Luận văn thạc sĩ Các nhân tố tác động đến mức trích lập dự phòng rủi ro tín dụng và việc trình bày dự phòng rủi ro tín dụng trên báo cáo tài chính tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam

Trong quá trình này, thông tin k toán ngân hàng gi vai trò quan tr ng đ i khác... Wall và Ifterkhar Hasan 2003... Wall và Ifterkhar Hasan 2003, Grace T.. Wall và Ifterkhar Hasan 2003, Gr

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t này hoàn toàn là k t qu h c t p và nghiên c u c a chính b n thân N u có gì gian d i, tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m

TP H Chí Minh, ngày 19 tháng 02 n m 2014

Ph m ình Tu n

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG VÀ S

PH N M U 1

1 Lý do ch n đ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 4

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 4

4 Ph ng pháp nghiên c u 5

5 óng góp c a nghiên c u 7

6 K t c u đ tài 7

CH NG I: T NG QUAN LÝ THUY T 8

1.1 Ti p c n các nghiên c u trên th gi i 8

1.1.1 Nghiên c u c a Larry D Wall và Ifterkhar Hasan (2003) 8

1.1.2 Nghiên c u c a Grace T Chen và các c ng s ( 2005) 9

1.1.3 Nghiên c u c a Asokan Anvàarajan và các c ng s (2005) 10

1.1.4 Nghiên c u c a Ruey-Dang Chang và các c ng s (2008) 12

1.1.5 Nghiên c u c a Mahmuod O Ashour và các c ng s (2011) 13

1.1.6 Nghiên c u c a Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011) 14

1.2 T ng h p các nhân t trong các mô hình nghiên c u tr c đây 16

1.2.1 Quy mô ngân hàng 16

1.2.2 Lãi su t cho vay 17

1.2.5 H s r i ro tài chính 18

1.2.6 T l cho vay phi b t đ ng s n trên b t đ ng s n 18

1.2.7 T l v n ch trên t ng tài s n c a n m tr c 18

1.2.8 Kh n ng thu h i n x u 19

1.2.9 T l cho vay và đ u t trên ti n g i khách hàng 19

CH NG II: C S LÝ THUY T 20

2.1 Khái ni m r i ro tín d ng và d phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng 20

2.1.1 Khái ni m r i ro trong ho t đ ng ngân hàng 20

2.1.2 Khái ni m tín d ng, r i ro tín d ng 20

2.1.3 D phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng 24

2.2 C s xác đ nh r i ro tín d ng 26

2.2.1 Xác đ nh r i ro tín d ng theo IAS 39 và Hi p c v n Basel 26

2.2.1.1 Chu n m c k toán qu c t 39 (IAS 39) 26

2.2.1.2 Hi p c v n Basel 27

2.2.2 C n c xác đ nh r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam 29

2.2.2.1 ánh giá theo đ nh l ng 29

2.2.2.2 ánh giá theo đ nh tính 30

2.3 C n c cho vi c trình bày d phòng r i ro tín d ng trên BCTC t i các NHTM Vi t Nam 31

2.4 Lý thuy t c s cho vi c trình bày d phòng r i ro tín d ng trên BCTC t i các NHTM Vi t Nam 32

2.4.1 Lý thuy t thông tin b t cân x ng 32

2.4.2 Lý thuy t tín hi u 21

d ng t i các NHTM Vi t Nam 22

2.3.1 Lý thuy t u nhi m (Agency theory) 22

2.3.2 Lý thuy t tín hi u (Signalling theory) 33

CH NG III: THI T K NGHIÊN C U 38

3.1 Mô t t ng th và m u kh o sát 38

3.1.1 Mô t t ng th 38

3.1.2 Mô t m u kh o sát 38

3.2 Xây d ng gi thuy t nghiên c u và xác đ nh bi n s nghiên c u 40

3.2.1 Bi n ph thu c – d phòng r i ro tín d ng (ALL) 40

3.2.2 Bi n quy mô (SIZE) 41

3.2.3 T l v n ch trên t ng tài s n cu i n m tr c 42

3.2.4 Bi n n x u (NP) 43

3.2.5 Bi n thu nh p ròng tr c thu và d phòng (CROA) 44

3.2.6 H s r i ro tài chính (CE) 46

3.3 Mô hình nghiên c u 47

3.4 Quy trình th c hi n nghiên c u 50

CH NG IV: K T QU NGHIÊN C U 53

4.1 Th c tr ng d phòng r i ro tín d ng c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam hi n nay 53

4.1.1 C s pháp lý 53

4.1.1.1 Giai đo n 2000 – 2005 53

4.1.1.2 Giai đo n 2005 đ n nay 54

4.1.2 Th c tr ng trích l p d phòng r i ro tín d ng và trình bày r i ro tín d ng trên BCTC trong ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam 55

4.1.2.2 K toán d phòng r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam 58

4.1.2.3 Trình bày d phòng r i ro tín d ng trên Báo cáo tài chính 61

4.2 K t qu nghiên c u 63

4.2.1 Th ng kê mô t 63

4.2.2 Ma tr n h s t ng quan 65

4.2.3 K t qu nghiên c u 66

4.2.3.1 Ki m đ nh Hausman 66

4.2.3.2 K t qu h i quy theo FEM 67

4.2.3.3 ụ ngh a rút ra t k t qu nghiên c u 72

CH NG V: K T LU N VÀ KI N NGH 75

5.1 K t lu n 75

5.2 Ki n ngh 75

5.2.1 B sung quy đ nh v m c l p d phòng r i ro tín d ng cho các ngân hàng th ng m i 75

5.2.2 i v i nhà qu n lý ngân hàng 77

5.2.3 i v i k toán ngân hàng 79

5.2.4 Trình bày r i ro tín d ng trên BCTC c a ngân hàng 80

5.2.5 i v i công ty ki m toán 81

5.2.6 i v i đ i t ng s d ng báo cáo tài chính c a ngân hàng 81

5.3 H n ch và đ xu t h ng nghiên c u ti p theo 82

5.3.1 H n ch 82

5.3.2 H ng nghiên c u ti p theo 83

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

ACB Ngân hàng th ng m i c ph n Á Châu Asia Commercial Bank

Joint Stock Bank

BIDV Ngân hàng u t và phát tri n Vi t Nam Bank for Investment and

Development of Viet Nam

thành ph H Chí Minh

Housing Development Commercial Joint Stock Bank

MHB Ngân hàng phát tri n nhà ng b ng sông C u

Stock Bank

Stock Bank

VAS Chu n m c k toán Vi t Nam

B ng 2.1: i t ng xét r i ro tín d ng trong NHTM 23

B ng 3.1: B ng phân b m u đi u tra 39

B ng 3.2: T ng h p các nhân t nghiên c u 49

B ng 4.1: Mô t tóm t t các nhóm n .55

B ng 4.2: B ng x p h ng tín d ng c a ngân hàng Quân đ i (MB) 57

B ng 4.3: T l kh u tr tài s n bào đ m 59

B ng 4.4: B ng th ng kê mô t .64

B ng 4.5: Ma tr n h s t ng quan gi a các bi n 66

B ng 4.6: Ki m đ nh Hausman 67

B ng 4.7: K t qu h i quy v i mô hình tác đ ng c đ nh 68

PH N M U

1 Lý do ch n đ tài

Ngân hàng th ng m i là m t trung gian tài chính th c hi n ch c n ng cung

c p v n cho n n kinh t b ng cách tìm ki m nh ng ngu n ti n nhàn r i trong xư h i

và cung c p cho nh ng cá nhân, doanh nghi p đang c n v n ho t đ ng thông qua hình th c g i ti t ki n và cho vay i u này đư góp ph n thúc đ y s phát tri n c a ngành, các l nh v c theo và qua đó đ y m nh s phát tri n c a kinh t , xư h i

Trong th i gian qua, các ngân hàng th ng m i t i Vi t Nam đư có s phát tri n m nh m v c s l ng, ch t l ng và quy mô đ t ng b c h i nh p v i kinh t qu c t , đóng vai trò quan tr ng trong s phát tri n c a n n kinh t Vi t

Nam Trong quá trình này, thông tin k toán ngân hàng gi vai trò quan tr ng đ i

khác Vì nh ng thông tin này s có tác đ ng đ n ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng, ho t đ ng mua bán, đ u t c a nh ng c đông, nhà đ u t , ho c g i, rút ti n

c a khách hàng

Ngân hàng không tránh kh i vi c phát sinh nh ng kho n n x u, đi u này không

nh ng gây nh h ng đ n ho t đ ng, uy tín c a b n thân ngân hàng nói riêng mà còn gây nh h ng x u đ n n n kinh t qu c gia nói chung, đ c bi t khi n n kinh t

v n đang b nh ng nh h ng tiêu c c t cu c kh ng ho ng kinh t n m 2008 Theo nh Ngân hàng Nhà n c cho bi t, đ n cu i tháng 10/2012, n x u c a toàn

h th ng chi m kho ng 8,8 – 10% trên t ng d n , có nh ng ngân hàng t ng đ n

h n 50 l n s n và có kh n ng m t v n, trong khi h u h t các ngân hàng l n thì

n x u đ u t ng g p đôi Chính đi u này d n đ n hàng l at các ho t đ ng sáp nh p

gi a các ngân hàng hi n nay nh : s h p nh t c a SCB, TinNghiaBank và FicomBank t cu i n m 2011 i u này cho th y n x u đang gây khó kh n cho

ho t đ ng c a Ngân hàng, đ c bi t khi chúng chuy n thành nh ng kho n r i ro tín

d ng mà Ngân hàng ph i gánh ch u khi đ i t ng m t kh n ng thanh toán

B n ch t c a r i ro tín d ng là s t n th t tài chính tr c ti p ho c gián ti p

xu t phát t vi c ng i đi vay không th c hi n ngh a v tr n đúng h n theo cam

k t ho c m t kh n ng thanh toán i u này đòi h i bên cho vay ph i tìm m i cách

đ ki m soát đ c kh n ng tr n c a ng i đi vay, phán đoán đ c m c đ r i ro

khi cho vay c ng nh ki m soát t t m c đ r i ro tín d ng c a ngân hàng Và m t trong nh ng ho t đ ng góp ph n vào vi c ki m soát các kho n t n th t chính là công tác k toán các kho n r i ro tín d ng trong vi c ghi nh n k p th i, chính xác các kho n t n th t c ng nh l p d phòng r i ro tín d ng đ y đ

V i các ch c n ng t o ti n, trung gian và kinh doanh khi n ho t đ ng kinh doanh ngân hàng có nhi u đ c thù khác v i các doanh nghi p s n xu t kinh doanh

và ch u s đi u hành, giám sát ch t ch c a NHNN Chính vì v y, k toán các ho t

đ ng ngân hàng nói chung và k toán d phòng r i ro tín d ng ngân hàng nói riêng

ch u s chi ph i không ch c a h th ng chu n m c k toán mà còn ph i tuân th các quy đ nh c a NHNN Trong đó, quan đi m c a nhà l p quy v i k toán d n tích yêu c u k toán ghi nh n t n th t cho vay trên c s các s ki n x y ra trong k báo

cho vay Bên c nh đó, các nhà đi u hành ngân hàng (nh NHNN) l i quan tâm nhi u h n đ n vi c đ m b o an toàn v n, nên có quan đi m l p d phòng r i ro tín

d ng nhi u h n trong giai đo n kinh doanh t t đ có ngu n bù đ p khi r i ro th c

s x y ra (Wall & Koch, 2000) Nh v y cho th y, th c hành k toán d phòng r i

h ng c a các quy đ nh đ c ban hành c a NHNN Hay nói cách khác, đ đ m b o ghi nh n, đo l ng, trình bày và công b thông tin v d phòng r i ro tín d ng không ph i là đi u d dàng vì s tác đ ng c a các y u t bên trong và bên ngoài ngân hàng Nh vi c l p d phòng r i ro t n th t c a ngân hàng theo VAS luôn nh

h n s d phòng theo IAS do khó xác đ nh đ c lu ng ti n chi t kh u theo lưi su t

th c t hay không trích l p d phòng r i ro tín d ng đ i v i các kho n vay theo ch

đ nh, k ho ch c a Nhà n c

Bên c nh đó, vi c ghi nh n các kho n d phòng r i ro tín d ng vào chi phí

c ng khi n cho m c tiêu l i nhu n c ng nh nh ng m c tiêu khác c a ngân hàng b

nh h ng Chính vì v y, vi c ghi nh n d phòng r i ro tín d ng t i các ngân hàng còn có nhi u đi m không phù h p v i th c t phát sinh i u này d n đ n nhi u

tr ng h p khi n x u th t s phát sinh thì ngân hàng không có nh ng kho n d phòng r i ro đ đ m b o và khi n ngân hàng lâm vào tình tr ng khó kh n và có nguy c s p đ , gây h qu nghiêm tr ng Bên c nh đó, các thông tin không chính xác v m c l p d phòng so v i n x u mà ngân hàng đang gánh ch u đư khi n cho

nh ng nhà đ u t , khách hàng và các t ch c tài chính đư có cái nhìn sai l ch v

ho t đ ng c a ngân hàng, m c đ an toàn khi đ u t vào ngân hàng

V i nh ng bi n đ ng l n trong l nh v c ngân hàng liên quan đ n n x u và các kho n r i ro tín d ng th i gian qua đư t o nên m t nhu c u c p thi t cho nh ng nghiên c u v qu n tr r i ro tín d ng, gi i quy t r i ro trong ngân hàng, các bi n pháp giúp ngân hàng gi i quy t v n đ n x u, d phòng r i ro Hi n nay, có nhi u

đ tài nghiên c u trên th gi i đ c công b trên các t p chí qu c t v nhân t nh

h ng đ n l p d phòng r i ro tín d ng v i m c tiêu là k toán qu n tr l i nhu n và

v n b ng ph ng pháp đ nh l ng nh nghiên c u c a Ruey-Dang Chang và các

c ng s (2008), Mahmuod O Ashour và các c ng s (2011), ho c đ xác đ nh lỦ do

t i sao vi c trích l p d phòng l i không đ c th c hi n đ y đ , h p lỦ và mong

mu n ch ng minh tính h u ích cho ng i s d ng BCTC ngân hàng trong vi c đánh giá ho t đ ng ngân hàng nh nghiên c u c a Grace T Chen và các c ng s (

2005), Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011), hay v i m c đích xác đ nh đi m chung

và khác bi t v nhân t tác đ ng đ n trích l p d phòng r i ro tín d ng gi a các

n c khác nhau nh nghiên c u c a Larry D Wall và Ifterkhar Hasan (2003) Các

k t qu nghiên c u trên đ u đ a ra các nhân t tài chính và phi tài chính tác đ ng

đ n trích l p d phòng r i ro tín d ng trong l nh v c ngân hàng Tuy nhiên, các nhân t tác đ ng s có th gi ng ho c khác nhau tùy theo v trí đ a lỦ, đ t n c và

đ c đi m ngân hàng

Vì v y, v i s khác bi t trong l nh v c ngân hàng gi a Vi t Nam và các

n c s có nh ng nhân t khác bi t nh h ng đ n l p d phòng r i ro tín d ng,

đ c bi t là Vi t Nam v i l nh v c ngân hàng còn non tr và ti m tàng nhi u r i ro

Vi c đánh giá các nhân t tác đ ng đ n trích l p d phòng r i ro tín d ng s giúp cho k toán ngân hàng có th xác đ nh đ c m c t ng ho c gi m c a kho n d phòng d phòng r i ro tín d ng, t ng ng v i s tác đ ng c a các nhân t đó Ngoài ra, nhà qu n tr ngân hàng thông qua đó có th n m b t v các kho n t n th t

mà ngân hàng đư, đang và s gánh ch u m t cách chính xác, đ t đó đ a ra các quy t đ nh qu n tr v v n hi u qu nh t i v i ki m toán thì d a vào các nhân t tác đ ng này có th ki m tra vi c t ng ho c gi m m c trích l p d phòng trong t ng

n m có th t s phù h p hay không Còn nhà đ u t s có c n c đánh giá ho t đ ng

c a ngân hàng thông qua vi c đánh giá tính chính xác c a ngân hàng trong l p d phòng r i ro tín d ng

Xu t phát t yêu c u c a th c ti n, tác gi đư xác đ nh n i dung nghiên c u

“Các nhân t tác đ ng đ n m c trích l p d phòng r i ro tín d ng và vi c trình bày

d phòng r i ro tín d ng trên BCTC t i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam”

2 M c tiêu nghiên c u

su t cho vay, n x u, thu nh p tr c thu và d phòng, t l t ng d n trên v n

ch s h u v i d phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng th ng m i Vi t Nam

k t qu nghiên c u tr c đây hay không

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

- Ph m vi nghiên c u: lu n v n ti n hành nghiên c u t i các ngân hàng th ng

m i Vi t Nam trong kho ng th i gian 5 n m b t đ u t n m 2008 đ n 2012

4 Ph ng pháp nghiên c u

V i vi c áp d ng ph ng pháp đ nh l ng, đ tài s suy di n t các nghiên

c u tr c nh m d ki n mô hình lỦ thuy t s ki m đ nh

tài kh o sát các bi n đ c l p và bi n ph thu c trong mô hình nghiên c u

t BCTC và các thông tin trên Báo cáo th ng niên c a 23 NHTM trong th i gian 5

Ti n hành thu th p d li u ph c v cho vi c nghiên c u thông qua đi u tra ch n

m u v i kích c m u là 23 ngân hàng th ng m i Vi t Nam công b đ y đ các báo cáo tài chính qua 5 n m, t n m 2008 đ n 2012

Thu th p đ y đ báo cáo th ng niên, báo cáo tài chính c a các ngân hàng trong

th i gian 5 n m, b t đ u t 2008 đ n n m 2012 thông qua Website c a các ngân

hàng và các Website liên quan

S d ng các k thu t phân tích th ng kê mô t , phân tích h s t ng quan và phân tích các nhân t tác đ ng nh m xác đ nh nhân t và m c đ tác đ ng c a các nhân t đ n m c trích l p d phòng các kho n r i ro tín d ng t i ngân hàng th ng

Th c hi n các h i quy d li u d ng b ng

CH NG I

T NG QUAN NGHIÊN C U 1.1 Ti p c n các nghiên c u trên th gi i

Trong ph n này, ng i nghiên c u trình bày nh ng nghiên c u th c nghi m cùng k t qu nghiên c u đư đ c th c hi n trên th gi i

1.1 1 Nghiên c u c a Larry D Wall và Ifterkhar Hasan (2003)

Bài nghiên c u phân tích các y u t quy t đ nh đ n d phòng r i ro tín d ng

c a các ngân hàng, v i m u nghiên c u đ c l a ch n t các ngân hàng M và các ngân hàng ngoài n c M bao g m Canada, Nh t và m t nhóm 21 qu c gia Tác

gi s d ng mô hình nhân t tác đ ng c đ nh (fixed effects) đ xác đ nh và đo

l ng m c đ tác đ ng c a các nhân t đ n m c trích lâp d phòng r i ro tín d ng

Ph ng trình tính toán đ c tác gi s d ng nh sau:

LLAit =  1 + 2NPLit+ 3NCOit +4LOANit +1ERi,t-1+2RETNit + 1Yit + uit

Trong đó :

ERi,t-1 :t l v n ch trên tài s n cho ngân hàng i t i th i đi m k t thúc n m tr c

nh ng có s khác nhau v Ủ ngh a th ng kê gi a 2 khu v c C th là các ngân hàng

M có m c Ủ ngh a th ng kê th p h n các ngân hàng khác v LLA, NPL và NCO

T ng t nh v y, tác gi ti p t c so sánh gi a M v i Nh t B n và Canada đ th

hi n m c đ tác đ ng khác nhau c a các nhân t đ i v i m c trích l p d phòng t i

nh ng qu c gia khác nhau Qua đó, nghiên c u c ng ch ra r ng m t s bi n theo suy ngh s có tác đ ng m nh đ i v i ngân hàng n c này thì l i không ph i là nhân

t quan tr ng trong các ngân hàng n c khác

1.1.2 Nghiên c u c a Grace T Chen và các c ng s ( 2005)

Bài nghiên c u s d ng d li u c a 200 ngân hàng trong giai đo n 5 n m, t

n m 1995 đ n 1999 Bài nghiên c u nh n di n và ki m tra m i quan h gi a các nhân t và d phòng r i ro tín d ng K t qu nghiên c u ch ng minh tính h u ích cho ng i s d ng báo cáo tài chính ngân hàng trong vi c đánh giá ho t đ ng c a ngân hàng m t cách đ y đ h n

Nghiên c u c a nhóm tác gi đư xác đ nh các nhân t nh h ng đ n vi c trích l p d phòng các kho n r i ro tín d ng Nhóm tác gi đư đ a ra đ c gi thuy t bao g m các nhân t tác đ ng đ n s thay đ i m c trích l p d phòng r i ro

nh sau: Quy mô ngân hàng, các kho n n x u, lưi su t cho vay, t l cho vay c a các kho n phi b t đ ng s n trên b t đ ng s n, t l thu h i n đư xóa, n ròng t n

th t trong k M i quan h gi a các bi n đ c l p v i bi n ph thu c đ c tác gi

ki m tra b ng hai cách là s d ng bi u đ đ trình bày và s d ng phân tích h i

quy Mô hình tác gi s d ng cho nghiên c u nh sau:

ALLit = A0t + A1tNPLit+ A2tNRE/REit + A3tINTit + A4tCHAOFFit + A5tSIZEit

NRE/RE: là t l cho vay phi b t đ ng s n trên b t đ ng s n

RECOV: là t ng thu h i t n đư xóa trên t ng n n m tr c

CHAOFF: t l m t v n bình quân ba n m trên t ng n bình quân ba n m

SIZE: log c a t ng tài s n

K t qu nghiên c u cho th y t t c nh ng nhân t nghiên c u đ u th hi n s tác đ ng đ n t l trích d phòng r i ro tín d ng ngo i tr nhân t quy mô ngân

hàng là không có ý ngha th ng kê Nh ng ngân hàng có t l n x u t ng cao thì s

có xu h ng t ng m c trích l p d phòng r i ro Nh ng kho n cho vay càng r i ro thì lưi su t cho vay s càng cao, d n đ n lưi su t cho vay có t ng quan thu n v i

m c d phòng r i ro Các kho n cho vay b t đ ng s n thì an toàn h n là cho vay phi b t đ ng s n, vì v y t l cho vay c a các kho n phi b t đ ng s n trên b t đ ng

s n t ng thì m c d phòng s t ng T l thu h i n đư xoá có tác đ ng thu n chi u

v i m c l p d phòng, khi t l này t ng cao thì ngân hàng có xu h ng t ng m c trích l p d phòng Kinh nghi m v t n th t cho vay trong ngân hàng c ng có m i

t ng quan thu n v i d phòng r i ro, ngân hàng có càng nhi u kinh nghi m v t n

th t trong quá kh thì m c d phòng s cao h n nh ng ngân hàng ít kinh nghi m

1.1 3 Nghiên c u c a Asokan Anvàarajan và các c ng s (2005)

B ng cách thu th p đ y đ các thông tin, báo cáo tài chính hàng n m c a các ngân hàng th ng m i Úc trong giai đo n t n m 1991 đ n 2001, v i s l ng bao

g m 50 ngân hàng th ng m i, trong đó có 10 ngân hàng niêm y t và 40 ngân hàng

ch a niêm y t M c đích bài nghiên c u nh m xem xét vi c li u các ngân hàng Úc

có s d ng chi phí d phòng r i ro tín d ng trong vi c qu n tr thu nh p, v n và phát tín hi u hay không, và n u có thì m c đ chi phí d phòng đ c s d ng cho

m c đích này là bao nhiêu Tác gi s d ng h i quy OLS đ phân tích mô hình sau:

12 EBT*POST + a

13 LISTED * MCAP * POST + a

14 LISTED * EBT * POST

Trong đó:

LLPR: chi phí d phòng r i ro tín d ng trên d n bình quân

LLA = Chênh l ch t n th t cho vay/ t ng tài s n

GDP = Chênh l ch GDP, đ i di n cho s thay đ i trong t ng tr ng kinh t

MCAP = t l v n t có tr c d phòng r i ro tín d ng v n b t bu c t i thi u

EBT = thu nh p tr c thu và d phòng/ t ng tài s n bình quân

LISTED = Bi n gi (là 1 n u ngân hàng th ng m i niêm y t; 0 n u ngân hàng

th ng m i ch a niêm y t)

POST = Bi n gi (là 1 cho nh ng n m sau Basel 1996-2001, và 0 cho nh ng n m

tr c Basel 1991-1995)

TA = log (t ng tài s n)

CFEER = Thu nh p t hoa h ng và phí trên t ng tài s n

LISTED *MCAP = t ng tác gi a lo i ngân hàng th ng m i v i t l an toàn v n

LISTED * EBT = t ng tác gi a lo i ngân hàng th ng m i v i thu nh p

MCAP * POST = t ng tác gi a t l an toàn v n v i bi n gi POST

EBT * POST = t ng tác gi a thu nh p v i bi n gi POST

LISTED*MCAP*POST = T ng tác gi a lo i ngân hàng th ng m i v i t l an toàn v n và bi n gi POST

LISTED*EBT * POST = T ng tác gi a lo i ngân hàng th ng m i v i thu nh p

và bi n gi POST

K t qu nghiên c u cho th y các ngân hàng t i Úc s d ng d phòng r i ro

đ qu n lỦ các kho n thu nh p, các ngân hàng th ng m i niêm y t th c hi n nhi u

h n các ngân hàng th ng m i không niêm y t c bi t ho t đ ng qu n lỦ thu

nh p là rõ r t h n sau khi th c hi n Hi p c Basel Tuy nhiên, bài nghiên c u không tìm ra m i quan h gi a d phòng r i ro và qu n lỦ v n Bên c nh đó, bài nghiên c u nh n th y chi phí d phòng r i ro tín d ng không đ c xem tr ng trong giai đo n h u Basel so v i th i k tr c Basel i u này cho th y r ng các báo cáo thu nh p có l không ph n ánh đúng th c t s ki n kinh t phát sinh d i nh ng

con s

1.1.4 Nghiên c u c a Ruey-Dang Chang và các c ng s (2008)

V i ngu n d li u đ c l y t các ngân hàng niêm y t trên th tr ng ch ng khoán ài Loan trong giai đo n t n m 1996 đ n 2004 v i 164 quan sát Nhóm tác

gi ti n hành đi u tra m i quan h gi a d phòng r i ro tín d ng và 6 ch s v hi u

su t ho t đ ng c a ngân hàng trong giai đo n 1996 – 2004 d i s ki m soát v lo i hình ngân hàng, tình tr ng s h u và quy mô tài s n Ngoài ra, bài nghiên c u c ng

đi u tra xem li u các nhà qu n lỦ ngân hàng có Ủ đ nh s d ng d phòng r i ro tín

d ng nh m t công c đ qu n lỦ thu nh p Tác gi th c hi n h i quy các bi n thu

nh p tr c thu và d phòng, thu nh p n m sau, n x u, t l n x u, t l d phòng

n x u và ki m tra các gi thuy t thông qua mô hình sau:

DLLPt= 0 + 1GOVERNt + 2CATAt + 3lnASSET + 4BP_EARNt + 5EARNt+1

+ 6BISt + 7 R_NPL t+ 8NPLt + 9R_COVERt + t

Trong đó:

DLLPt: chi phí d phòng r i ro tín d ng trong n m t

GOVERNt: là bi n gi (b ng 1 khi là ngân hàng nhà n c, ng c l i là 0)

CATAt: là bi n gi (b ng 1 khi là ngân hàng th ng m i, ng c l i là 0)

lnASSETt: log (t ng tài s n)

K t qu nghiên c u ch ra BP_EARNt, EARNt+1, lnASSETt, NPLt là nh ng

bi n có t ng quan v i DLLP v i m c Ủ ngh a 1% Trong đó, BP_EARNt có t ng

quan thu n v i DLLP cho th y các nhà qu n lỦ ngân hàng có xu h ng t ng chi phí

d phòng r i ro tín d ng nh m xóa n x u c ng nh gi m t l n x u Thu nh p

n m sau c ng có t ng quan thu n cho th y các nhà qu n lỦ có s d ng chi phí d phòng r i ro tín d ng đ c Ủ nâng cao thu nh p n m sau lên Ng c l i, lnASSETt

l i th hi n t ng quan ngh ch, t c là quy mô ngân hàng càng l n thì chi phí d phòng r i ro tín d ng càng nh Bi n NPLt có m i t ng quan thu n v i d phòng

r i ro tín d ng, khi th y n x u gia t ng thì các nhà qu n lỦ s t ng chi phí d phòng r i ro tín d ng Nh ng t l n x u l i không có Ủ ngh a th ng kê trong mô hình, t l an toàn v n c ng b bác b nh h ng đ n d phòng r i ro tín d ng K t

qu c ng không tìm th y b ng ch ng v nh h ng c a GOVERNt CATAt đ n

m c d phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng

1.1.5 Nghiên c u c a Mahmuod O Ashour và các c ng s (2011)

th c hi n bài nghiên c u này, nhóm tác gi đư ti n hành thu th p d li u

th c p t các báo cáo tài chính c a 7 ngân hàng Palestine trong 5 n m t n m 2006

đ n n m 2010 v i 35 quan sát M c đích bài nghiên c u nh m ki m tra li u các nhà

qu n lỦ ngân hàng Palestine tham gia vào các quy t đ nh qu n lỦ cho vay và d phòng r i ro nh m làm đ p báo cáo thu nh p ho c qu n lỦ v v n ki m tra gi thuy t nghiên c u v các y u t nh h ng đ n trích l p d phòng r i ro tín d ng

c a các ngân hàng, kh n ng đi u ch nh thu nh p, t l n trên v n và d tr pháp

lỦ, tác gi s d ng mô hình h i quy nhi u giai đo n c a Zoubi & Al-Khazali (2007) sau khi đư s a đ i Mô hình có d ng nh sau:

LLP = CROA + LD + DE + RD + LOGTA + CAR + TYPE

Trong đó:

LLP: m c trích l p d phòng trên t ng n

CROA: thu nh p tr c thu và d phòng trên t ng tài s n

LD: t l cho vay và đ u t trên ti n g i c a khách hàng

DE: t l t ng d n trên v n ch

RD: chênh l ch gi a d tr hi n t i c a ngân hàng tr đi d tr b t bu c / v n ch

LOGTA: log (t ng tài s n)

CAR: t l an toàn v n c a ngân hàng tr đi t l an toàn v n t i thi u

TYPE: Bi n gi (b ng 1 n u là ngân hàng H i giáo và ng c l i b ng 0)

K t qu nghiên c u cho th y không có b ng ch ng nào ch ng t là các nhà

qu n lỦ ngân hàng s d ng d phòng cho vay đ làm đ p báo cáo thu nh p c a h

K t qu c ng bác b gi thuy t cho r ng t l t ng d n trên v n ch càng cao thì

m c đ d phòng r i ro c a ngân hàng càng th p Tuy nhiên, k t qu ch ra r ng các nhà qu n lỦ đư gi m d phòng r i ro cho vay khi có yêu c u t ng d tr pháp lỦ cao

h n m c d tr hi n t i c a ngân hàng T ng t nh v y, t l cho vay và đ u t trên ti n g i khách hàng có t ng tác ng c chi u v i d phòng r i ro, vì khi t l này càng cao thì ngân hàng càng c n nhu c u v n bên ngoài Vì v y, ngân hàng có

đ ng c đ gi m d phòng r i ro tín d ng nh m gi m nguy c nh n th c r i ro t

khách hàng đ thu hút v n t bên ngoài Ngoài ra, không có b ng ch ng nào ch ng minh s khác bi t gi a ngân hàng H i giáo v i ngân hàng thông th ng

1.1.6 Nghiên c u c a Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011)

Bài nghiên c u s d ng d li u c a 12 ngân hàng đ c thu th p trong th i gian 14 n m, b t đ u t n m 1996 đ n n m 2009 Tác gi nh n th y r ng không có

m t tài li u nào đ c p đ n vi c tìm hi u lỦ do t i sao các ngân hàng th ng m i Malaysia đư không th c hi n vi c trích l p d phòng đ y đ và h p lỦ các kho n r i

ro tín d ng c a h trong giai đo n kh ng ho ng kinh t b t đ u t tháng 07 n m

1997 Vì v y, tác gi ti n hành nghiên c u đi u tra các y u t tác đ ng đ n vi c không trích l p d phòng r i ro tín d ng đ y đ và h p lỦ

Bài nghiên c u s d ng mô hình nhân t tác đ ng c đ nh (Fixed Effect Model) nh sau:

LLPit = B0 + B1NPLit + B2RCit + B3IIit + B4NPit + B5LAit + B6GDPit+ eit

Trong đó:

LLP: Chi phí d phòng r i ro tín d ng

NPL: N x u

II: Thu nh p t lưi cho vay

NP: L i nhu n ròng

GDP: đ c cho b ng 1n u GDP n m nay cao h n n m tr c, n u không thì b ng 0

K t qu nghiên c u cho th y r ng nhân t c tính thu h i n x u (RC) không cung c p đ b ng ch ng đ ch ng minh nh h ng c a nó đ n s ti n trích

l p d phòng r i ro tín d ng trên các kho n n x u K t qu c ng đ ng th i bác b

kh n ng nhân t n x u (NPL) và nhân t GDP có nh h ng đ n s m c trích l p

d phòng Tuy nhiên, thu nh p t lưi su t cho vay (II), l i nhu n ròng (NP), các kho n cho vay và ng tr c (LA) đ u tác đ ng đ n m c trích l p d phòng c a các ngân hàng Malaysia v i m c Ủ ngh a là 1% Trong đó, II và LA đ u có m i t ng quan thu n v i chi phí d phòng r i ro tín d ng, trong khi NP thì ng c l i Nh

v y, ba nhân t trên là nh ng nhân t giúp cung c p cái nhìn và nh n th c v r i ro tín d ng trong vi c xác đ nh li u chi phí d phòng r i ro tín d ng có đ y đ và h p

lỦ trên các kho n n x u hay không

B ng 1.1- T ng h p các nghiên c u và mô hình phân tích

1 D Wall và Ifterkhar Hasan (2003);

Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011)

S d ng mô hình các nhân t tác đ ng

c đ nh (Fixed Effect Model) trong nghiên c u các nhân t tác đ ng đ n chi phí d phòng r i ro tín d ng

2 Grace T Chen và các c ng s (

2005)

S d ng mô hình Pooled (Pooled

Model) trong nghiên c u các nhân t tác

đ ng đ n d phòng r i ro tín d ng

t ng quan gi a chi phí d phòng r i ro tín d ng và qu n lỦ thu nh p

5 Mahmuod O Ashour và các c ng s

(2011)

S d ng mô hình h i quy đa giai đo n

đ n nh t (single stage multiple regression model) trong nghiên c u v vai trò c a chi phí d phòng r i ro tín

d ng đ n qu n lỦ thu nh p và ngu n v n

Ngu n: T ng h p t nh ng nghiên c u trên th gi i

1.2 T ng h p các nhân t trong các mô hình nghiên c u tr c đây

Nh ng nghiên c u th c nghi m trên th gi i v các nhân t tác đ ng đ n trích l p d phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng đư giúp xác đ nh và ch ng minh

nh ng nhân t có kh n ng tác đ ng đ n m c trích l p d phòng r i ro tín d ng

Nh ng nhân t này có th gi ng nhau ho c khác nhau trong t ng nghiên c u, th m chí m c đ tác đ ng c a các nhân t trong t ng nghiên c u là khác nhau Ng i nghiên c u s ti n hành t ng h p các nhân t tác đ ng đ c đa s các nghiên c u

th c nghi m l a ch n khi nghiên c u đ làm c s cho vi c l a ch n các nhân t

đ a vào mô hình trong bài nghiên c u

1.2.1 Quy mô ngân hàng

Quy mô ngân hàng là m t trong nh ng nhân t đ c nhi u nghiên c u trên

th gi i l a ch n và đ a vào mô hình Nó th hi n m t m i t ng quan thu n v i

m c l p d phòng trong ngân hàng Nh ng ngân hàng l n h n thì đ c d đoán là

s trích l p d phòng r i ro tín d ng cao h n nh ng ngân hàng có quy mô nh Các

nghiên c u Larry D Wall và Ifterkhar Hasan (2003), Grace T Chen và các c ng s

(2005), Asokan Anvàarajan và các c ng s (2005), Mahmuod O Ashour và các

c ng s (2011) đ u l a ch n đ a nhân t này vào bài nghiên c u c a mình

1.2.2 Lãi s u t cho vay

Lưi su t cho vay, theo nh nghiên c u c a Grace T Chen và các c ng s

(2005), s cao n u nh kho n vay đó đ c đánh giá là có r i ro và ng c l i Bên

c nh đó, nghiên c u th c nghi m c a Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011) c ng cung

c p b ng ch ng cho nh h ng c a lưi su t cho vay đ n m c trích l p d phòng trong các ngân hàng Malaysia

1.2.3 N x u

Nhìn chung, các nghiên c u đ u cho r ng n x u là nhân t tác đ ng m nh

đ n m c trích l p d phòng r i ro tín d ng Khi n x u t ng cao thì m c trích l p s

t ng lên nh m đ m b o an toàn trong ho t đ ng c a ngân hàng Larry D Wall và

Ifterkhar Hasan (2003), Grace T Chen và các c ng s (2005), Asokan Anvàarajan

và các c ng s (2005) và Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011) trong nghiên c u th c nghi m c a mình đ u cho r ng n x u có m i t ng quan thu n v i m c trích l p

d phòng r i ro tín d ng

1.2.4 Thu nh p ròng tr c thu và d phòng

Trên th gi i có khá nhi u các nghiên c u liên quan đ n vi c li u các nhà

qu n lỦ ngân hàng có hay không đi u ch nh l i nhu n thông qua trích l p d phòng

r i ro tín d ng Các nghiên c u th c nghi m c a Larry và Ifterkhar Hasan (2003),

Asokan Anvàarajan và các c ng s (2005), Ruey-Dang Chang và các c ng s

(2008), Mahmuod O Ashour và các c ng s (2011) đ u l a ch n nhân t này làm

c n c đ a ra nh ng b ng ch ng nh t quán cho th y vi c s d ng trích l p d phòng r i ro tín d ng trong qu n lỦ v thu nh p trong các ngân hàng

1.2.5 H s r i ro tài chính

Nh ng ngân hàng có t l t ng d n trên t ng ngu n v n (ho c là t l t ng

d n trên t ng tài s n) t ng cao th hi n r i ro mà ngân hàng ph i đ i m t trong

t ng lai T s này ám ch r ng các c đông đang th c hi n chính sách thâm d ng

n và làm cho ngân hàng tr nên r i ro h n i u này hoàn toàn không có l i cho

ngân hàng khi đ c đánh giá v đ an toàn và tính h p d n trong vi c thu hút dòng

ti n vào Vì v y, ngân hàng s tìm cách gi m t l này xu ng b ng cách t ng c ng

v n làm t ng tài s n c a ngân hàng thông qua gi m các kho n d phòng r i ro Nhân t này đ c hai nghiên c u th c nghi m c a Larry và Ifterkhar Hasan (2003)

và Mahmuod O Ashour và các c ng s (2011) l a ch n đ đ a vào mô hình nghiên

c u nh n th c r i ro tác đ ng th nào đ n m c trích l p d phòng r i ro tín d ng

1.2.6 T l cho vay phi b t đ ng s n trên b t đ ng s n

Grace T Chen và các c ng s (2005) cho r ng vì v n đ b o m t cho vay

c a ngân hàng và h n ch v công b thông tin nên chúng ta không th xác đ nh

đ c t ng s cho vay c a ngân hàng có đ m b o Vì v y, tác gi nh n đ nh các kho n cho vay b t đ ng s n là nh ng kho n vay đ m b o trong khi các kho n vay

th ng m i và cá nhân khác thì không nh t thi t là có s đ m b o Trong bài nghiên

c u, tác gi s d ng các kho n cho vay b t đ ng s n thay th cho các kho n vay th

ch p Do đó, khi t l cho vay phi b t đ ng s n trên b t đ ng s n cao, ngh a là t

tr ng cho vay b t đ ng s n th p h n so v i phi b t đ ng s n thì t n th t cho vay s cao h n

1.2.7 T l v n ch trên t ng tài s n c a n m tr c

T l v n ch trên t ng tài s n c a n m tr c th p cho th y ngân hàng đang

có d u hi u không an toàn v ngu n v n ho t đ ng Vì v y, các nhà qu n lỦ s có

xu h ng gi m m c trích l p d phòng nh m t ng t l an toàn v n c a ngân hàng trong n m nay Y u t này xu t hi n trong mô hình nghiên c u c a Larry và

Ifterkhar Hasan (2003) vì tác gi cho r ng dù h s c a bi n không có Ủ ngh a thì

không có ngh a là các nhà qu n lỦ ngân hàng không s d ng chi phí d phòng đ

qu n lỦ v n

1.2.8 Kh n ng thu h i n x u

Bình th ng các nhà qu n lỦ th ng s có xu h ng c n th n h n khi c tính nh ng k t qu trong t ng lai i v i nh ng kho n t n th t cho vay d ki n thì nh ng nhà qu n lỦ ngân hàng cho r ng c n thi t ph i l p d phòng nhi u h n cho các kho n n khó đòi d ki n đ không ph i đ i m t v i vi c ph i xóa n cho

nh ng kho n n l n trong t ng lai V i vi c c tính n khó đòi cao h n thì

nh ng kho n n ph i xóa n s th p h n d ki n và các ngân hàng có th thu h i nhi u h n d ki n đ i v i nh ng kho n n đư xóa Vì v y, Grace T Chen và các

c ng s (2005) cho r ng nh ng ngân hàng có kh n ng thu h i n đư xóa tr c đây cao h n thì s có xu h ng đánh giá cao vi c l p d phòng r i ro Tuy nhiên, Mohd Yaziz Bin Mohd Isa (2011) l i đ a ra b ng ch ng ng c l i trong nghiên c u th c nghi m c a mình

1.2.9 T l cho vay và đ u t trên ti n g i khách hàng

Nhân t t l này đ c đ a ra trong nghiên c u c a Mahmuod O Ashour và các c ng s (2011) Bài nghiên c u ch ng minh r ng khi t l cho vay và đ u t trên ti n g i t ng lên thì chi phí d phòng r i ro tín d ng s gi m xu ng Vì lúc này ngân hàng c n m r ng huy đ ng ngu n v n t bên ngoài nên s gi m chi phí d phòng r i ro nh m làm gi m c m nh n r i ro t phía khách hàng

CH NG II

C S LÝ THUY T 2.1 Khái ni m r i ro tín d ng và d phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng

2.1.1 Khái ni m r i ro trong ho t đ ng ngân hàng

Theo Basel I, r i ro là nh ng s ki n gây nh h ng x u đ n vi c đ t đ c

m c tiêu c a ngân hàng ánh giá này bao g m t t c r i ro mà ngân hàng ph i đ i

m t nh r i ro chuy n nh ng, r i ro th tr ng , r i ro lưi su t, r i ro thanh kho n,

r i ro ho t đ ng, r i ro pháp lỦ và r i ro danh ti ng gây nh h ng x u đ n ho t

đ ng ngân hàng

Theo tài li u c a y ban ch ng kho n Nhà n c (State Security Commission

of Viet Nam) cung c p trong h i th o “Qu n tr r i ro đ i v i Ngân hàng th ng

m i” t i thành ph H Chí Minh ngày 04/08/2006 đư đ nh ngh a “R i ro trong kinh doanh ngân hàng là kh n ng m t hành đ ng ho c m t s ki n nào đó có th đem

l i nh ng k t qu b t l i, nh h ng tr c ti p đ n ngu n thu nh p hay ngu n v n

c a t ch c, ho c t o ra các tr ng i ng n c n t ch c ti p t c kinh doanh và t n

d ng c h i t o ra l i nhu n”

Theo h ng d n c a NHNN, r i ro c a các TCTD t i Vi t Nam bao g m: r i

ro tín d ng, r i ro th tr ng, r i ro thanh kho n, r i ro ho t đ ng, r i ro danh ti ng,

r i ro chi n l c và r i ro tuân th (NHNN, 2009)

Qua đó ta có th nh n th y r i ro trong ho t đ ng ngân hàng là nh ng bi n

c không mong đ i d n đ n s t n th t tài s n trong ngân hàng, gi m sút l i nhu n

th c t so v i d ki n ho c b ra thêm m t kho n chi phí đ có th hoàn thành m t nghi p v tài chính nh t đ nh

2.1.2 Khái ni m tín d ng, r i ro tín d ng

Ho t đ ng quan tr ng nh t và mang l i ngu n thu nh p ch y u c a ngân hàng là ho t đ ng tín d ng ngân hàng ó là các ho t đ ng cho vay, cho thuê tài chính, chi t kh u gi y t có giá, b o lưnh M t kho n vay đ c xác đ nh theo quy

đ nh c a FASB là m t “ h p đ ng quy n nh n ti n theo yêu c u và đ c công nh n

là m t tài s n trong báo cáo tín d ng c a tình hình tài chính ngân hàng” Còn theo IASC xác đ nh thì các kho n vay là “tài s n tài chính phi phái sinh v i các kho n thanh toán c đ nh ho c có th xác đ nh mà không b gi i h n trong ho t đ ng th

tr ng khác nh : nh ng ng i s h u có Ủ đ nh bán ngay l p t c ho c trong t ng lai g n, nh ng ng i có Ủ đ nh bán, hay nh ng ng i s h u nh ng kho n vay b suy gi m tín d ng nên có Ủ đ nh bán”

Khi ti n hành c p tín d ng cho khách hàng, ngân hàng s ti n hành đánh giá

kh n ng c a khách hàng nh m đ m b o khách hàng s có th tr n g c và lưi vay Tuy r ng vi c đánh giá có th theo đúng các quy đ nh c a n i b ngân hàng, ho c

c a c quan qu n lỦ liên quan, nh ng nó c ng không th đ m b o ch c ch n cho

ngân hàng khi ch u s nh h ng tác đ ng c a các nhân t thay đ i do đi u ki n kinh t ho c b n thân khách hàng Và đi u này d n đ n nh ng r i ro, m t mát đ i

v i tài s n c a ngân hàng, và đ c g i là r i ro tín d ng trong ngân hàng

R i ro tín d ng có th hi u là m t kho n l ti m tàng khi ngân hàng ti n hàng cho vay i u đó có ngh a là lu ng thu nh p d tính t kho n cho vay đó không đ c th c hi n ho c th c hi n không đ y đ v c s l ng và th i gian

(A.Saunder và H.Lange, 2000)

Theo quan đi m c a Greuning và Bratanovic (2003) thì cho r ng r i ro tín

d ng là r i ro mà ng i đi vay không th chi tr ti n lưi ho c v n g c theo đúng

nh th i gian đư đ c kỦ k t trong h p đ ng tín d ng R i ro tín d ng t c là vi c

ch m tr trong chi tr n vay, ho c t h n là không hoàn tr đ c toàn b kho n n

kh n ng thanh toán c a ngân hàng

R i ro tín d ng là s thay đ i ti m n c a thu nh p thu n và th giá c a v n

xu t phát t vi c khách hàng không thanh toán hay thanh toán tr h n v n g c và lưi vay theo th a thu n i u này ngh a là ngân hàng đang n m gi tài s n sinh l i và

có kh n ng x y ra r i ro nh h ng đ n thu nh p và vón c a ngân hàng khi khách hàng thanh toán tr ho c không thanh toán (Timothy W.Koch, 1995)

Theo h ng d n c a NHNN, r i ro tín d ng đ c hi u là r i ro ti m n đ i

v i thu nh p ho c v n phát sinh khi ng i vay ho c đ i tác không th c hi n đúng đi u kho n c a h p đ ng ho c không th c hi n đ y đ nh th a thu n t i

đi u kho n c a h p đ ng R i ro tín d ng là lo i r i ro d nh n th y nh t liên quan

đ n ho t đ ng kinh doanh c a TCTD Tuy nhiên, đ nh ngh a này hàm ch a nhi u

khía c nh h n m t đ nh ngh a truy n th ng v n cho r ng r i ro tín d ng ch liên

quan đ n các ho t đ ng cho vay R i ro tín d ng c ng phát sinh trong nhi u lo i

TCTD đ i lý, các đ i tác kinh doanh s n ph m phái sinh hay các đ i tác ngo i

h i R i ro tín d ng c ng có th phát sinh t r i ro qu c gia, c ng nh phát sinh

m t cách gián ti p thông qua ho t đ ng b o lãnh R i ro tín d ng t n t i trên c

n i b ng và ngo i b ng cân đ i c a TCTD (NHNN, 2009)

Theo quy t đ nh s 439/2005/Q -NHNN th r i ro tín d ng là kh n ng x y

ra t n th t trong ho t đ ng ngân hàng c a t ch c tín d ng do khách hàng không

th c hi n ho c không có kh n ng th c hi n ngh a v c a mình theo cam k t

hoưn hi u l c đ n ngày 01/06/2014, theo đó thì r i ro tín d ng trong ho t đ ng ngân hàng là t n th t có kh n ng x y ra đ i v i n c a t ch c tín d ng, chi nhánh ngân hàng n c ngoài do khách hàng không th c hi n ho c không có kh n ng th c hi n

m t ph n ho c toàn b ngh a v c a mình theo cam k t

M t trong nh ng khác bi t c b n c a hai v n b n trên c a NHNN là ph m

vi xét r i ro tín d ng Thông t 02 đ a ra ph m vi xét r i ro tín d ng bao quát và rõ

h n Quy t đ nh 493

B ng 2.1- i t ng xét r i ro tín d ng trong NHTM

a) Các kho n cho vay, ng tr c, th u

chi và cho thuê tài chính

th ng phi u và gi y t có giá khác

c) Các kho n bao thanh toán

d) Các hình th c tín d ng khác

a) Cho vay b) Cho thuê tài chính

c) Chi t kh u, tài chi t kh u các gi y t

có giá và công c chuy n nh ng khác

d)Bao thanh toán

Nh v y, ph m vi xem xét phân lo i n làm c s cho d phòng r i ro tín

d ng c a Thông t 02 bao quát, đ y đ và chi ti t h n Quy t đ nh 493 V i Quy t

đ nh 493 tr c đây thì TCTD có th lách vi c trích l p d phòng r i ro tín d ng

b ng cách cho vay d i các hình th c khác, và nh v y s khi n l i nhu n c a ngân hàng t ng lên do không ph i m t chi phí d phòng r i ro tín d ng Tuy nhiên, Thông t 02 đư m r ng đ nh ngh a các kho n vay nên các TCTD s ph i th n tr ng

h n khi cho vay c ng nh trích l p d phòng r i ro tín d ng Bên c nh đó, Thông t

02 áp d ng t l chi t kh u th n tr ng h n đ i v i tài s n th ch p, đi u này s d n

đ n giá tr th ch p s th p đi trong khi d phòng cho kho n vay s t ng lên Ví d

nh t l kh u tr c a tài s n đ m b o là b t đ ng s n lên t i 50%

Thông t 02 th hi n đ c s kiên quy t c a NHNN trong vi c đ a các quy

đ nh v phân lo i n và trích l p d phòng r i ro tín d ng c a Vi t Nam t ng b c

nhi m h n trong vi c cho vay, đánh giá đúng nh ng r i ro và th hi n s th n tr ng trong vi c phân lo i n và trích l p d phòng đ bù đ p cho n x u

2.1.3 D phòng r i ro tín d ng trong ngân hàng

Khi m t ngân hàng nh n ra s ki n, hay m t nhóm các s ki n có th d n

đ n nh ng r i ro tín d ng t phía khách hàng, d a vào các h ng d n, ngân hàng s

nh n di n và đánh giá r i ro đ t đó c l ng kh n ng t n th t tài s n c a ngân

hàng M t kho n n c a khách hàng đ c ngân hàng xác đ nh có kh n ng r i ro không thu h i đ c m t ph n hay toàn b , ngân hàng s ghi nh n ph n t n th t d

ki n không thu h i đ c c a s d n g c vào chi phí trong k , và kho n chi phí

này là chi phí d phòng r i ro c a ngân hàng

Theo IAS 39 – đo n 58, yêu c u m i đ n v vào cu i m i k k toán ph i đánh giá xem li u có b t k b ng ch ng khách quan nào th hi n m t tài s n tài

thành l p, t ch c ph i c tính kho n t n th t m t cách đáng tin c y Sau đó, giá

tr ghi s có th đ c gi m m t cách tr c ti p ho c thông qua tài kho n d phòng

ây là kho n d phòng dành cho s suy gi m v tài s n c a ngân hàng khi phát sinh các r i ro và c tính đ c t n th t đáng tin c y

Theo IFRS 7- đo n 1, yêu c u đ n v c n cung c p thông tin đ ng i s

d ng đ đánh giá đ c b n ch t và quy mô r i ro (bao g m r i ro tín d ng) phát sinh t công c tài chính (trong đó bao g m tài s n tài chính) mà ngân hàng ph i

ch u trong k kinh doanh c ng nh vào ngày l p BCTC và ngân hàng đư qu n tr các r i ro này nh th nào đ t đ c yêu c u này, IFRS 7 các đo n 36-38 yêu

c u các đ n v c n công b các thông tin đ nh l ng và đ nh tính v các r i ro phát

sinh t các TSTC (trong đó bao g m c các kho n d n tín d ng ngân hàng c a các NHTM), bao g m c các công b t i thi u v r i ro tín d ng Các thông tin đ nh tính mô t m c tiêu c a nhà qu n tr c ng nh chính sách và quá trình qu n tr r i ro này Các công b đ nh l ng cung c p thông tin v quy mô, ph m vi mà t ch c

ph i ch u t n th t t các r i ro đ c d a trên thông tin đ c cung c p b i qu n tr nhân s cu đ n v Tiêu chu n này c ng đòi h i các ngân hàng ph i ti t l thông tin đ nh tính và đ nh l ng v các r i ro phát nh m giúp ng i s d ng báo cáo tài chính đánh giá ch t l ng tín d ng c a các tài s n tài chính, m c đ và ngu n d phòng r i ro

i u 131 Lu t s 47/2010/QH12: Lu t các t ch c tín d ng quy đ nh v d phòng r i ro nh sau: “ T ch c tín d ng, chi nhánh ngân hàng n c ngoài ph i d phòng r i ro trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng, chi nhánh ngân hàng n c ngoài Kho n d phòng r i ro đ c h ch toán vào chi phí ho t đ ng” “Vi c phân lo i tài

s n có, m c trích, ph ng pháp trích l p d phòng r i ro và vi c s d ng d phòng

đ x lỦ r i ro trong ho t đ ng do Ngân hàng Nhà n c quy đ nh sau khi th ng nh t

v i B Tài chính” Nh v y, r i ro tín d ng là d ng r i ro th ng xuyên xu t hi n trong ho t đ ng c a t ch c tín d ng Vì v y, vi c trích l p d phòng đ x lỦ r i ro

là đi u c n thi t nh m đ m b o an toàn cho ho t đ ng c a t ch c tín d ng

Theo quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN thì d phòng r i ro là kho n ti n đ c trích l p đ d phòng cho nh ng t n th t có th x y ra do khách hàng c a t ch c tín d ng không th c hi n ngh a v theo cam k t D phòng r i ro đ c tính theo d

n g c và h ch toán vào chi phí ho t đ ng c a t ch c tín d ng

Theo thông t 02/2013/TT-NHNN s đ c thay th cho quy t đ nh

đ c trích l p và h ch toán vào chi phí ho t đ ng đ d phòng cho nh ng t n th t

có th x y ra đ i v i n c a t ch c tín d ng, chi nhánh ngân hàng n c ngoài

C hai v n b n trên đ u quy đ nh d phòng r i ro tín d ng g m d phòng c

th và d phòng chung

D phòng c th là s ti n đ c trích l p đ d phòng cho nh ng t n th t có

th x y ra đ i v i t ng kho n n c th Và t l d phòng r i ro tín d ng c th là bao nhiêu thì tùy thu c vào kho n n đó đ c phân lo i vào nhóm n nào

D phòng chung là s ti n đ c trích l p đ d phòng cho nh ng t n th t có

th x y ra nh ng ch a xác đ nh đ c trong quá trình phân lo i n và trích l p d phòng c th Và theo quy t đ nh 493 thì d phòng chung đ c xác đ nh b ng 0,75% t ng s d các kho n n t nhóm 1 đ n nhóm 4

Dù là quy t đ nh 493 hay thông t 02 đ u đ c Ngân hàng Nhà n c đ a ra

d a trên nh ng chu n m c, quy đ nh c a th gi i L nh v c ngân hàng Vi t Nam nói riêng và n n kinh t nói chung đang t ng b c h i nh p sâu v i thông l qu c

t , và t ng b c áp d ng m t cách phù h p vào Vi t Nam

2.2 C s xác đ nh r i ro tín d ng

2.2.1 Xác đ nh r i ro tín d ng theo IAS 39 và Hi p c v n Basel

2.2.1.1 Chu n m c k toán qu c t 39 (IAS 39)

Theo IAS39 – đo n 59 đ a ra b ng ch ng khách quan mà TSTC hay nhóm

TSTC b suy gi m bao g m các s ki n t n th t sau:

(a) Khó kh n tài chính đáng k c a bên có ngh a v n

(b) S vi ph m h p đ ng, ch ng h n s v n hay s ph m l i trong vi c thanh toán

g c hay lưi

(c) Ng i cho vay, vì lỦ do kinh t hay lu t pháp liên quan đ n khó kh n tài chính

c a ng i đi vay, s c p cho ng i đi vay s nh ng b nào đó mà ng i cho vay

s không làm n u không xem xét đ n

(d) Có th ng i đi vay b phá s n hay tái c u trúc l i tài chính

(i) S thay đ i theo h ng b t l i v tình tr ng thanh toán c a nh ng ng i đi vay

s t ng lên c a nh ng ch th tín d ng đư đ t t i h n m c tín d ng t i thi u và đang duy trì vi c chi tr s ti n t i thi u hàng tháng); ho c

(ii) Các đi u ki n kinh t qu c gia hay đ a ph ng có liên quan đ n vi c m t kh

n ng chi tr cho tài s n trong nhóm (ví d nh s gia t ng th t nghi p trong vùng

c a ng i vay, s gi m giá b t đ ng s n c m c trong vùng liên quan, gi m giá d u

đ i v i các kho n cho vay dùng cho s n xu t d u, hay s thay đ i b t l i các đi u

ki n c a công nghi p mà tác đ ng đ n nh ng ng i đi vay)

Khi các b ng ch ng đư ch ng minh v s ki n t n th t thì ch th s ch u

m t kho n l do tài s n b s t gi m ho c các s ki n có nh h ng đ n dòng ti n

t ng lai và đ c c tính m t cách đáng tin c y

Theo IAS 39 – đo n 63 thì s t n th t cho vay đó đ c tính b ng chênh l ch

gi a giá tr ghi s và giá tr hi n t i c a c tính dòng ti n trong t ng lai đ c chi t kh u theo lưi su t th c g c c a TSTC Sau đó, giá tr ghi s s có th đ c

gi m m t cách tr c ti p ho c thông qua s d ng tài kho n d phòng Các kho n s t

gi m đ c ghi nh n báo cáo k t qu kinh doanh

2.2.1.2 H i p c v n Basel

Basel II cung c p hai ph ng pháp đánh giá tín d ng g m Ph ng pháp đánh

n i b c b n (F-IRB) ho c nâng cao (A-IRB)

- Kho n cho vay đ i v i ngân hàng

- Kho n cho vay đ i v i doanh nghi p

- Kho n cho vay đ i v i danh m c bán l

- Kho n cho vay đ c đ m b o b ng tài s n nhà

- Kho n cho vay đ c đ m b o b ng b t đ ng s n th ng m i

th s d ng mô hình đ c l ng xác su t tr n ho c không tr n c a khách

hàng Tuy nhiên, ngân hàng c n có s cho phép c a c quan giám sát ngân hàng khi

áp d ng ph ng pháp này

Theo Basel II, ph ng pháp đánh giá d a trên x p h ng n i b d a trên quy

mô, đ c đi m, ngu n l c c a ngân hàng mà chia ra làm 2 ph ng pháp, g m có

ph ng pháp đánh giá d a trên x p h ng n i b c b n và nâng cao S khác bi t

gi a hai ph ng pháp này chính là vi c s d ng thông tin n i b c a ngân hàng đ

c l ng tham s chính c u thành r i ro tín d ng Theo ph ng pháp x p h ng n i

b này thì v n yêu c u t i thi u đ i v i r i ro tín d ng s đ c xác đ nh chính xác

h n ng th i có s phân bi t v v n yêu c u t i thi u gi a các kho n cho vay đ i

v i các đ t ng khách hàng khác nhau

2.2.2 C n c xác đ nh r i ro tín d ng t i các NHTM Vi t Nam

Theo thông t 02/2013/TT-NHNN quy đ nh các ngân hàng th ng m i ph i xây d ng h th ng x p h ng tín d ng n i b đ x p h ng khách hàng theo đ nh k

và g i cho CIC (Trung tâm thông tin tín d ng) K t qu phân lo i t CIC s làm c n

c cho các ngân hàng đi u ch nh k t qu phân lo i n theo nguyên t c quy đ nh thành 5 nhóm n và đ c đánh giá theo 2 ph ng pháp đ nh l ng và đ nh tính

2.2.2.1 ánh giá theo đ nh l ng

Theo ph ng pháp này, n đ c phân thành 5 nhóm sau:

Nhóm 1: N đ tiêu chu n bao g m:

n ng thu h i đ y đ g c và lưi b quá h n, và thu h i đ y đ g c và lưi đúng th i

h n còn l i

Nhóm 2: N c n chú Ủ bao g m:

Nhóm 3: N d i tiêu chu n bao g m:

 Các kho n n c c u l i th i h n tr n l n đ u quá h n d i 90 ngày theo

th i h n n đ c c c u l i l n đ u

Nhóm 5: N có kh n ng m t v n bao g m:

Nhóm 3: N d i tiêu chu n, bao g m n đ c đánh giá là không có kh

n ng thu h i g c và lưi khi đ n h n

Nhóm 4: N nghi ng , bao g m n đ c đánh giá là có kh n ng t n th t cao