Luận văn thạc sĩ Giải pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động thanh toán bằng thẻ tại Ngân hàng TNHH một thành viên Hồng Kông Thượng Hải - Việt Nam (HSBC Việt Nam)

Americard, và ngày càng có nhi u đ nh ch tài chính phát hành th Bank Americard... - Phân lo i theo ch th phát hành, có hai lo i th : Th do Ngân hàng phát hành Bank Card và th do t ch c p

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan Lu n v n cao h c “ Gi i pháp h n ch r i ro trong ho t đ ng

thanh toán b ng th t i Ngân hàng TNHH M t Thành Viên H ng Kông Th ng H i

Vi t Nam ( HSBC Vi t Nam)”là k t qu do chính tôi nghiên c u và th c hi n

Các thông tin, s li u đ c s d ng trong lu n v n là hoàn toàn trung th c và chính xác

Nh ng k t qu nghiên c u đ c trình bày trong lu n v n này là thành qu lao đ ng c a

cá nhân tôi d i s ch b o c a gi ng viên h ng d n PGS.TS Hoàng c Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn không sao chép l i b t k m t công trình nghiên c u nào đã

có t tr c

M C L C

TRANG PH BÌA

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

THANH TOÁN CÁC NHTM 1

1.1 T ng quan v th thanh toán 1

1.1.1 Ngu n g c ra đ i và phát tri n c a th thanh toán 1

1.1.2.1 Khái ni m th thanh toán 2

1.1.2.2 C u trúc th thanh toán 3

1.1.2.3 Phân lo i th thanh toán(2) 3

1.1.3 Các ch th tham gia trong quá trình phát hành và thanh toán th 3

1.1.3.1 T ch c th Qu c T ( Card Association) 3

1.1.3.2 Ngân hàng phát hành th 4

1.1.3.3 Ch th 4

1.1.3.4 Ngân hàng thanh toán th 5

1.1.3.5 n v ch p nh n th 5

1.1.3.6 Trung Tâm Th 5

1.1.4 Quy trình phát hành, ch p nh n và thanh toán th 5

1.1.4.1 Quy trình phát hành th 5

1.1.4.2 Quy trình ch p nh n và thanh toán th 6

1.1.5 Vai trò c a th thanh toán ngân hàng: 9

1.2.1 Khái ni m v r i ro trong ho t đ ng thanh toán th 9

1.2.2 Các nhân t nh h ng đ n r i ro trong ho t đ ng thanh toán th 10

1.2.2.1 Môi tr ng pháp lý 10

1.2.2.2 Thói quen s d ng th trong n n kinh t 10

1.2.2.3 S phát tri n c a khoa h c công ngh 10

1.2.2.4 Ngu n nhân l c 10

1.2.3 Các lo i r i ro và nguyên nhân gây ra r i ro trong ho t đ ng thanh toán th 11

1.2.3.1 Các lo i r i ro xem xét t góc đ v mô 11

1.2.3.2 Các lo i r i ro phát sinh đ i v i các ch th tham gia trong các giao dich thanh toán b ng th 12

1.3 H n ch r i ro đ i v i ho t đ ng thanh toán b ng th t i các NHTM 17

1.3.1 Khái ni m v h n ch r i ro đ i v i ho t đ ng thanh toán b ng th t i các NHTM 17

1.3.2 Tiêu chí xác đ nh h n ch r i ro trong thanh toán b ng th 18

1.3.2.1 S l ng th có các giao d ch gian l n, gi m o qua các n m 18

1.3.2.2 S l ng th có các giao d ch gian l n, gi m o đ c h th ng qu n lý r i ro th c a NHTM phát hi n trên t ng s th r i ro: 18

1.3.2.3 S l ng th mà t ch c th qu c t ( Visa, Master) nghi ng có r i ro và thông báo yêu c u thay th trên t ng s th r i ro: 18

1.3.2.4 T l s ti n thi t h i các giao d ch gi m o so v i n m tr c: 19

1.3.2.5 Kh n ng ch th s d ng l i các th đã đ c thay th sau khi có các giao d ch gi m o phát sinh: 19

1.3.3 Ý ngh a c a vi c h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th 19

1.3.3.1 i v i các NHTM 19

1.3.3.2 i v i khách hàng và đ n v ch p nh n th 20

1.3.3.3 i v i n n kinh t 20

1.4 Tình hình h n ch r i ro th thanh toán 21

1.4.2 T i m t s NHTM Vi t Nam 22

1.4.3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam: 24

K T LU N CH NG 1 24

CH NG 2: TH C TR NG R I RO TRONG CÁC HO T NG THANH TOÁN B NG TH C A HSBC VI T NAM 26

2.1 T ng quan v HSBC Vi t Nam và Trung Tâm th c a HSBC Vi t Nam 26

2.1.1 Gi i thi u t ng quan v HSBC Vi t Nam 26

2.1.1.1 Quá trình hình thành và phát tri n 26

2.1.1.2 C c u t ch c ho t đ ng kinh doanh 28

2.1.1.3 Phân tích k t qu ho t đ ng kinh doanh 2009 – 2012: 28

2.1.2 Gi i thi u v Trung Tâm th c a HSBC Vi t Nam 32

2.1.2.1 V trí, c c u nhân s 32

2.1.2.2 Các ho t đ ng ch y u c a phòng 32

2.1.3 Các s n ph m th c a HSBC Vi t Nam 34

2.1.3.1 Th tín d ng qu c t ( Credit card) 34

2.1.3.2 Th Thanh Toán Qu c T ( Debit Card) 37

2.2 Th c tr ng r i ro trong các ho t đ ng thanh toán b ng th c a HSBC Vi t Nam 38

2.2.1 Tình hình r i ro th thanh toán t i Vi t Nam 38

2.2.2 Th c tr ng ho t đ ng thanh toán b ng th t i HSBC Vi t Nam 39

2.2.2.1 S l ng th phát hành: 39

2.2.2.2 Doanh s thanh toán th 40

2.2.2.3 M ng l i giao d ch 41

2.2.2.4 M ng l i ATM 41

2.2.3 Th c tr ng h n ch r i ro c a th thanh toán t i HSBC Vi t Nam 42

43

2.2.3.2 S l ng th r i ro do chính ch th thông báo: 44

2.2.3.3 S l ng th r i ro do h th ng qu n lý r i ro th c a HSBC phát hi n 46

2.2.3.4 S l ng th do t ch c th Visa và Master nghi ng r i ro và yêu c u thay l i th cho khách hàng: 46

2.2.3.5 S ti n ngân hàng b o v đ c nh h th ng qu n lý r i ro c a th 47

2.2.4 Các tr ng h p r i ro th c t c a th thanh toán t i HSBC Vi t Nam 47

2.2.5 Kh o sát gi i pháp h n ch r i ro t i HSBC Vi t Nam 52

2.2.5.1 Kh o sát s hài lòng c a khách hàng đ i v i gi i pháp h n ch r i ro th c a HSBC Vi t Nam: 52

2.2.5.2 Kh n ng s d ng l i th thanh toán sau khi t ng g p r i ro khi s d ng th trong thanh toán: 53

2.3 ánh giá ho t đ ng h n ch r i ro đ i v i th thanh toán t i HSBC Vi t Nam 55 2.3.1 Nh ng thành qu đ t đ c 55

2.3.2 Nh ng h n ch còn t n t i 56

2.3.3 Các nguyên nhân gây nên r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th t i HSBC VN 58 2.3.3.1 Nguyên nhân t chính HSBC VN: 58

2.3.3.2 Nguyên nhân do y u t công ngh 58

2.3.3.3 Nguyên nhân xu t phát t chính ch th 59

2.3.3.4 Nguyên nhân t các VCNT: 59

2.3.3.5 Nguyên nhân t y u t pháp lý t i Vi t Nam 60

K T LU N CH NG 2 60

CH NG 3:GI I PHÁP H N CH R I RO TRONG HO T NG THANH TOÁN B NG TH T I HSBC VI T NAM 62

2020) 62

3.1.1 nh h ng phát tri n chung 62

3.1.2 nh h ng trong vi c h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th : 63

3.2 Gi i pháp h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th t i HSBC Vi t Nam 64 3.2.1 Nhóm gi i pháp do HSBC VN t ch c th c hi n: 64

3.2.1.1 Hoàn thi n h th ng qu n lý r i ro th trong ho t đ ng thanh toán 64

3.2.1.2 Chú tr ng đào t o và phát tri n ngu n nhân l c 68

3.2.1.3 Nâng cao hi u qu c a công tác ki m tra, ki m soát các ho t đ ng qu n lý r i ro c a th 70

3.2.1.4 Gi i pháp v x lý r i ro trong thanh toán th 71

3.2.1.5 T ng c ng s ph i h p v i các t ch c th qu c t Visa và Master 71

3.2.1.6 T ng c ng h p tác gi a các ngân hàng trong vi c ng n ng a r i ro trong ho t đ ng thanh toán, đ c bi t là s ph i h p v i ngân hàng thanh toán 72

3.2.1.7 Ph i h p v i khách hàng b ng cách t v n đ y đ ki n th c, nâng cao trình đ cho ng i s d ng th 73

3.2.1.8 Ph i h p ch t ch v i các VCNT đ t ng tính an toàn cho các giao d ch thanh toán b ng th 76

3.2.2 Nhóm gi i pháp h tr 77

3.2.2.1 i v i t p đoàn HSBC 77

3.2.2.2 i v i Ngân hàng Nhà N c 78

3.2.2.3 i v i Chính Ph 80

K T LU N CH NG 3 81

K T LU N CHUNG 82

B ng 2.1: Các ch s tài chính ch y u c a HSBC Vi t Nam giai đo n 2009-2012 28

B ng 2.2: H n m c s d ng th Thanh Toán Qu c T c a HSBC VN 37

B ng 2.3: S li u v s l ng th x y ra r i ro 43

DANH M C CÁC S S đ 1.1: Quy trình phát hành th 5

S đ 1.2: Quy trình ch p nh n và thanh toán th tr c ti p t i đ n v ch p nh n th thông qua ngân hàng thanh toán 6

S đ 1.3: Quy trình rút ti n t i h th ng ATM 8

S đ 2.1: C c u t ch c ho t đ ng kinh doanh c a HSBC Vi t Nam 28

S đ 2.2: C c u ho t đ ng c a Trung Tâm th HSBC Vi t Nam 32

S đ 3.1: Quy trình làm vi c c a b ph n qu n lý r i ro hi n t i c a HSBC VN 66

DANH M C CÁC BI U Bi u đ 2.1: L i nhu n sau thu và v n ch s h u c a HSBC 2009-2012 29

Bi u đ 2.2: S l ng th m i đ c phát hành qua các n m 2009-2012 39

Bi u đ 2.3: Doanh s thanh toán qua th t i HSBC VN 2009-2012 40

Bi u đ 2.4: S l ng th b th t l c và m t c p t i HSBC VN 41

Bi u đ 2.5: Th ng kê s l ng th x y ra r i ro 42

Bi u đ 2.6: S ti n ngân hàng b o v đ c qua các n m 2009-2012 46

Bi u đ 2.7: Kh o sát s hài lòng c a khách hàng đ i v i gi i pháp h n ch r i ro c a HSBC Vi t Nam: 51

Bi u đ 2.8: Kh o sát kh n ng s d ng th c a khách hàng sau r i ro t i HSBC VN 53

ATM : ( Automatic Teller Machine) – Máy giao d ch t đ ng

CAR : H s an toàn v n

CP : Chính Ph

VCNT : n v ch p nh n th

HSBC VN : Ngân hàng TNHH M t Thành Viên H ng Kông Th ng H i Vi t Nam

IB : (Internet Banking) – Ngân hàng tr c tuy n

NH : Ngân hàng

NHNN : Ngân hàng Nhà N c

NHPH : Ngân hàng Phát Hành

NHTM : Ngân hàng Th ng M i

NHTT : Ngân hàng Thanh Toán

PIN : ( Personal Identify number) – Mã s cá nhân

POS : ( Point of Sale) – Máy ch p nh n th

OTP : (one time password)- m t kh u s d ng m t l n

ODP : ( one day password) – m t kh u s d ng m t ngày

TNHH : Trách Nhi m H u H n

TS : Tài S n

ROA : ( Return on Average Assets) – L i nhu n/T ng Tài S n

ROAE : ( Return on Average Equity) – L i nhu n/ V n ch s h u

VCSH : V n ch s h u

VN : Vi t Nam

1 Lý do ch n đ tài:

Ngành ngân hàng Vi t Nam trong nh ng n m g n đây phát tri n m nh, đ c bi t là ho t

đ ng phát hành và thanh toán th không ng ng gia t ng v nhi u m t nh s l ng ch

th , doanh s thanh toán, s l ng máy ATM, s l ng đ n v ch p nh n th , các tính

n ng ti n ích c a th ,….D ch v th ngân hàng phát tri n mang l i nhi u ti n ích cho c

ng i s d ng, ngân hàng và cho toàn xã h i

Tuy nhiên, bên c nh nh ng ti n ích mà các d ch v th mang l i cho ng i s d ng thì các r i ro trong ho t đ ng th v n đang ngày m t gia t ng và ngày càng đa d ng, ph c

t p nh l y c p thông tin đ làm th gi , m t th , th c hi n các giao d ch gi m o đ l y

c p ti n c a khách hàng,… Khi r i ro thanh toán th x y ra gây ra tâm tr ng hoang mang cho ng i s d ng th , m t lòng tin vào h th ng ngân hàng nói chung và c a t ng ngân hàng th ng m i nói riêng

HSBC Vi t Nam là m t trong nh ng NHTM n c ngoài l n t i Vi t Nam v i s l ng

l n th đã đ c phát hành t i Vi t Nam, vì v y, th ng hi u và uy tín c a ngân hàng

đ c đ t lên hàng đ u Chính đi u đó, HSBC Vi t Nam luôn đ t l i ích c a khách hàng lên hàng đ u, luôn mong mu n b o đ m các giao d ch thanh toán b ng th c a khách hàng đ c th c hi n m t cách an toàn nh t trong m t môi tr ng có nhi u r i ro thanh toán th nh hi n nay Nh n th c đ c t m quan tr ng c a v n đ này, tôi đã l a ch n đ

tài: “ Gi i pháp h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th t i Ngân hàng

làm đ tài nghiên c u cho lu n v n t t nghi p cao h c c a mình

giao d ch thanh toán b ng th t i HSBC Vi t Nam

3 M c tiêu nghiên c u:

D a trên c s nghiên c u lý thuy t và tình tr ng th c t đ đ a ra các gi i pháp đ h n

ch các r i ro trong các giao d ch thanh toán b ng th t i HSBC Vi t Nam

4 Ph ng pháp nghiên c u:

- S d ng ph ng pháp đ nh tính k t h p v i đ nh l ng b ng cách h th ng hóa, so sánh, th ng kê, kh o sát, phân tích, t ng h p và đ a ra các lý lu n đ gi i thích nh m làm sáng t nh ng v n đ đ c đ t ra trong quá trình nghiên c u

- Ngu n d li u :

 Thu th p t các báo cáo c a Trung Tâm th c a HSBC Vi t Nam

 Thu th p t các t p chí, các website c a ngành ngân hàng và các ngành kinh t khác có liên quan

 Kh o sát khách hàng v s d ng th thanh toán

5 Ph m vi nghiên c u:

Trong gi i h n c a đ tài, lu n v n s nghiên c u và gi i quy t các v n đ liên quan đ n

r i ro trong các giao d ch thanh toán b ng th t i HSBC Vi t Nam t n m 2009 đ n n m

2012

6 K t c u lu n v n:

• Tên đ tài: “Gi i pháp h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th t i

Ngân hàng TNHH M t Thành Viên H ng Kông Th ng H i Vi t Nam (HSBC Vi t Nam)”

Ngoài ph n L i m đ u và k t lu n chung, lu n v n đ c k t c u trong 3 ch ng:

• Ch ng 1: T ng quan v th thanh toán và r i ro c a th thanh toán các NHTM

• Ch ng 2 Th c tr ng r i ro trong các ho t đ ng thanh toán b ng th t i HSBC

Vi t Nam

• Ch ng 3: Gi i pháp h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th t i HSBC

Vi t Nam

CH NG 1: T NG QUAN V TH THANH TOÁN VÀ R I RO

C A TH THANH TOÁN CÁC NHTM

1.1 T ng quan v th thanh toán

1.1.1 Ngu n g c ra đ i và phát tri n c a th thanh toán

Th là m t công c thanh toán không dùng ti n m t r t ti n l i trong n n kinh t

L ch s ra đ i c a th đ c ghi nh n sau cu c kh ng ho ng kinh t th gi i

Tuy nhiên, theo ngu n thông tin c a T ch c qu c t Visa (Là t ch c s h u m t trong nh ng th ng hi u th ngân hàng có uy tín nh t trên th gi i hi n nay) ghi

nh n l ch s ra đ i và phát tri n th thanh toán nh sau:

- D ng đ u tiên c a th thanh toán ra đ i vào n m 1945 ó là Charge -It c a ngân hàng John Biggins (M ), cho phép khách hàng th c hi n các giao d ch n i đ a b ng các phi u có giá trdo ngân hàng phát hành Sau đó, các đ i lý n p l i nh ng phi u này cho ngân hàng Biggins, ngân hàng thu ti n t khách hàng và thanh toán cho đ i

lý ây chính là ti n đ cho vi c phát hành th tín d ng đ u tiên c a ngân hàng Franklin National vào n m 1951

- N m 1955, hàng lo t các th m i ra đ i nh Trip Charge, Golden Key, Gourmet club, Esquire club

- N m 1958, Carde Blanche c a h th ng khách s n Hilton & American Express Corporation ra đ i và th ng l nh th tr ng th gi i

- N m 1960, Bank of America phát hành th Bank Americard, sau đó c p gi y phép cho các đ nh ch tài chính trong khu v c đ phát hành th mang th ng hi u Bank

Tr m Th Xuân H ng và các tác gi khác (2012), “Nghi p v ngân hàng th ng m i”, Nhà xu t b n

Kinh T TP H Chí Minh, trang 239

Americard, và ngày càng có nhi u đ nh ch tài chính phát hành th Bank Americard

- N m 1966,đ c nh tranh v i s thành công c a ngân hàng Bank of America, m i

b n ngân hàng l n c a M thành l p Hi p h i th liên hàng qu c t (Interbank Card Association –ICA) và cho ra đ i th Master Charge

- N m 1977, th tín d ng Bank Americard tr thành th Visa và T ch c Visa qu c

t đã ra đ i t đây

- N m 1979, s n ph m th c a Hi p h i th ngân hàng California, Master Charge

đ c đ i tên thành Master Card, đây là đ i th c nh tranh ch y u c a Visa

Ngày nay hai lo i th Visa và Master đ c s d ng ph bi n và chi m l nh hoàn toàn th tr ng th NH trên th gi i v s l ng phát hành và doanh s thanh toán Ngoài ra còn có các lo i th khác đi n hình nh sau:

- Th Diners Club: th du l ch và gi i trí do t ch c th t phát hành vào n m 1949

M

- Th American Express (th Amex): ra đ i n m 1958 ây là t ch c th du l ch và

gi i trí l n nh t th gi i, tr c ti p phát hành và qu n lý ch th

- Th JCB: th du l ch và gi i trí xu t hi n Nh t t n m 1961 do ngân hàng Sanwa phát hành, và phát tri n thành t ch c th qu c t vào n m 1981

1.1.2 Khái ni m, c u trúc và phân lo i th thanh toán

1.1.2.1 Khái ni m th thanh toán

Th thanh toán là m t ph ng ti n thanh toán không dùng ti n m t, đ c phát hành

b i các ngân hàng, các đ nh ch tài chính ho c các công ty mà ng i ch th có th

th c hi n các giao d ch th nh n p, rút ti n t i các máy rút ti n t đ ng, các qu y

t đ ng c a ngân hàng,thanh toán ti n hàng hóa d ch v ho c chuy n kho n.(1)

Thanh toán b ng th là vi c ch th s d ng th đ th c hi n vi c thanh toán t i các

đi m mua hàng hóa, d ch v

Còn theo quan đi m c a Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam, khái ni m v th đ c quy

đ nh t i quy ch phát hành, thanh toán, s d ng và cung c p d ch v h tr ho t đ ng

th ngân hàng ban hành kèm theo Quy t đ nh s 20/2007/Q -NHNN ngày

(2) Tr m Th Xuân H ng và các tác gi khác (2012), “Nghi p v ngân hàng th ng m i”, Nhà xu t b n

Kinh T TP H Chí Minh, trang 241-242

15/05/2007 nh sau: Th thanh toán ngân hàng là “ph ng ti n do t ch c phát hành

th phát hành đ th c hi n giao d ch th theo các đi u ki n và đi u kho n đ c các bên th a thu n”

1.1.2.2 C u trúc th thanh toán

- H u h t các lo i th đ u có hình ch nh t, b n góc tròn, đ c làm b ng nh a ABC

ho c PC, c u t o b i ba l p đ c ép th ng v i k thu t cao và có kích th c chu n là 85mm x 54mm x 0,76mm

1.1.2.3 Phân lo i th thanh toán (2)

Hi n nay trên th gi i c ng nh t i Vi t Nam, có r t nhi u lo i th khác nhau, v i

nh ng đ c đi m c ng nh công d ng r t đa d ng và phong phú T đó th có th phân lo i theo m t s tiêu chí sau:

- Phân lo i theo công ngh s n xu t, có ba lo i th : Th kh c ch n i, th b ng t (Magnetic stripe) và th thông minh hay còn g i là Smart Card - th Chip

- Phân lo i theo ph m vi s d ng, có hai lo i th : Th n i đ a và th qu c t

- Phân lo i theo tính ch t thanh toán c a th , có hai lo i th : Th tín d ng (Credit Card) và th ghi n (Debit card)

- Phân lo i theo ch th phát hành, có hai lo i th : Th do Ngân hàng phát hành (Bank Card) và th do t ch c phi ngân hàng phát hành

- Phân lo i theo h n m c tín d ng, có ba lo i th : Th vàng (Gold card), th chu n (Classic card) và Th B ch Kim ( Platinum Card)

1.1.3 Các ch th tham gia trong quá trình phát hành và thanh toán th

1.1.3.1 T ch c th Qu c T ( Card Association)

T ch c th qu c t là Hi p h i các t ch c tài chính tín d ng, tham gia c p phép thành viên cho ngân hàng phát hành và ngân hàng thanh toán th qu c t M t

s t ch c th qu c t hi n nay nh : T ch c th Visa, T ch c Mastercard, Công ty

th American Express, Công ty th JCB, Công ty th Diners Club

T ch c th qu c t có nhi m v đ ng ra t ch c liên k t các thành viên, cung c p

m ng l i viên thông toàn c u ph c v cho quy trình thanh toán th , đ t ra các qui

đ nh b t bu c các thành viên ph i tuân theo, th ng nh t thành m t h th ng toàn c u

B t c ngân hàng nào hi n nay ho t đ ng trong l nh v c th thanh toán qu c t đ u

ph i gia nh p vào t ch c th qu c t T ch c th qu c t đ ng th i c ng là trung tâm x lý, c p phép và thanh toán c a các thành viên

1.1.3.2 Ngân hàng phát hành th

Ngân hàng phát hành th là ngân hàng đ c Ngân hàng Nhà n c cho phép th c

hi n nghi p v phát hành th i v i th n i đ a NHPH th ph i có n ng l c tài chính, không vi ph m pháp lu t, đ m b o h th ng trang thi t b phù h p tiêu chu n

an toàn cho ho t đ ng phát hành và thanh toán th , có đ i ng cán b đ n ng l c chuyên môn đ v n hành và qu n lý i v i th qu c t , NHPHT ph i đ c NHNN c p gi y phép ho t đ ng ngo i h i và cho phép th c hi n d ch v thanh toán

qu c t và ph i là thành viên c a t ch c th qu c t NHPH ch u trách nhi m ti p

nh n h s xin c p th , x lý và phát hành th , m và qu n lý tài kho n th , đ ng

th i th c hi n vi c thanh toán sau cùng v i ch th vi c phát hành th mang l i

hi u qu kinh t cao, NHPH ph i là NH có uy tín trong n c c ng nh qu c t

1.1.3.3 Ch th

Ch th có th là cá nhân ho c là ng i đ c các công ty y quy n, ch có ch th

m i có quy n s d ng th đ ng tên mình đ thanh toán ti n hàng hóa d ch v hay rút ti n m t trong gi i h n quy đ nh, bao g m ch th chính và ch th ph

- Ch th chính: Là cá nhân ho c t ch c đ ng tên th a thu n v vi c s d ng th

v i t ch c phát hành th và có ngh a v th c hi n th a thu n đó

- Ch th ph : Là cá nhân đ c ch th chính cho phép s d ng th theo th a thu n

v vi c s d ng th gi a ch th chính và t ch c phát hành th Ch th chính s

ch u trách nhi m v vi c s d ng th c a ch th ph

1.1.3.4 Ngân hàng thanh toán th

Ngân hàng thanh toán th là ngân hàng ch làm ch c n ng trung gian thanh toán

gi a ch th và NHPHT NHTTT nh n thanh toán th qua m ng l i các n v

ch p nh n th ( VCNT) đã ký h p đ ng thanh toán th Khi tham gia thanh toán

th , NHTTT thu đu c các kho n phí chi t kh u đ i lý, đ ng th i cung c p các d ch

v đ i lý cho VCNT nh d ch v th u chi, x lý t ng k t, gi i quy t khi u n i,

th c m c cho các VCNT N u ngân hàng này ch p nh n thanh toán th qu c t thì

ph i là thành viên chính th c ho c liên k t c a t ch c th qu c t

1.1.3.5 n v ch p nh n th

Là nh ng đ n v bán hàng hóa, d ch v có ký k t h p đ ng ch p nh n thanh toán

th v i NHTTT ho c v i NHPHT VCNT có th là nhà hàng, khách s n, sân bay,

c a hàng, siêu th hay các đ n v ng ti n m t, các ngân hàng đ i lý VCNT có th

đ c trang b máy c p phép t đ ng (EDC), máy cà tay hóa đ n th (imprinter)

đ th c hi n xin c p phép và thanh toán th Sau khi ký h p đ ng, đ n v ch p nh n

th ph i tuân theo các qui đ nh v thanh toán th c a ngân hàng thanh toán

1.1.3.6 Trung Tâm Th

Trung tâm th là phòng qu n lý th trung ng, đ i di n c a các NH trong quan h

đ i ngo i tr c ti p v phát hành, s d ng và thanh toán th v i các t ch c th qu c

t và các ngân hàng khác Ch u trách nhi m đi u hành ho t đ ng phát hành, c p phép, tra soát thanh toán th và qu n lý r i ro ng th i là trung tâm đi u hành và thanh toán th gi a các chi nhánh trong h th ng c a ngân hàng

1.1.4 Quy trình phát hành, ch p nh n và thanh toán th

1.1.4.1 Quy trình phát hành th

B c 5: NHPH ti n hành phát hành th B ng k thu t riêng, các thông tin c n thi t

v ch th đ c in lên b m t th và đ c mã hoá, đ ng th i n đ nh mã pin cho

ch th

B c 6: NHPH giao nh n th , mã pin và h ng d n khách hàng s d ng th

1.1.4.2 Quy trình ch p nh n và thanh toán th

i v i các lo i th khác nhau, c ch , ph ng th c và th m chí là qui trình thanh

toán có th có m t s khác bi t nh t đ nh, nh ng nhìn chung đ u có nh ng đi m

gi ng nhau c b n

*Quy trình ch p nh n và thanh toán th tr c ti p t i đ n v ch p nh n th thông qua ngân hàng thanh toán

S đ 1.2:Quy trình ch p nh n và thanh toán th tr c ti p t i đ n v ch p

nh n th thông qua ngân hàng thanh toán

B c 3: Khi th đ c xác nh n có đ đi u ki n thanh toán, TCTQT s c p phép

B c 4: VCNT cung c p hàng hoá d ch v cho ch th

B c 5: VCNT g i hóa đ n, ch ng t đ n NHTT đ thanh toán ng th i NHTT truy n d li u v TCTQT và TCTQT truy n d li u đ n NHPH

B c 6: Ngân hàng thanh toán t m ng ti n cho đ n v ch p nh n th

B c 7: T ch c th qu c t g i báo cáo và thu ti n t NHPH

B c 8: T ch c th qu c t g i báo cáo và thanh toán cho NHTT

B c 9: Vào m t ngày qui đ nh trong tháng, NHPH g i sao kê cho ch th

B c 10: ti p t c s d ng, ch th ph i thanh toán các kho n đã chi tiêu b ng

th theo qui đ nh cho ngân hàng phát hành

*Quy trình ch p nh n và thanh toán th thông qua tr c tuy n

Tr c h t, ng i bán (merchant) t o l p m t tài kho n bán hàng trên m ng (Internet merchant account) Tài kho n bán hàng này ng i bán có th đ ng ký v i NH c a

ng i bán, n u NH có d ch v này ho c v i các d ch v cung c p ph n m m x lý quá trình thanh toán tr c tuy n nh Cybercash, Paymentnet, Merchant warehouse… Qui trình thanh toán đ c th c hi n nh sau:

B c 1: Ng i mua có th tín d ng (Cardholder) khi quy t đ nh mua hàng s nh p các thông tin v th tín d ng nh : s th , mã s b o m t c a th ( CVV2), th i h n

c a th , h và tên ch th , đ a ch thanh toán trên website,…

B c 2: Nh ng thông tin này s đ c chuy n đ n cho ngân hàng hay nhà d ch

v cung c p payment gateway là các Acquirer

B c 3: Acquirer s g i thông tin v th t i d ch v cung c p th và NHPH th đ ki m tra tính h p l và kh n ng thanh toán c a th

B c 4: N u m i đi u ki n phù h p, NHPH th s g i thông tin ng c tr v cho Acquirer, thông tin đ c gi i mã g i v cho ng i bán và vi c thanh toán đ c th c

hi n

B c 5: Ti n s đ c chuy n t th tín d ng c a ng i mua t i tài kho n ng i bán hàng (merchant account) trên Acquirer, sau đó đ c chuy n vào tài kho n ngân hàng c a ng i bán

*Quy trình ch p nh n và thanh toán th thông qua h th ng ATM

B c 4: H th ng ATM yêu c u khách ch n lo i hình giao d ch

B c 5: Sau khi ch th ch n giao d ch, máy đ a ra ch n l a ti p theo cho t ng lo i giao d ch N u là giao d ch rút ti n, ATM yêu c u nh p s ti n rút

B c 6: H th ng ATM báo v h th ng ngân hàng phát hành th đ tr ti n trong tài kho n c a ch th

B c 7: Sau khi tr ti n, h th ng g i l nh tr ti n đ n h th ng ATM

B c 8: ATM đ m ti n và chi tr cho khách hàng

1.1.5 Vai trò c a th thanh toán ngân hàng:

Th thanh toán giúp gi m kh i l ng ti n m t trong l u thông, t đó ti t ki m đ c chi phí s n xu t, v n chuy n, b o qu n và ki m đ m ti n m t

T ng nhanh kh i l ng chu chuy n thanh toán trong n n kinh t :hi n nay h u h t

m i giao d ch th trong ph m vi qu c gia hay toàn c u đ u đ c th c hi n tr c tuy n, vì v y t c đ chu chuy n thanh toán nhanh chóng h n nhi u so v i các

ph ng ti n thanh toán khác nh séc, y nhi m chi, y nhi m thu

Góp ph n h tr qu n lý v mô c a nhà n c: s d ng th thanh toán, m i giao d ch

s đ c th c hi n qua ngân hàng Nh đó, nâng cao kh n ng ki m soát c a Nhà

n c v i nh ng k thu t hi n đ i, t o n n t ng cho công tác qu n lý v mô c a Nhà

1.2 R i ro trong ho t đ ng thanh toán c a th thanh toán

1.2.1 Khái ni m v r i ro trong ho t đ ng thanh toán th

Trong thu t ng tài chính, r i ro là kh n ng m t tài chính c a ngân hàng R i ro

g n li n v i b t c ho t đ ng tài chính nào và c ng nh b n thân các giao d ch tài

chính đó c n đ c qu n lý m t cách đúng m c Các ngân hàng có th ph i đ i m t

v i các t n th t l n n u không qu n lý ch t ch các r i ro

R i ro trong ho t đ ng thanh toán th là các t n th t v v t ch t ho c phi v t ch t có liên quan đ n ho t đ ng thanh toán th , bao g m ho t đ ng phát hành, s d ng và thanh toán th i t ng ch u r i ro là ngân hàng, ch th , đ n v ch p nh n th

1.2.2 Các nhân t nh h ng đ n r i ro trong ho t đ ng thanh toán th

1.2.2.1 Môi tr ng pháp lý

C ng gi ng nh b t k l nh v c kinh doanh nào khác, ho t đ ng thanh toán th

c ng có m t hành lang pháp lý đi u ch nh ho t đ ng H n n a, ho t đ ng thanh toán th qu c t còn liên quan đ n ch th c a nhi u qu c gia, do đó pháp lu t đi u

ch nh ho t đ ng này c n đ c minh b ch và đ y đ N u hành lang pháp lý không

đ y đ và th ng nh t thì s d dàng gây ra các r i ro trong các ho t đ ng thanh toán

th

1.2.2.2 Thói quen s d ng th trong n n kinh t

Th thanh toán r t khó có th phát tri n đ i v i m t xã h i mà chi tiêu b ng ti n m t

đã tr thành thói quen c h u, khó thay đ i Vì v y ng i dân v n ch a có ý th c

c ng nh các hi u bi t c n thi t trong vi c s d ng th đ thanh toán thay vì ti n

m t i u này t o đi u ki n cho t i ph m nh m th c hi n các giao d ch gian l n, gi

m o trong th c a khách hàng

1.2.2.3 S phát tri n c a khoa h c công ngh

H th ng công ngh thông tin t i Vi t Nam ch a th c s đáp ng đ y đ yêu c u

hi n đ i hóa H th ng b o m t khi thanh toán t i các c a hàng ch a an toàn, l i

ph n c ng và các thi t b liên quan th ng xuyên x y ra, l i đ ng truy n nh

h ng đ n ch t l ng d ch v Do đó, đây c ng là m t trong nh ng nhân t nh

h ng đ n r i ro trong ho t đ ng thanh toán th

th thanh toán mà quên m t r ng n u r i ro x y ra đ i v i các giao d ch thanh toán

b ng th s gây ra thi t h i cho chính ngân hàng

1.2.3 Các lo i r i ro và nguyên nhân gây ra r i ro trong ho t đ ng thanh

toán th

1.2.3.1 Các lo i r i ro xem xét t góc đ v mô

-R i ro v môi tr ng pháp lý: r i ro này x y ra là do có nhi u đi m khác nhau

gi a môi tr ng pháp lý trong n c, qu c t và các thông l qu c t Vì trong ho t

đ ng thanh toán th , quá trình th c hi n giao d ch đôi khi có liên quan đ n các ch

th n c ngoài, do v y có m t s v n đ không nh ng b đi u ch nh b i lu t pháp trong n c mà còn b đi u ch nh b i lu t pháp n c ngoài, thông l qu c t N u các ch th tham gia trong ho t đ ng th không n m b t đ c h t các n i dung, qui

ph m pháp lu t s d d n đ n r i ro

- R i ro v n n kinh t : S phát tri n c a n n kinh t s có tác đ ng m nh m đ n

t t c l nh v c trong đó có ho t đ ng thanh toán th Vì v y, khi n n kinh t thay đ i

c th là các c ch , chính sách thu …s nh h ng tr c ti p đ n nhu c u chi tiêu,

s d ng th và kh n ng hoàn tr c a ch th gây ra các r i ro trong ho t đ ng th

c a n n kinh t Ngoài ra, khi n n kinh t phát tri n, n u các NHPH c ng nh NHTT không k p thay đ i và trang b thi t b qu n lý c ng nh b o m t đ i v i các giao d ch th s d d n đ n các r i ro cho ch th s d ng ho c cho chính ngân hàng đó

- R i ro v v n đ chính tr : H th ng chính tr x y ra bi n c s tác đ ng đ n n n

kinh t , d n đ n kh n ng x y ra r i ro, đ c bi t trong quan h v i n c ngoài ho c các t ch c qu c t B t c m t l nh c m v n nào có hi u l c th c hi n v i n c có liên quan đ u nh h ng và có th gây nên t n th t trong ho t đ ng thanh toán th , làm nh h ng đ n m i quan h c a các ngân hàng v i nhau và v i ch th

khác Bên c nh đó, đông đ o t ng l p dân c cho dù không ph i là ch th c ng có

th gây t n th t, r i ro cho ngân hàng nh làm h h ng các trang thi t b giao d ch

t đ ng đ t t i n i công c ng

1.2.3.2 Các lo i r i ro phát sinh đ i v i các ch th tham gia trong các giao

dich thanh toán b ng th

- R i ro đ i v i ngân hàng phát hành th (NHPH):

• Gi m o thông tin phát hành th : Khách hàng có th cung c p thông tin

gi m o v b n thân, kh n ng tài chính, m c thu nh p,… cho NHPH khi yêu c u phát hành th i u này có th d n đ n h u qu là nh ng t n th t tín

d ng cho NHPH khi ch th không có đ kh n ng thanh toán các kho n tín

ch c th r t quan tâm Theo quy đ nh c a t ch c th qu c t , khi th gi

đ c giao d ch trên th tr ng thì NHPH ch u hoàn toàn trách nhi m v i m i giao d ch mang mã s c a NHPH, nên bu c các NHPH ph i có nh ng bi n pháp b o m t thông tin trên th c ng nh các ràng bu c ki m tra khi ch p

 Nguyên nhân do ch th ch a k p th i thông báo cho NHPH v vi c th b

m t c p th t l c đ NHPH có các bi n pháp t m th i vô hi u hóa th ho c

vô hi u hóa v nh vi n th b m t c p, th t l c này

• Gi m o thông tin c a ch th đ th c hi n giao d ch tr c tuy n: Bên

c nh các th đo n l a đ o ngày càng nhi u và tinh vi, hi n t ng thông tin

th tín d ng thanh toán qua m ng Internet b hacker đánh c p d li u c ng đang có xu h ng gia t ng Các hi n t ng đánh c p c ng khá đa d ng mà

ch th c n đ phòng nh th đo n l a đ o tr c tuy n (Phishing), v i vi c

t o website gi đ l y thông tin, t n công đánh c p d li u, ch n lu ng giao

d ch c a th t đ l y c p m t kh u,… Nghiêm tr ng h n, các đ i t ng hacker còn tung các thông tin th lên các di n đàn tr c tuy n đ chia s cho

nh ng k x u khác có th l i d ng

 Nguyên nhân gây ra r i ro lo i này là do s vô ý c a ch th đ l các thông tin cá nhân liên quan đ n th , b k gian th c hi n sao chép thông tin th , nh t là các giao d ch qua m ng Internet

• Sao chép thông tin t o b ng t gi : ây là môt hình th c l i d ng r t tinh

vi, vô cùng khó phát hi n, gây t n th t t ng đ i l n cho NHPH

 Nguyên nhân gây ra r i ro là do khâu th m đ nh không c n th n, không xác th c các thông tin v ch th , không s d ng các bi n pháp đ m b o

 Nguyên nhân gây ra r i ro này có th do s c b t kh kháng, nh ng c ng

có th do nguyên nhân ch quan là h th ng không đ c đ u t đúng m c,

công tác c p nh t, b o qu n không đ c quan tâm m t cách nghiêm túc

đ k gian xâm nh p vào h th ng đánh c p d li u, thông tin

• R i ro v đ o đ c c a cán b ngân hàng: ây là lo i r i ro liên quan đ n

cán b ngân hàng trong l nh v c kinh doanh th Là hành vi cán b l i d ng

v trí công tác, s hi u bi t v nghi p v th , quy trình tác nghi p không ch t

ch , đ th c hi n các hành vi gian l n, gi m o gây t n th t cho ngân hàng R i ro có th x y ra n u nh cán b đó l i d ng các thông tin th c a ng i khác đ làm gi th , s d ng rút ti n và thanh toán mua s m hàng hóa d ch

v qua m ng, l y c p th m i phát hành đ s d ng ho c thay đ i các thông

s h th ng, thông tin khách hàng đ tr c l i

 Nguyên nhân gây ra lo i r i ro này là do cán b thoái hoá, bi n ch t, công tác so n th o quy trình nghi p v , ki m tra ki m soát n i b không th c

hi n đúng chu n m c

• T n công c h c :M c đích c a nh ng cu c t n công này là m két s t c a

máy ATM b ng ph ng ti n máy móc đ l y c p ti n Hình th c t i ph m này th ng mang tính ch t manh đ ng và li u l nh và gây ra h u qu nghiêm

tr ng, gây t n th t tài chính l n cho các ngân hàng th ng m i

 Nguyên nhân là do h th ng ATM c a các NHTM ch a đ c trang b

đ y đ các thi t b đ b o m t và có thi t b k t n i đ thông báo k p th i

đ n các NHTM đ có bi n pháp ng n ng a và x lý

- R i ro đ i v i Ngân hàng Thanh Toán (NHTT):

• VCNT gi m o: VCNT c tình đ ng ký các thông tin không chính xác

v i NHTT NHTT s ch u t n th t khi không thu đ c nh ng kho n đã t m

ng cho nh ng VCNT trong tr ng h p nh ng VCNT này thông đ ng

v i ch th ho c c tình t o ra các hoá đ n ho c giao d ch gi m o

 Nguyên nhân là do NHTT th m đ nh thông tin c a các VCNT không

c n th n, không xác th c d n đ n x y ra các r i ro này

• Nhân viên VCNT in nhi u hoá đ n thanh toán c a m t th ho c s a

đ i thông tin trên các hoá đ n th : Khi th c hi n giao d ch, nhân viên c a

VCNT đã c tình in ra nhi u b hoá đ n thanh toán th , nh ng ch giao

m t b hóa đ n cho ch th ký đ hoàn thành giao d ch Sau đó, nhân viên

c a VCNT gi m o ch ký c a ch th đ n p các hoá đ n thanh toán còn

l i cho NHTT đ l y ti n t m ng c a NHTT

 Nguyên nhân gây ra r i ro là do s không trung th c c a VCNT gây

nh h ng không ch NHTT mà còn nh h ng đ n ch th khi s d ng

t i các VCNT này

• NHTT có sai sót trong vi c c p phép chu n chi v i giá tr thanh toán l n

h n giá tr c p phép ho c chu n chi cho nh ng giao d ch đ c th c hi n t các th đã b c m l u hành trên th tr ng

thì r i ro này r t d x y ra VCNT c ng nh NHTT có th ch u t n th t trong tr ng h p ch th th c không ph i là khách đ t mua hàng c a VCNT và giao d ch đó b t ch i thanh toán

 Nguyên nhân là do VCNT không th xác đ nh đ c giao d ch đó có

ph i do chính ch th th c hi n hay không khi t t c nh ng thông tin cung c p c n thi t đ u chính xác, đ c bi t đ i v i nh ng giao d ch giao tuy n Ngoài ra, c ng có th do các VCNT vô ý trong vi c ki m tra tính xác th c c a ch th nh so sánh ch ký trên hóa đ n và trên th c a

• Th b m t c p ho c th t l c b s d ng gây thi t h i cho chính ch th

Trong m t s tr ng h p, ch th không th khi u n i đ đ c hoàn tr l i s

ti n đã b s d ng do các giao d ch đ c th c hi n tr c khi ch th thông báo đ n NHPH th

 Nguyên nhân là do v n đ r i ro khách quan cùng v i vi c ch th không thông báo k p th i v n đ th b m t c p ho c th t l c v NHPH đ NHPH có bi n pháp t m th i vô hi u hóa ho c vô hi u hóa v nh vi n th

đã b m t đ tránh giao d ch phát sinh

• L mã s bí m t cá nhân (PIN): mã s PIN đ c giao cho ch th và ch

th có quy n thay đ i PIN đ c s d ng khi th c hi n các giao d ch t đ ng

v i các thi t b t đ ng, đ c bi t là th ATM Do v y, khi đ l PIN trong

tr ng h p th b m t c p mà ch th ch a k p báo cho ngân hàng phát hành khóa th ho c tr ng h p th b “l y c p t m th i” đ rút ti n m t ho c chuy n kho n s gây ra thi t h i r i ro cho ch th

 Nguyên nhân là do ch th ch a thông báo k p th i đ t m th i vô hi u hóa th và yêu c u ngân hàng cung c p mã s cá nhân m i đ vô hi u hóa

mã s cá nhân c

• L thông tin cá nhân và thông tin th : các giao d ch tr c tuy n ngày nay

thông th ng s đ c th hi n thành công khi ng i s d ng nh p đúng

nh ng thông tin trên các trang website yêu c u nh tên ch th , s th , tháng

n m h t h n in trên th và mã s b o m t c a th Do đó, khi ch th b l các thông tin này thì s b ng i khác s d ng gây thi t h i cho chính ch

th

 Nguyên nhân: ch th ch quan trong vi c cho ng i thân ho c b n bè

bi t đ c các thông tin th c a mình ng th i, do ch th ch a đ ng ký thành công các d ch v h tr c a các t ch c th qu c t nh xác nh n

b i Visa, mã s an toàn c a Master… đ t ng thêm tính b o m t và an toàn khi s d ng th cho các giao d ch tr c tuy n

• S d ng thanh toán th b ng đ u đ c th gi : u đ c th gi là thi t b

n c p d li u trên dãy t , có hình d ng gi ng nh nh ng chi c đ u đ c th ATM thông th ng Chúng th ng đ c g n sát ho c phía trên đ u đ c th

th t M t đ u đ c th gi có th đánh c p và l u thông tin v s tài kho n, s

d tài kho n, và mã xác nh n liên quan đ n m i ch th c a h n 200 th ATM Thông th ng, khách hàng s l m t ng skimmer là m t b ph n c a máy rút ti n K gian s h ng d n n n nhân qu t th vào skimmer tr c, sau đó m i ti p t c các giao d ch khác, ho c chúng s nói r ng skimmer là

d ng c làm s ch th giúp t ng kh n ng ho t đ ng cho nh ng chi c th t Khi n n nhân qu t th vào skimmer là lúc d li u th b l y c p Sau đó k gian l i d ng thông tin đ th c hi n các giao d ch thanh toán không c n xu t trình th

1.3 H n ch r i ro đ i v i ho t đ ng thanh toán b ng th t i các NHTM 1.3.1 Khái ni m v h n ch r i ro đ i v i ho t đ ng thanh toán b ng th t i

các NHTM

H n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán th là các ph ng pháp nh m h n

ch ho c ng n ng a các t n th t v v t ch t ho c phi v t ch t có liên quan đ n ho t

đ ng thanh toán th , bao g m ho t đ ng phát hành, s d ng và thanh toán th H n

ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán th là nhu c u c ng là nhi m v c n thi t và

c p bách c a các NHTM hi n nay nh m gi m thi u s t n th t c a chính các NHTM, ch th và các VCNT

1.3.2 Tiêu chí xác đ nh h n ch r i ro trong thanh toán b ng th

1.3.2.1 S l ng th có các giao d ch gian l n, gi m o qua các n m

S l ng này có th ph n ánh đ c ch t l ng và tình tr ng r i ro v h th ng th thanh toán c a NHTM N u s l ng này đang t ng lên qua t ng n m có th là d u

hi u cho th y tình tr ng r i ro trong các ho t đ ng thanh toán b ng th đang m c báo đ ng, c n ki m tra và nâng cao ch t l ng c a h th ng qu n lý r i ro th c a NHTM h n n a Ng c l i, n u t l này gi m qua t ng n m cho th y ch t l ng

qu n lý r i ro th c a NHTM đang đ c c i thi n

1.3.2.2 S l ng th có các giao d ch gian l n, gi m o đ c h th ng qu n

lý r i ro th c a NHTM phát hi n trên t ng s th r i ro:

T l này có th ph n nh ch t l ng ho t đ ng c a b máy qu n lý r i ro th c a NHTM N u t l này càng cao s cho th y b máy qu n lý r i ro th c a NHTM đang ho t đ ng ngày càng hi u qu , càng phát hi n ra nhi u giao d ch gi m o

nh m ng n ch n k p th i t n th t cho c NHTM và chính ch th N u t l này

gi m xu ng thì NHTM nên ki m tra và xem xét l i ch t l ng ho t đ ng h th ng

qu n lý r i ro th c a NHTM

1.3.2.3 S l ng th mà t ch c th qu c t ( Visa, Master) nghi ng có r i ro

và thông báo yêu c u thay th trên t ng s th r i ro:

T l này cho th y đ c kh n ng phát hi n chính xác các th có th x y ra các giao

d ch gi m o, gian l n c a t ch c th qu c t T đó, NHTM có th có bi n pháp thay th l i thông tin cho th , h n ch và ng n ch n đ c các các giao d ch gi m o, gian l n x y ra trong th i u này giúp cho Ngân hàng gi m thi u đ c thi t h i do các giao d ch gi m o gây ra

1.3.2.4 T l s ti n thi t h i các giao d ch gi m o so v i n m tr c:

T l này ph n ánh t n th t c a NHTM cho các giao d ch gi m o và gian l n có

gi m qua các n m hay không N u t l này trên 100% t c là t n th t c a các NHTM v v n đ r i ro thanh toán th đang có xu h ng t ng lên, NHTM c n có

có th s thay đ i hành vi c a h b ng cách s d ng ti n m t thay vì s d ng th đ thanh toán trong m t s tr ng h p ho c ng ng s d ng th v nh vi n i u này có

th gây nh h ng đ n hi u qu kinh doanh th c a các NHTM và c a c n n kinh

t

1.3.3 Ý ngh a c a vi c h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th

1.3.3.1 i v i các NHTM

Kinh doanh th là m t trong nh ng m c tiêu hàng đ u c a các NHTM nh m m

r ng th ph n, t ng thu phí d ch v , phát tri n th ng hi u Trong th i gian qua d ch

v th đã góp ph n t o ra l i nhu n và c ng g p ph i nhi u t n th t Trong đi u

ki n h i nh p kinh t , s t ng nhanh c a s l ng th , s tinh vi và đa d ng c a b n

t i ph m, vi c h n ch và phòng ng a r i ro là nhu c u c n thi t và c p bách c a các NHTM nh m đ t các m c đích sau:

- Gi chân khách hàng s n có và thu hút khách hàng m i d a vào vi c tri n khai công ngh b o m t, t ng tính an toàn c a th nh m t o ra các kênh giao d ch đáng tin c y đ i v i khách hàng

- Nâng cao n ng l c c nh tranh trên th tr ng trong n c và qu c t b ng cách

gi m thi u t n th t gây ra t gian l n, h n ch s t n công c a t i ph m trong vi c phát hành và thanh toán th , nâng cao ch t l ng d ch v

- Nâng cao t l thu phí d ch v trong đó có phí t kinh doanh th , gi m chi phí và

thi t h i trong ho t đ ng th không kém ph n quan tr ng đ nâng cao hi u qu kinh doanh

- Nâng cao ch t l ng d ch v , uy tín th ng hi u th , nh m t o m t v th trên th

tr ng trong khu v c và qu c t Góp ph n xây d ng h th ng tài chính Vi t Nam

- Nâng cao ch t l ng s d ng th cho h u h t các giao d ch c a ch th thay cho

nh ng giao d ch b ng ti n m t, giúp cho ch th có kênh thanh toán an toàn, ti n l i

và ti t ki m đ c th i gian ki m tra l ng ti n m t c a mình

- Ch th có th yên tâm giao d ch b ng th c a mình t i b t c đi m giao d ch nào

ch p nh n th trên th gi i mà không lo l ng v v n đ t giá ho c lo i ngo i t c a

n c ngoài

- Ch th có th d dàng ki m soát ngu n chi tiêu b ng th thông qua vi c ki m tra sao kê giao d ch trên tr c tuy n c a các NHPH m t cách chính xác và an toàn

- n v ch p nh n th có th h n ch đ c nh ng r i ro v vi c NHTT t ch i thanh toán ng th i có th thu hút đ c l ng khách hàng qu c t giao d ch t i

đ n v mình thông qua kênh giao d ch b ng th c a các t ch c th qu c t m t cách an toàn nh t

- Mang đ n s nhanh chóng, thu n l i, an toàn và hi u qu trong thanh toán th t

đó t o đi u ki n đ thu hút m t l ng v n nhàn r i trong xã h i v i giá r h n t ngu n ti n g i tài kho n thanh toán, t ng c ng kh n ng m r ng tín d ng c a toàn h th ng ngân hàng đ m b o cho quá trình s n su t kinh doanh đ c ti n hành trôi ch y, nh p nhàng, t ng t c đ luân chuy n v n góp ph n đ y t c đ luân chuy n hàng hóa

- H n ch đ c r i ro t vi c thanh toán b ng th còn giúp Chính ph th c hi n t t chính sách kích c u, kích thích tiêu dùng trong n c b ng vi c cho vay cá nhân tiêu dùng thông qua hình th c tín d ng th ng th i góp ph n gi m t tr ng ti n m t trong l u thông

- Bên c nh vi c h n ch nh ng t n kém k trên, s d ng th trong đi u ki n các r i

ro th đã đ c h n ch còn giúp ng n ch n vi c l u hành ti n gi , gi m chi phí ti n

s d ng ti n m t

- Vi c gia t ng t tr ng thanh toán không dùng ti n m t c ng đ ng ngh a v i vi c khách hàng m tài kho n thanh toán t ng Qua đó, Nhà n c có th ch ng l i các hành vi r a ti n; ki m soát đ c các giao d ch kinh t , ki m soát đ c tình hình

ch p hành k lu t thanh toán, thu nh p c a các t ch c kinh t và cá nhân; ng n

ch n các hành vi tr n thu , gi m thi u tác đ ng tiêu c c c a các ho t đ ng kinh t

ng m, th c hi n công b ng xã h i t đó th c hi n t t h n vai trò qu n lý c a mình

- Vi c thanh toán b ng th s d ng các ti n b khoa h c k thu t, t o đi u ki n h t

s c thu n l i cho vi c h i nh p n n kinh t th gi i, tr c h t thông qua các t ch c

th trên th gi i Khi tri n khai d ch v thanh toán th các ngân hàng th ng m i s

ph i đ a h th ng ATM vào ho t đ ng i u này s khuy n khích khách hàng m tài kho n ti n g i vào ngân hàng và s d ng th ATM đ giao d ch b i các “phòng giao d ch t đ ng” này có th ph c v khách hàng liên t c 24/24, 7 ngày/tu n s t o

đi u ki n cho khách hàng d dàng th a mãn nhu c u ti n m t Nh v y, ATM đã t o

đ c thói quen m i c a ng i dân, đó là thanh toán không dùng ti n m t

1.4 Tình hình h n ch r i ro th thanh toán

1.4.1 T i các qu c gia phát tri n

Trên th gi i, ho t đ ng kinh doanh th không ng ng phát tri n, th đã tr thành công c thanh toán ngày càng ph bi n Tuy nhiên, tình hình s d ng th gi m o, gian l n, tr m thông tin th c ng gia t ng theo, gây t n th t to l n cho các ngân hàng, các t ch c th và ch th Doanh s th thanh toán b l i d ng gian l n trên

th gi i đã r i vào tình tr ng báo đ ng Chuyên gia qu n lý r i ro c a H i Th Ngân hàng cho bi t, trên th gi i, t n th t cho gian l n th là r t l n nh t là đ i v i t

ch c th Visa và Master Card c tính kho ng 4,2 t USD tính đ n h t quý 3/2011

đ i v i Visa và đ n h t quý 2/2011 đ i v i Master Card C th , Visa m t 3,07 t USD, Master m t 1,13 t USD Cùng trong th i đi m đó, Vi t Nam th Visa m t kho ng 1,9 tri u USD còn Master Card m t kho ng 1,2 tri u USD

ACI Worldwide đã làm cu c kh o sát v i nh ng ng i s d ng th n m 2012 đ cho th y cái giá mà các ngân hàng ph i tr khi khách hàng c a h tr thành n n nhân

c a gian l n th , t l khách hàng c t quan h sau s c trung bình là 21% Trong s

nh ng ng i nh n đ c th thay th , 46% s d ng ít h n tr c và 50% n n nhân

c a gian l n th c ng b t đ u s d ng ti n m t th ng xuyên h n

T i châu Âu, vi c gia t ng gian l n th gi đã khi n ngành công nghi p tài chính chuy n sang công ngh chip thông minh ng d ng cho th ngân hàng và phát tri n các tiêu chu n k thu t EMV toàn c u S ch p nh n EMV th hi n m t s chuy n

h ng m nh m t các th t đ n gi n c a ngân hàng thanh toán, đ n v x lý thanh toán, các c a hàng và ch th

Ngoài ra, các ngân hàng phát hành th t i các qu c gia phát tri n th ng có m i liên

k t ch t ch v i Visa và Master đ th ng xuyên c p nh t danh sách các th có kh

n ng x y ra r i ro đ k p th i ng n ch n

ng th i, các ngân hàng đ u t vào b ph n qu n lý r i ro th nh có riêng h

th ng báo các giao d ch có kh n ng x y ra r i ro cho ch th , h th ng d báo các

th c a khách hàng đã b đ a ho c nh p li u vào các trang m ng đen đ t đó ngân hàng k p th i h tr khách hàng c ng nh gi m thi u thi t h i cho chính ngân hàng

1.4.2 T i m t s NHTM Vi t Nam

đ m b o tính an toàn trong thanh toán tr c tuy n b ng th qu c t , hi n t i các

đ n v cung c p d ch v thanh toán trong n c đ u liên k t và s d ng gi i pháp k thu t cao c a đ n v n c ngoài

Nh C ng thanh toán – Ví đi n t VTC Pay liên k t v i CyberSource - công ty thu c t ch c th Visa và là nhà cung c p d ch v qu n lý giao d ch thanh toán tr c tuy n l n nh t trên th gi i đ qu n lý r i ro trong thanh toán cho khách hàng

Nh ng hình th c b o m t đ c áp d ng nh :

Xác th c giao d ch th tr c tuy n qu c t - 3D Secure (tên riêng cho Visa là

Verified by Visa và MasterCard là MasterCard SecureCode) là gi i pháp làm t ng thêm 1 l p b o m t cho các giao d ch tr c tuy n t i nh ng website có logo Verified

by Visa ho c MasterCard SecureCode thông qua vi c xác th c ch th b ng m t mã xác th c ho c m t kh u t nh

Mã xác th c hay m t kh u t nh này đ c ngân hàng phát hành th cung c p cho ch

th thông qua tin nh n đi n tho i di đ ng (SMS) Khi mua hàng và thanh toán tr c tuy n, ngoài vi c đi n thông tin th , khách hàng c n cung c p thêm mã xác th c

tr c khi hoàn t t giao d ch

Vi c này gi ng nh có thêm 1 “hàng rào” b o v cho giao d ch thanh toán qua th

Qu c t , do đó ngay c khi m t thông tin th thì s ti n trong tài kho n c a khách hàng v n đ c đ m b o an toàn

Ngoài ra v i gi i pháp này khi hacker t n công nh m n c p thông tin tài kho n thì

c ng ch nh n đ c m t d i mã vô ngh a, thông tin c a khách hàng hoàn toàn đ c

b o m t

OTP (One time password) b ng th ma tr n: Là m t kh u s d ng m t l n giúp

khách hàng b o m t tài kho n khi th c hi n giao d ch.Th ma tr n OTP là th do VTC Pay phát hành dùng đ xác th c giao d ch mua s m trên h th ng VTC Pay Trên m i th có in m t b ng ma tr n s g m 64 ô s (8x8) khác nhau Sau khi đ ng

ký d ch v b o m t OTP ma tr n, m i l n th c hi n giao d ch có giá tr v t h n

m c b o m t, khách hàng nh p vào 3 t a đ ô s ng u nhiên đ c ch n t th

ODP ( One day Password) qua SMS ho c Email: là m t kh u s d ng trong ngày

giúp ch tài kho n VTC Pay b o m t thông tin sau m i giao d ch ODP có th s

d ng nhi u l n cho nhi u giao d ch khác nhau trong th i gian hi u l c là 24h k t khi nh n đ c tin nh n

1.4.3 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam:

T vi c nghiên c u tình hình r i ro th x y ra các qu c gia trên th gi i cho th y

s phát tri n c a th tr ng th Vi t Nam nh hi n nay đòi h i các ngân hàng ph i

đ u t h n n a h th ng thông tin c ng nh h th ng qu n lý r i ro th Do th thanh toán có m i quan h ch t ch v i s phát tri n h th ng công ngh thông tin Ngày nay, khi công ngh thông tin ngày càng phát tri n thì các r i ro trong ho t

đ ng thanh toán b ng th c ng đang ngày m t gia t ng theo chi u h ng ph c t p

Do đó, các NHTM Vi t Nam c n s m chu n b c s h t ng công ngh và đ u t

h th ng qu n lý r i ro th đáp ng theo tiêu chu n qu c t nh m h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán b ng th c a chính ngân hàng và khách hàng

Trong công cu c h n ch và phòng ch ng các r i ro cho th , các NHTM Vi t Nam không ch tri n khai các gi i pháp th c hi n t i chính ngân hàng đó mà nên ph i

h p v i nhau đ th c hi n các gi i pháp h n ch r i ro th đ t đ c k t qu t t nh t

ng th i, c n có s h tr t các t ch c th qu c t và các c quan ch c n ng

c ng nh ý th c c a chính nh ng ng i s d ng th Th tr ng th c a Vi t Nam

c n thi t ph i có m t môi tr ng pháp lý hoàn thi n, c ng nh có đ nh h ng và h

tr đ u t c a Chính ph và vai trò ch đ o tr c ti p c a Ngân hàng Nhà n c trong

vi c h tr các NHTM phát tri n th tr ng th an toàn và gi m thi u t i đa đ c các r i ro x y ra trong các ho t đ ng thanh toán b ng th

K T LU N CH NG 1

Trong ch ng 1, lu n v n đã trình bày đ c nh ng v n đ c b n bao g m:

- Trình bày t ng quan v th thanh toán nh ngu n g c ra đ i và phát tri n c a

th thanh toán, khái ni m, c u trúc, phân lo i th thanh toán, các ch th tham gia

trong quá trình phát hành và thanh toán th , qui trình phát hành, ch p nh n và thanh toán th

- Khái ni m v r i ro trong ho t đ ng kinh doanh th , trình bày các lo i r i ro đ c phân lo i chi ti t theo t ng ch th tham gia trong ho t đ ng thanh toán th và nguyên nhân gây ra r i ro trong ho t đ ng kinh doanh th

- Khái ni m v h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán th , các tiêu chí đ xác

đ nh kh n ng h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán th T đó, có th nêu lên

đ c ý ngh a c a vi c h n ch r i ro trong ho t đ ng thanh toán th đ i v i các NHTM, ch th , VCNT và cho chính n n kinh t

- M t s nét v tình hình r i ro và gian l n th thanh toán trên th gi i

Nh v y, thông qua ch ng 1, lu n v n đã trình bày c s lý lu n đ qua ch ng 2 chúng ta ti p t c tìm hi u v th c tr ng ho t đ ng kinh doanh th t i HSBC Vi t Nam và nh ng r i ro th th c t x y ra t i HSBC Vi t Nam trong nh ng n m v a qua

CH NG 2: TH C TR NG R I RO TRONG CÁC HO T

NG THANH TOÁN B NG TH C A HSBC VI T NAM

2.1 T ng quan v HSBC Vi t Nam và Trung Tâm th c a HSBC Vi t Nam 2.1.1 Gi i thi u t ng quan v HSBC Vi t Nam

2.1.1.1 Quá trình hình thành và phát tri n

T p đoàn HSBC là m t trong nh ng t ch c d ch v tài chính và ngân hàng l n nh t trên th gi i v i m t m ng l i r ng kh p châu M , châu Á Thái Bình D ng, châu Âu, Trung ông, châu Phi HSBC đ nh v th ng

hi u c a mình thông qua thông đi p "Ngân hàng toàn c u am hi u đ a ph ng"

V i tr s chính t i Luân ôn, T p đoàn HSBC có 9,500 v n phòng t i 86 qu c gia và vùng lãnh th T ng giá tr tài s n c a T p đoàn là 2.681 t đô la M tính đ n ngày 31 tháng 03 n m 2013

Ngân hàng HSBC Vi t Nam m v n phòng đ u tiên t i Sài Gòn vào n m 1870

N m 1995, chi nhánh TP H Chí Minh đ c c p phép ho t đ ng và cung c p đ y

đ các d ch v tài chính ngân hàng Nam 2005, HSBC khai tr ng chi nhánh Hà

N i và thành l p V n phòng i di n t i C n Th vào n m 2005 N m 2011 HSBC

chính th c m r ng m ng l i chi nhánh/phòng giao d ch trên c n c t i à

N ng, Bình D ng và ng Nai

Ngày 01 tháng 01 n m 2009, HSBC chính th c đ a ngân hàng con đi vào ho t

đ ng, tr thành ngân hàng n c ngoài đ u tiên đ a ngân hàng con vào ho t đ ng t i

Vi t Nam sau khi nh n đ c gi y phép c a Ngân hàng Nhà N c đ thành l p Ngân hàng 100% v n n c ngoài t i Vi t Nam vào tháng 09 n m 2008 Ngân hàng

m i có tên Ngân hàng TNHH m t thành viên HSBC (Vi t Nam) đ t tr s chính tòa nhà Metropolitan, 235 ng Kh i, Qu n 1, thành ph H Chí Minh Hi n t i,

m ng l i ho t đ ng c a ngân hàng bao g m m t h i s , m t chi nhánh và n m phòng giao d ch t i Tp H Chí Minh, m t chi nhánh, ba phòng giao d ch và m t

qu ti t ki m t i Hà N i, b n chi nhánh t i Bình D ng, C n Th , à N ng, ng Nai và hai v n phòng đ i di n t i H i Phòng và V ng Tàu

Bên c nh đó, HSBC còn s h u 20% c ph n t i Techcombank,tr thành ngân hàng n c ngoài đ u tiên t i Vi t Nam s h u 20% c ph n t i m t ngân hàng trong

n c HSBC còn s h u 18% c ph n c a T p oàn B o Vi t, t p đoàn b o hi m

và tài chính hàng đ u c a Vi t Nam và tr thành đ i tác chi n l c n c ngoài duy

nh t c a B o Vi t

Hi n t i, HSBC là ngân hàng n c ngoài l n nh t t i Vi t Nam xét v m ng

l i, ch ng lo i s n ph m, s l ng nhân viên và khách hàng V i l ch s phát tri n

c a HSBC c ng nh s am hi u v th tr ng Vi t Nam, HSBC kh ng đ nh cam k t mang đ n nh ng d ch v t t nh t và s hài lòng tuy t đ i cho khách hàng

V i h n 140 n m ho t đ ng t i Vi t Nam, HSBC cung c p đ y đ các d ch v tài chính bao g m:

- D ch v Tài chính Doanh nghi p

- D ch v Ngân hàng cho các T p đoàn a qu c gia và nh ch Tài chính

- D ch v Ti n t và Th tr ng v n

- D ch v Thanh toán và Qu n lý Ti n t

- D ch v Thanh toán Qu c t

- D ch v Ch ng Khoán

và t ch c ho t đ ng kinh doanh đ i v i Ngân hàng 100% v n n c ngoài

S đ 2.1: C c u t ch c ho t đ ng kinh doanh c a HSBC Vi t Nam

Ngu n: S đ c c u t ch c c a HSBC Vi t Nam

2.1.1.3 Phân tích k t qu ho t đ ng kinh doanh 2009 – 2012: