng doanh nghi p đang ho t

đ ng, đóng góp 18% vào s n l ng GDP theo giá th c t , chi m 44,7% t ng s lao

1

Theo ngh đ nh s 56/2009/NDCP ngày 30/6/2009 c a chính ph , đ nh ngh a doanh nghi p nh và v a là doanh nghi p có s l ng lao đ ng d i 300 ng i ho c có t ng tài s n nh h n 50 t đ ng

đ ng và chi m 31,8% trong t ng doanh thu thu n s n xu t kinh doanh M c dù v y,

t tr ng s l ng doanh nghi p m i tham gia vào ngành công nghi p ch t o trong giai đo n 2006 – 2011 có xu h ng gi m T l s l ng doanh nghi p ho t đ ng trong ngành công nghi p ch t o là 19,5% vào n m 2005 đư gi m xu ng còn 16,1% vào n m 2011 Tuy v y, ngành công nghi p ch t o v n duy trì quy mô lao đ ng l n trong n n kinh t

Ph n l n các doanh nghi p ho t đ ng trong ngành công nghi p công nghi p ch t o

l i là nh ng doanh nghi p nh và v a (SMEs) T tr ng s l ng SMEs trong ngành công nghi p ch t o trung bình trong giai đo n 2006 – 2011 là 93,5% Ngành công

nghi p ch t o có 24 ngành con c p 2 M i ngành c p 2 l i có t tr ng s l ng

SME khác nhau Ch ng h n, ngành có t tr ng s l ng SME th p nh t là ngành s n

xu t thu c lá (mư ngành 12, trung bình giai đo n 2006 – 2011 chi m 62,3%), trong khi ngành có t tr ng s l ng SME l n nh t là ngành in, sao chép b n ghi các lo i (mư ngành 18, trung bình giai đo n 2006 - 2011 chi m 99,3%)

Hình 1.1 th ng kê l i t tr ng và s l ng doanh nghi p v a và nh trung bình giai

đo n 2006 - 2011 cho th y có s khác bi t v t l và s l ng SME các ngành

c p 2 Hai ngành có s l ng đông nh t là ngành ch bi n th c ph m (mư ngành 10)

và ngành s n xu t kim lo i đúc s n tr máy móc thi t b (mư ngành 25) So v i n m

2006, quy mô s l ng SME c a ngành 10 và 25 t ng l n l t 43,5% và 170% vào

s kì v ng v l i nhu n c a ngành N u có kì v ng v l i nhu n d ng, doanh nghi p ti m n ng có xu h ng gia nh p ngành và ng c l i Nh ng trên th c t

đi u này c ng ch a th gi i thích đ c nguyên nhân mà doanh nghi p quy t đ nh gia nh p ngành Ch ng h n, trong giai đo n 2000-2008, t su t l i nhu n trung bình

c a ngành ch bi n th c ph m là 5,48%, trong khi ngành s n xu t thu c lá là 10,77%, nh ng ngành ch bi n th c ph m l i có s doanh nghi p gia nh p nhi u

h n ngành s n xu t thu c lá Nh v y, kì v ng l i nhu n không ph i là y u t duy

nh t tác đ ng t i quy t đ nh l a ch n gia nh p ngành c a m t doanh nghi p ti m

n ng Nghiên c u này t p trung vào vi c tìm ra tác đ ng c a các y u t ngoài l i nhu n có nh h ng đ n s l ng doanh nghi p m i gia nh p vào ngành

Hình 1.1 T tr ng và s l ng SMEs phân theo ngành c p 2 trong ngành công nghi p ch t o

Trung bình giai đo n 2006 – 2011

Ngu n: tác gi tính toán t T ng c c th ng kê (2012)

S l ng các doanh nghi p t ng tr ng nhanh chóng đi cùng v i t c đ t ng tr ng kinh t S tham gia c a nh ng doanh nghi p m i vào n n kinh t là r t quan tr ng Các doanh nghi p m i đ c xem nh là ngu n cung m i b sung thêm cho ngu n

cung s n có trong n n kinh t Trong ng n h n, s l ng doanh nghi p th ng c

đ nh và l i nhu n c a m t doanh nghi p ph thu c vào m c giá và s n l ng Trong dài h n, v i s tham gia c a nh ng doanh nghi p m i, l i nhu n doanh nghi p s

ph thu c vào s l ng doanh nghi p tham gia c nh tranh trên th tr ng Doanh nghi p m i gia nh p s b sung thêm l ng v n m i, ho c gi i thi u s n ph m m i,

ho c gi i thi u công ngh m i gia t ng n ng su t c a ngành, t đó nh h ng lên giá bán s n ph m và l i nhu n ngành

Vi c tham gia ngành c p 2 nào trong ngành công nghi p ch t o là m t s l a ch n

c a ng i ch doanh nghi p ti m n ng S l a ch n này b tác đ ng b i các hàng rào gia nh p ngành và các nhân t nh h ng khác bao g m c h n ch và khuy n khích vi c gia nh p Hi u đ c gia nh p ngành là hi u đ c đ c đi m c u trúc th

tr ng c a các ngành c p 2 trong ngành công nghi p ch t o Ngoài ra, đi u này

c ng đ c bi t quan tr ng đ i v i các nhà đi u hành chính sách v i m c tiêu gi t l

th t nghi p m c t i thi u khi gia nh p ngành đ ng th i gia t ng c h i vi c làm

Vi c quan sát và theo dõi gia nh p ngành còn cho th y s t ng tác và ph n ng

c a các doanh nghi p gia nh p ti m n ng và các doanh nghi p c đang ho t đ ng

tr c các cú s c kinh t ho c bi n đ ng th tr ng

1.2 ăCơuăh iănghiênăc u

Nh ng phân tích trên cho th y m t s l a ch n gia nh p ngành có th b tác đ ng

b i nhi u nhân t Vì th , nghiên c u t p trung tr l i cho các câu h i sau:

trong ngành công nghi p ch t o?

ngành c p 2 trong ngành công nghi p ch t o?

1.3 Ph măviănghiênăc u

Nghiên c u này t p trung vào vi c tìm hi u các doanh nghi p v a và nh trong giai

đo n 2006 – 2011 Doanh nghi p v a và nh đây đ c đ nh ngh a là doanh nghi p có quy mô lao đ ng d i 300 ng i

Nghiên c u này xem xét các doanh nghi p ch có m t ho t đ ng s n xu t đ n nh t Ngoài ra không phân bi t đ n ngu n g c c a vi c gia nh p ngành là doanh nghi p hoàn toàn m i ho c các doanh nghi p c đa d ng hóa ho t đ ng

CH NGă2:ăC ăS ăLụăTHUY T

N i dung ph n này trình bày các lý thuy t c ng nh các nghiên c u th c nghi m v gia nh p ngành và hàng rào gia nh p Ph n đ u tiên trình bày v khái ni m gia nh p ngành Ph n th hai là v hàng rào gia nh p ngành Trong đó mô t các y u t đ c xem là rào c n gia nh p ngành trong các lý thuy t Và ph n cu i cùng trình bày m t vài nghiên c u th c nghi m cho th y tác đ ng c a m t vài y u t hàng rào gia nh p

đ n gia nh p ngành

2.1 ăMôăhìnhălýăthuy tă

2.1.1 Kháiăni măgiaănh păngƠnh

Khái ni m gia nh p ngành n m trong dòng lý thuy t v kinh t h c t ch c ngành

và nh n đ c nhi u s quan tâm c a gi i h c thu t l n gi i đi u hành chính sách Gia nh p ngành t o thêm ngu n cung m i cho th tr ng và tác đ ng đ n l i nhu n

và m c giá, giúp cân b ng cung – c u trong dài h n

Theo Geroski (1991), gia nh p ngành bao g m các hình th c: doanh nghi p m i

kh i nghi p, doanh nghi p c tham gia vào ngành m i, doanh nghi p c mua l i

nh ng nhà máy c , doanh nghi p c đa d ng hóa s n ph m có s n, và m t doanh nghi p n c ngoài gia nh p thông qua m t trong các hình th c trên M t đ nh ngh a

h p h n là t V n phòng qu n lý c nh tranh c a V ng Qu c Anh (Office of Fair Trading) (1999) khi gia nh p ngành đ n gi n là làm gia t ng ngu n cung m i cho

th tr ng

Các y u t quy t đ nh gia nh p ngành có th khác nhau d a trên các hình th c gia

nh p khác nhau Nh ng gì có th là hàng rào gia nh p đ i v i doanh nghi p m i

nh ng ch a ch c là hàng rào đ i v i các doanh nghi p c đa d ng hóa ho t đ ng

Ch ng h n, các doanh nghi p c đa d ng hóa ho t đ ng có th d dàng huy đ ng

v n h n t th tr ng v i chi phí th p h n là doanh nghi p m i b i vì tùy thu c vào

m c đ r i ro Các doanh nghi p c ho c các doanh nghi p m i vào c ng có th

nh n đ c u đưi trong các ngành liên quan nh ng s u đưi này s không gi ng nhau Trong tr ng h p v doanh nghi p c m r ng các nhà máy ho c t ng n ng

l c s n xu t, các doanh nghi p này s đ i m t v i ít khó kh n h n là nh ng doanh nghi p m i vào ho c các doanh nghi p đang đa d ng hóa các l nh v c m i vì đư

có s n kinh nghi m ho t đ ng và l ng khách hàng nh t đ nh m t tr ng h p khác, các yêu c u và quy đ nh c a lu t doanh nghi p và lu t đ u t s khác bi t nhau gi a doanh nghi p n i đ a ho c ngo i qu c Ngoài ra, các doanh nghi p gia

nh p ti m n ng c ng s đ i m t v i hàng rào khác nhau n u khác nhau v quy mô

Ch ng h n, m t doanh nghi p ti m n ng có quy mô v n ban đ u l n thì d dàng

v t qua rào c n v v n đ tham gia vào nh ng ngành đòi h i v n ban đ u l n Vì

v y, các doanh nghi p ti m n ng này ch u tác đ ng c a các y u t hàng rào khác nhi u h n là rào c n v v n

Nghiên c u này d a trên khái ni m doanh nghi p gia nh p ngành là nh ng doanh nghi p hoàn toàn m i và không xem xét hành vi đa d ng hóa ho t đ ng c a các doanh nghi p c trên th tr ng

2.1.2 ăHƠngărƠoăgiaănh păngƠnh

Hàng rào gia nh p ngành tr thành khái ni m trung tâm trong vi c nghiên c u v th

tr ng trong tình hu ng th tr ng c nh tranh vì nó có liên quan đ n các đ c đi m

ho t đ ng c a ngành Bain (1956) là ng i đ u tiên đ a ra đ nh ngh a v hàng rào gia nh p và nhi u nghiên c u sau này phát tri n nó thành tr thành tr ng phái c u trúc trong lý thuy t v kinh t h c t ch c ngành Theo đó, hàng rào đ i v i nh ng

ng i c nh tranh m i là m t t p h p các đ c đi m c u trúc c a m t ngành mà trong

đó các đ c đi m này gây ra nh ng đi u ki n b t l i cho s gia nh p th tr ng c a các đ i th ti m n ng C ch tác đ ng c a hàng rào này d a trên mô hình gi i h n giá t nh (static limit price model) Mô hình này cho r ng các doanh nghi p c s thi t l p m t m c giá sao cho các doanh nghi p m i không th tìm th y l i nhu n

đ gia nh p N u các doanh nghi p này thi t l p m c giá th p h n m c giá gi i h n,

thì các doanh nghi p m i ngay l p t c thoát ra kh i th tr ng N u các doanh nghi p này thi t l p m c giá cao h n m c giá gi i h n, thì k t qu là s có doanh nghi p m i tham gia Khi đó, l ng s n ph m cung c p nhi u h n và cu i cùng là giá c ng s gi m xu ng m c cân b ng Trong đó các doanh nghi p có th gi i h n giá và quy t đ nh t t c s gia nh p ngành i m y u c a mô hình này là s ra vào không có tính liên t c M t khi doanh nghi p m i đư gia nh p, các doanh nghi p c không còn đ ng c đ gi giá th p và ph i nâng lên đ ki m l i nhu n Do đó, các doanh nghi p có lý do đ quy t đ nh tham gia vào th tr ng Chính vì v y, mô hình này không gi i thích đ c s h n ch gia nh p ngành

Các nghiên c u m r ng g n đây c i thi n l i gi đ nh và đ a t i mô hình gi i h n giá đ ng Các doanh nghi p gi đây ph i đ i m t liên t c v i chi n l c giá có liên quan đ n xác su t gia nh p ngành Ch ng h n, n u nh m c giá t ng lên trên m c

h n ch hoàn toàn s gia nh p ngành, thì xác su t gia nh p ngành s b t đ u t ng lên d n Gaskin (1971) cho r ng t l gia nh p ngành ph thu c vào m c giá thi t

l p c a các doanh nghi p c i m y u c a mô hình gi i h n giá đ ng là hành vi tham gia th tr ng đ c mô t b i nh ng gi đ nh đ c bi t M t khác, mô hình gi i

h n giá đ ng phù h p v i nh ng doanh nghi p có quy mô l n h n là nh ng doanh nghi p có quy mô nh

Nhìn chung, theo các nhà nghiên c u thu c tr ng phái c u trúc, hàng rào gia nh p ngành c b n chính là c u trúc c a đi u ki n gia nh p nh là quy mô kinh t , l i th công ngh , l i th tuy t đ i v chi phí và nhi u y u t khác Các đi u ki n này

th ng xuyên b tác đ ng b i các hành vi c a các doanh nghi p có s n

Song song v i tr ng phái c u trúc mà Bain kh i x ng, còn có tr ng phái Chicago trong dòng lý thuy t kinh t h c t ch c ngành nghiên c u v hàng rào gia

nh p Stigler (1968) xem xét hàng rào theo h ng chi phí c a doanh nghi p i m khác bi t l n nh t gi a tr ng phái Chicago và tr ng phái c u trúc là tr ng phái Chicago t p trung vào s khác bi t gi a doanh nghi p m i gia nh p và doanh

nghi p c trong th i kì h u gia nh p Doanh nghi p c và doanh nghi p gia nh p

ti m n ng không có hi u qu b ng nhau sau khi chi phí đư đ c b ra Trong khi đó,

tr ng phái c u trúc l i so sánh tr ng thái tr c khi gia nh p và tr ng thái sau khi gia nh p, t p trung vào đi u ki n th tr ng cho phép doanh nghi p c nâng giá bán

đ h n ch gia nh p

M t dòng lý thuy t khác ra đ i sau này đi theo h ng phân tích chi n l c c a doanh nghi p nhi u h n thay vì ch quan sát các đ c đi m c a ngành ó là nhóm các nhà nghiên c u theo tr ng phái phân tích v qu n tr chi n l c c a doanh nghi p mà đ i di n là Porter (1980), Harrigan (1981) và Yip (1982) M t trong

nh ng đóng góp chính c a tr ng phái này là khái ni m đ ng d n gia nh p, đ c

khuy n khích s gia nh p ngành d a trên ý t ng phân lo i đ c đi m c a doanh nghi p gia nh p và đ c đi m c a ngành Theo đó, ngoài hàng rào truy n th ng và

đi u ki n c u trúc th tr ng, các doanh nghi p có thái đ chi n l c rõ ràng có th

t o ra đ c đ ng d n khuy n khích các doanh nghi p gia nh p đ c vào th

tr ng nhi u h n, ngay c khi các hàng rào gia nh p truy n th ng đang m c cao

ng d n gia nh p th hai là đ ng d n gia nh p c a c u trúc doanh nghi p

ng d n này bao g m các y u t đ c đi m và chi n l c c a doanh nghi p gia

nh p ti m n ng Theo Yip (1982), vi c phân tích hàng rào gia nh p ph c t p b i vì không ch có đ c đi m th tr ng mà còn ph thu c vào ng i gia nh p và chi n

l c c nh tranh c a h Porter (1980) đ xu t r ng đ cao c a hàng rào gia nh p có

th v t qua b i ngu n l c và k n ng c a doanh nghi p m i gia nh p Nhi u ngu n

l c c a đ ng d n là các nhân t nh ti p c n t i kênh phân ph i, nguyên v t li u thô, v n, và lao đ ng Và chính đ ng d n c u trúc ngành có tác đ ng riêng ph n lên lo i đ ng d n này M t khác, tr ng phái phân tích chi n l c ph thu c nhi u vào các công c c a lý thuy t trò ch i khi các nhà kinh t ph i phân tích tình hu ng

l a ch n chi n l c khác nhau gi a các đ i th

Tuy cách đ t v n đ khác nhau nh ng t t c dòng lý thuy t đ u có m t đi m chung

là hành vi c a các doanh nghi p c có nh h ng đ n gia nh p ngành M t khác, các c ch tác đ ng khác nhau nh ng c ng nh h ng thông qua các đ c đi m c a ngành Chính vì th , nghiên c u này t p trung vào vi c phân tích các y u t đ c

đi m c a ngành có tác đ ng (c khuy n khích l n h n ch ) đ n gia nh p ngành mà

b qua tác đ ng c a các hành vi doanh nghi p b i vì vi c phát tri n h ng nghiên

c u theo chi n l c ph n nhi u ph thu c vào d li u c p đ vi mô

M t đ ng c khác đ nghiên c u th c hi n theo m c tiêu này là vì các y u t tác

đ ng lên gia nh p ngành trong các nghiên c u th c nghi m tr c có tác đ ng không

n đ nh, đi u này s đ c trình bày v i t ng y u t c th trong ph n sau Nghiên

c u này kì v ng tìm ki m thêm và ki m đ nh l i các tác đ ng c a các y u t này trong tr ng h p Vi t Nam

2.1.3 Cácăy uăt ăđ căđi măngƠnhătácăđ ngăđ năgiaănh păngƠnhă

M c dù có r t nhi u các y u t khác nhau tác đ ng đ n gia nh p ngành, nghiên c u

l a ch n phân tích các đ c đi m ngành truy n th ng là: khác bi t v s n ph m, l i

th kinh t tuy t đ i, l i th kinh t theo quy mô, m c đ t p trung ngành, v n trang

b trên m t lao đ ng, nghiên c u phát tri n và kì v ng l i nhu n ngành Có ba khái

ni m đ c đ a ra đ kh o sát thêm Vi t Nam là chi phí giao d ch không chính

th c, xu t kh u và đ t đai

Khácăbi tăs năph m

Khác bi t s n ph m là m t y u t truy n th ng c a hàng rào gia nh p ngành Theo Bain (1956), s khác bi t có th đ n t nhưn hi u, qu ng cáo, d ch v khách hàng

ho c các khác bi t v v t lý M t doanh nghi p t o ra s khác bi t v s n ph m chính là đ ng n ch n doanh nghi p gia nh p ti m n ng T t c các tr ng phái nghiên c u v hàng rào gia nh p ngành đ u cho r ng đây có th là m t trong nh ng hàng rào gia nh p ghê g m nh t (Bain 1956; Bass và c ng s , 1978; Porter 1980)

Doanh nghi p có th t o ra s chú ý v nhưn hi u và gia t ng lòng trung thành gi a

ng i mua thông qua hành vi khác bi t s n ph m, mà c th đây là có th thông qua qu ng cáo N u các doanh nghi p m i mu n c nh tranh v khác bi t s n ph m,

h s ph i t o ra s khác bi t s n ph m t t h n các doanh nghi p c Chi phí mà doanh nghi p m i gánh ch u do đó s luôn cao h n t ng quan v i chi phí c a doanh nghi p c b i vì m c đ nh y c m v giá c a khách hàng đ i v i s n ph m

c a doanh nghi p c gi m Phân tích này d a trên gi đ nh r ng lòng trung thành s khi n ng i mua l a ch n các s n ph m có s n thay vì các s n ph m c a nh ng doanh nghi p m i Khác bi t s n ph m khi n khách hàng tr nên ít nh y c m v i giá h n Và khi đó lòng trung thành v i nhưn hàng c a khách hàng cho phép các doanh nghi p đang ho t đ ng nâng giá bán mà không làm m t khách hàng (Bain

1956).ăNgoài ra, doanh nghi p c có l i th kinh t theo quy mô, h có th nâng

t ng chi phí c a doanh nghi p m i nhi u nh m c nâng giá, k t qu là làm gia t ng

m c quy mô hi u qu t i thi u c a các doanh nghi p m i, ch ng h n nh ép bu c các doanh nghi p m i gia nh p cam k t m c s n l ng cao h n

B ng vi c qu ng cáo, các đ i th đang t o hàng rào thông qua hành vi khác bi t s n

ph m ho c c g ng duy trì lòng trung thành c a khách hàng (Harrigan, 1983) M c

dù các qu ng cáo có th là m t chi u, thông tin c a khách hàng v s n ph m là không hoàn h o v giá và s l ng Tuy v y, qu ng cáo có th đ a l i l i th cho

ng i tiên phong và ng n ch n s n ph m m i Schmalensee (1982) ch ra r ng t khi ng i mua không có thông tin hoàn h o v ch t l ng c a s n ph m m i, h thông th ng s a thích s n ph m c a ng i c h n S n ph m này tr thành tiêu chu n ch ng l i các s n ph m khác Schmalensee (1983) th m chí còn phát hi n ra

m i quan h lý thuy t v đ u t qu ng cáo cao d n đ n m c giá cao h n, do đó khi n ngành đó h p d n h n v i ng i m i gia nh p

Còn theo Porter (1980), các ngành có m c đ khác bi t s n ph m th p c ng s không h p d n đ gia nh p, m t khi các ngành này th ng nh n đ c m c đ hi u

qu cao h n do l i th kinh t theo quy mô Tuy nhiên, đi u này không d g p v i

các doanh nghi p m i gia nh p i u này ng ý r ng c hai m c khác bi t cao và

th p đ u t o ra hàng rào gia nh p, trong khi ngành có m c đ khác bi t trung bình

có m c hàng rào th p đ i v i các doanh nghi p m i gia nh p

L iăth ăchiăphíătuy tăđ i

L i th tuy t đ i v chi phí xu t hi n khi chi phí s n xu t m t đ n v c a doanh nghi p m i gia nh p cao h n là doanh nghi p đang ho t đ ng i u này bu c doanh nghi p m i mu n vào ph i xem xét l i chi phí c a mình Theo Bain (1956), các l i

th này có liên quan đ n s không hoàn h o v phân b các y u t s n xu t Trong

đó th i gian ho t đ ng là y u t quy t đ nh Các doanh nghi p c ho t đ ng lâu đ i

h n có các l i th v vi c ki m soát các y u t s n xu t Ch ng h n, nh ng doanh nghi p này đ c l a ch n đ u tiên v lao đ ng k n ng, đ a đi m nhà x ng, có kênh phân ph i lâu đ i, các khách hàng truy n th ng, ho c c i thi n k n ng, k thu t s n xu t

L i th kinh t theo quy mô

Theo Stigler (1968), quy mô kinh t bi u th cho m i quan h gi a quy mô doanh

nh t L i th kinh t theo quy mô chính là tr ng thái mang l i vi c gi m chi phí s n

xu t và phân ph i trên m i đ n v s n xu t khi n ng l c doanh nghi p ho c nhà máy đ c t ng lên

Theo đó, n ng l c s n xu t nên m c mà chi phí là nh nh t Doanh nghi p ho t

đ ng v i đ ng cong chi phí đ c cho là hi u qu theo quy mô và có kích th c t i

u (Bain 1956, Stigler, 1968; Yip, 1982) i m s n l ng có m c hi u qu th p

nh t có th đ c g i là quy mô hi u qu t i thi u (MES) m c MES, các doanh nghi p đ c coi là có kích th c hi u qu t i thi u (MEP) M c MES c a ngành càng cao, doanh nghi p m i gia nh p có th ph i ho t đ ng d i m c quy mô t i

u i u này d n d n h n ch gia nh p ngành b i vì quy mô s n xu t c n ph i

m t m c t i thi u nào đó đ đ m b o thu nh p đ bù đ p l i chi phí c đ nh và gi cho chi phí trung bình m c th p

M căđ ăt pătrungăngƠnh

Theo Bain (1956) c ng nh Stigler (1958) và tr ng phái phân tích theo h ng

qu n tr chi n l c doanh nghi p, m c đ t p trung ngành là m t hàng rào quan

tr ng Th tr ng th ng xuyên di n ra s t ng tác gi a các doanh nghi p v i nhau đ giành l y th ph n Chính vì th s l ng doanh nghi p trong ngành ch a

h n ph n ánh đ c m c đ c nh tranh trong th tr ng đó và do đó s l ng không

ph i là m t ph ng pháp t t đ đo l ng Ngay c khi th tr ng có nhi u doanh nghi p ho t đ ng, nh ng th ph n l i r i vào m t s ít các doanh nghi p n m gi thì

th tr ng đó đang có m t hàng rào gia nh p đ i v i các doanh nghi p ti m n ng

V nătrangăb ătrênăm tălaoăđ ng

Trong kinh t h c c đi n, v n và lao đ ng c ng là hai nhân t đ c kh o sát và nghiên c u nhi u nh t Trong ho t đ ng c a doanh nghi p, v n và lao đ ng là hai ngu n l c chính Theo Bain (1956), nhu c u v v n đ c xem là đ c đi m t nhiên

c a m t ngành và đ ng th i là m t hàng rào gia nh p ngành Khi thành l p m t doanh nghi p, c n ph i có m t l ng v n ban đ u nh t đ nh Do đó, các doanh nghi p ti m n ng s đ i m t v i hàng rào v v n tr c nh ng doanh nghi p đư đi vào ho t đ ng Trong m t s ngành nh t đ nh, quy mô v n ban đ u là r t quan

m i nh y vào b i áp l c giá có s n ho c l i th chi phí tuy t đ i (Harrigan, 1981)

M t khác, doanh nghi p c có th ng n ch n đ i th b ng cách đ u t thêm vào R&D đ (1) gia t ng hi u qu l i th kinh t theo quy mô theo công ngh c a h

ho c (2) ép bu c ngành hi n t i ph i ti n hóa theo ph ng pháp s n xu t m i khi n

nh ng n l c gia nh p s không hi u qu Hi u qu này còn m nh h n n u m c giá

là c ng nh c2

Tuy v y, có nhi u tranh cưi v tác đ ng c a nghiên c u và phát tri n đ n gia nh p ngành theo các dòng lý thuy t h ng ng c l i, m t vài nghiên c u khác phát

hi n ra r ng gi a R&D và gia nh p ngành không có m i quan h Các nhà nghiên

c u qu n tr chi n l c cho r ng các doanh nghi p ti m n ng a thích tham gia vào các ngành có m c đ đ u t nghiên c u và phát tri n cao Yip (1982) đ xu t r ng

nh ng thay đ i mang tính công ngh đư t o ra s m t cân b ng th tr ng và do đó

h p d n các doanh nghi p m i M t y u t gi i thích khác là các doanh nghi p ti m

n ng r t n ng đ ng và có kh n ng mua công ngh m i nh t t bên ngoài Tuy nhiên, không có ngh a là các doanh nghi p c không làm đ c đi u này

M căt ngătr ngăl iănhu năngƠnh

Gia nh p ngành có th đ c xem nh là m t quy t đ nh đ u t V i kho n ti n c a mình, các nhà đ u t luôn mong mu n ki m l i t t nh t Có s kì v ng r ng ngành nào có l i nhu n l n thì h p d n nhi u ng i tham gia h n là ngành có l i nhu n

th p Schamalensee (1989) cho r ng l i nhu n c a các doanh nghi p c đang ho t

đ ng có liên quan đ n hàng rào gia nh p ngành H u h t m c t ng tr ng ngành

đ c đo b ng doanh thu vì vi c m r ng quy mô doanh thu c a ngành c ng đ ng ngh a v i vi c nhu c u trong n n kinh t đang t ng lên, do đó kích thích nhi u doanh nghi p tham gia h n (Yip, 1982)

2

m c giá c ng nh c có th do lòng trung thành c a khách hàng

Chiăphíăkhôngăchínhăth c

Chi phí không chính th c là chi phí mà doanh nghi p trong ngành ph i gánh ch u khi ho t đ ng Chi phí này còn đ c đ nh ngh a là chi phí giao ti p Ch ng h n nh chi phí ti p c n v i các d ch v công c ng c a các đ n v hành chính công ho c chi phí đ giao ti p v i khách hàng, chi phí đ có đ c h p đ ng v i chính ph /các doanh nghi p nhà n c, ho c có gi y phép c n thi t đ ho t đ ng (ch ng h n nh các tiêu chu n v s n xu t hay tiêu chu n v môi tr ng) ho c các chi phí khác Các chi phí này không đ c đ a vào nhóm chi phí chính th c nh ng g n nh đ c ch p

nh n r ng rưi Vi t Nam Các gi y t ph thu c ph n nhi u vào các c quan qu n

lý nhà n c Các ngành khác nhau s có các chi phí khác nhau và đó là rào c n gia

nh p ngành Ch ng h n nh công ty s n xu t nh a s ph i có tiêu chu n môi tr ng khác v i công ty s n xu t s a Nghiên c u này ch a tìm th y các hàng rào gia nh p ngành theo lý thuy t và các nghiên c u th c nghi m có liên quan v m i quan h

gi a chi phí không chính th c và gia nh p ngành Trong nghiên c u này, chi phí không chính th c đ c đo l ng b ng t l chi phí không chính th c trên doanh thu

c a ngành

Xu tăkh uă

Doanh nghi p có th xu t kh u v i m c giá c nh tranh khi quy mô ngành trong th

tr ng n i đ a không th a mưn M t doanh nghi p có m ng l i xu t kh u t t v n

có th đi vào ngành có m c đ t p trung cao ho c có l i th kinh t theo quy mô cao

b ng cách ho t đ ng xuyên th tr ng Nói cách khác, vi c t do hóa th ng m i có

th m r ng không gian cho ngành, giúp các doanh nghi p n i đ a nh l y đ c thêm th ph n Th tr ng xu t kh u cung c p c h i cho doanh nghi p n i đ a đang

ho t đ ng c ng nh doanh nghi p ti m n ng trong nh ng ngành có khuynh h ng

xu t kh u nhi u h n Gi đ nh c b n đây là ch t l ng xu t kh u c a h t t và

h có th m r ng s n ph m xu t kh u Vai trò c a xu t kh u ít xu t hi n trong các nghiên c u g n đây Xu t kh u là m t đ ng l c quan tr ng cho các doanh nghi p

trong ngành công nghi p ch t o Vi t Nam, đ c bi t là khi Vi t Nam tham gia WTO vào n m 2007 Nghiên c u này đo l ng xu t kh u b ng kim ng ch xu t

kh u trung bình c a ngành

Chiăphíăđ tăđaiă

S h u đ t đai là m t đ c thù c a n n kinh t Vi t Nam Vi t Nam đang trong giai

đo n c p gi y ch ng nh n quy n s d ng đ t (CLUR) r ng rưi cho ng i dân và doanh nghi p nên s l ng s h u gi y ch ng nh n đ t đai ngày càng nhi u h n

Ng i s h u quy n s d ng đ t có quy n s d ng đ t đ làm nhà x ng, cho thuê

l i, ho c bán đi ho c c m c đ ti p c n tài chính chính th c t các ngân hàng

th ng m i Ngoài ra, trong giai đo n 2007 – 2011, giá tr c a b t đ ng s n đ c đánh giá là m c đ nh (th i kì bong bóng b t đ ng s n)

Nghiên c u này đo l ng l i th đ t đai t chi phí doanh nghi p b ra đ s h u CLUR Ngành nào có t l s h u đ t đai nhi u, thì chi phí b ra đ s h u CLUR

c ng ph i nhi u theo t ng ng ây là chi phí giao d ch hành chính ch không

ph i là giá tr c a đ t đai Chi phí này nh h n nhi u so v i giá tr mà đ t đai mang

l i cho ng i ch s h u Vì th vi c b ra chi phí nh đ có đ c giá tr l n h n là

đi u các doanh nghi p ti m n ng có xu h ng làm Ngành nào có s l ng doanh nghi p s h u đ t đai càng nhi u, ngh a là càng có l i th so v i các ngành có s

l ng doanh nghi p s h u đ t đai ít h n và h p d n nhi u doanh nghi p, nhà đ u

t tham gia vào Các doanh nghi p này n u có s n đ t đai t tr c, s d dàng h n trong vi c qu n lý ho t đ ng s n xu t, kinh doanh, c ng nh có th ch đ ng chu n

b s n ngu n v n t m nh đ t này

2.2 Cácănghiênăc uăth cănghi mă

Các nghiên c u th c nghi m cho th y có nhi u b ng ch ng khác nhau v tác đ ng

c a các lo i hàng rào gia nh p đ n gia nh p ngành Ch ng h n, Orr (1974) s d ng

d li u chéo phân tích 71 công ty c p 3 trong giai đo n 1963 – 1970 trong ngành

s n xu t Canada K t qu là hàng rào gia nh p bao g m các y u t nhu c u v n,

qu ng cáo, m c đ t p trung và R&D, trong khi l i nhu n và m c đ t ng tr ng ngành l i có tác đ ng th p Còn Sembenelli và Vannoni (2000) s d ng s li u doanh nghi p cho các công ty s n xu t Italia K t qu cho th y các doanh nghi p

ti m n ng có xu h ng gia nh p nhi u h n vào các ngành có m c qu ng cáo và R&D cao thay vì nh ng ngành có m c l i nhu n cao Acs và Audretsch (1989) s

d ng d li u chéo trong 247 ngành s n xu t M t n m 1978 đ n 1980 thì l i phát

hi n ra r ng t l t ng tr ng ngành trong quá kh là đ ng c gia nh p cho c doanh nghi p l n và nh , l i nhu n có tác đ ng nh lên gia nh p ngành, rào c n gia nh p đáng tin c y là chi phí R&D

R&D đ c xem là m t rào c n đáng tin c y nhi u qu c gia khác nhau Trong

tr ng h p Vi t Nam, gi đ nh nghiên c u đ c đ t ra là các ngành có s đ ng nh t

v i nhau v công ngh Vì n u không, chi phí đ u t cho công ngh s khác bi t nhau r t nhi u Ch ng h n, ngành d t c n máy móc s n xu t khác hoàn toàn v i máy móc c a ngành l c, hóa d u và chi phí đ u t ban đ u, chi phí kh u hao và chi phí duy trì c ng khác bi t nhau Nghiên c u này đo l ng b ng t l đ u t cho R&D trên doanh thu, theo đ xu t c a Harrigan (1981)

H u h t các nghiên c u th c nghi m cho th y m t s y u t hàng rào gia nh p ngành là đáng tin c y, còn m t s y u t khác thì l i có tác đ ng không n đ nh

Ch ng h n, m t s hàng rào có tác đ ng đáng tin c y là m c đ t p trung ngành (Orr, 1974; Khemani và Shapiro, 1987; và Saikia, 1997) H u h t các nghiên c u

đ u s d ng ch s đo l ng m c đ t p trung ngành đ đo l ng m c đ tác đ ng

c a hàng rào gia nh p này Các hàng rào khác có tác đ ng n đ nh là l i th kinh t theo quy mô và l i nhu n đ c kì v ng là m t nhân t h p d n các doanh nghi p

ti m n ng gia nh p ngành (Ilmakunnas và Topi, 1999), rào c n v v n (Kleiweg và Lever, 1996; Karakaya và Stahl, 1989), l i th chi phí tuy t đ i (Spence, 1981) Nghiên c u này s d ng t c đ t ng tr ng t l l i nhu n g p trên doanh thu đ đo

l ng t c đ t ng tr ng c a l i nhu n c a ngành Có hai lý do đ s d ng t l này

Th nh t là do d li u ch có ch tiêu v l i nhu n g p Th hai là đo l ng t c đ

t ng tr ng đ th y đ c s thay đ i c a đ c đi m ngành đư nh h ng nh th nào

đ n quy t đ nh gia nh p

Rào c n v yêu c u v n đ i v i các doanh nghi p m i nhi u h n so v i các doanh nghi p c và đó là m t hàng rào gia nh p ngành (Kleiweg và Lever, 1996) M c dù yêu c u v v n là m t hàng rào gia nh p ngành đáng tin c y, theo Harrigan (1981),

nh ng Harrigan l i không xác nh n đ c m i quan h này trong nh ng nghiên c u khác T ng t , Acs và Audretsch (1989) không tìm đ c b ng ch ng th c nghi m

ch ng minh r ng yêu c u v v n có tác đ ng tiêu c c đ n gia nh p ngành Kleiweg

và Lever (1996) đo l ng v n b ng cách l y t l kh u hao trên lao đ ng, trong khi Acs và Audretsch (1989) đo l ng b ng t l giá tr tài s n c đ nh trên lao đ ng

T ng t v i rào c n v v n, r t nhi u các nghiên c u th c nghi m khác cung c p tác đ ng không n đ nh c a các hàng rào gia nh p nh qu ng cáo Karakaya và Stahl (1989) cho r ng qu ng cáo c a các doanh nghi p c tác đ ng đ n các doanh nghi p m i gia nh p vì có th t o ra nh n di n th ng hi u và s t o ra lòng trung thành c a khách hàng Shepherd (1997) và Robinson và Mcdougall (2001) cho r ng chi phí mà doanh nghi p m i gánh ch u do đó s luôn cao h n t ng quan v i chi phí c a doanh nghi p c b i vì m c đ nh y c m v giá c a khách hàng đ i v i s n

ph m c a doanh nghi p c gi m Ngoài ra, doanh nghi p c có l i th kinh t theo quy mô, h có th nâng t ng chi phí c a doanh nghi p m i nhi u nh m c nâng giá,

k t qu là làm gia t ng m c quy mô hi u qu t i thi u c a các doanh nghi p m i,

ch ng h n nh ép bu c các doanh nghi p m i gia nh p cam k t m c s n l ng cao

h n Các nghiên c u sau này đa ph n đ u s d ng qu ng cáo nh là ch báo v khác

bi t c a s n ph m, nh Robinson và Mcdougal (2001) s d ng t l m c đ qu ng cáo b ng chi phí qu ng cáo trên t ng doanh thu

Nghiên c u này c ng ch a tìm th y các nghiên c u th c nghi m có liên quan đ n các khái ni m chi phí không chính th c và chi phí s h u đ t đai Còn th ph n xu t

kh u có tác đ ng khuy n khích gia nh p ngành, theo nghiên c u c a Kleijweg và Lever (1996) v ngành công nghi p Hà Lan trong giai đo n 1986 – 1990

Tómăl căt ngăquanălýăthuy t

Ph n c s lý thuy t trình bày hai n i dung quan tr ng là gia nh p ngành và hàng rào gia nh p ngành Có hai dòng lý thuy t chính gi i thích cho khái ni m gia nh p ngành và hàng rào gia nh p ngành Lý thuy t kinh t h c t ch c ngành cho r ng

đ c đi m ngành chính là hàng rào gia nh p ngành Hành vi c a các doanh nghi p đang ho t đ ng có nh h ng đ n các đ c đi m c a ngành và t đó nh h ng đ n quy t đ nh gia nh p ngành c a các doanh nghi p ti m n ng Còn lý thuy t qu n tr chi n l c t p trung nhi u vào vi c phân tích chi n l c c th c a doanh nghi p đang ho t đ ng và các doanh nghi p m i gia nh p Nh ng chi n l c c a t ng doanh nghi p c th có nh h ng đ n m c đ c nh tranh c a th tr ng Nh ng

đi m chung c a c hai dòng lý thuy t là đ u th a nh n đ c đi m ngành có nh

h ng đ n quy t đ nh gia nh p ngành

Nghiên c u này ti n hành kh o sát các hàng rào c b n là đ c đi m ngành, bao

g m: khác bi t s n ph m, l i th chi phí tuy t đ i, l i th kinh t theo quy mô, m c

đ t p trung ngành, v n trang b trên m t lao đ ng, nghiên c u và phát tri n, l i nhu n ngành K t qu nghiên c u th c nghi m c a c hai dòng lý thuy t đ u cho

th y có r t nhi u y u t hàng rào gia nh p ngành M t s có tác đ ng n đ nh còn

m t s thì không Ngoài ra, nghiên c u đ a vào kh o sát thêm ba y u t m i là chi phí s h u quy n s d ng đ t, chi phí giao d ch không chính th c và xu t kh u Các

y u t này đ c xem là có vai trò quan tr ng trong n n kinh t Vi t Nam trong giai

đo n 2006 – 2011

t khung phân tích trong nghiên c u

Hình 3.1 Khung phân tích gia nh p ngành

Ngu n: tác gi t v t mô hình lý thuy t

t đai

Gia nh p ngành

Khác bi t s n ph m

L i th tuy t đ i Tính kinh t theo quy

_

+

Môăhìnhăkinhăt ă

Ei,t = f ( ADi,t-1, AGEi,t-1, CON i,t-1, ASSETi,t-1, KL i,t-1, IC i,t-1, RD i,t-1, GRW i,t-1, EX

i,t-1,LANDi,t-1, YEARt)

Trong đó i = 1,…,22;

t = 2007, 2009, 2011

3.2 Môăt ăcácăbi nătrongămôăhình

3.2.1 Bi năph ăthu c

Nghiên c u này s d ng đ xu t c a Orr (1974), bi n ph thu c đ c đo b ng s

l ng doanh nghi p m i gia nh p vào ngành3 Theo đó, E*it = Si,t – Si,t-1; v i E*it là

nghi p ngành i trong n m t

nghi p thoát ra kh i ngành nhi u h n s doanh nghi p m i gia nh p ngành B n thân Orr c ng không nh c đ n vi c x lý h n ch này khi ông l y logarit c a bi n gia nh p ngành x lý v n đ này, nghiên c u ti n hành chuy n tr c t a đ b ng cách c ng thêm giá tr t i thi u c a gia nh p ngành, c th theo công th c sau:

3.2.2 Bi năđ căl p

Các bi n đ c l p đ c l y theo đ tr theo m t n m theo gi đ nh r ng các doanh nghi p gia nh p ti m n ng xem xét các đ c đi m c a ngành vào n m li n tr c khi gia nh p Ph ng pháp tính và d u kì v ng đ c mô t trong b ng 3.1

B ng 3.1 Mô t bi n ph thu c và bi n đ c l p

v ng

E Gia nh p ngành S doanh nghi p trong ngành I vào n m t tr đi s

doanh nghi p trong ngành I vào n m t-1

AD Khác bi t s n ph m T l qu ng cáo trên doanh thu -

CON M c đ t p trung ngành

T ng th ph n (doanh s c a doanh nghi p trên

t ng doanh thu ngành) c a ba doanh nghi p có th

ph n l n nh t ngành

-

ASSET L i th kinh t theo quy mô Quy mô tài s n m t doanh nghi p trung bình ngành -

KL V n trang b trên lao đ ng T l tài s n c đ nh trên t ng s lao đ ng trung

AGE L i th tuy t đ i tu i doanh nghi p trung bình ngành -

IC Chi phí không chính th c T l chi phí không chính th c trên doanh thu trung

R&D u t nghiên c u phát tri n T l đ u t R&D trên doanh thu trung bình ngành -

LAND t đai T l chi phí s h u gi y ch ng nh n quy n s d ng

EX Kim ng ch xu t kh u Kim ng ch xu t kh u trung bình ngành +

GRW T ng tr ng l i nhu n T c đ t ng tr ng t l l i nhu n g p trên doanh

3.3 D ăli u

Nghiên c u này s d ng hai b d li u: Niên giám th ng kê c a T ng C c th ng kê

đ đo l ng s l ng doanh nghi p m i gia nh p ngành và K t qu đi u tra SMEs (n m 2007, 2009, 2011) c a Vi n Nghiên c u qu n lý kinh t trung ng (CIEM)

ph i h p v i vi n Lao đ ng và khoa h c xư h i (ISLA) và Khoa kinh t c a i h c

S l ng doanh nghi p m i gia nh p ngành đ c t ng h p t Niên giám th ng kê

c a T ng c c th ng kê Nghiên c u l c ra các doanh nghi p có quy mô nh theo

li u đi u tra SME là các doanh nghi p v a và nh

T ba b d li u này, nghiên c u này l c ra các doanh nghi p ho t đ ng đ n ngành (ch có m t s n ph m chính) S li u trung bình ngành đ c tính toán và phân tích

d a trên ngành c p 2, không mang tính liên t c mà chia thành t ng giai đo n hai

n m t n m 2006 đ n 2011 K t qu có đ c là b d li u b ng g m 72 quan sát theo 3 giai đo n và 24 ngành c p 2 (t C10 đ n C33 theo mư ngành theo h th ng phân lo i ngành VSIC 2007) Các bi n gi i thích đ c l y theo đ tr 1 n m theo 3

th i đi m: 2007, 2009 và 2011 Gi đ nh đây là các ch doanh nghi p ti m n ng

đư th c hi n vi c quan sát ngành m t n m tr c khi h quy t đ nh gia nh p ngành

đó

S l ng doanh nghi p trong 3 b m u gi m d n theo th i gian N m 2007 có 2.267 quan sát, n m 2009 có 2.157 quan sát và n m 2011 có 2.141 quan sát Trong b m u này, ngành ch bi n th c ph m (mư ngành 10) có s l ng quan sát nhi u nh t

đ ng theo phân lo i mư ngành m i, tuy nhiên không có s li u vào n m 2006 x lý v n đ này, nghiên c u tính t l trung bình c a t

tr ng SME trong các n m 2007 đ n 2011 theo t ng ngành r i nhân v i s l ng doanh nghi p c a ngành đó vào n m 2006

6

S lao đ ng phi chính th c có th cao h n nhi u vì đ c thù c a Vi t Nam còn có lao đ ng bán th i gian, lao đ ng làm vi c theo th i v

ho c s n ph m Nghiên c u này s d ng con s đo l ng lao đ ng chính th c và lao đ ng bán th i gian

(trung bình 3 giai đo n là 632 doanh nghi p), ti p theo là ngành s n xu t s n ph m

t kim lo i đúc s n tr máy móc thi t b (mư ngành 25, trung bình 3 giai đo n là

368 doanh nghi p), và ngành ch bi n g và s n ph m t g , tre, n a (mư ngành 16, trung bình 3 giai đo n là 233 doanh nghi p) Nghiên c u này lo i tr hai ngành bao

g m ngành S n xu t s n ph m thu c lá (mư ngành 12) và ngành L c hóa d u (mư ngành 19) vì không đ d li u đ theo dõi B s li u đi u tra n m 2007 không bao

g m ngành 12 còn b s li u đi u tra n m 2011 không bao g m ngành 19 Vì v y,

m u phân tích còn l i 22 ngành c p 2 và đ c quan sát qua 3 n m

3.4 Ph ngăphápăx ălýăs ăli u

Ph ng pháp phân tích s d ng trong bài nghiên c u bao g m hai ph ng pháp:

th ng kê mô t và phân tích h i quy Ph ng pháp th ng kê mô t đ c s d ng đ

mô t và so sánh gi a bi n ph thu c và bi n đ c l p đ xem xét m i t ng quan

gi a chúng Sau đó, các bi n đ c l p và bi n ph thu c s đ c đ a vào mô hình

h i quy tham s đ tìm hi u m i quan h nhân qu gi a các bi n này Ph n d i trình bày hai ph ng pháp chính và đ c bi t đ x lý s li u trong các ph n sau

3.4.1 Chuy nătr căt aăđ

Trong nghiên c u này, có hai ph ng pháp phân tích đáng chú ý và c n đ c nêu

rõ Th nh t là cách x lý chuy n tr c t a đ Trong nghiên c u này, ph ng pháp chuy n tr c t a đ đ c áp d ng cho hai bi n là bi n ph thu c (s l ng doanh nghi p m i gia nh p ngành) và bi n đ c l p (t l t ng tr ng l i nhu n g p) S d

ph i chuy n tr c t a đ là đ d dàng x lý các quan sát có giá tr nh và b ng 0 vì không th l y logarit đ c

Tr c t a đ m i đ c d i đi b ng cách l y t t c các quan sát trong bi n tr đi giá

tr nh nh t c a m t quan sát (do có giá tr âm nên phép tr này có k t qu chung là

c ng d n hai giá tr tuy t đ i l i v i nhau) và c ng thêm 1 đ giá tr nh nh t c a t t

c các quan sát lúc này là b ng 1 B ng ph ng pháp này, giá tr nh nh t c a bi n

ph thu c m i là b ng 0, sau khi l y logarit, t c ngay g c t a đ c a tr c t a đ

m i Ph ng pháp x lý này đ c xem là m t trong nh ng đi m m i c a nghiên

c u Cách chuy n tr c t a đ có đi m l i là không làm thay đ i bi u đ phân tán

mà l i cho phép l y logarit

3.4.2 X ălýăquanăsátăd ăbi t

Trong ph n th ng kê mô t , t ng bi n đ c l p s đ c kh o sát riêng v i bi n ph thu c thông qua đ th phân tán B ng cách này, các quan sát d bi t c ng nh m i quan h tuy n tính ho c phi tuy n s đ c phát hi n ra, n u có Sau khi phát hi n ra

nh ng quan sát d bi t, đ x lý chúng, nghiên c u ti n hành t o m t bi n gi v i giá tr b ng 1 nh ng quan sát d bi t này và giá tr b ng 0 các quan sát còn l i

i u này có ngh a là, các quan sát d bi t đ c tách h n ra đ xem xét các tác đ ng

c a nó lên chính các bi n

ki m tra m i quan h này, nghiên c u s d ng ph ng pháp phân tích tham s

gi a bi n ph thu c và bi n đ c l p này C th , ph ng trình h i quy g m m t

bi n ph thu c và bi n đ c l p và các bi n gi , n u có Trong tr ng h p k t qu

mô hình cho th y bi n gi có ý ngh a th ng kê, thì t c là các quan sát d bi t này có

ý ngh a riêng và có tác đ ng tr c ti p đ n m i quan h gi a bi n ph thu c và bi n

đ c l p này Do đó, các bi n gi g m nh ng quan sát d bi t s đ c gi l i và đ a vào mô hình h i quy t ng th Còn trong tr ng h p các bi n gi này không có ý ngh a th ng kê, thì chúng không có tác đ ng đ n m i quan h gi a bi n ph thu c

và bi n đ c l p, do đó nh ng quan sát d bi t này đ c b qua Trong nghiên c u này, t t c các bi n đ u có quan sát d bi t

CH NGă4:ăK TăQU

Ch ng này trình bày l i k t qu c a nghiên c u, bao g m hai ph n là k t qu

th ng kê mô t và phân tích h i quy Ph n th ng kê mô t th hi n m i t ng quan

gi a gia nh p ngành và t ng rào c n gia nh p Còn ph n phân tích h i quy ch ra

m i quan h gi a gia nh p ngành và các rào c n gia nh p trong mô hình h i quy

t ng th

4.1 ăK tăqu ăphơnătíchăt ngăquan

S l ng các doanh nghi p SME gia nh p vào các ngành c p 2 trong ngành công nghi p ch t o có xu h ng t ng Trong đó gia nh p nhi u nh t trong c 3 giai đo n

là ngành s n xu t s n ph m t kim lo i đúc s n tr máy móc, thi t b (mư ngành 25) Ngành có s l ng doanh nghi p nhi u nh t và t ng tr ng nhanh nh t là

ngành công nghi p ch t o thì đ n n m 2011 t tr ng là 16,3% K t n m 2008, s

T ng s l ng doanh nghi p m i gia nh p vào ngành 25 tính trung bình trong ba giai đo n là 3.328 doanh nghi p Ti p theo sau đó là ngành s n xu t trang ph c (mư ngành 14, 1.107 doanh nghi p) và ngành ch bi n g và s n ph m t g , tre, n a (mư ngành 16, 1.026 doanh nghi p) Ngành có s l ng doanh nghi p m i tham gia

ít nh t là ngành S n xu t xe có đ ng c (mư ngành 29, 7 doanh nghi p m i), ngành

S n xu t ph ng ti n v n t i khác (mư ngành 30, 49 doanh nghi p m i) và ngành

S n xu t thu c, hóa d c và d c li u (mư ngành 21, 77 doanh nghi p m i)

B ng 4.1 th ng kê l i s l ng doanh nghi p m i tham gia vào ngành c p 2 cho

th y không ph i lúc nào gia nh p ngành c ng là s d ng Có 5 quan sát gia nh p ngành có giá tr âm ó là ngành s n xu t da và s n ph m liên quan (mư ngành 15, giá tr -6 trong n m 2007), ngành s n xu t xe có đ ng c (mư ngành 29, giá tr -38 trong n m 2007), ngành s n xu t s n ph m đi n t , máy vi tính và s n ph m quang

h c (mư ngành 26, giá tr -5 trong n m 2011) và ngành s n xu t ph ng ti n v n t i khác (mư ngành 30, giá tr -74 trong n m 2011) và ngành công nghi p ch bi n ch

t o khác (mư ngành 32, giá tr -84 trong n m 2011)

B ng 4.1 S l ng doanh nghi p gia nh p phân theo ngành c p 2

25 S n xu t s n ph m t kim lo i đúc s n (tr máy móc, thi t b ) 663 1112 1553

26 S n xu t s n ph m đi n t , máy vi tính và s n ph m quang h c 54 162 -5

thu n ti n cho vi c l y logarit, nghiên c u ti n hành d i tr c t a đ c a bi n gia

nh p ngành M t lý do đ l y logarit vì phân ph i c a bi n s E l ch v phía bên trái và không có phân ph i bình th ng Sau khi l y logarit, bi n này đư có phân

gi m

B ng 4.2 S l ng doanh nghi p trong 3 b m u phân theo quy mô lao đ ng

Quy mô lao đ ng

Ngu n: Tác gi tính toán t b d li u đi u tra SME (2007, 2009, 2011)

Trong ph n ti p theo, nghiên c u trình bày m i quan h t ng quan gi a gia nh p ngành và t ng bi n đ c l p M i quan h này s đ c tìm hi u thông qua ph ng pháp phân tích bi u đ phân tán và phân tích t ng quan M t đi m đ c bi t đây

là nghiên c u này còn s d ng c ph ng pháp phân tích h i quy nh m ki m đ nh tác đ ng c a các quan sát d bi t trong m i quan h gi a bi n ph thu c và t ng

bi n đ c l p riêng l N u các quan sát d bi t có ý ngh a th ng kê, đó là b ng ch ng

đ nghiên c u đ a thêm quan sát này, nh là m t bi n đ c l p, vào mô hình phân tích h i quy v i đ y đ các bi n

Giaănh păngƠnhăvƠăm căđ ăt pătrungăngƠnhă

Ngành có m c đ t p trung ngành th p nh t là các ngành ch bi n th c ph m (mư ngành 10, trung bình 3 giai đo n là 15,1%) và ngành S n xu t s n ph m t kim lo i đúc s n tr máy móc, thi t b (mư ngành 25, trung bình 3 giai đo n là 16,7%) Theo

sau đó là ngành S n xu t s n ph m t cao su và plastic (mư ngành 22, trung bình 3 giai đo n là 20,6%) và ngành Ch bi n g và s n ph m t g tre n a (mư ngành 16, trung bình 3 giai đo n là 22,1%) Ngành Ch bi n th c ph m và S n xu t s n ph m

t kim lo i đúc s n tr máy móc, thi t b c ng là ngành có s l ng doanh nghi p nhi u nh t và s l ng doanh nghi p m i gia nh p thu c vào nhóm nhi u nh t Các doanh nghi p có v nh gia nh p nhi u h n vào các ngành có m c đ t p trung ngành th p Nhóm ngành có m c đ t p trung cao (và c ng có m c doanh nghi p

ho t đ ng c ng nh t l gia nh p ngành th p) là ngành S a ch a, b o d ng và l p

đ t máy móc thi t b (mư ngành 33, trung bình 3 giai đo n là 87%), ngành S n xu t

ph ng ti n v n t i khác (mư ngành 30, trung bình 3 giai đo n là 85%) và ngành

S n xu t thu c, hóa d c và d c li u (mư ngành 21, trung bình 3 giai đo n là 81%)

Hình 4.1 Bi u đ phân tán c a gia nh p ngành và m c đ t p trung ngành

Tr c khi lo i hai quan sát d bi t Sau khi lo i hai quan sát d bi t

Ngu n: Tác gi tính toán t b d li u đi u tra SMEs (2007, 2009, 2011)

Hình 4.1 cho th y gia nh p ngành và m c đ t p trung ngành có m i quan h tuy n tính ngh ch bi n rõ ràng Th ng kê trong b ng 4.3 cho th y m i t ng quan gi a hai

bi n này m c khá (h s t ng quan là -0,54) và có ý ngh a th ng kê value=0,0004) Nh v y có th t m th i k t lu n các doanh nghi p gia nh p ti m

(p-n (p-ng có xu h (p-ng tham gia vào (p-nh (p-ng (p-ngà(p-nh có m c đ t p tru(p-ng (p-ngà(p-nh th p Tuy nhiên, có hai giá tr d bi t có th có nh h ng đ n m i quan h gi a gia nh p ngành và m c đ t p trung ngành Các quan sát d bi t này có giá tr lnE=0 và lnE=2,34, t c hai giá tr nh nh t trong bi n gia nh p ngành Ti n hành ki m đ nh

h s t ng quan Pearson đ i v i hai bi n lnE và lnCON, k t qu là m i t ng quan sau khi b hai quan sát d bi t m nh h n so v i lúc có đ y đ quan sát

ki m đ nh l i s t ng tác c a hai quan sát d bi t này đ n m i quan h gi a lnE

và lnCON, nghiên c u đ t bi n gi dum_outlier v i giá tr b ng 1 t i hai quan sát này và b ng 0 v i nh ng giá tr còn l i Sau đó ti n hành h i quy theo mô hình bao

M c đích c a vi c h i quy này là ki m đ nh l i bi n gi dum_outlier có ý ngh a

th ng kê hay không N u dum_outlier có ý ngh a th ng kê, ngh a là các quan sát d

bi t này có tác đ ng riêng đ n s gia nh p ngành, và do đó chúng s đ c đ i x

nh các bi n đ c l p khác Trong tr ng h p dum_outlier không có ý ngh a th ng

kê, xem nh các quan sát d bi t này không tách r i v i các quan sát còn l i trong

bi n đ c l p đó Vì v y chúng ta có th gi nguyên bi n đ c l p nh bình th ng

K t qu h i quy cho th y dum_outlier có ý ngh a th ng kê (p-value=0,000) Nh

v y bi n gi dum_outlier này s đ c đ a vào mô hình h i quy t ng th v i t t c các bi n Có th t m th i k t lu n r ng bi n lnCON có t ng quan âm v i lnE

Giaănh păngƠnhăvƠăv nătrangăb ătrênăm tălaoăđ ng

Các ngành có giá tr v n trang b trên lao đ ng cao nh t là S a ch a b o d ng và

l p đ t máy móc thi t b (mư ngành 33), ngành S n xu t ph ng ti n v n t i khác (mư ngành 30) và S n xu t thu c, hóa d c và d c li u (mư ngành 21) Nh ng

8 H i quy theo mô hình m c đ nh là mô hình các y u t tác đ ng ng u nhiên (random effect) d a trên d li u

b ng M c đích ch là đ ki m đ nh các bi n gi có tác đ ng đ n m i quan h gi a các bi n chính hay không

Ph ng pháp này đ c s d ng t ng t v i nh ng bi n đ c phân tích ph n sau

ngành này c ng là nh ng ngành có ít doanh nghi p đang ho t đ ng Ng c l i, nhóm ngành g m ngành S n xu t s n ph m t khoáng phi kim lo i khác (mư ngành 23), Ch bi n th c ph m (mư ngành 10) l i là nh ng ngành có m c v n trang b trên lao đ ng th p nh t T n m 2007 đ n 2011, có nhi u ngành gia t ng m c v n trang

b trên m t lao đ ng Trong đó ngành In sao chép b n ghi các lo i (mư ngành 18) là ngành có m c t ng m nh nh t (242%), ti p theo là ngành S n xu t ph ng ti n v n

t i khác (mư ngành 30, 227%), ngành S n xu t s n ph m t khoáng phi kim lo i khác (mư ngành 23, 193%), ngành Ch bi n g và s n ph m t g tre n a (mư ngành 16, 184%) Ngành S n xu t đ u ng (mư ngành 11) là có m c t ng tr ng

th p nh t (2,19% trong giai đo n 2006 – 2011 Riêng ngành S n xu t s n ph m đi n

t , máy vi tính và s n ph m quang h c (mư ngành 26) l i có m c v n trang b trên

m t lao đ ng gi m (22%) Nhìn chung, t ng m c v n trang b trên m t lao đ ng trong t t c các ngành t ng lên g p đôi trong giai đo n 2006 – 2011 i u này hàm

ý r ng các doanh nghi p đang đ u t v n ngày càng nhi u h n Và có th đó là m t rào c n đ i v i gia nh p ngành

K t qu ki m đ nh m i t ng quan trong b ng 4.4 gi a lnE và lnKL cho th y m i

t ng quan không có ý ngh a th ng kê Còn hình 4.2 cho th y có hai quan sát d bi t

có th có nh h ng đ n m i quan h gi a hai bi n Hai quan sát này c ng chính là

bi n dum_outlier Ti p t c ki m đ nh m i t ng quan gi a hai bi n trong tr ng

h p lo i tr hai quan sát d bi t này c ng cho th y k t qu t ng t Ngoài ra, đ th phân tán g i ý cho nghiên c u v m i quan h gi a hai bi n có th là đ ng cong thay vì đ ng th ng Nh v y, nghiên c u t o thêm bi n ln2KL b ng cách l y bình

ph ng bi n lnKL và ki m đ nh m i quan h gi a bi n này và bi n lnE K t qu là lnE có t ng quan âm có ý ngh a th ng kê v i ln2KL (p-value=0,0489) Nghiên c u

ti p t c ki m đ nh t ng quan gi a bi n ln2KL và bi n lnE trong tr ng h p lo i

tr hai quan sát d bi t, nh ng k t qu là m i t ng quan không có ý ngh a th ng

kê