Luận văn thạc sĩ Sự đóng góp của đầu tư trực tiếp nước ngoài vào giá trị xuất khẩu của Việt Nam

experiences of VietNam” – Nguyen Thanh Xuan and Yuqing Xing -2008.

Tôi xin cam đoan r ng đây là công trình nghiên c u c a tôi, có s h tr t

Ng i h ng d n khoa h c là TS.Lê t Chí Các n i dung nghiên c u và k t

qu trong đ tài này là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t c công trình nào Nh ng s li u trong các b ng bi u ph c v cho vi c phân tích, nh n xét, đánh giá đ c chính tác gi thu th p t các ngu n khác nhau có ghi trong

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C B NG – DANH M C HÌNH

TÓM T T 1

CH NG 1 M U 2

1.1 Gi i thi u 2

1.2 M c tiêu và câu h i nghiên c u 3

1.2.1 M c tiêu nghiên c u 3

1.2.2 Câu h i nghiên c u 3

1.3 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.5 B c c lu n v n 4

CH NG 2.T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C ÂY 5 2.1 Nghiên c u: “S đóng góp c a đ u t tr c ti p n c ngoài đ n ho t

đ ng xu t kh u c a Trung Qu c: B ng ch ng t các l nh v c đ c phân tách (The Contribution of Foreign Direct Investment to China’s Export Performance: Evidence from Disaggregated Sectors) c a Yan Yuan (2008) 5

experiences of VietNam”) – Nguyen Thanh Xuan and Yuqing Xing -2008 9

2.3 Mô hình OLI c a John Dunning (1977) 11

CH NG 3.PH NG PHÁP NGHIÊN C U 15

3.1 Thi t k và l a ch n mô hình nghiên c u 15

3.2 Bi n và gi thuy t nghiên c u 18

3.2.1 Bi n ph thu c và bi n đ c l p trong mô hình nghiên c u 18

3.2.2 Các k v ng v k t qu nghiên c u 19

3.3 D li u và x lý d li u 26

3.3.1 Ngu n d li u 26

3.3.2 X lý d li u 27

CH NG 4.N I DUNG VÀ K T QU NGHIÊN C U 29

4.1 T ng quan v tình hình đ u t tr c ti p n c ngoài t i Vi t Nam hi n nay và các tác đ ng c a FDI đ n kim ng ch xu t kh u 29

4.2 Phân tích đ n bi n 38

4.3 Phân tích k t qu mô hình h i quy 39

4.3.1 Phân tích t ng quan bi n 39

4.3.2 Phân tích h i quy 40

4.3.3 K t qu h i quy 48

4.3.4 Nh n xét h i quy 48

4.4 K t lu n nghiên c u 51

5.1 K t qu nghiên c u 52

5.2 H n ch c a đ tài 52

5.3 Nh ng g i ý và h ng nghiên c u ti p theo 53

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 1

B ng 3.1: B ng t ng h p các k v ng 200

B ng 4.1: S li u v ho t đ ng xu t kh u c a khu v c FDI t i Vi t Nam (có bao g m d u thô) 32

B ng 4.2: ánh giá v s c ép c nh tranh c a các lo i hình doanh nghi p Vi t Nam 35

B ng 4.3: B ng th ng kê mô t các bi n c a mô hình h i quy 38

B ng 4.4: B ng h s t ng quan gi a các bi n 39

B ng 4.5: Mô hình h i quy các bi n d ng log-log 40

B ng 4.6: Mô hình h i quy đi u ch nh 42

DANH M C HÌNH Hình 3.1: Mô hình nghiên c u d ki n 17

TÓM T T

T tr c đ n nay đã có r t nhi u tranh lu n trong lý thuy t c ng nh

th c nghi m bàn v giá tr xu t kh u c a m t qu c gia th c s có liên quan

và b nh h ng nh th nào b i t ng đ u t tr c ti p n c ngoài.Bài nghiên c u này ki m ch ng l i có th c s đ u t tr c ti p n c ngoài có

nh h ng tr c ti p đ n ho t đ ng xu t kh u c a các n c nh n đ u t , thông qua tr ng h p c a Vi t Nam.Tác gi s d ng s li u trong giai đo n

t n m 2002-2012 trong vi c phân tích và ch y u d a vào mô hình h i quy tuy n tính

K t qu th c nghi m cho th y các y u t làm t ng giá tr xu t kh u

Vi t Nam đó là giá tr đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI); T ng s n ph m

qu c n i (GDP); Quy mô doanh nghi p(FS);Chi phí lao đ ng (WAGE)hàng

n m c a Vi t Nam và Nhu c u th gi i (WD) Trong đó, c n c n chú ý t i

y u t nhu c u th gi i.N u nhu c u th gi i t ng 10%, xu t kh u c a Vi t Nam s t ng kho ng 19% Nó ch ra giá tr xu t kh u c a Vi t Nam ph thu c r t nhi u vào nhu c u th gi i và có th b nh h ng r t nhi u b i s

bi n đ ng c a nhu c u th gi i

CH NG 1 M U

1.1 Gi i thi u

Vi t Nam chính th c ban hành lu t khuy n khích đ u t n c ngoài

t n m 1987, t đó đ n nay, ho t đ ng đ u t tr c ti p n c ngoài vào Vi t Nam đã chi m m t v trí quan tr ng trong ho t đ ng đ u t phát tri n c a

n c ta u t tr c ti p n c ngoài (FDI) đã đóng góp đáng k cho ngân sách nhà n c, gi i quy t công n vi c làm ng i lao đ ng, c i ti n đáng k trình đ phát tri n khoa h c công ngh c a n n s n xu t trong n c nh

ho t đ ng chuy n giao công ngh …Ngu n v n FDI đã và đang t o ra m t

đ ng l c m nh m cho s phát tri n c a n n kinh t V i v trí và vai trò

hi n nay c a Vi t Nam trên th gi i, Vi t Nam c n đ y m nh h n n a c v chi u r ng và chi u sâu ho t đ ng thu hút đ u t tr c ti p t n c ngoài (FDI) đ phát tri n kinh t

Là m t n n kinh t l n và phát tri n nh t khu v c ông D ng, Vi t Nam đã r t thành công trong vi c thu hút ngu n v n đ u t n c ngoài (FDI) và đ t đ c s phát tri n m nh m trong xu t kh u, chính s phát tri n m nh m này trong su t hai th p k qua đã cung c p cho tác gi đ ng

l c đ nghiên c u và phân tích m i quan h song ph ng gi a FDI và xu t

kh u

Tuy nhiên, câu h i đ t ra là có th c s FDI trong n n kinh t là nhân

t chính trong vi c đ y m nh xu t kh u?Có ph i n n kinh t chuy n đ i tr thành m t n n t ng xu t kh u c a nh ng công ty đa qu c gia?Do v y, tác

gi đã ch n đ tài “S đóng góp c a đ u t tr c ti p n c ngoài vào giá

tr xu t kh u c a Vi t Nam” làm lu n v n th c s V i nghiên c u này, tác

gi hy v ng thông qua vi c phân tích kinh nghi m trong quá trình chuy n

đ i Vi t Nam s nâng cao s nh n th c v vai trò c a FDI trong vi c đ y

m nh xu t kh u c a nh ng n n kinh t chuy n đ i và tính hi u qu c a FDI trên con đ ng d n t i công nghi p hóa t p trung xu t kh u

1.2 M c tiêu và câu h i nghiên c u

1.2.1 M c tiêu nghiên c u

Tác gi th c hi n đ tài này v i m c tiêu: Nghiên c u s đóng góp

c a đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) vào giá tr xu t kh u c a Vi t Nam

CH NG 2 T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C

ÂY

2.1 Nghiên c u: “S đóng góp c a đ u t tr c ti p n c ngoài đ n ho t

đ ng xu t kh u c a Trung Qu c: B ng ch ng t các l nh v c đ c phân tách (The Contribution of Foreign Direct Investment to China’s Export Performance: Evidence from Disaggregated Sectors) c a Yan Yuan (2008)

N n t ng lý thuy t cho các nghiên c u th c nghi m là m t trong

nh ng lý thuy t th ng m i d a trên lý thuy t c a (HO) Heckscher-Ohlin,

nh ng lý thuy t th ng m i m i và lý thuy t t ng tr ng n i sinh (Liu and Shu, 2003).Theo lý thuy t HO, m t đ t n c nên xu t kh u nh ng s n

ph m s d ng nhi u y u t mà đ t n c đ c tr c p, ho c là xu t kh u

nh ng s n ph m mà đ t n c đó có l i th , trong đó có l i th so sánh trong

c s n xu t và xu t kh u i v i các lý thuy t th ng m i m i, h b sung xem xét c nh tranh không hoàn h o, quy mô kinh t và chi phí th ng m i

mà sau đó tr thành nh ng y u t quan tr ng nh h ng đ n ho t đ ng xu t

kh u Markusen và Venables (1998) đ a bi n FDI vào các mô hình cân

b ng th ng m i qu c t do s toàn c u hóa nhanh chóng Ngoài ra, lý thuy t t ng tr ng n i sinh đã nh n m nh vai trò c a s đ i m i và k t qu

là nh ng tính ch t công ngh c a m t ngành công nghi p đ c coi là m t

y u t quan tr ng đ t ng hi u su t c a xu t kh u (Liu and Shu, 2003)

Mô hình nghiên c u

ln(EXPi,t) = 0 + 1* ln(FDIi,t) + 2* ln(EXRi,t) + 3* ln(DIi,t)+ 4* ln(GSPi,t) + 5* ln(FSi,t) + 6* ln(RDi,t)+ 7* ln(WAGEi,t) + 8* ln(WDi,t) + i,t

- EXP: T ng giá tr xu t kh u c a Trung Qu c

- FS (firm size): i di n cho quy mô doanh nghi p c a n n kinh t và đ c

đo b ng s n l ng th c t trung bình cho m i công ty

- RD (research and development for innovation): Nghiên c u và phát tri n

s n ph m đ c đo b ng s b ng sáng ch c a đ c c p trong m t n m

- WAGE: i l ng bi u di n cho chi phí lao đ ng,đ c đ nh l ng b ng

l ng th c t bình quân c a nhân viên trong m t n m

- WD (world demand): Vi t t t c a nhu c u th gi i, đó là t ng nh p kh u trên th gi i (tr Trung Qu c) cho t ng m t hàng /ngành công nghi p

K t qu th c nghi m:

i v i t t c các l nh v c, quy mô doanh nghi p, chi phí lao đ ng và

t giá là không hoàn toàn khác không v m t th ng kê, th m chí m c ý ngh a 10% i u này cho th yquy mô doanh nghi p không ph i là m t y u

t quy t đ nh trong vi c thúc đ y xu t kh u c a Trung Qu c.K t lu n này phù h p v i nh ng gì Katsikeas et al (1995) đã tìm ra.T giá c ng không

ph i là m t y u t quan tr ng trong vi c thúc đ y xu t kh u c a Trung

Qu c i u này có th là do m t vài y u t u tiên, do đ c đi m c a d

li u là theo n m, bi n đ ng t giá trong ng n h n có th không đ c quan sát Th hai, m c dù Trung Qu c đã áp d ng chính sách t giá linh ho t h n trong th i gian g n đây nh ng nó v n còn t ng đ i c đ nh trong m t th i gian dài Chi phí nhân công không giúp t ng c ng ho t đ ng xu t kh u

i u này có th là do chi phí lao đ ng đã r t th p c a Trung Qu c

áng l u ý r ng nhu c u th gi i có ý ngh a m c 1% N u nhu c u

th gi i t ng 10 ph n tr m, xu t kh u c a Trung Qu c s t ng 8,8 ph n tr m trong các ngành công nghi p s n xu t Nó ch ra các l nh v c này là r t ph thu c vào nhu c u th gi i và có th b nh h ng r t nhi u b i s bi n

đ ng nhu c u th gi i

u t trong n c có th đ y m nh xu t kh u c a Trung Qu c, và đi u này là phù h p v i nh ng nghiên c u tr c đây (Coughlin và Fabel, 1988; Erickson và Hayward, 1992; Zhang và Song, 2000) u t trong n c có

th giúp c ng c c s h t ng và đ y m nh n ng l c s n xu t, do đó có th giúp công ty đ y m nh xu t kh u

Nghiên c u và phát tri n không góp ph n đ y m nh xu t kh u m c ý ngh a 5%, và đi u này là phù h p v i nghiên c u c a Liu và Shu (2003)

s n xu t gi y và các s n ph m liên quan đ n gi y.K t qu này cho th y đ u

t tr c ti p n c ngoài đóng nh ng vai trò chi n l c khác nhau trong t ng ngành khác nhau u t tr c ti p n c ngoài có chi n l c h ng đ n vi c

s n xu t nh ng s n ph m mà có th t n d ng ngu n tài nguyên d i dào và

l ng nhân công th p Trung Qu c, sau đó xu t kh u chúng sang các th

tr ng lân c n

2.2 Nghiên c u: “ u t tr c ti p n c ngoài và xu t kh u- Nh ng kinh nghi m c a Vi t Nam” (“Foreign direct investment and exports – The experiences of VietNam”) – Nguyen Thanh Xuan and Yuqing Xing -2008

Bài nghiên c u đã ti n hành ki m tra tình tr ng th c thi c a 5919 d

án đ u t tr c ti p n c ngoài đ c phê duy t b i B K Ho ch và u T

t n m 1988 và t đó t o ra m t d li u c a nh ng kho n đ u t đã th c s

gi i ngân v n vào Vi t Nam D li u này bao g m các kho n đ u t tr c

ti p n c ngoài t 23 qu c gia trong giai đo n t n m 1990 đ n n m 2004

- EXVji : giá tr xu t kh u c a Vi t Nam đ n các n c j

- FDIjV: đ u t tr c ti p n c ngoài c a n c j vào Vi t Nam

- REVjt: t giá gi a Vi t Nam đ ng và ti n t c a n c đ i tác j

- dVj: kho ng cách gi a Vi t Nam và các n c đ i tác j (tính b ng kho ng cách gi a th đô c a hai n c)

- : bi n gi dùng đ đo l ng s nh h ng c a y u t biên gi i Giá tr b ng 1 n u n c đ i tác và Vi t Nam có cùng chung biên

gi i, còn l i là b ng 0

- FTAA : bi n gi đo l ng s nh h ng c a y u t ký k t Hi p

nh Th ng Mai T Do (“Free Trade Aggreement”- FTA) gi a

Vi t Nam và các n c Asean Giá tr b ng 1 sau khi Vi t Nam tham gia FTA, còn l i là b ng 0

- FTAUS : bi n gi đo l ng s nh h ng c a y u t ký k t Hi p

nh Th ng Mai T Do (“Free Trade Aggreement”- FTA) gi a

Vi t Nam và Hoa K Giá tr b ng 1 sau khi Vi t Nam tham gia FTA, còn l i là b ng 0

áng l u ý h n c là đ co giãn (“elasticity”) c a giá tr xu t kh u và

t ng s n ph m qu c n i c a Vi t Nam là 3.21 i u này cho th y n ng l c

xu t kh u và tính c nh tranh ngày càng t ng c a hàng hóa Vi t Nam đóng

m t vai trò quan tr ng trong vi c đ y m nh xu t kh u

Tác gi không đ a ra k t lu n rõ ràng v vi c ký k t Hi p nh

Th ng M i T Do v i các n c ASEAN có ph i là y u t đ y m nh xu t

kh u c a Vi t Nam hay không; nh ng ng c l i nghiên c u đã cho th y

vi c ký k t Hi p nh Th ng M i T Do v i Hoa K đã th c s góp ph n vào s t ng tr ng c a giá tr xu t kh u c a Vi t Nam qua các n m

2.3 Mô hình OLI c a John Dunning (1977)

H u h t các nghiên c u v các nhân t nh h ng đ n dòng v n đ u t

tr c ti p n c ngoài xoay quanh lí thuy t chi t trung v s n xu t qu c t ,

mô hình OLI c a John Dunning (1977).H c thuy t này k th a r t nhi u

nh ng u đi m c a các h c thuy t khác v FDI

Dunning đã t ng h p các y u t chính c a nhi u công trình khác nhau

lý gi i v FDI và đ xu t r ng có 3 đi u ki n c n thi t đ m t doanh nghi p

có đ ng c ti n hành đ u t tr c ti p: l i th v s h u, đ a đi m và n i b hóa.Cách ti p c n này đ c bi t đ n d i tên mô hình OLI.L i th v s

h u c a m t doanh nghi p có th là m t s n ph m ho c m t qui trình s n

xu t mà có u th h n h n các doanh nghi p khác ho c các doanh nghi p khác không th ti p c n Các l i th v đ a đi m bao g m không ch các y u

t ngu n l c, mà còn có c các y u t kinh t và xã h i, nh dung l ng và

c c u th tr ng, kh n ng t ng tr ng c a th tr ng và trình đ phát tri n, môi tr ng v n hóa, pháp lu t chính tr và th ch Ti p đ n là l i th

v n i b hóa s n xu t, đ c hi u là vi c m t công ty th c hi n và ki m soát toàn b quá trình s n xu t m t s n ph m t khâu nguyên li u đ u vào cho đ n vi c bán s n ph m.T n n t ng c a lý thuy t Dunning, hàng lo t các nghiên c u đã ti n hành phân tích các nhân t nh h ng đ n dòng v n FDI đ vào Vi t Nam c c p qu c gia l n c p t nh, vùng Các nghiên c u

h u nh t p trung vào ti m n ng th tr ng, lao đ ng, c s h t ng, chính sách chính ph và tác đ ng tích l y

đ u ng i l i trái chi u nhau gi a mô hình c a FDI th c hi n và FDI đ ng

kí, trong khi GDP c a t nh nh h ng thu n chi u v i dòng v n FDI G n đây nh t là nghiên c u c a Bulent và Mehmet nghiên c u FDI vào 62 t nh

c a Vi t Nam giai đo n 2006-2009 cho th y tác đ ng d ng c a GDP th c

t đ u ng i theo giá c s 2005 t i dòng v n FDI Nguyen và Nguyen (2007) th y tác đ ng d ng t i FDI c a t c đ t ng GDP (đ ng thu n v i Mayer và Nguyen (2005), đ i v i FDI tích l y đ n 1999, nghiên c u tác

đ ng c a s t o c h i đ ti p c n ngu n l c khan hi m c a th ch chính

tr t nh và áp l c c a doanh nghi p nhà n c) trong khi GDP đ u ng i l i không có ý ngh a th ng kê đ i v i FDI m i và l y k t 1988 t i 2006 Mayer và Nguyen (2005), nghiên c u FDI tích l y đ n 1999, th y dân s tác đ ng d ng h u h t các mô hình

V lao đ ng, nhân t này đ c phân tích theo ch t l ng lao đ ng, đo

b ng ph n tr m công nhân có b ng c p trên t ng s lao đ ng (Nguyen và Hans-Rimbert, (2002) tác đ ng d ng) hay s gi ng viên đ i h c trên 1000 dân ( Mayer và Nguyen (2005), tác đ ng d ng), s s n sàng c a lao đ ng,

đo b ng dân s (Nguyen và Nguyen (2007), tác đ ng d ng v i giá tr và s

l ng đ án FDI tích l y, s l ng đ án m i), chi phí lao đ ng, đo b ng

l ng hàng tháng c a lao đ ng nhà n c do đ a ph ng qu n lý ( Le Viet Anh, (2004), tác đ ng âm, nghiên c u th i kì 1991-2001, nghiên c u c p vùng, Nguyen Phi Lan(2006) ), nghiên c u 61 t nh t 1996-2003, tác đ ng

âm), Mayer và Nguyen(2005), tác đ ng không có ý ngh a th ng kê, nghiên

c u 61 tnh đ n 1999)

V c s h t ng, bi n s đ c s d ng t ng đ i r ng rãi các nghiên c u v FDI Vi t Nam là s đi n tho i hay s đi n tho i trên 1000 dân, (Nguyen và Nguyen (2007), không th y tác đ ng, Le Viet Anh(2004), Nguyen Phi Lan(2006) tác đ ng tích c c h u h t các mô hình), ngu n

đi n đ c cung cho các ho t đ ng s n xu t kinh doanh các t nh (Nguyen

và Hans-Rimbert (2002), tác đ ng d ng t i FDI th c hi n c ng d n), đ dài đ ng nh a t nh (Nguyen và Hans-Rimbert(2002), không có tác

đ ng), kh i l ng hành khách v n chuy n đ a ph ng (Mayer và Nguyen(2005), tác đ ng d ng tr tr ng h p FDI m i Ngoài ra, khu c m công nghi p c ng đ c s d ng nh m t ch s cho c s h t ng (Nguyen

và Nguyen(2007), Nguyen và Hans-Rimbert (2002) có tác đ ng cùng chi u

t t c các mô hình) Ngoài ra, kho ng cách đ n các trung tâm l n c ng có

th y tác đ ng âm đ i v i s đ án FDI c p m i n m 2006, Malesky (2007)

V chính sách chính ph , đây là nhân t đ c đo l ng b i r t nhi u

bi n khác nhau Ch s đ c s d ng r ng rãi trong nh ng n m g n đây là

ch s PCI, n ng l c c nh tranh c p t nh, đ c Phòng công nghi p và

th ng m i Vi t Nam VCCI và C quan phát tri n qu c t Hoa Kì nghiên

c u gi i thi u Tuy nhiên, các nghiên c u s d ng ch s này còn có nhi u khác bi t.Nguyen và Nguyen (2007) không th y PCI 2006 tác đ ng đáng k

đ n giá tr FDI m i, FDI tích l y Trong khi đó, nghiên c u th i gian g n

đây h n, 2006-2009, Bulent và Mehmet l i cho th y nh h ng d ng đáng

k c a PCI thành ph n v m c đ tham nh ng t i FDI vào các t nh Th ng

nh t v i nghiên c u này, Malesky(2007) phân tích 10 ch s thành ph n c a PCI và th y nh h ng m nh c a 1 s ch s thành ph n nh chính sách phát tri n v i khu v c t nhân, minh b ch và ti p c n đ t đai t i đ án FDI

c p m i, t l th c hi n và v n b sung n m 2006,ch s PCI t ng h p có

tr ng s c ng cho k t qu t ng t v i c t l th c hi n c ng nh v n b sung Tr c đó, Mayer và Nguyen (2005) đã phân tích nh h ng c a th

ch chính tr thông qua nh h ng c a vi c cho phép ti p c n các ngu n l c khan hi m c a chính quy n tnh đ i v i nhà đ u t , đo b ng t ng di n tích khu công nghi p trong t nh theo báo cáo 1999 và tác đ ng c a doanh nghi p nhà n c, đ i di n b ng t l giá tr s n xu t c a doanh nghi p nhà n c trên t ng giá tr s n xu t n i đ a K t qu cho th y nh h ng thu n chi u

c a s cho phép ti p c n ngu n l c t i nhà đ u t đ i v i l a ch n đ a đi m

và hình th c gia nh p c a hãng.Trong khi áp l c doanh nghi p nhà n c không có tác đ ng đ n đ a đi m đ u t S khu công nghi p, khu ch xu t

c ng đ c s d ng cho đi u ki n chính tr Le Viet Anh(2004) s d ng s khu công nghi p khu ch xu t và cho th y tác đ ng d ng h u h t các mô hình

CH NG 3.PH NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 Thi t k và l a ch n mô hình nghiên c u

i v i mô hình h iquy, tác gi l a ch n xu t phát t nghiên c u “S

đóng gópc a đ u t tr c ti p n c ngoài đ n ho t đ ng xu t kh u c a

Contribution of Foreign Direct Investment to China’s Export Performance:

Evidence from Disaggregated Sectors) c a Yan Yuan (2008).S đóng góp

c a đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) vào giá tr xu t kh u c a Vi t Nam

đ c gi thi t ch u tác đ ng c a 8 nhân t bao g m: FDI, EXR, DI, GDP,

FS, RD, WAGE, WD

B i vì mô hình đ c thành l p đ gi i thích xu t kh u, v i FDI là

m t trong các bi n gi i thích, b t đ u v i các lý thuy t c b n nghiên c u các y u t quy t đ nh hi u su t xu t kh u là phù h p N n t ng lý thuy t cho các nghiên c u th c nghi m là m t trong nh ng lý thuy t th ng m i

d a trên lý thuy t c a (HO) Heckscher-Ohlin, nh ng lý thuy t th ng m i

m i và lý thuy t t ng tr ng n i sinh (Liu and Shu, 2003).Theo lý thuy t

HO, m t đ t n c nên xu t kh u nh ng s n ph m s d ng nhi u y u t mà

t do s toàn c u hóa nhanh chóng Ngoài ra, lý thuy t t ng tr ng n i sinh

đã nh n m nh vai trò c a s đ i m i và k t qu là nh ng tính ch t công ngh c a m t ngành công nghi p đ c coi là m t y u t quan tr ng đ t ng

hi u su t c a xu t kh u (Liu and Shu, 2003).Cho r ng không có lý thuy t duy nh t có th t gi i thích cho ho t đ ng xu t kh u cho các n c đang phát tri n (Liu and Shu, 2003), tác gi xây d ng m t mô hình th c nghi m trong đó xem xét đ n m t s các y u t có s nh h ng đ c bi t đ n FDI

C th mô hình d ki n nghiên c u nh sau:

u t tr c ti p n c ngoài

(FDI )

T giá h i đoái (EXR)

u t trong n c (DI)

T ng s n ph m qu c n i

(GDP) Quy mô doanh nghi p

(FS) Nghiên c u và phát tri n s n ph m

(RD) Chi phí lao đ ng (WAGE) Nhu c u th gi i (WD)

- FS (firm size): i di n cho quy mô doanh nghi p c a n n kinh t và đ c

đo b ng s n l ng th c t trung bình c a m i công ty

- RD (research and development for innovation): Nghiên c u và phát tri n

s n ph m đ c đo b ng s b ng sáng ch c a Vi t Nam đ c c p trong m t

n m

- WAGE: i l ng bi u di n cho chi phí lao đ ng đ c đ nh l ng b ng

l ng th c t bình quân c a nhân viên trong m t n m

- WD (world demand): Vi t t t c a nhu c u th gi i, đó là t ng nh p kh u trên th gi i (ngo i tr Vi t Nam)

3.2.2 Các k v ng v k t qu nghiên c u

S đóng góp c a đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) vào giá tr xu t

kh u c a Vi t Nam đ c gi thi t ch u tác đ ng c a 8 nhân t bao g m:

FDI, EXR, DI, GDP, FS, RD, WAGE, WD và đ c bi u di n b ng ph ng

trình:

trình trình hln(EXP i,t ) = 0 + 1* ln(FDIi quy nh sau: i,t ) + 2* ln(EXR i,t ) + 3* ln(DI i,t )+ 4*

ln(GDP i,t ) + 5* ln(FS i,t ) + 6* ln(RD i,t )+ 7* ln(WAGE i,t ) + 8* ln(WD i,t ) +

i,t

t đ u tiên đ c g i là đ u t tr c ti p n c ngoàitheo chi u d c Nó đ c

d a trên ngu n l c t ng đ i, thu hút b i s khác bi t v chi phí y u t và

đ y lùi b i chi phí th ng m i (Demekas et al, 2007) Lo i th hai đ c g i

là đ u t tr c ti p n c ngoàitheo chi u ngang Nó ch y u là tìm ki m th

tr ng đ u t và nh m thâm nh p th tr ng trong n c (Demekas et al, 2007) Các tác d ng khác gián ti p đ c th hi n qua các công ty đ a

ph ng c a n c nh n v n FDI, nh ng công ty mà kim ng ch xu t kh u

c a nó có th b nh h ng b i FFEs

Tác đ ng tr c ti p c a FDI vào xu t kh u x y ra khi FDI theo chi u

d c là m c đích chính c a FFEs H tr c ti p tìm ki m các đ a đi m s n

xu t chi phí th p h n trên toàn c u và đi đ n m t n c có l i th c nh tranh

v s n ph m Trong tr ng h p này, m c tiêu FFEs là gi m chi phí c a h

và h s n sàng xu t kh u các s n ph m ra n c ngoài t n c nh n v n

Tuy nhiên, n u FFEs đi đ n m t n c có th tr ng ti m n ng kh ng

l , ít kh n ng là h s xu t kh u s n ph m.H có th mu n bán chúng ngay trên th tr ng tri n v ng c a n c nh n v n.Trong b i c nh này, v n FDI

có th ít có nh h ng tr c ti p vào xu t kh u c a n c nh n v n i v i

Vi t Nam, c hai tr ng h p có th là đúng, do chi phí nhân công giá r và tài nguyên thiên nhiên khá phong phú (nguyên li u) và c ng là th tr ng

ti m n ng r t l n cho các công ty n c ngoài

Tác đ ng gián ti p c a FDI vào xu t kh u liên quan đ n nh h ng

c a FDI vào giá tr xu t kh u các công ty b n đ a Nói chung, FFEs th ng

có l i th cao h n trong công ngh s n xu t, qu n lý, n ng l c ti p th , vv… các công ty trong n c có th làm t ng xu t kh u c a mình b ng cách quan sát và h c h i nh ng kinh nghi m xu t kh u c a FFEs (Haddad và Harrison , 1993) Nó c ng có th c i thi n kh n ng c nh tranh các công ty đ a

ph ng thông qua vi c chuy n giao và ph bi n công ngh , bí quy t qu n

lý, k n ng kinh doanh và đào t o lao đ ng t FFEs (Sun, 2001; Zhang and Song, 2000)

Tuy nhiên, FDI c ng có th làm gi m giá tr xu t kh u c a các doanh nghi p trong n cb ng cách FFEst ng mua nguyên li u đ u vào trong n i

đ a M t s s n ph m ban đ u đ c xu t kh u b i các công ty trong n c thay vào đó có th chuy n sang bán cho các FFEs, trong đó các s n ph m này đ c s d ng nh nh ng y u t đ u vào, s n xu t ra nh ng m t hàng

đ xu t kh u ho c có th c nh tranh và thâm nh p tr c ti p vào th tr ng

n c s t i H n n a, xu t kh u FFEs c ng có th làm gi m xu t kh u t các công ty b n đ a s n xu t s n ph m đ ng nh t, vì FDI có th ti p t c

gi m chi phí b ng cách chuy n s n xu t sang các n c ch nhà Vi c làm này có th t o ra m t s nh h ng gián ti p t ng th đ n xu t kh u c a

n c s t i Vì v y, vi c nh h ng c a FDI thông qua hình th c FFEs lên

xu t kh u là không rõ ràng Nh v y, gi thuy t c a tác gi v s nh

h ng c a FDI vào xu t kh u c a Vi t Nam c ng là không th c s rõ ràng

Các y u t khác (đ u t trong n c, quy mô doanh nghi p, chi phí lao

đ ng, R&D, T giá h i đoái, T ng s n ph m qu c n i và nhu c u th

gi i)

Ngoài FDI, đ u t tài s n c đ nh trong n c c ng có th là m t y u

t quan tr ng nh h ng đ n xu t kh u b i vì nó là m t trong nh ng y u t quy t đ nh chính c a n ng su t, y u t có th nh h ng đ n ngu n cung cho xu t kh u S gia t ng n ng l c s n xu t t vi c đ u t n i đ a c a m t công ty rõ ràng là có kh n ng thúc đ y xu t kh u Theo Coughlin and Fable, 1988; Erickson and Hayward, 1992; Leichenko and Erickson, 1997; Zhang and Song, 2000 thì đ u t trong n c là m t y u t quan tr ng đ i

v i ho t đ ng xu t kh u c a các n c Do đó, tác gi d ki n đ u t n i đ a

s làm t ng xu t kh u

Quy mô doanh nghi p có th là m t trong các bi n nghiên c u nhi u

nh t trong các nghiên c u xu t kh u c p đ doanh nghi p trong nghiên

c u th c nghi m, tuy nhiên, nh h ng c a nó trên ho t đ ng xu t kh u v n

ch a rõ ràng Vi c xu t kh u th ng liên quan đ n nh ng b t n trong th

tr ng qu c t , ngoài nh ng y u t nh chi phí v n chuy n và thông tin liên

l c phát sinh, thu th p thông tin th tr ng, thi t l p các kênh bán hàng

n c ngoài và n i đ a hóa s n ph m H n n a, ng i ta tin r ng các công ty

l n có l i th v quy mô và nhi u ngu n l c n c ngoài, do đó các công

ty này có th gi m chi phí và r i ro trong vi c m r ng th ph n trên toàn

c u (Liu and Shu, 2003) Vì v y, nh ng công ty có đ c các l i th trong

vi c gi m các chi phí và r i ro có th có xu h ng xu t kh u nhi u

h n.Cavusgil and Naor 1987, Christensen và c ng s 1987 , Perkett 1963,

và Tookey 1964 c ng hoàn toàn ng h vi c các t p đoàn càng l n thì càng

có kh n ng xu t kh u nhi u h n Tuy nhiên, Glejser và c ng s (1980) đã

ch ra r ng n u các công ty l n đã v trí d n đ u ho c đ c quy n t i th

tr ng trong n c, h có th không s n sàng đ đ y m nh ho t đ ng sang

th tr ng n c ngoài, trong khi các công ty nh có xu h ng và đ ng l c

m nh m h n đ tìm ki m th tr ng l n h n bên ngoài đ t n c c a h Cooper và Kleinschmidt (1985, Gripsrud (1990) c ng k t lu n m t m i quan h ng c chi u gi a quy mô doanh nghi p và xu t kh u trong khi Katsikeas và c ng s (1995) cho th y không có m i quan h tr c ti p.Trong

đi u ki n c a Vi t Nam, các công ty l n có l i th trong vi c s h u nhi u kênh đ có đ c nh ng h n ng ch xu t kh u c a chính ph và có th đã ti p

c n nhi u h n và có l i th h n các doanh nghi p nh trong vi c phát tri n

th tr ng n c ngoài V i s t ng tác gi a hai hi u ng và các k t qu

th c nghi m h n h p (Bilkey, 1978), tác gi đ a ra gi thuy t r ng tác đ ng

c a quy mô doanh nghi p xu t kh u là không ch c ch n

M t y u t khác đ c nh c đ n đó là chi phí lao đ ng Theo lý thuy t

t l các y u t c aHeckscher – Ohlin, m t ngành công nghi p nên xu t

kh u hàng hóa đ c s n xu t b ng các ngu n l c d i dào c a đ t n c V i

đi u ki n là Vi t Nam đ c u đãi t t h n v i lao đ ng và m c l ng th p

h n so v i lao đ ng các n c đang phát tri n và có th có l i th so sánh trong các ngành công nghi p thâm d ng lao đ ng c a mình, do đó s có s n

ph m c nh tranh h n trên th tr ng th gi i và đóng góp vào kh i l ng

xu t kh u Vì th , gi thuy t c a tác gi là gi m chi phí lao đ ng s làm

t ng giá tr xu t kh u trong n c, đ c bi t là trong các l nh v c thâm d ng lao đ ng