Luận văn thạc sĩ Mối quan hệ giữa giá cả hàng hóa và lạm phát kỳ vọng ở Việt Nam

Phân tích phân rã ph ng sai ...

Tôi xin cam đoan r ng đây là công trình nghiên c u c a tôi, có s h tr t Gi ng viên h ng d n là PGS TS Nguy n Ng c nh Các n i dung nghiên c u và k t

qu trong đ tài này là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t c công trình nào Nh ng s li u trong các b ng bi u ph c v cho vi c phân tích, nh n xét, đánh giá đ c chính tác gi thu th p t các ngu n khác nhau có ghi trong

ph n tài li u tham kh o N u phát hi n có b t k s gian l n nào tôi xin hoàn toàn

ch u trách nhi m tr c H i đ ng, c ng nh k t qu lu n v n c a mình

TP.HCM, ngày 04 tháng 10 n m 2013

Tácgi

V Ph m H ng Linh

TÓM T T 1

1 Gi i thi u 3

2 T ng quan các k t qu nghiên c u tr c đây 7

2.1 Các k t qu nghiên c u n c ngoài 7

2.2 Các k t qu nghiên c u Vi t Nam 23

3 Ph ng pháp nghiên c u 25

3.1 Mô hình nghiên c u 27

3.2 L a ch n các bi n trong bài nghiên c u 27

3.3 Mô t các bi n đ c s d ng trong bài nghiên c u 29

3.4 Ph ng pháp nghiên c u th c nghi m 32

3.5 Các b c th c hi n 34

4 K t qu nghiên c u th c nghi m 36

4.1 Ki m đ nh nghi m đ n v 36

4.2 Xác đ nh đ tr t i u s d ng trong mô hình 37

4.2.1 Xác đ nh đ tr t i đa 37

4.2.2 Xác đ nh đ tr t i u 38

4.3 Ki m đ nh nhân qu Granger 41

4.4 K t qu ki m đ nh mô hình VAR 43

4.5 Phân tích phân rã ph ng sai 46

4.6 Phân tích hàm ph n ng xung 48

4.7 Phân tích m i quan h gi a l m phát k v ng và giá c hàng hóa tr c kh ng ho ng kinh t th gi i 2008 (t tháng 01/2004 đ n tháng 09/2008) 50

4.8 Phân tích m i quan h gi a l m phát k v ng và giá c hàng hóa sau kh ng ho ng kinh t th gi i 2008 (t tháng 10/2008 đ n tháng 06/2013) 55

5 K t lu n 59

TÀI LI U THAM KH O 62

PH L C 68

Ph l c 1: Ki m đ nh tính d ng c a các bi n 68

Ph l c 2: K t qu ki m đ nh mô hình VAR 74

Ph l c 3: Ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình 79

Ph l c 4: Ki m đ nh mô hình có b đa c ng tuy n không 80

Ph l c 5: Ki m đ nh mô hình có b ph ng sai thay đ i không 81

Ph l c 6: Ki m đ nh mô hình có b t t ng quan không 82

Ph l c 7: K t qu h i quy m u ph tr c kh ng ho ng 83

Ph l c 8: K t qu h i quy m u ph sau kh ng ho ng 89

B ng 4.1: K t qu ki m đ nh tính d ng c a các bi n nghiên c u 36

B ng 4.2: K t qu ki m đ nh đ tr t i đa c a mô hình nghiên c u 37

B ng 4.3: K t qu ki m đ nh đ tr c n lo i b c a mô hình nghiên c u 39

B ng 4.4: K t qu ki m đ nh Portmanteau 40

B ng 4.5: K t qu ki m đ nh nhân qu Granger gi a các bi n 41

B ng 4.6: K t qu h i quy mô hình VAR 43

B ng 4.7: K t qu phân rã ph ng sai 46

B ng 4.8: K t qu phân rã ph ng sai tr c kh ng ho ng kinh t th gi i 52

B ng 4.9: K t qu phân rã ph ng sai sau kh ng ho ng kinh t th gi i 56

Hình 2.1: ng Phillips m r ng 8

Hình 2.2: Kênh truy n d n chính sách ti n t 19

Hình 4.1: K t qu phân rã ph ng sai 47

Hình 4.2: Ph n ng c a l m phát k v ng đ i v i giá c hàng hoá 49

Hình 4.3: Ph n ng c a l m phát k v ng đ i v i giá c hàng hoá tr c kh ng ho ng kinh t th gi i 51

Hình 4.4: K t qu phân rã ph ng sai tr c kh ng ho ng kinh t th gi i 53

Hình 4.5: Ph n ng c a l m phát k v ng đ i v i giá c hàng hoá sau kh ng ho ng kinh t th gi i 55

Hình 4.6: K t qu phân rã ph ng sai sau kh ng ho ng kinh t th gi i 57

1990 Vì v y, các chính sách c a Chính ph ch có th phát huy tác d ng n u Chính ph qu n lỦ đ c “k v ng” c a dân chúng N u dân chúng k v ng

m c t ng 2,68% so v i 31/12/2012, nh ng so v i cùng k n m ngoái, CPI

đã t ng 6,81% Và v i vi c giá các m t hàng nhiên li u và n ng l ng đ u vào cho s n xu t và tiêu dùng nh x ng d u và đi n đã t ng, nhi u ng i k

v ng r ng t c đ ch s l m phát có th s t ng t nay đ n cu i n m, g i lên

nh ng lo ng i v m t s b t n, nh v n th ng th y trong nh ng n m qua

M c đích chính c a bài nghiên c u này là ki m đ nh xem giá c hàng hóa (giá

x ng d u, giá g o) có m i quan h nh th nào đ i v i l m phát k v ng

Vi t Nam

Bài nghiên c u s d ng mô hình VAR v i b s li u t tháng 01 n m 2004

đ n tháng 06 n m 2013 đ nghiên c u m i quan h gi a giá c hàng hóa và

l m phát k v ng Vi t Nam K t qu nghiên c u cho th y, trong ng n h n,

t n t i tác đ ng nhân qu Granger hai chi u gi a l m phát k v ng và giá d u,

t n t i tác đ ng nhân qu Granger m t chi u t giá g o đ n l m phát k v ng Bên c nh đó, mô hình còn ch ra r ng: giá c hàng hóa và l m phát k v ng

có m i quan h đ ng bi n v i nhau Trong đó, l m phát k v ng ph thu c nhi u h n vào giá g o so v i giá d u Cu i cùng, trong giai đo n tr c kh ng

ho ng kinh t th gi i, l m phát k v ng ph n ng v i giá c hàng hóa r t

ph c t p và không n đ nh; trong giai đo n h u kh ng ho ng, l m phát k

v ng có ph n ng nhanh, m nh và n đ nh h n đ i v i các cú s c giá c hàng hóa trong ng n h n

l ng th c c a FAO (FFPI) t ng 40% t tháng 06/2010 đ n tháng 02/2011

ch y u là do s n l ng thu ho ch kém và đi u ki n th i ti t b t l i Sau khi

gi m nh trong n a cu i n m 2011, giá c hàng hoá l i có xu h ng t ng trong n m 2012

(Bên c nh nh ng y u t theo chu k còn có các y u t thu c v c u trúc n n kinh t đóng góp vào s gia t ng c a giá c hàng hoá Theo Chamon (2008),

n và Trung Qu c - nh ng qu c gia đông dân nh t th gi i, đang trong giai đo n phát tri n, khi mà nhu c u s h u xe riêng r t l n x y ra, đi u này

s gây áp l c r t l n lên giá d u trong t ng lai T ng t , theo Simon

(2011), dân s th gi i gia t ng c ng s làm cho giá l ng th c t ng trong

t ng lai)

T i Vi t Nam, trong b y tháng đ u n m 2013, ch s c a l m phát luôn m c

th p, nh ng di n bi n khá ph c t p N u tháng 01 ch s CPI t ng m c 1,25%, thì tháng 02 v n t ng v i m c 1,32% Tuy cao, nh ng do th i đi m

c a tháng tr c, trong và sau T t Nguyên đán nên ch a gây cho các c quan chính sách và đi u hành s lo ng i Nh ng t tháng 03 đ n tháng 07, CPI đ t

ng t t ng – gi m theo biên đ hình “sin”: 0,19% (tháng 03) - 0,02% (tháng 04) - 0,06% (tháng 05) - 0,05% (tháng 06) - 0,27% (tháng 07) V y là sau 7 tháng, tuy c ng ch m i m c t ng 2,68% so v i 31/12/2012, nh ng so v i cùng k n m ngoái, CPI đã t ng 6,81% Và v i vi c giá các m t hàng nhiên

li u và n ng l ng đ u vào cho s n xu t và tiêu dùng nh x ng d u và đi n đã

t ng, nhi u ng i k v ng r ng t c đ ch s l m phát có th s t ng t nay

đ n cu i n m, g i lên nh ng lo ng i v m t s b t n, nh v n th ng th y trong nh ng n m qua

Giá c hàng hoá s đi cùng v i l m phát và l m phát k v ng Vi t Nam

M t vài tác đ ng truy n d n tr c ti p t s thay đ i trong giá d u vào l m phát hàng tiêu dùng phù h p v i t tr ng c a nh ng s n ph m s d ng n ng

l ng d u trong ch s giá hàng tiêu dùng Tác đ ng th c s trên giá hàng tiêu dùng có th l n h n tác đ ng tr c ti p n u s thay đ i c a giá d u truy n d n vào giá th c t /giá k v ng c a nh ng s n ph m d ch v không s d ng n ng

l ng

S t ng lên c a giá c hàng hoá đ t ra thách th c cho vi c qu n lý kinh t v

mô và có th t o ra s c n tr đ i v i ph c h i kinh t c a Vi t Nam Bên

c nh đó, giá c hàng hoá cao h n có th đ a vào lõi l m phát - s thay đ i c a

ch s không bao g m n ng l ng và l ng th c - t o ra k v ng v m t chính sách ti n t th t ch t h n, vì v y càng làm t ng thêm tác đ ng x u đ n

t ng c u (đ c thêm nghiên c u c a Kilian (2008): Kh o sát tác đ ng c a cú

t , m t trong nh ng r i ro chính là đ ng l c c a l m phát xung quanh các cú

v ng l i đ c ít quan tâm trong khi nó l i có m t vai trò quan tr ng trong

chính sách ti n t M t th c t g n nh hi n nhiên Vi t Nam đó là khi giá

x ng t ng, h u h t giá các m t hàng đ u t ng và th ng t ng cao h n so v i

m c t ng c a giá x ng d u, ngay c các m t hàng ít ch u tác đ ng c a vi c

t ng giá này ây ch là m t trong s nh ng ví d cho chúng ta th y tác đ ng

c a k v ng lên giá c

Xu t phát t lý do trên, tác gi ch n đ tài “M i quan h gi a giá c hàng

hóa và l m phát k v ng Vi t Nam” đ nghiên c u và làm lu n v n t t

nghi p th c s

M c tiêu nghiên c u ch y u c a đ tài là làm sáng t m i quan h gi a giá

c hàng hoá trên th tr ng và l m phát k v ng Vi t Nam

đ t đ c m c tiêu trên, trong bài nghiên c u này, tác gi s t p trung gi i quy t các câu h i nghiên c u sau:

 Th nh t, giá c hàng hóa (giá x ng d u, giá g o) có m i quan h nh th nào v i l m phát k v ng Vi t Nam?

 Th hai, m i quan h gi a giá c hàng hóa và l m phát k v ng nh th nào tr c và sau kh ng ho ng kinh t th gi i 2008?

Trên th gi i, l m phát k v ng th ng đ c c l ng theo ph ng pháp

kh o sát và ph ng pháp d a trên các ngu n thông tin t th tr ng tài chính

 Ph ng pháp đo l ng k v ng thông qua kh o sát đ c s d ng t r t

s m và ph bi n đ i v i các qu c gia phát tri n và th tr ng m i n i

Ch ng h n, M đã ti n hành nghiên c u và kh o sát l m phát k v ng trên các h gia đình theo quỦ t n m 1959 và chuy n sang kh o sát theo tháng

t n m 1978; Israel ti n hành kh o sát trên các chuyên gia d báo, các công ty t tháng 09 n m 1983 và th c hi n ít nh t hai l n m i tháng; Philippines th c hi n kh o sát theo quỦ t tháng 06 n m 2001 v i 5000 doanh nghi p niêm y t trên y ban ch ng khoán và ngo i h i Philippines

và g n đây nh t là tháng 09 n m 2005, n đã th c hi n kh o sát l m phát k v ng theo quỦ trên các h gia đình

 Ph ng pháp đo l ng l m phát k v ng d a trên th tr ng tài chính

đ c th c hi n thông qua ph n bù l m phát có trong Trái phi u chính ph (đây chính là ph n chênh l ch gi a l i su t Trái phi u chính ph danh ngh a và Trái phi u chính ph hi u ch nh l m phát ng v i các đi u ki n cho s n)

Vi c nghiên c u, đo l ng k v ng l m phát các n c đang phát tri n nh

Vi t Nam còn r t h n ch , ch a có m t cu c kh o sát nào v k v ng l m phát đ c th c hi n trong khi nó l i là m t v n đ d dàng nh n th y Vi t Nam Vì v y trong bài nghiên c u này, tác gi l a ch n ph ng pháp đo

l ng l m phát k v ng d a trên th tr ng tài chính đ th c hi n các ki m

đ nh c a mình Do hi n nay Vi t Nam v n ch a th c hi n hình th c Trái phi u chính ph hi u ch nh l m phát nên tác gi s d ng lãi su t Trái phi u kho b c k h n m t n m làm đ i di n cho bi n L m phát k v ng trong bài nghiên c u

Ph n còn l i c a bài nghiên c u đ c s p x p nh sau:

 Ph n 2: T ng quan các k t qu nghiên c u tr c đây

 Ph n 3: Ph ng pháp nghiên c u

 Ph n 4: K t qu nghiên c u

 Ph n 5: K t lu n

2 T ng quan các k t qu nghiên c u tr c đây

Ph n này chúng tôi s trình bày các k t qu nghiên c u th c nghi m tr c đây v l m phát, l m phát k v ng, c ng nh m i quan h gi a giá c hàng hóa và l m phát k v ng

2.1 Các k t qu nghiên c u n c ngoài

Lý thuy t v l m phát hi n nay ch y u d a trên mô hình đ ng Phillips do

Phillips (1958) và Lipsey (1960) phát tri n d a trên gi đ nh r ng gi a th t nghi p và l m phát có m i quan h n đ nh và t l ngh ch

D a vào k t qu th c nghi m nhi u n m v ti n l ng, giá c , th t nghi p Anh, đ ng Phillips ban đ u ra đ i cho th y m i quan h ngh ch gi a th t nghi p và l m phát và nó c ng phù h p v i th c t kinh t nhi u n c Tây Âu

th i k nh ng n m 50 T c là có s “đánh đ i” gi a l m phát và th t nghi p

ng Phillips đ c xây d ng hoàn ch nh và có d ng nh sau:

Gp = - e * (u - u*) Trong đó:

Gp là t l l m phát

u là t l th t nghi p th c t

u* là t l th t nghi p t nhiên

e là đ d c đ ng Phillips

ng này cho th y nh ng đ c đi m sau đây:

 L m phát b ng không khi th t nghi p th c t b ng t l t nhiên

 Khi th t nghi p th c t th p h n th t nghi p t nhiên thì l m phát x y ra

 d c e càng l n thì m t s t ng, gi m nh c a th t nghi p s gây ra s tang gi m đáng k v l m phát l n c a e ph n ánh s ph n ng c a

ti n l ng N u ti n l ng có đ ph n ng m nh thì e l n, n u có tính ì cao thì e nh (đ ng Phillips s xoay ngang) N u đ ng Phillips g n nh

n m ngang thì l m phát ph n ng r t kém v i th t nghi p

Friedman (1968) và Phelps (1967) đã b sung thêm vai trò c a k v ng v

l m phát vào mô hình, phân bi t gi a đ ng Phillips ng n h n và đ ng Phillips dài h n

Th c t ngày nay giá c đã không h xu ng theo th i gian do có l m phát k

v ng, vì th đ ng Phillips đã đ c m r ng thêm b ng vi c bao g m c t l

l m phát k v ng và có d ng nh sau:

Gp = Gpe - e * (u - u*) Trong đó: Gpe là t l l m phát k v ng

ng này cho th y khi th t nghi p th c t b ng th t nghi p t nhiên thì l m phát b ng t l k v ng N u th t nghi p th c t cao h n th t nghi p t nhiên thì t l l m phát th p h n t l k v ng

Hình 2.1 ng Phillips m r ng

 ng Phillips ng n h n:

ng PC1 g i là đ ng Phillips ng n h n ng v i th i k mà t l l m phát

k v ng ch a thay đ i ng Phillips ng n h n ch ra r ng trong ng n h n,

m c th t nghi p cao h n đi kèm v i m c l m phát th p h n Chi u cao c a

đ ng Phillips ng n h n ph n ánh l m phát k v ng, v trí cân b ng dài h n

n m t i E, khi đó k v ng đ c đi u ch nh tr n v n

Xu t phát t đi m E, gi s có m t s ki n làm t ng t ng c u M c th t nghi p s gi m, l m phát s t ng lên và n n kinh t n m t i đi m A Khi đó NHTW s t ng lãi su t đ đ t m c m c tiêu c a nó ( m t trong hai d ng) và

n n kinh t t t v n đ ng d c theo đ ng Phillips ng n h n t đi m A v l i

đi m E B i vì, c n m t kho ng th i gian đ lãi su t tác đ ng t i t ng c u, do

v y quá trình này th ng kéo dài t m t t i hai n m Ng c l i, n u xuát phát

t đi m E, m t cú s c b t l i s làm n n kinh t đi t i đi m B trong ng n h n NHTW s thay đ i lãi su t đ đ a n n kinh t t t quay tr l i đi m E

xu t và thuê thêm nhi u lao đ ng h n L m phát cao s đi kèm v i m c th t nghi p th ph n ng Phillips ng n h n có đ d c đi xu ng Chi u cao c a

nó ph n ánh k v ng l m phát đ c th hi n trong h p đ ng ti n l ng đã có

tr c đó

i u này gi i thích t i sao h u h t các n n kinh t đ u đã ph i tr i qua th i k

l m phát cao t i m i m c th t nghi p trong nh ng n m 1970 và 1980: ng

Phillips ng n h n đã d ch chuy n lên trên Chính ph in ti n nhanh h n tr c kia T l l m phát cân b ng dài h n cao và đ c k v ng là s cao

i m E s di chuy n lên phía trên ng Phillips dài h n trong hình 2.1

ng Phillips ng n h n đi qua đi m này cao h n r t nhi u so v i ng Phillips ng n h n trong d li u mà Giáo s Phillips đã nghiên c u lúc đ u

Th i k 1970 – 1980 là giai đo n l m phát cao D li u c a ng Phillips ban đ u là c a th i k có m c l m phát th p h n r t nhi u

 ng Phillips dài h n (LPC)

T l th t nghi p t nhiên và m c s n l ng t nhiên là các giá tr t i tr ng thái cân b ng dài h n T i tr ng thái cân b ng dài h n, n n kinh t v a đ t

m c s n l ng ti m n ng, v a có m c th t nghi p cân b ng ôi khi, ng i ta

g i đây là m c s n l ng t nhiên và t l th t nghi p t nhiên C hai đ u

đ c quy t đ nh b i các y u t th c ch không ph i là các y u t danh ngh a Chúng ph thu c vào l ng cung đ u vào, trình đ công ngh , m c thu su t v.v… Chúng không ph thu c vào t l l m phát n u t t c các m c giá P và

m c l ng danh ngh a W đ u t ng cùng nhau M c th t nghi p t nhiên s

ph thu c vào ti n l ng th c t W/P

Do đ ng t ng cung dài h n là đ ng th ng đ ng t i m c s n l ng ti m

n ng – s n l ng không ch u tác đ ng c a l m phát – nên đ ng Phillips dài

h n s th ng đ ng t i m c th t nghi p cân b ng M c th t nghi p cân b ng không ph thu c vào t l l m phát Hình 2.1 bi u di n đ ng ng Phillips dài h n th ng đ ng t i m c th t nghi p cân b ng U*

T i tr ng thái cân b ng dài h n, l m phát không thay đ i M i ng i s d

ki n chính xác m c l m phát và đi u ch nh t c đ t ng l ng danh ngh a đ

gi cho m c l ng th c t không đ i, m c l ng th c t s duy trì m c

l ng cân b ng dài h n T ng t , lãi su t danh ngh a c ng đ l n đ bù đ p

m c l m phát và duy trì m c lãi su t th c t t i tr ng thái cân b ng c a nó

M i ng i s thích nghi v i l m phát vì ng i ta đã d ki n đ y đ v nó

Gi s r ng t l l m phát b ng 10% m t n m ây là m c l m phát phù h p

v i các d ng chính sách ti n t Chúng ta có th xem chính sách ti n t m c

t ng tr ng ti n t m c tiêu là 10% ho c l m phát m c tiêu là 10% m t n m Trong hình 2.1, tr ng thái cân b n dài h n n m t i đi m E L m phát b ng 10% đúng nh m i ng i k v ng L ng ti n danh ngh a t ng tr ng hàng

n m là 10% M c th t nghi p duy trì t i tr ng thái th t nghi p t nhiên

Hai k t lu n quan tr ng t các phân tích trên là:

Th nh t, s là sai l m n u chúng ta gi i thích đ ng Phillips ban đ u th hi n

m i quan h đánh đ i th ng xuyên gi a l m phát và th t nghi p ó ch là

m i quan h đánh đ i ng n h n, nó t ng ng v i đ ng t ng cung ng n h n, khi n n kinh t ph i đi u ch nh tr c m t cú s c c u

Th hai, t c đ đi u ch nh n n kinh t d c theo đ ng Phillips ph thu c vào hai y u t : m c đ linh ho t c a ti n l ng danh ngh a và m c đ chính sách

ti n t đi u ch nh lãi su t đ ph c h i m c t ng c u nhanh h n Ti n l ng hoàn toàn linh ho t s xác l p l i đ ng Phillips th ng đ ng và đ ng t ng cung th ng đ ng T c đ đi u ch nh nhanh c a lãi su t s bù đ p cho cú s c

c u, s ph c h i l i m c s n l ng, m c th t nghi p và t l l m phát và đ a chúng v tr ng thái cân b ng dài h n

Các nhà kinh t theo tr ng phái ti n t c c đoan tin r ng ti n l ng r t linh

ho t Thông th ng, ng i lao đ ng th a thu n l ng theo n m, và đi u này

s ng n không cho n n kinh t luôn luôn n m t i v trí cân b ng dài h n

Nh ng thay đ i c a t ng c u ngoài d ki n khi ti n l ng danh ngh a đã đ c xác l p có ngh a là m c l ng và m c giá s t m th i b sai l ch Tuy nhiên,

nh ng sai l ch này s s m b lo i b khi ti n l ng đ c th a thu n l i

N u ti n l ng và giá c đi u ch nh ch m ch p thì m c s n toàn d ng vi c làm s không th ph c h i l i ngay l p t c Tuy nhiên, chính sách ti n t có

th bù đ p đ y đ cho cú s c c u m t khi nó đ c d báo Không có m t mâu thu n nào gi a vi c n đ nh l m phát và n đ nh t ng s n l ng hay vi c làm

Nh ng mâu thu n nh v y s ch n y sinh khi g p ph i các cú s c cung

Fischer (1977) và Taylor (1979) đã đi u ch nh đ ng Phillips b ng cách đ a thêm s c ng nh c danh ngh a vào mô hình K t qu c a hàng lo t đi u ch nh này là đ ng Phillips m i New – Keynesian Phillips Curve (NKPC) đã đ c xây d ng v i các đ c đi m v k v ng, ngh a là l m phát đ c quy t đ nh b i các y u t k v ng trong t ng lai Tuy nhiên, Woodford (2003) và

Christiano, Eichenbaum và Evans (2005) đã ti p t c đi u ch nh đ ng NKPC khi tìm th y b ng ch ng đáng tin c y r ng t l l m phát hi n t i ph thu c vào t l l m phát trong quá kh

Ph ng trình đ ng NKPC sau hàng lo t các đi u ch nh:

Goodfriend (1993) l p lu n r ng nh ng ng i tham gia th tr ng tài chính

đã có kinh nghi m v n i s l m phát, vì v yC c D tr Liên bang đã t o ra

m t xu h ng t ng lên trong l m phát th c t trong nh ng n m 1970 b ng cách ph n ng v i n i s l m phát v i m t đ tr

Mankiw và Reis (2001) cho r ng thông tin đ c truy n đ t m t cách r t

ch m ch p ra công chúng H u qu là ph n ng c a ng i ra quy t đ nh b

l ch đi so v i th c t v m t th i gian Bài nghiên c u c ng cho th y t c đ các ph ng ti n truy n thông đ a tin đ n các ch th kinh t s quy t đ nh s phân tán c a k v ng l m phát i u này t ng ng v i m c đ phóng đ i xã

h i mà Ranyard và đ ng s (2008) đã đ c p

Orphanides và Williams (2003) cho th y s hi n di n c a s ti p thu đã làm gia t ng đ nh y c m c a k v ng l m phát và c u trúc k h n c a lãi su t

tr c các cú s c kinh t K v ng l m phát ít nh y c m h n khi l m phát m c tiêu đ c áp d ng i u này th hi n đ c l i ích c a vi c neo gi k v ng

l m phát có liên k t ch t ch v i thành công c a NHTW trong vi c truy n đ t các m c tiêu

Gurkaynak (2007, 2010) cho th y cách lãi su t danh ngh a dài h n c a M

ph n ng v i d li u kinh t v mô trong giai đo n 1994 – 2005 Ông đã tìm

th y lãi su t k h n trong dài h n ph n ng có Ủ ngh a th ng kê c ng nh có

h th ng đ i v i thông tin đ c ban hành i u này cho bi t l m phát k v ng dài h n có th không c đ nh

Pfajfar và Santoro (2006) quan tâm đ n quá trình ti p thu và thông tin c ng

nh c nh ngu n g c c a s không th ng nh t trong thi t l p k v ng gi a các

ch th S d ng s li u kh o sát c a i h c Michigan, tác gi nh n ra ba vùng phân ph i c a các ti n trình thi t l p k v ng khác nhau, th hi n s không đ ng nh t trong ph n ng c a ch th tr c s thay đ i c a n n kinh t

v mô Phân ph i trái th hi n nhóm k v ng t h i quy, phân ph i trung tâm

là nhóm g n h p lý và phân ph i ph i ti p thu thích nghi và thông tin c ng

nh c Nhóm cu i cùng t ra khá bi quan và c ng đi u hóa các bi n đ ng kinh t v mô

Bernanke và Mishkin (2007) nêu b t s c n thi t c a nghiên c u đ có m t

s hi u bi t t t h n v các nhân t quy t đ nh l m phát k v ng và b ng cách nào nh ng k v ng đó nh h ng đ n l m phát th c

Blanchard và Gali (2007) đã s d ng mô hình VAR đ so sánh s nh h ng

v mô c a nh ng cú s c t giá d u lên hai th i k l y m u khác nhau, 1983:4 và 1984:1-2006:4 K t qu c ng ch ra ph n ng c a l m phát th c đ i

1970:1-v i các cú s c giá d u tr nên g n nh không có trong th i k g n đây h n Tuy nhiên, mô hình VAR c a h không bao g m l m phát k v ng và lãi su t danh ngh a trong ng n h n, và do đó không có đ c nh ng ngu n g c thêm

vào c a l m phát k v ng và chính sách thông qua đó đ giá d u t o nh

h ng lên l m phát th c

Windram (2007) c ng nghiên c u v m i quan h gi a k v ng và nh n th c

v l m phát d a trên s li u kh o sát c a NHTW Anh t 1999 – 2007 K t

qu phân tích d li u cho th y m t s gia t ng trong m c giá s làm gia t ng

l m phát trong ng n h n T c thì, nh n th c v l m phát s gia t ng làm cho kho ng cách gi a k v ng và nh n th c b phân k Tuy nhiên, n u cú s c v giá này tr nên dai d ng thì k v ng s t ng lên và h i t v nh n th c l m phát Trong tr ng h p này, n u chính sách ti n t ph n ng h p lỦ và hi u

qu tr c các cú s c l m phát, lo i b nhanh chóng các cú s c này thì vi c kéo t l l m phát v m c m c tiêu s tr nên đ n gi n, nhanh chóng và ti t

ki m chi phí

Leduc, Sill và Stark (2007) s d ng mô hình VAR c u trúc đ nghiên c u nguyên nhân l m phát cao và kéo dài trong th p niên 70 c a th k XX Mô hình VAR s d ng d li u t kh o sát tr c ti p nh ng k v ng c a công chúng v l m phát, c th đó là d báo CPI 8 tháng t i thông qua cu c kh o sát trung v LivingSton Các bi n ngo i sinh mô hình VAR g m ch s giá c hàng hoá, t l th t nghi p, lãi su t danh ngh a ng n h n, cú s c giá d u và

bi n tr l m phát K t qu bài nghiên c u ch ra r ng chính sách ti n t là nguyên nhân gây ra l m phát cao và dai d ng su t đ u th p k 70 C th

tr c n m 1979, do FED không đi u ti t nh ng bi n đ ng ngo i sinh lên l m phát k v ng (ta có th th y rõ lãi su t danh ngh a và lãi su t th c đ u không

t ng) nên d n đ n l m phát trong nh ng n m tr c 1979 r t cao và dai d ng Tuy nhiên, sau n m 1979, chính ph đi u ti t nh ng bi n đ ng ngo i sinh trong l m phát k v ng thông qua t ng m nh lãi su t danh ngh a và lãi su t

th c làm ng n c n nh ng tác đ ng c a bi n ngo i sinh lên l m phát k v ng

Do đó, l m phát sau n m 1979 m c th p và n đ nh

Yash P Mehra và Christopher Herrington (2008) ch ra l m phát k v ng

s gia t ng n u có m t s gia t ng b t ng và t m th i c a l m phát th c t , giá c hàng hóa, giá d u, ho c trong chính l m phát k v ng, trong khi l m phát k v ng s s t gi m n u có m t s gia t ng t m th i trong tình tr ng th t nghi p; nh ng nh ng cú s c đ i v i l m phát th c t , giá c hàng hóa và chính l m phát k v ng là nh ng nguyên nhân chính trong s thay đ i trong

l m phát k v ng m nh và đ b n c a nh ng ph n ng c a l m phát k

v ng đ i v i s thay đ i các bi n s v mô, c ng nh t m quan tr ng t ng

đ i c a các bi n này trong vi c gi i thích s thay đ i c a l m phát k v ng đã thay đ i m t cách đáng xem xét qua các th i k m u tr c và sau n m 1979 Các k t qu ch ra r ng các cú s c d ng t m th i đ i v i l m phát th c t , giá c hàng hóa và chính l m phát k v ng đã d n đ n s gia t ng dai d ng trong l m phát k v ng th i k tr c n m 1979, nh ng s t ng lên trong l m phát k v ng này y u và ng n h n cho các th i k sau n m 1979 S thay đ i này trong các ph n ng đ ng c a l m phát k v ng đ i v i nh ng cú s c trên qua các th i k m u có th do tác đ ng c a chính sách ti n t , b i vì lãi su t

th c t ng đáng k đ ph n ng l i các cú s c trong th i k m u sau n m 1985

B ng cách đó đã ng n các cú s c t m th i t o ra s gia t ng liên t c trong l m

phát k v ng và l m phát th c t Tác đ ng d ng t m th i c a s gia t ng

đ t ng t trong giá d u lên l m phát k v ng đã d n y u đi theo th i gian, r i

bi n m t hoàn toàn trong th i k m u g n đây nh t 1985:1-2007:1 Trong

ph n ng v i s gia t ng b t ng c a giá d u, lãi su t th c gi m trong th i k

tr c n m 1979, nh ng t ng trong các th i k sau n m 1979 Nh ng ph n

ng c a lãi su t cho th y r ng ph n ng m nh c a chính sách đ i v i các cú

s c d u k t n m 1979 có th đóng m t ph n quan tr ng trong s s t gi m

nh h ng c a giá d u lên l m phát k v ng Nh ng cú s c ngo i sinh đ n

l m phát k v ng v n là m t nguyên nhân quan tr ng trong s thay đ i l m

phát k v ng Trong d báo 4 n m, nh ng cú s c ngo i sinh gi i thích kho ng

35 - 58% cho s thay đ i trong l m phát k v ng trong các th i k m u sau

n m 1979, so sánh v i 36 - 42% trong th i k m u tr c n m 1979 K t qu này cho th y C c D tr Liên bang ph i ti p t c giám sát các k v ng c a công chúng v l m phát ng n h n đ đ m b o s gia t ng b t ng trong l m phát k v ng cu i cùng s không t o ra s gia t ng liên t c trong l m phát

th c t Trong th i k g n đây, 1985:1-2007:1, các gia t ng b t ng trong l m phát k v ng (đo l ng c a các k v ng l m phát ng n h n) bi n m t m t cách nhanh chóng v i b ng ch ng là l m phát k v ng và l m phát th c t tr

l i m c tr c cú s c trong vòng kho ng hai n m sau cú s c, vì C c D tr Liên bang đã không n i l ng chính sách ti n t , làm gia t ng trong l m phát

th c t Do đó, ta th y nh ng cú s c đ i v i các k v ng ng n h n v l m phát không còn t ng quan v i các th c đo dài h n c a các k v ng v l m phát, t o ra cái đ c g i là “neo” c a các k v ng l m phát dài h n

Jongwanich và Park (2008) nghiên c u các nhân t quy t đ nh l m phát t i chín n c đang phát tri n Châu Á (trong đó có Vi t Nam) b ng m t mô hình k t h p các nhân t chi phí đ y (l m phát trong giá d u và giá l ng th c

th c ph m qu c t ) và các nhân t c u kéo (d c u, m c chuy n t giá vào

l m phát, giá nh p kh u, ch s giá ng i s n xu t và ch s giá tiêu dùng) Các tác gi đã ch ra giai đo n l m phát gia t ng Châu Á 2007 – 2008 ch

y u là do d c u và k v ng l m phát (c u kéo) ch không ph i do các nhân

t chi phí đ y, m c dù l m phát giai đo n này trùng h p v i s gia t ng c a giá l ng th c th c ph m và giá d u th gi i T ng c u t ng quá m c và chính sách ti n t n i l ng kéo dài nhi u n m đã khi n k v ng l m phát t ng lên và gây bùng phát l m phát các n c này

Ranyard và đ ng s (2008) đã nh n m nh m i quan h gi a k v ng và

nh n th c v l m phát C th , s thay đ i giá c c a n n kinh t góp ph n

làm t ng nh n th c v l m phát m t cách tr c ti p thông qua s thay đ i giá

c trong quá kh ho c gián ti p thông qua s phóng đ i xã h i liên quan đ n các kênh truy n thông đ i chúng và truy n mi ng Nh n th c v l m phát còn

ch u tác đ ng c a thu nh p cá nhân; giá tr và m c đ bi n đ ng t ng đ i

c a thu nh p cá nhân so v i m c thay đ i giá c – hay s c mua – s quy t

đ nh tác đ ng th c s c a bi n đ ng l m phát lên c m nh n c a ch th Nh n

th c v s thay đ i giá c , d báo c a các nhà kinh t và các phóng đ i xã h i

ti p t c tác đ ng lên k v ng c a cá nhân v m c giá trong t ng lai L m phát quá kh đ c gi đ nh là có xu h ng l p l i h u h t các cá nhân Tuy nhiên, cách th c chúng tác đ ng lên k v ng s không gi ng nhau b i vì còn nhi u nhân t khác làm thiên l ch nh n th c và k v ng c a ch th

Blanchflower và MacCoille (2009) đã xem xét tác đ ng c a k v ng l m phát, trong đó ch y u t p trung vào vi c thi t l p các m c giá c và ti n

l ng Do ti n l ng không đ c thi t l p m t cách th ng xuyên nên ng i xác l p ph i quan tâm nhi u đ n t l l m phát trong t ng lai N u l m phát

đ c k v ng m c cao, ng i lao đ ng có th yêu c u m t m c l ng danh ngh a cao h n đ duy trì s c mua c a h n l t nó, m c l ng cao l i khi n cho giá s n ph m đ u ra c a doanh nghi p t ng lên và vì th ng i tiêu dùng ph i s d ng hàng hóa v i giá c cao h n H n n a, n u các doanh nghi p k v ng m c l m phát cao trong t ng lai, khi đó doanh nghi p s có

xu h ng nâng m c giá hàng hóa c a mình trên th tr ng vì tin r ng không

có s suy gi m trong m c c u v hàng hóa c a h Nhánh tác đ ng th hai

c a l m phát k v ng lên m c l m phát th c t là tác đ ng lên quy t đ nh đ u

t và tiêu dùng Thông qua lãi su t danh ngh a th tr ng, khi h gia đình và doanh nghi p k v ng l m phát cao trong t ng lai s d n đ n lo ng i lãi su t

th c suy gi m và t ng ng tiêu dùng s h p d n h n ti t ki m Tuy nhiên,

đi u này s không x y ra n u h tin r ng NHTW s ph n ng đ bù đ p s s t

gi m trong lãi su t th c Driver và Windram (2007) c ng có quan đi m đ ng tình trong nghiên c u c a mình

Gnan, Scharler và Silgoner (2009) xem xét s khác bi t gi a lý thuy t

Keynes c và m i, tác đ ng c a k v ng đ c quy v phía t ng cung và t ng

c u Các ông cho r ng, ngoài nguyên nhân do c u kéo và chi phí đ y theo lý thuy t Keynes c thì lỦ thuy t m i còn quan tâm đ n tác đ ng c a k v ng

l m phát lên m c tiêu n đ nh giá c c a n n kinh t Trong đó, v phía c u, khi k v ng l m phát cao d n đ n k v ng lãi su t th c th p Do đó, h gia đình gia t ng tiêu dùng và doanh nghi p c ng gia t ng đ u t hi n t i làm cho

t ng c u c a n n kinh t gia t ng Vì v y, các doanh nghi p s ph n ng b ng

vi c gia t ng s n xu t, làm thay đ i chi phí s n xu t biên và gây áp l c lên

l m phát M t h ng khác, v phía cung, vi c thi t l p giá c c a doanh nghi p s tr c ti p tác đ ng đ n giá c chung c a n n kinh t Do đó, tác gi

đ ngh NHTW các qu c gia c n ki m soát k v ng l m phát đ ng n ch n

kh n ng k v ng t hình thành

Galati và đ ng s (2009) đã phân tích l m phát k v ng dài h n thay đ i nh

th nào trong cu c kh ng ho ng tài chính B ng cách s d ng ph ng pháp

đo l ng d a trên trái phi u và hoán đ i l m phát, h tìm th y l m phát k

v ng dài h n khu v c Euro, M và Anh đã ph n ng m nh m tr c các thông tin kinh t v mô V m t lý thuy t, nh ng lo i thông tin này không th

nh h ng đ n l m phát k v ng dài h n n u l m phát k v ng dài h n đ c neo gi t t

Chính sách ti n t c a NHTW Châu Ểu (2011) cho th y m t cái nhìn t ng

quan h n v k v ng l m phát Quan sát s đ truy n d n chính sách ti n t ,

ta th y k v ng ch u tác đ ng c a lãi su t chính th c (do NHTW thi t l p) và tác đ ng đ n s gia t ng giá c m t cách gián ti p thông qua kênh lãi su t th

tr ng ti n t , giá c tài s n, ti n t - tín d ng, lãi su t ngân hàng, t giá và thi t l p giá c - ti n l ng

Hình 2.2: Kênh truy n d n chính sách ti n t

Lãi su t chính th c

Giá c tài s n ngân hàngLãi su t

Ngu n: ECB (2011)

NHTW gi vai trò trung tâm trong vi c th c thi chính sách ti n t thông qua

vi c thay đ i lãi su t chính th c d a vào nhu c u ti n t và s cân b ng trong

th tr ng liên ngân hàng M i s đi u ch nh c a nó s làm thay đ i lãi su t trên th tr ng ti n t và t đó các ngân hàng c ng s thay đ i lãi su t ti n g i

và cho vay Tuy nhiên, lãi su t dài h n l i ch u tác đ ng tr c ti p c a k v ng

v t ng tr ng và giá c dài h n c a n n kinh t nhi u h n lãi su t th tr ng

ti n t K v ng v s thay đ i lãi su t chính th c s tác đ ng đ n lãi su t dài

h n, vì thay đ i này ph n ánh k v ng v s thay đ i lãi su t trong ng n h n

D i tác đ ng c a k v ng và thi t l p lãi su t c a các ngân hàng, s thay đ i trong lãi su t nói chung s tác đ ng đ n quy t đ nh đ u t , tiêu dùng, ti t

ki m c a h gia đình và các doanh nghi p K t qu là nhu c u v hàng hóa và

d ch v c a n n kinh t bi n đ ng làm thay đ i t ng c u – t ng ng t ng cung c ng thay đ i Tr ng h p t ng c u v t t ng cung s gây ra l m phát

T ng t , giá c c ng gián ti p ch u tác đ ng c a t giá, giá tài s n và l u

l ng tín d ng T giá thay đ i theo l ng c u hàng nh p kh u trong khi giá

c tài s n gia t ng cùng v i s giàu có c a các ch th kinh t S thay đ i trong lãi su t c ng tác đ ng đ n t ng cung – t ng c u tín d ng do s thay đ i trong kh n ng tr n và các k ho ch tài tr cho đ u t , tiêu dùng, ti t ki m

M t khác, kênh truy n d n c a k v ng c ng là m t kênh chính, đóng vai trò trung tâm trong vi c n đ nh giá c Kênh truy n d n này ch y u tác đ ng

đ n k v ng dài h n c a các thành ph n t nhân Tác đ ng c a nó ph thu c vào m c đ tín nhi m đ i v i NHTW và khuôn kh chính sách ti n t qu c gia đang áp d ng N u NHTW đ t đ c m c tín nhi m cao thì chính sách ti n

t s có uy quy n h n đ i v i m c tiêu n đ nh giá c thông qua đi u ch nh k

v ng c a các ch th kinh t v t l l m phát t ng lai và hành vi thi t l p giá – ti n l ng N u công chúng tin vào kh n ng và trách nhi m c a NHTW thì k v ng l m phát s đ c neo gi ch t ch vào m t m c giá n đ nh

Ng c l i, giá c và ti n l ng s b đi u ch nh b i n i s l m phát cao trong

t ng lai Tóm l i, d dàng nh n th y k v ng l m phát đóng vai trò trung tâm trong m c tiêu n đ nh giá c c a n n kinh t Ngoài ra, t m quan tr ng

c a k v ng l m phát trên c s lỦ thuy t c ng đ c th hi n thông qua mô hình hóa

Galati, Heemeijer và Moessner (2011) đã t ng h p các nghiên c u xét đ n tác đ ng c a tính l c quan ho c bi quan quá m c c a ch th kinh t đ i v i

đ l ch c a k v ng l m phát trong t ng lai Ch th quan tâm đ n dòng l i ích mà h nh n đ c trong t ng lai Do đó, h s c m th y h nh phúc h n

hi n t i n u h tin r ng h s có m t k t qu t t đ p t ng lai Trên c s

đó, h s tr nên quá l c quan Vì v y, các d báo s b l ch theo h ng quá tin t ng và ng c l i ng tình v i quan đi m trên, Souleles (2004), Mitchell và Weale (2007) tìm th y b ng ch ng dân chúng Anh tr nên quá l c quan v t ng lai khi thu nh p c a h gia t ng và ng c l i

Petra Gerlach, Peter Hördahl và Richhild Moessner (2011) đã tìm th y

l m phát k v ng ng n h n s t gi m trong cu c kh ng ho ng kinh t th gi i

2008 (đ c bi t là nh ng n n kinh t phát tri n) nh ng đã ph c h i k t đó

L m phát k v ng dài h n dao đ ng xung quanh m t m c n đ nh i u này cho th y ni m tin vào uy tín c a Ngân hàng trung ng Tuy nhiên, s phân tán và s không ch c ch n c a l m phát k v ng dài h n cao h n so v i tr c

đ c áp d ng cho c ng i tiêu dùng và các chuyên gia d báo Trong khi các

kh o sát ng i tiêu dùng có k t qu h i mô h , kh o sát chuyên gia d báo c th h n và đáng tin c y h n L m phát k v ng ng n h n và dài h n đã

i v i l m phát k v ng dài h n, c ph ng pháp đo l ng d a trên th

tr ng và d a trên kh o sát đ u ch ra lo i k v ng này n đ nh cho đ n nay Nguyên nhân c a hi n t ng này có th là do uy tín c a Ngân hàng trung

ng v n còn cao Tuy nhiên, đi u này có th thay đ i n u nh ng ng i làm chính sách ph n ng ch m ch p đ i v i nh ng gia t ng b t ng trong l m phát T đó có th làm cho k v ng l m phát b t đ u t ng lên ng th i, nhi u n c phát tri n, vi c th t ch t ti n t quá s m có th gây nguy hi m cho

s ph c h i kinh t và làm d y lên m i lo ng i v nguy c gi m phát M c đ phân tán và s không ch c ch n c a k v ng l m phát dài h n cao h n so v i

tr c kh ng ho ng là do nó không đ c neo gi ngay t ban đ u, và vì v y nó

d b t n th ng h n khi các chính sách sai l m đ c ban hành

Beechey (2011) m r ng phân tích ph ng pháp đo l ng l m phát k v ng

d a trên Trái phi u hi u ch nh l m phát (TIPS) và bao g m c giá d u trong

t ng lai đ gi i thích các bi n H tìm th y trong giai đo n 2003 – 2007, giá

d u t ng 1% s làm l m phát k v ng trong dài h n t ng 0.16%

Oya Celasun, Roxana Mihet và Lev Ratnovski (2012) đã ki m tra đ nh y

c m c a ph n bù l m phát M đ i v i cú s c giá c hàng hóa tr c và sau

cu c kh ng ho ng tài chính n m 2008 – 2009 b ng cách s d ng d li u d a vào kh o sát và d li u d a vào th tr ng Nhóm tác gi phát hi n cú s c giá

l ng th c và giá d u tác đ ng đáng k đ n ph n bù l m phát ng n h n th

hi n trong trái phi u kho b c c a M , phù h p v i truy n d n c a cú s c giá

c hàng hóa đ n l m phát toàn ph n áng ng c nhiên h n, nh ng cú s c giá

giai đo n h u kh ng ho ng Do đó có nhi u kh n ng xu t hi n nh ng th

tr ng liên quan đ n s t ng giá d u v i s ph c h i kinh t m nh h n M

do h u qu c a cu c đ i suy thoái, qua đó cùng lúc nâng cao nh ng k v ng

c a h đ i v i l m phát và lãi su t chính sách nh y c m c a ph n bù l m phát dài h n đ i v i nh ng cú s c giá c hàng hóa phù h p v i nh ng tác

đ ng c a chúng vào l m phát k v ng và nh n th c c a ng i tiêu dùng v nguy c l m phát Nhóm tác gi không th lo i b t k cái nào trong hai đi u này Các tr ng h p th c nghi m d a trên vi c đi u ch nh nguy c l m phát trong ph ng pháp đo l ng ph n bù l m phát và d a trên vi c đánh giá tác

đ ng c a nh ng cú s c giá d u đ n l m phát k v ng t nh ng cu c kh o sát

ng i tiêu dùng cho th y c hai tác đ ng này x y ra đ ng th i Nh ng tác

đ ng trên nh ng cú s c giá c hàng hóa đ i v i nh ng l m phát k v ng không có Ủ ngh a v kinh t Nh ng th c t , m i quan h gi a giá d u và l m phát k v ng có Ủ ngh a th ng kê và nh ng l i kêu g i ti p t c c nh giác tr nên m nh m h n sau cu c kh ng ho ng

đ ch ng l m phát, Chính ph tr c h t ph i gi đ c m c l m phát th p ít

nh t trong vòng sáu tháng, qua đó d n l y l i ni m tin c a công chúng v m t môi tr ng giá c n đ nh h n i u này c ng đ ng ngh a Chính ph ph i

kiên nh n trong quá trình ch ng l m phát Sáu tháng có th đ c xem nh

gi i h n th p nh t cho n l c duy trì môi tr ng l m phát th p c a Chính ph

nh m l y l i ni m tin c a công chúng, đ công chúng cho r ng Chính ph đang cam k t ch ng l m phát m t cách nghiêm túc, và do đó cam k t xây

d ng môi tr ng v mô n đ nh K t qu c l ng c ng ch ra đa s các bi n

v mô (t giá, t ng tr ng tín d ng và ti n t ) đ u phát huy nh h ng lên ch

s giá tiêu dùng tr c vài tháng so v i nh h ng lên ch s giá s n xu t

i u này m t l n n a cho th y t m quan tr ng t ng đ i c a kênh lan truy n

l m phát qua k v ng so v i kênh lan truy n th c (chuy n hóa giá qua quá trình s n xu t th c) S k t h p gi a ký c dai d ng v l m phát trong quá

kh và s nh y c m v k v ng l m phát trong t ng lai trong vi c quy t

đ nh m c l m phát hi n t i gi i thích hi n t ng r t khó ki m ch l m phát

Vi t Nam khi l m phát b t đ u t ng cao, nh ng c ng có th gi l m phát n

đ nh khi l m phát đang m c th p Nói cách khác, l m phát r t nh y c m v i các đi u ki n hi n th i, đ c bi t là nh ng đi u ki n có kh n ng tác đ ng đ n

k v ng c a công chúng Do đó, tr ng thái l m phát th p th c t là m t cân

b ng không b n và r t d b phá v , trong khi tình tr ng l m phát cao có khuynh h ng t tái t o

Nguy n Th Ng c Trang (2013) đo l ng k v ng l m phát thông qua vi c

trích l c thông tin t c u trúc k h n lãi su t trái phi u Chính ph các k

h n khác nhau Bài vi t d a vào mô hình c a Nelson và Siegel đ c tri n khai vào n m 1987 và sau đó đ c r t nhi u nhà nghiên c u s d ng khi nghiên

c u v đ ng cong lãi su t Thông qua mô hình này, bài vi t c l ng đ c giá tr c a 3 nhân t n c a đ ng cong lãi su t là m c đ , đ d c và đ cong

T nh ng k t qu này, bài vi t c l ng l m phát k v ng b ng mô hình vector t h i quy VAR K t qu nghiên c u cho th y l m phát k v ng Vi t Nam trong giai đo n 12/2008 - 02/2013 khá n đ nh và l m phát k v ng v i

các k h n dài h n có xu h ng n đ nh h n Sau khi so sánh k t qu c

l ng này và c l ng b ng ph ng pháp ARIMA v i bi n l m phát và các

bi n tr c a nó, cho th y ph ng pháp đ c s d ng trong bài nghiên c u đ t

đ c k t qu chính xác h n n u so v i l m phát th c t

Tóm l i, vi c xem xét t ng quan các nghiên c u đã có v l m phát k v ng

và m i quan h gi a giá c hàng hóa và l m phát k v ng cho th y m t s

đi m chính sau:

 T n t i m i quan h gi a k v ng và nh n th c v l m phát (Ranyard và

đ ng s (2008))

 NHTW c n ki m soát k v ng đ ng n ch n kh n ng k v ng t hình thành (Gnan, Scharler và Silgoner (2009)) i u này đ c bi t quan tr ng

đ i v i Vi t Nam Vì th c t cho th y tr ng thái l m phát th p Vi t Nam

ch là m t cân b ng không b n và r t d b phá v ; trong khi đó, tình tr ng

l m phát cao có khuynh h ng t tái t o (Nguy n Th Thu H ng và Nguy n c Thành (2010))

 Thông tin kinh t v mô s có tác đ ng đ n l m phát k v ng dài h n n u

l m phát k v ng dài h n không đ c neo gi t t (Galati và đ ng s (2009))

t ng lên tr l i, còn l m phát k v ng dài h n thì dao đ ng xung quanh

m t m c n đ nh Có m t đi m đáng l u Ủ là m c đ phân tán và s không ch c ch n c a l m phát k v ng dài h n sau kh ng ho ng kinh t

th gi i thì l n h n tr c kh ng ho ng (Petra Gerlach, Peter Hördahl và Richhild Moessner (2011))

3 Ph ng pháp nghiên c u

3.1 Mô hình nghiên c u

Trong bài nghiên c u này, tác gi s d ng mô hình VAR đ nghiên c u m i quan h gi a giá c hàng hóa và l m phát k v ng Vi t Nam trên c s mô hình đ c s d ng trong nghiên c u c a Oya Celasun, Roxana Mihet và Lev Ratnovski n m 2012

Mô hình nghiên c u có d ng nh sau:

 Ai,t: ma tr n h s c a các th i gian khác nhau (i=1,…,p)

 Zt: ma tr n các bi n ngo i sinh (các bi n thông tin kinh t v mô)

 B: ma tr n h s

 t: là vector ph n d c a mô hình

 p: là giá tr c a đ tr

3.2 L a ch n các bi n trong bài nghiên c u

Oya Celasun, Roxana Mihet và Lev Ratnovski (2012) đã ti n hành h i quy

s thay đ i hàng ngày c a l m phát k v ng ng n h n (0 – 5 n m) và dài h n (5 – 10 n m) và lãi su t k h n đ i v i s thay đ i hàng ngày c a giá d u và giá l ng th c, v i các bi n ki m soát là các y u t ng u nhiên c a thông tin kinh t v mô đ c công b , nh ng thay đ i trong t giá hi u l c danh ngh a

và VIX Bi n pháp ki m soát cho phép cô l p tác đ ng đ n giá c hàng hoá t

nh ng thay đ i c a t ng c u trong trung h n Ph ng trình h i quy có d ng

nh sau:

Trong đó:

 Y: sai phân b c 1 trong đo l ng l m phát k v ng

 Food: ph n tr m t ng lên trong ch s giá l ng th c

 Oil: ph n tr m t ng lên trong giá d u

 MacroNews: các thông tin kinh t v mô g m ch s giá tiêu dùng đã

lo i tr l ng th c và n ng l ng, thay đ i trong l nh v c phi nông nghi p, n ng l c s n xu t, tài kho n vãng lai, lãi su t c a y Ban Th

Tr ng M Liên Bang, doanh s bán nhà, thông báo ban đ u v th t nghi p, ch s ISM l nh v c phi s n xu t, thâm h t ngân sách, chi tiêu tiêu dùng cá nhân, doanh s bán l lo i tr ô tô, t l th t nghi p

 Macrocontrol: các thông tin v nh ng thay đ i trong t giá hi u l c danh ngh a và VIX

Trên c s lý thuy t và các nghiên c u th c nghi m trên th gi i, c th là theo nghiên c u c a Oya Celasun, Roxana Mihet và Lev Ratnovski (2012),

c ng nh đ phù h p v i Vi t Nam, h n ch trong vi c thu th p s li u và

n ng l c nghiên c u c a tác gi , trong bài nghiên c u này tác gi s d ng các

bi n sau trong mô hình VAR:

 Bi n l m phát k v ng, đ c đ i di n b i Lãi su t Trái phi u kho b c k

h n m t n m (GTB)

 Bi n giá c hàng hoá g m giá d u (OIL) và ch s giá g o (RICE)

 Bi n ngo i sinh bao g m: ch s s n xu t công nghi p (IPI), t c đ t ng

tr ng công nghi p (IG), t c đ t ng tr ng doanh s bán l (RSG), t giá

h i đoái danh ngh a (EX), ch s giá th tr ng ch ng khoán Vi t Nam (VNI)

3.3 Mô t các bi n đ c s d ng trong bài nghiên c u

 Lãi su t trái phi u kho b c k h n m t n m (ký hi u: GTB): là bi n đ i

di n cho l m phát k v ng Chúng tôi thu th p chu i d li u hàng tháng

c a lãi su t Trái phi u kho b c danh ngh a k h n m t n m (GTB) làm đ i

di n cho l m phát k v ng Chu i s li u đ c thu th p t h th ng d li u

c a giá d u Brent (đ n v tính: USD/thùng) Chu i s li u đ c thu th p t trang web http://www.eia.gov thu c C c qu n lỦ thông tin n ng l ng Hoa

K

 Ch s giá g o (ký hi u: RICE): là m t trong hai bi n đ i di n cho giá c hàng hoá Vi t Nam là n c nông nghi p, giá g o là m t nhân t quan

tr ng trong gi hàng hóa c a n c ta ng th i, giá l ng th c c ng là

m t nhân t có nh h ng đ n l m phát Giá g o c ng đ c Camen (2006), BIS (2002) nh c đ n trong nghiên c u Chúng tôi s d ng ch s giá g o Thái Lan làm đ i di n cho ch s giá g o Chu i s li u đ c thu

th p t h th ng d li u tài chính qu c t (IFS) c a Qu Ti n T Qu c T (IMF)

 Ch s s n xu t công nghi p Vi t Nam (ký hi u: IPI): Ch s này đ c

T ng c c Th ng kê (GSO) công b hàng tháng Ch s này đ c s d ng làm bi n ki m soát, đ i di n cho thông tin kinh t v mô trong mô hình nghiên c u

 T c đ t ng tr ng công nghi p (ký hi u: IG): Ch s này đ c s d ng

làm bi n ki m soát, đ i di n cho thông tin kinh t v mô trong mô hình nghiên c u Chu i s li u đ c thu th p t h th ng d li u ARIC c a Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB)

 T c đ t ng tr ng doanh s bán l (ký hi u: RSG): Ch s này đ c s

d ng làm bi n ki m soát, đ i di n cho thông tin kinh t v mô trong mô hình nghiên c u Chu i s li u đ c thu th p t h th ng d li u ARIC

c a Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB)

 T giá h i đoái danh ngh a (ký hi u: EX): Ch s này đ c s d ng làm

bi n ki m soát, đ i di n cho thông tin kinh t v mô trong mô hình nghiên

c u Chúng tôi s d ng c p t giá USD/VND vì USD là đ ng ti n có m c

đ ph bi n nh t trong các ho t đ ng kinh t , th ng m i t i th tr ng

Vi t Nam Chu i s li u đ c thu th p t h th ng d li u tài chính qu c

t (IFS) c a Qu Ti n T Qu c T (IMF)

 Ch s giá th tr ng ch ng khoán Vi t Nam (ký hi u: VNI): Ch s này

đ c s d ng làm bi n ki m soát, đ i di n cho thông tin kinh t v mô trong mô hình nghiên c u Ch s này đ c tính b ng cách l y ch s giá đóng c a hàng tháng c a ch s VN – Index Chu i s li u đ c thu th p

t h th ng d li u c a S giao d ch ch ng khoán TPHCM (HOSE)

B ng 3.1: Các bi n s d ng trong nghiên c u:

STT TểN BI N KÝ

HI U NGU N

1 Lãi su t trái phi u kho b c GTB HNX

2 Giá d u OIL http://www.eia.gov

4 Ch s s n xu t công nghi p IPI GSO

5 T c đ t ng tr ng công nghi p IG ADB

6 T c đ t ng tr ng doanh s bán l RSG ADB

7 T giá h i đoái danh ngh a EX IMF

8 Ch s giá th tr ng ch ng khoán Vi t Nam VNI HOSE

Lý do tác gi ch n kho ng th i gian nghiên c u t tháng 01 n m 2004 là vì:

 Cho đ n n m 2003, th tr ng trái phi u chính ph Vi t Nam v n ch a phát tri n, quy mô còn r t nh Cu i n m 2003, chính ph ban hành Ngh

đ nh 141/2003/N – CP quy đ nh khung pháp lý cho vi c phát hành các

lo i trái phi u chính ph và trái phi u đ c chính ph b o lãnh Cùng n m

đó, SSC và ADB ph i h p so n th o Chi n l c phát tri n th tr ng v n

Vi t Nam cho đ n n m 2012 Trong giai đo n 2004 – 2009 chính ph đã

th c hi n m t s bi n pháp theo các đ xu t c a b n chi n l c này nh m

m c đích gia t ng thanh kho n cho th tr ng trái phi u th c p Vì v y,

n m 2004 đ c xem là n m mang tính ch t b c ngo c, t đây th tr ng trái phi u chính ph đã có di n m o m i, ho t đ ng sôi n i h n, ph n ánh tình hình kinh t tài chính t t h n

3.4 Ph ng pháp nghiên c u th c nghi m

Trong bài nghiên c u này, tác gi s d ng mô hình t h i quy vector (VAR)

đ đánh giá xu h ng và m c đ ph thu c l n nhau gi a các chu i th i gian

Có th nói đây là m t trong nh ng mô hình ph bi n nh t trong nghiên c u

đ nh l ng các chính sách ti n t B i l m i quan h gi a các bi n s kinh t không đ n thu n ch theo m t chi u, bi n đ c l p (bi n gi i thích) nh h ng lên bi n ph thu c mà trong nhi u tr ng h p nó còn có nh h ng ng c l i

Do đó chúng ta ph i xem xét nh h ng qua l i gi a các bi n này cùng m t lúc Mô hình VAR s giúp gi i quy t đ c v n đ này, đây là mô hình khá linh đ ng và d dàng s d ng trong phân tích v i chu i th i gian đa bi n Nó

là s m r ng thêm mô hình t h i quy đ n bi n Mô hình VAR đ c bi t r t

h u ích cho vi c mô t nh ng bi n đ ng c a chu i th i gian kinh t và d báo Mô hình này còn đ c s d ng trong vi c phân tích chính sách hay k t

lu n mang tính c u trúc Trong phân tích c u trúc, m t vài gi đ nh v c u trúc

có tính nguyên nhân c a d li u d i d ng nghiên c u đ c áp đ t và k t qu

c a nh ng tác đ ng gây ra c a các bi n đ ng không mong mu n hay nh ng cách tân c a các bi n c th trong mô hình đ c t ng k t l i Nh ng tác đ ng

th ng đ c t ng k t l i v i nh ng công th c đo l ng ph n ng xung và sai

s d báo trong mô hình phân tích ph ng sai Mô hình VAR v c u trúc g m nhi u ph ng trình (mô hình h ph ng trình) và đ tr c a các bi n s VAR

là mô hình đ ng c a m t s bi n th i gian

 u đi m c a mô hình VAR:

 ây là ph ng pháp đ n gi n; ta không c n ph i quan tâm v vi c xác

đ nh các bi n nào là bi n n i sinh và bi n nào là bi n ngo i sinh T t c các bi n trong VAR đ u là bi n n i sinh

 o l ng quan h t ng h gi a các bi n theo th i gian

 Do tr ng tâm c a mô hình đ c đ t vào d báo nên VAR ít phù h p cho phân tích chính sách

 Khi xét đ n mô hình VAR ta ph i xét đ n tính d ng c a các bi n trong mô hình Yêu c u đ t ra khi c l ng mô hình VAR là t t c các bi n ph i

d ng, n u trong tr ng h p các bi n này ch a d ng thì ta ph i l y sai phân

 Các bi n tham gia vào VAR ph i có quan h t ng h

 S tham s c n c l ng quá nhi u

 Mô hình không đo l ng đ c tác đ ng c a các bi n k hi n t i