NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ CÁ NHÂN TẠI TPHCM.PDF

oàn Th H ng Vân... HCM nay là S Giao D ch Ch ng Khoán TP... Kent Baker và John R... Barker, 1999, The Courage of Misguided Conviction: The Trading Behavior of Individual Investors.

NG I H NG D N KHOA H C: GS.TS OÀN TH H NG VÂN

Thành ph H Chí Minh – N m 2013

L I C M N

Thông qua lu n v n t t nghi p này tôi xin g i l i tri ân đ n Quý Th y Cô Khoa Th ng M i – Du L ch – Marketing, tr ng i h c Kinh t TP H Chí Minh, đã t n tình truy n đ t ki n th c cho tôi trong th i gian h c t p v a qua Tôi

c ng xin g i lòng bi t n sâu s c đ n Cô oàn Th H ng Vân đã t n tình giúp đ

và h ng d n tôi trong su t quá trình th c hi n lu n v n ng th i tôi c ng xin

g i l i c m n đ n ng i thân, b n bè, nh ng ng i đã luôn bên c nh giúp đ và

đ ng viên tôi r t nhi u trong su t quá trình h c t p

Cu i cùng tôi xin chân thành cám n các anh ch đã nhi t tình tr l i b ng câu

h i kh o sát ph c v cho đ tài nghiên c u

M t l n n a xin chân thành c m n!

Thành ph H Chí Minh, n m 2013

Nguy n Th Ng c Linh

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan Lu n v n Th c s kinh t này là công trình nghiên c u c a

b n thân, là k t qu c a quá trình h c t p nghiêm túc và kinh nghi m th c ti n c a quá trình làm vi c và nghiên c u v quy t đ nh đ u t ch ng khoán c a nhà đ u t

cá nhân t i Thành Ph H Chí Minh,d i s h ng d n nhi t tình c a GS TS oàn Th H ng Vân Các thông tin và s li u ghi nh n trong Lu n v n là hoàn toàn trung th c

Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v i cam k t trên

Thành ph H Chí Minh, n m 2013

Ng i cam đoan

Nguy n Th Ng c Linh

• Lý thuy t quá t tin 6

• Lý thuy t mâu thu n nh n th c 7

1.1.5 Lý thuy t tâm lý đám đông 7

Các mô hình nghiên c u v y u t tâm lý c a nhà đ u t cá nhân

8

• Mô hình nghiên c u c a Pi – Chuan Sun & Shu Chun Hsiao 8

• Mô hình nghiên c u c a H Kent Baker & John R Nofsinger 11

1.3 Mô hình nghiên c u c a Robert A Nagy & Robert W Obenberger v

T ng quan v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 28

• c đi m c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam28

• Vai trò c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 28

• Nguyên t c ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 29

• M t s ch s tài chính 30

Tình hình ho t đ ng c a TTCK Vi t trong n m 2012 31

c đi m nhà đ u t cá nhân t i Thành ph H Chí Minh33

Xây d ng ma tr n t ng quan gi a bi n đ c l p và bi n ph thu c

B ng 4.5 Phân lo i m u theo trình đ 57

B ng 4.6 Phân lo i m u theo tu i tác 58

B ng 4.7 Phân lo i m u theo tình tr ng gia đình 58

B ng 4.8 Phân lo i m u theo thu nh p hàng tháng 59

B ng 4.9 Ki m đ nh đ tin c y c a thang đo 60

B ng 4.10 K t qu phân tích nhân t 63

B ng 4.11 K t qu phân tích h s t ng quan Pearson 66

B ng 4.12 K t qu phân tích h i quy 68

Hình 1.1 Mô hình nghiên c u c a Pi-Chuan Sun & Shu Chun Hsiao 8

Lí do ch n đ tài

Ngày 20 tháng 7 n m 2000, s ra đ i c a Trung tâm giao d ch ch ng khoán

TP HCM (nay là S Giao D ch Ch ng Khoán TP HCM) đã đ c công chúng, các chuyên gia kinh t r t hoan nghênh, là m t s ki n r t đáng khích l c a n n kinh t n c ta theo xu h ng h i nh p qu c t và xây d ng n n kinh t theo c

ch th tr ng có s qu n lý c a nhà n c Cùng v i h th ng ngân hàng th ng

m i, th tr ng ch ng khoán là m t kênh huy đ ng v n cho các doanh nghi p và

n n kinh t n c ta

Qua 13 n m phát tri n, th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đã tr i qua nhi u giai

đo n: giai đo n hình thành và phát tri n, giai đo n t ng tr ng m nh, giai đo n

đi u ch nh, giai đo n b t đ u suy thoái, giai đo n suy thoái và giai đo n ph c h i Theo nh n đ nh c ng nh các k t qu kh o sát v các y u t nh h ng đ n quy t

đ nh c a nhà đ u t thì y u t tài chính & y u t tâm lý là hai nhóm y u t tác

đ ng ch y u khi h ra quy t đ nh C th m c tiêu l i nhu n riêng m i cá nhân

và tâm tr ng c a nhà đ u t là hai nhân t nh h ng m nh đ n ph n l n quy t

đ nh c a các nhà đ u t cá nhân Tuy nhiên, nh ng y u t nh h ng trên đ c các nghiên c u tìm ra khi h ra quy t đ nh th i đi m th tr ng giao d ch c phi u r t kh quan Tình hình bi n đ i t t c a th tr ng c ng là m t trong nh ng

đi u ki n góp ph n t o h ng ph n cho các nhà đ u t t tin khi tham gia vào th

tr ng và d dàng ra quy t đ nh T t c các nghiên c u và nh n đ nh trên đ u xét

t i th i đi m th tr ng ch ng khoán t ng tr ng m nh k t h p v i nh ng d báo

v tri n v ng phát tri n theo chi u h ng t t h n n a trong t ng lai c a th

tr ng ch ng khoán và không xét đ n s suy thoái c a th tr ng c phi u Trên

th c t , th tr ng c phi u đã b t đ u suy thoái t cu i n m 2007 và ch m i b t

đ u ph c h i t đ u n m 2012, do đó quy t đ nh c a nhà đ u t s b nh h ng

c a nhi u nhân t khác nhau tùy theo t ng giai đo n.

Là m t nhân viên c a công ty ch ng khoán, qua quá trình làm vi c, ti p xúc

v i nhà đ u t , tác gi nh n th y đ c m i th i đi m khác nhau nhà đ u t

th ng quy t đ nh mua bán c phi u d a vào nh ng y u t khác nhau Do đó tác

gi đã ti n hành nghiên c u các y u t nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t

cá nhân trong di n bi n th tr ng đang ph c h i T nghiên c u này s kh ng

đ nh l i và nh n d ng thêm các y u t nh h ng xét trong hoàn c nh c th khi

th i đi m th tr ng c phi u đang ph c h i

• ánh giá m c đ nh h ng c a các y u t này đ n quy t đ nh c a nhà đ u t

• Ph m vi nghiên c u: ch th c hi n nghiên c u t i các sàn giao d ch c a công ty

ch ng khoán ngân hàng Sacombank (SBS)

Ph ng pháp nghiên c u

G m 2 ph ng pháp: nghiên c u đ nh tính và nghiên c u đ nh l ng

• Nghiên c u đ nh tính dùng đ nghiên c u khám phá: s d ng các câu h i m

đ ph ng v n tr c ti p và trao đ i v i 5 nhà đ u t cá nhân t i các sàn giao d ch

c a công ty ch ng khoán SBS đ khám phá các y u t nh h ng đ n quy t đ nh

c a nhà đ u t cá nhân và b sung vào mô hình nghiên c u làm ti n đ cho nghiên

c u đ nh l ng N i dung ch y u trong ph n ph ng v n c a nghiên c u đ nh tính

s t p trung vào hai nhóm y u t tài chính và y u t tâm lý

• Nghiên c u đ nh l ng dùng đ nghiên c u chính th c: s d ng k thu t

ph ng v n b ng b ng câu h i đ i v i các nhà đ u t cá nhân t i TP HCM v i s

l ng m u n = 154 nh m m c đích ki m đ nh thang đo và mô hình lý thuy t Thang đo đ c ki m đ nh s b b ng h s tin c y Cronbach Alpha, phân tích nhân t EFA và phân tích h i qui thông qua ph n m m x lý s li u th ng kê SPSS

T ng quan nghiên c u và tính m i c a đ tài

Các đ tài v ch ng khoán đã đ c các nhà nghiên c u và h c viên cao h c nghiên c u khá nhi u:

• Nghiên c u “The Influence of Investor Psychology on Disposition Effect” c a Pi-Chuan Sun và Shu Chun Hsiao ch nghiên c u các y u t tâm lý tác đ ng đ n nhà đ u t cá nhân và k t qu là các y u t s quá t tin, ch ng l i s ti c nu i, s tính toán b t h p lý và s t ki m soát có nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u

t cá nhân.

• Nghiên c u “Psychological Biases of Investors” c a H Kent Baker và John R Nofsinger (2002) c ng ch nghiên c u v các y u t tâm lý và xác đ nh đ c các

y u t nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân là cách nhà đ u t ngh , cách nhà đ u t c m nh n và nh h ng c a xã h i

• Nghiên c u “Factors Influencing Individual Investor Behavior” c a Robert A Nagy và Robert W Obenberger (1994) nghiên c u v các y u t tài chính có nh

h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân là y u t v nh n th c cá nhân, thông tin v c phi u, thông tin th tr ng và nhu c u tài chính cá nhân

• tài lu n v n th c s kinh t : “Nghiên c u các y u t tác đ ng đ n quy t

đ nh đ u t ch ng khoán c a nhà đ u t Vi t Nam t i TTCK TP HCM ” c a h c viên Man Thái H ng (Tr ng i h c Bách Khoa TP HCM – n m 2007) đã xác

đ nh đ c các y u t h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân là tâm lý nhà

đ u t , phân tích c b n và thông tin th tr ng, nh ng nghiên c u này th c hi n vào th i đi m th tr ng ch ng khoán đang t ng tr ng và không đ a ra y u t tâm lý c th nào

• T ng t , đ tài lu n v n th c s kinh t : “Nghiên c u các y u t nh h ng

đ n xu h ng mua c phi u c a nhà đ u t cá nhân n m 2007” c a h c viên ng

Th Thúy Dung (Tr ng i h c Bách Khoa TP HCM – n m 2007) c ng th c

hi n vào th i đi m th tr ng đang t ng tr ng và xác đ nh đ c các y u t nh

h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân là ni m tin đ i v i nhân viên môi

gi i, y u t nh n bi t v c phi u, y u t ch p nh n r i ro và y u t hài lòng v

nh ng quy t đ nh mua tr c đây

Tuy nhiên, các đ tài nghiên c u n c ngoài ch nghiên c u v các y u t tài chính ho c các y u t tâm lý nh h ng đ n nhà đ u t cá nhân, còn các nghiên

c u trong n c ch y u nghiên c u trong th i đi m th tr ng ch ng khoán đang

t ng tr ng, do đó đ tài này có tính m i là s nghiên c u c y u t tài chính và tâm lý nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân trong th i đi m th

tr ng đang ph c h i

B c c c a đ tài

Lu n v n đ c chia thành 5ch ng:

• Ch ng 1: C s lý thuy t và mô hình nghiên c u

• Ch ng 2: Gi i thi u v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

• Ch ng 3: Thi t k nghiên c u

• Ch ng 4: Phân tích k t qu nghiên c u

• Ch ng 5: Các gi i pháp và ki n ngh đ thu hút nhà đ u t cá nhân góp ph n phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Ngoài ra, còn có L i m đ u và K t lu n

C S LÝ THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U

CH NG KHOÁN

Liên quan đ n các quy t đ nh c a nhà đ u t ch ng khoán có m t s lý thuy t

mà các nhà nghiên c u đã th c hi n là lý thuy t tài chính hành vi bao g m lý thuy t tri n v ng, lý thuy t ti c nu i, lý thuy t quá t tin, lý thuy t mâu thu n nh n

th c và lý thuy t tâm lý đám đông.

v ng s nh n đ c kho n l i trong t ng lai, m c dù lúc này r i ro l nhi u h n

c a h là r t l n i u này cho th y, khi đ i m t v i kho n l i nhu n thì nhà đ u

t mu n n m ch c nó, nh ng v i kho n l , nhà đ u t tr nên li u l nh h n, ch p

nh n r i ro nhi u h n

Lý thuy t này dùng đ gi i thích xu h ng mua bán c phi u c a các nhà đ u

t : bán quá nhanh c phi u có l i và gi c phi u l quá lâu, b i vì nhà đ u t k

v ng r ng c phi u đang s t giá s t t h n c phi u đang l i c a h trong t ng lai M t nhà đ u t đã mua c phi u vì nh ng thông tin có tri n v ng s nhanh chóng bán c phi u này khi giá c phi u t ng b i vì h tin vào thông tin c a h và

h cho r ng thông tin này bây gi đã t ng ng v i giá c phi u (Brad M Barker,

1999, The Courage of Misguided Conviction: The Trading Behavior of Individual Investors) Nh v y, lý thuy t này t p trung vào tâm lý k v ng vào l i nhu n c a nhà đ u t và tâm lý thích an toàn, khi nhà đ u t c m th y h đ t đ c l i nhu n mong mu n thì s bán c phi u đi đ ki m l i mà không phân tích kh n ng t ng thêm l i nhu n”

Lý thuy t ti c nu i

Kahneman, Paul Slovic và Tversky’s c ng đ a ra lý thuy t ti c nu i vào n m

1982 là con ng i luôn có khuynh h ng c m th y kh s , đau bu n sau khi ph m

ph i m t sai l m trong phán đoán Bên c nh đó, lý gi i cho xu h ng “bán c phi u l i quá nhanh và gi c phi u l quá lâu” lý thuy t ti c nu i c a Odean (1998) cho r ng nhà đ u t luôn ngh r ng nh ng c phi u b l s nhanh chóng

t t tr l i, h s ph i nu i ti c khi bán l c phi u này

Lý thuy t này đã t p trung lý gi i cho tâm lý c a nhà đ u t khi đ i m t v i tình tr ng thua l , lúc này nhà đ u t l i càng k v ng vào l i nhu n c a h trong

t ng lai, h s nu i ti c n u nh ph i bán l Trong hoàn c nh đ i m t v i r i ro, nhà đ u t càng th hi n s li u l nh c a mình

Lý thuy t quá t tin

S t tin c a con ng i th hi n con ng i có xu h ng đánh giá s chính xác v hi u bi t c a h (Fischhoff, Slovic & Lichtentein, 1977) và kh n ng phán đoán c a h (Lichtentein, Fischhoff & Phillips, 1982)

H u h t các nhà đ u t xem b n thân h t t h n nh ng nhà đ u t khác và

đánh giá cao b n thân h n nh ng gì ng i khác đánh giá (Taylor & Brown, 1988)

Và h th ng phóng đ i nh ng gì h hi u bi t (Fischhoff, 1982)

Odean (1998) đã ch ng minh đ c lý thuy t này liên quan đ n hành vi đ u t

nh sau: nh ng nhà đ u t quá t tin giao d ch nhi u h n nh ng nhà đ u t khác

S quá t tin làm t ng các ho t đ ng giao d ch b i vì nó là lý do khi n nhà đ u

t s n sàng v quan đi m c a h , h không c n tham kh o thêm nh ng quan đi m thích đáng c a nh ng nhà đ u t khác

S quá t tin c ng làm t ng tính không đ ng nh t trong ni m tin c a nhà đ u

t Nhà đ u t quá t tin c ng cho r ng hành đ ng c a h ít r i ro h n các nhà đ u

t khác c m nh n Tuy nhiên nh ng nhà đ u t quá t tin l i th ng hi u sai giá

tr thông tin h nh n đ c, không nh ng tính chính xác c a thông tin mà còn hi u sai c ý ngh a c a thông tin

Lý thuy t mâu thu n nh n th c

Lý thuy t này không nh ng bao g m c nh ng r i ro đ c xem xét và thông tin mong đ i mà còn có c nhu c u c a nhà đ u t đ t bi n h cho h khi b thua

l Khi nhà đ u t thua l , thay vì h th a nh n “tôi đ u t b l ” thì h l i ngh

“vi c đ u t c a tôi s t t tr l i” (Zuchel, 2001)

Zuchel cho r ng mâu thu n v nh n th c ch phát sinh khi thua l B i vì con

ng i th ng khó ch p nh n mình b l h n, còn khi l i h thích nói nhi u v đi u

đó h n

Lý thuy t này cho th y s t tin quá m c c a nhà đ u t , h không ch p nh n sai l m c a h mà v n tìm lý l đ bi n h và níu kéo hy v ng Chính lý thuy t này gi i thích nguyên nhân các nhà đ u t càng lún sâu vào các kho n đ u t l , thay vì th a nh n và đ u t vào nh ng lo i c phi u m i.

Lý thuy t tâm lý đám đông

Theo lý thuy t này, làm theo đám đông không ch gi i h n v i nh ng nhà đ u

t ch a có kinh nghi m mà vi c làm theo đám đông xu t hi n tr c ti p đ n nh ng tình hu ng không ch c ch n và m h (Olsen & Robert A., 2000)

Khi 1 tình hu ng ra quy t đ nh tr nên không ch c ch n thì nh h ng hành vi

và quan đi m c a đám đông s làm cho các cá nhân tr nên ch c ch n h n (Blake

& Helson, 1957; Crutchfield, 1955; Ghosh & Ray, 1997) Nh ng nhà nhân ch ng

h c đã ghi chép trong kho ng th i gian r t lâu r ng m t trong nh ng m c c

b n xã h i c a loài ng i và nh ng đ ng v t khác là s thôi thúc giao ti p xã h i

H u nh trong l ch s nhân lo i, s giao ti p xã h i đ c đáp ng b i nh ng thành viên c a m t nhóm ng i Khi xu t hi n nh ng hành vi c a m t nhóm ng i s gây s chú ý đ n b não c a con ng i (Brothers, 1997)

Nh v y lý thuy t này đã kh ng đ nh, tâm lý đám đông luôn t n t i trong quá trình ra quy t đ nh c a con ng i c ng nh nhà đ u t không phân bi t vi c có kinh nghi m hay không Và lý thuy t nh h ng đám đông này càng th y rõ khi nhà đ u t bu c ph i đ a ra các quy t đ nh nhanh chóng, ch a có đ y đ thông tin

c n thi t

CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN C U V Y U T TÂM LÝ C A NHÀ U

T CÁ NHÂN

Có khá nhi u nghiên c u v tâm lý c a nhà đ u t cá nhân, tuy nhiên sau khi

đã xem xét k v đ c đi m nhà đ u t cá nhân t i thành ph H Chí Minh có 2 nghiên c u phù h p v i nghiên c u này là nghiên c u c a Pi-Chuan Sun & Shu Chun Hsiao và nghiên c u c a H Kent Baker & John R Nofsinger Tr c h t, xem xét nghiên c u c a Pi-Chuan Sun & Shu Chun Hsiao

Mô hình nghiên c u c a Pi – Chuan Sun & Shu Chun Hsiao

Theo Pi-Chuan Sun & Shu Chun Hsiao tâm lý nhà đ u t đ c d a trên 4 y u

t : S quá t tin (Overconfidence), Ch ng l i s nu i ti c (Regret aversion), S tính toán b t h p lý (Mental Account) và S t ki m soát (Self-Control)

Hình 1.1 Mô hình nghiên c u c a Pi-Chuan Sun & Shu Chun Hsiao

1.2.1.1 S quá t tin

V s quá t tin, Fischhoff & Phillips (1982) cho r ng con ng i th ng phán đoán sai v kh n ng nh ng gì có th x y ra và liên t ng đ n nh ng l n x y ra trong th c t gi ng v i nh ng đi u mình phán đoán đ làm c s đánh giá cao s phán đoán c a mình trong tình hu ng này i u này có ngh a là con ng i đã quá

t tin b i vì h tin là mình đúng và tìm nh ng d n ch ng đ ng h cho nh n đ nh

c a mình, bi u hi n cách nhìn v n đ thi u ch quan

Odean (1998) thì l i nh n m nh r ng s quá t tin có th là k t qu c a vi c đánh giá quá cao nh ng đi u n i b t tr c đây và ki n th c v c phi u Con

ng i th ng nh nh ng thành công và d dàng quên đi nh ng th t b i Quá t tin

th ng là lý do d n đ n quy t đ nh sai b i vì đánh m t c h i hi u ch nh và nâng cao kh n ng ra quy t đ nh đúng

1.2.1.2 Ch ng l i s nu i ti c

Shefrin & Statement (1985) cho r ng nu i ti c là 1 c m xúc liên quan s l a

ch n t t h n trong quá kh mà nhà đ u t đã b qua

Barber & Odean (1999) thì l i đ a ra gi thuy t là nhà đ u t mu n né tránh s

nu i ti c Do đó, khi nhà đ u t th y giá c phi u đi xu ng, h v n mong giá s lên tr l i và h ti p t c gi c phi u

Còn theo Siller (2000) lý thuy t s nu i ti c có th giúp gi i thích nh ng y u

t mà nhà đ u t trì hoãn viêc bán c phi u đã gi m giá và s n sàng bán c phi u

đang t ng giá B i vì nhà đ u t ngh giá c phi u s tuân theo chu k , sau khi

gi m thì s l i t ng cho nên nhà đ u t ch p nh n ch đ i c phi u t ng giá tr l i

h n là ph i bán l ngay mà không phân tích nhi u v nguyên nhân th t s làm cho giá c phi u gi m

Trong tr ng h p này c ng th hi n s t tin quá m c vào kh n ng t ki m soát tình hu ng c a nhà đ u t H cho nh ng gì mình ngh v chu k giá là đúng nên d a vào đó mà quy t đ nh

1.2.1.3 Tính toán b t h p lý

Các nhà nghiên c u Tversky & Kahneman (1981), Thaler (1985), Kahneman

& Lovallo (1993) cho r ng tính toán b t h p lý là vi c nhà đ u t chia k t qu ra thành nhi u ph n riêng bi t còn đ i v i Thaler (1999) cho r ng nh ng tính toán

gi thuy t v thành công hay th t b i thì đòi h i ph i khéo léo, nh ng rõ ràng vi c

nh n th y s th t b i th c t r t khó so v i th t b i trong gi thuy t B i vì, th t

b i thì th t t i t , m t d báo v vi c tính toán b t h p lý là con ng i s mi n

c ng bán c phi u đang b thua l c a h Nguyên nhân chính c a vi c nh n ra

th t b i th c t khó h n trong gi thuy t b i vì lúc này nhà đ u t xem xét v n đ không theo t ng th mà l i tách t ng thành ph n liên quan ra thành nh ng y u t

nh đ phân tích đ c l p, trong khi nhìn t ng th các y u t này có th nh h ng qua l i v i nhau Do đó, nh ng tính toán này c a nhà đ u t d n đ n nh ng quy t

đ nh sai l m

N m 2000, Shefrin & Statement c ng đã phát tri n lý thuy t danh m c đ u t

c a hành vi đ u t d a trên lý thuy t tri n v ng c a Lopes (1987) và Kahneman & Tversky (1979) Hai ông đã t n d ng nh ng tính toán đ n gi n và ph c t p đ suy

lu n ra lý thuy t danh m c đ u t B i vì nhà đ u t có th xem nh ng c phi u

có giá tr ngang nhau nh 1 lo i c phi u trong tr ng h p tính toán đ n gi n Trong tr ng h p nhà đ u t có nh ng tính toán ph c t p s chia danh m c ra thành nh ng tính toán khác nhau đ phân tích

Nh v y nh ng tính toán b t h p lý này x y ra khi nhà đ u t phân tích c phi u nh ng l i tách riêng nh ng thông tin tác đ ng đ n c phi u đ phân tích, làm cho phân tích thi u th c t d n đ n đ u t thua l

1.2.1.4 T ki m soát

S t ki m soát mu n nói đ n vi c ki m soát c m xúc c a ng i nào đó Nhà

đ u t có kh n ng ki m soát cao s tránh đ c s mi n c ng ch p nh n s thua

l hay thành công Và h c ng s nh n th y thua l đ tránh nh ng thua l l n h n (Klenfield,1983) Nhà đ u t nên bán nh ng c phi u l khi giá c a c phi u gi m

đ n m t m c nào đó (ch ng h n 10%) so v i giá mua ban đ u ây là ph ng pháp đ ki m soát c phi u đ u t , tuy nhiên c ng c n ph i phân tích thêm các thông tin khác

Odean (1998) và Grinblatt & Keloharju (2001) đã ch ng minh đ c nhà đ u t bán nhi u c phi u thua l h n vào g n cu i n m Lý do h p lý đ gi i thích đây

là do thu c a chính ph M áp d ng đ i v i giao d ch c phi u c a các nhà đ u

t i u này có ngh a nguyên nhân ch y u c a vi c bán nhanh c phi u l lúc này không ph n ánh s suy thoái c a công ty niêm y t hay th tr ng mà ch đ n

gi n do nhà đ u t mu n ki m soát thu nh p ch u thu c a mình

Mô hình nghiên c u c a H Kent Baker & John R Nofsinger

H Kent Baker & John R Nofsinger đã nghiên c u v “Xu h ng tâm lý c a nhà đ u t ” và đ a ra nh ng y u t sau đây có nh h ng đ n tâm lý nhà đ u t :

B ng 1.1 Các y u t nh h ng đ n tâm lý nhà đ u t c a H Kent Baker

& John R Nofsinger

c phi u t t, h cho r ng 1 công ty đ t l i nhu n cao, doanh s t ng tr ng cao và

qu n lý có ch t l ng s đ i di n cho 1 công ty t t Nh ng 1 c phi u t t là c phi u t ng giá nhi u h n nh ng c phi u khác (Solt & Statman, 1989), đây là

tr ng h p h nh n đ nh th ng hi u công ty liên quan đ n xu h ng giá c phi u hay là nhà đ u t cho r ng c phi u Blue-chips s luôn t ng giá nhi u h n các c phi u khác

Vi c phân lo i c phi u d a vào xem xét công ty có l ch s t ng tr ng l i nhu n t t hay không, b qua th c t là có vài công ty có th ch duy trì k t qu kinh doanh cao trong quá kh Nh n đ nh này làm cho giá c a c phi u đ y lên quá cao Theo th i gian, nhà đ u t lo là h quá l c quan khi đánh giá ti m n ng trong t ng lai c a công ty và giá c phi u gi m ây chính là nguyên nhân làm cho các c phi u t ng giá m nh trong th i gian dài nh ng l i s t giá nhanh, nhà

đ u t đã đánh giá cao giá tr c a c phi u

Nhà đ u t thích mua c phi u có l i trong quá kh b i vì h tin r ng xu

h ng giá trong quá kh s đ i di n cho giá trong t ng lai, t đó nhà đ u t s n sàng ch p nh n r i ro là giá c phi u đã đ t m c t ng đ nh, kh n ng ki m thêm

l i nhu n c a c phi u s không cao n a

Mâu thu n v nh n th c

Nhà đ u t đi u ch nh trí nh v thông tin và thay đ i ký c c a nh ng quy t

đ nh tr c đó (Akerlof & Dickens, 1982) Mâu thu n nh n th c là k t qu c a

vi c nhà đ u t c g ng né tránh hay đánh giá th p nh ng thông tin mâu thu n v i

ni m tin và c tìm ki m nh ng thông tin c ng c ni m tin c a mình Ch ng h n khi nhà đ u t tin là c phi u này s t ng giá r t cao trong t ng lai nh ng có thông tin x u v c phi u này thì nhà đ u t s tìm ki m nh ng thông tin t t trong quá kh hay nh ng tr ng h p t ng t đ c ng c ni m tin c a mình và không thay đ i quy t đ nh đ u t

Nhà đ u t có th nh nh ng đi u trong quá kh t t h n nh ng gì nó đã x y

ra Ngh a là nhà đ u t luôn c ng đi u nh ng v n đ x y ra trong quá kh khi

c n thi t đ làm c n c bi n h cho quy t đ nh đ u t c a mình Lúc này, nhà đ u

t s d ng nh ng đ nh ki n quá nhi u trong vi c phân tích và quy t đ nh

S hi u rõ

Con ng i th ng thích nh ng th quen thu c v i h Nhà đ u t c ng v y,

h có xu h ng mua quá nhi u c phi u quen thu c B i vì c phi u này là nh ng

c phi u h tin r ng h đã bi t rõ, h tin r ng nh v y s ít r i ro h n vi c mua c

phi u l

Ví d : nhà đ u t có xu h ng mua c phi u c a các công ty đ a ph ng (Huberman, 2001) Nhà đ u t thích mua c phi u c a nh ng công ty trong n c

h n nh ng công ty n c ngoài Khi mua nh ng c phi u quen này, nhà đ u t cho

r ng h s n m b t k thông tin h n nh ng nhà đ u t xa, h s ki m soát c phi u này t t h n

Tâm tr ng và s l c quan

Tâm tr ng nh h ng đ n cách nhà đ u t phân tích và đánh giá (Nofsinger, 2002) Ng i có tâm tr ng t t s có nh ng đánh giá l c quan h n nh ng ng i có

tâm tr ng x u Khi nhà đ u t có tâm tr ng t t h s quy t đ nh nhanh mà không

c n ph i phân tích quá k Tuy nhiên n u tâm tr ng t t là lý do nhà đ u t mua

m t c phi u mà không có s phân tích h p lý s khi n cho nhà đ u t h i ti c trong t ng lai

S quá t tin

Nhà đ u t th ng quá t tin v kh n ng c a h khi v t qua nh ng khó

kh n, ch ng h n nh vi c ch n đúng c phi u t t đ đ u t H đánh giá cao s

hi u bi t c a mình và h cho r ng h có th d báo chính xác

Belsky & Gilovich (1999) xem s quá t tin nh là tính t k và ghi chú s quá t tin này lan tràn kh p n i

Có hai y u t t o nên s quá t tin:

• o t ng v ki n th c, ngh a là t tin có nhi u thông tin quan tr ng T ng c p

đ nh ng thông tin không c n thi t d n đ n ki n th c r ng b i vì nhi u nhà đ u t không đ c hu n luy n, đào t o ki n th c phân tích c phi u H đã cho r ng vi c

có nhi u thông tin đ ng ngh a v i vi c có nhi u ki n th c i u này có th là nguyên nhân khi n cho các nhà đ u t thích tìm hi u các thông tin n i b , thông tin không chính th c v công ty h mua c phi u

• o t ng v kh n ng ki m soát, con ng i th ng tin r ng h nh h ng đ n

k t qu c a m t s ki n không có kh n ng ki m soát đ c Y u t chính làm t ng

s o t ng v kh n ng ki m soát là s l a ch n, chu i k t qu , công vi c quen thu c, thông tin và nh ng ho t đ ng có liên quan (Presson & Benassi, 1996)

Nhà đ u t quá t tin r t tin vào giá tr c a c phi u c a h và ít lo l ng v

ni m tin c a nh ng nhà đ u t khác (Barber & Odean, 1999)

Nh ng th có s n

Con ng i th ng đòi h i mua v t gì đó giá tr nhi u h n h s tr đ mua nó (Kahneman, Knetsch & Thaler, 1990, 1991) Ngh a là h luôn mu n có đ c nhi u h n nh ng gì h có th có Con ng i có xu h ng gi nh ng c phi u mà

h đang có Samuelson & Zeckhauser (1988) phát bi u r ng khi nh ng ng i sinh viên th a h ng m t s ti n l n, h có r t nhi u l a ch n đ đ u t thì h ch n

vi c gi l i l i nh ng c phi u mà h đ c th a h ng Ngh a là, n u h th a k

đ c ti n gi y thì h ch n vi c gi nó, n u h th a k 1 công ty có r i ro cao, h

v n ch n gi nó.

Nh v y, h cho r ng nh ng th có s n cho h đã t t, h ch c n duy trì và không c n thay đ i vì h s r i ro khi thay đ i

Hi n tr ng

M t hành vi có liên quan là xu h ng không làm gì c khi đ i m t v i nh ng

l a ch n (Samuelson & Zeckhauser, 1988) Con ng i th ng có xu h ng không làm gì c khi đ i m t v i vi c làm m t nhà đ u t gi i nh t Con ng i thích gi

nh ng c phi u h có S thay đ i m t c phi u có th hàm ý r ng quy t đ nh mua

c phi u tr c đây là m t quy t đ nh t h i, đ c bi t trong tr ng h p giá c phi u

b r t

Tvesky & Shafir (1992) nh n th y r ng quy t đ nh trì hoãn 1 hành đ ng, ho c không hành đ ng s gia t ng khi có quá nhi u l a ch n h p d n t n t i Do đó, vài nhà đ u t đã l a ch n tránh vi c thay đ i

đi m tham chi u m i quy t đ nh giao d ch.

Quy lu t c a nhóm nh

Nhi u nhà đ u t gi mãi ý ki n cho r ng đám đông s t o ra xu h ng m i theo th i gian (Nofsinger, 2002)

Nhi u nhà đ u t không tin là giá c phi u là ng u nhiên, h có xu h ng cho

r ng xu h ng giá c phi u s ti p t c nh v y B i vì nhà đ u t đã tin t ng sai

l m là m t nhóm m u nh có t ng đ ng v i đám đông (Rain, 2002) H cho r ng nhóm nh mà h nh n đ nh đã có th mô ph ng cho toàn b th tr ng

đ ng làm cho h có ni m kiêu hãnh và tránh hành đ ng d n đ n s h i ti c Tránh

h i ti c và tìm ki m s kiêu hãnh có nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t (Shefrin & Staman, 1985) C th , vi c tránh h i ti c và tìm ki m s kiêu hãnh

d n đ n vi c h bán quá s m nh ng c phi u t ng giá, vì h c m th y hài lòng v i quy t đ nh mua c phi u đó tr c đây Ng c l i, n u giá c phi u b gi m sau khi mua, h có xu h ng gi c phi u l i vì h tránh c m giác t i t v quy t đ nh sai

l m khi mua c phi u này

Có vài minh ch ng cho th y, nhà đ u t thành công s ti p t c thành công và

ng c l i nhà đ u t thua l s ti p t c thua l (De Bondt & Thaler, 1985, 1987) Tuy nhiên, Shefrin (2000) cho r ng nh h ng c a l i - l xu t phát t tính b o

Khi m t nhà đ u t g n bó đ c bi t v i m t lo i c phi u, h s không nh n ra

nh ng tin t c x u v công ty và th ng gi nh ng c phi u này quá lâu, ví d nh

r t nhi u ng i đã ngh h u và nhân viên hi n t i ti p t c gi c phi u c a công ty

mà h đã làm hay đang làm.

Ph n ng v i r i ro

C m xúc c a con ng i s đ c bi t m nh m sau nh ng s ki n thành công hay th t b i (Thaler & Johnson, 1990) Khi nhà đ u t đang thành công, tính tham danh l i s nh h ng đ n s an toàn trong quy t đ nh c a h Càng thành công, nhi u nhà đ u t có th c m th y h thích đánh b c v i ti n b c c a h i u này mang l i nhi u r i ro cho các nhà đ u t Và ng c l i, đ i v i các nhà đ u t thua

l , h s không mu n gi b t c c phi u nào sau m t chu i nh ng th t b i, vì h

s r i ro Kahneman & Tversky (1979) g i đây là “h i ch ng s thua l ”

1.2.2.3 nh h ng xã h i

Ph ng ti n truy n thông

Ph ng ti n truy n thông có nh h ng r t l n đ n t ng cá nhân Kinh doanh

và đ u t làm cho nhà đ u t thích nói v nh ng chuy n t t Nh ng nhà báo c ng

ch tìm ra nh ng đi m t t đ đ ng tin

Ph ng ti n truy n thông th ng nh h ng thuy t ph c nhà đ u t ra quy t

đ nh đ u t b ng cách đ a các thông tin v các ch s hay các báo cáo tài chính

c a công ty, đ c bi t, khi các ph ng ti n này cung c p quan đi m c a các chuyên gia

nh h ng c a xã h i

Nh ng ng i có cùng s thích, th hi u và mong mu n s có cách s ng gi ng nhau Nhóm nh ng ng i này phát tri n tiêu chu n xã h i theo nh ng gì h tin

t ng Ng i m i s khám phá ra nhóm ng i này b ng cách quan sát hành đ ng hay nói chuy n v i h S ch n l a theo đám đông s xu t hi n khi ra quy t đ nh

v i nh ng thông tin không đ y đ (Ellision & Fudenberg, 1993) Môi tr ng c ng

t cho nhà đ u t nh : h p th trò chuy n, tin nh n… đây là nh ng ngu n cung

c p thông tin r t quan tr ng c bi t, nhà đ u t có th giao d ch tr c tuy n khác

v i giao d ch truy n th ng là ph i m t nhi u th i gian đ n sàn giao d ch Bên c nh

đó, kh n ng truy n thông tin c a m ng đi n t là r t nhanh, do đó có th xem

m ng đi n t c ng giúp cho các nhà đ u t truy c p tin t c nhanh nh ng l i không

ch c ch n v tính chính xác c a thông tin Do đó, có th nói m ng đi n t v a giúp ít cho nhà đ u t nh ng c ng có th nh h ng không t t đ n nhà đ u t qua

vi c cung c p thông tin không ki m đ nh đ chính xác so v i ph ng ti n truy n thông là báo chí, truy n hình

MÔ HÌNH NGHIÊN C U C A ROBERT A NAGY & ROBERT W OBENBERGER V Y U T TÀI CHÍNH C A NHÀ U T CÁ

NHÂN (1994)

Nghiên c u c a Robert A Nagy and Robert W Obenberger, Các y u t nh

h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t cá nhân (1994), đã đ c nhi u n c ng

d ng đ th c hi n, đi n hình là UAE là:

• Y u t v nh n th c cá nhân: n t ng c a nhà đ u t v s n ph m c a doanh nghi p, v trí c a doanh nghi p trong ngành, danh ti ng c a doanh nghi p

• Thông tin v c phi u: kh n ng bán đ c c phi u, l i nhu n k v ng, c

t c, thông tin giá c a c phi u

• Thông tin th tr ng: ch s ch ng khoán toàn th tr ng, kh i l ng giao

d ch c a c phi u

• Nhu c u tài chính cá nhân: s h p d n t nh ng th tr ng đ u t khác

Nghiên c u cho th y r ng khi quy t đ nh các nhà đ u t cá nhân UAE

th ng đ t ra m c tiêu l i nhu n k v ng cho mình và th ng đa d ng hóa danh

m c đ u t nh m gi m r i ro H c ng th ng xem xét đ n s n ph m c a doanh nghi p, ngành c a doanh nghi p niêm y t và danh ti ng c a doanh nghi p đó trong trong ngành Bên c nh đó, các thông tin nh kh n ng mua bán c a c phi u, kh i l ng giao d ch c a c phi u, ch s ch ng khoán toàn th tr ng c ng tác đ ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t

D a vào k t qu nghiên c u trên, t i Vi t Nam đã có m t s nghiên c u nh m

tìm hi u m c đ nh h ng c a các y u t này đ i v i nhà đ u t Vi t Nam K t

qu cho th y các y u t này c ng có tác đ ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t Do

v y k t qu c a các nghiên c u trên s đ c s d ng trong nghiên c u này khi

kh o sát các y u t tài chính

CÁC K T QU NGHIÊN C U TR C ÂY

Theo k t qu các nghiên c u v y u t nh h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u

t cá nhân khi tham gia giao d ch trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam th i

đi m th tr ng ch ng khoán t ng tr ng m nh (đ u n m 2007), thì các k t qu

nh sau:

• Theo kh o sát chung v các y u t này t tài: Nghiên c u các y u t

nh h ng đ n xu h ng mua c phi u c a nhà đ u t cá nhân trên th tr ng

ch ng khoán TP.HCM – Lu n v n Th c s (07/2007) c a tác gi ng Th Thuý Dung, xu h ng mua ch u nh h ng b i 4 y u t : ni m tin đ i v i nh ng ng i môi gi i, y u t nh n bi t, y u t ch p nh n r i ro, y u t hài lòng v nh ng quy t

đ nh mua tr c đây Trong đó y u t s ch p nh n r i ro có h s l n nh t nên nh

h ng m nh nh t đ n xu h ng mua, ti p đ n là y u t nh n bi t, sau cùng là y u

t hài lòng v i các quy t đ nh mua tr c đây

• Theo tài: Nghiên c u các y u t tác đ ng đ n quy t đ nh đ u t ch ng khoán c a nhà đ u t Vi t Nam t i TTCK TP HCM – Lu n v n Th c s (2007)

c a h c viên Man Thái H ng đã xác đ nh đ c các y u t h ng đ n quy t đ nh

c a nhà đ u t cá nhân là tâm lý nhà đ u t , phân tích c b n và thông tin th

tr ng nh ng nghiên c u này th c hi n vào th i đi m th tr ng ch ng khoán đang t ng tr ng và không đ a ra y u t tâm lý c th nào

CÁC GI THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U XU T

D a vào các lý thuy t liên quan đ n quy t đ nh đ u t ch ng khoán và các nghiên c u tr c, gi thi t nghiên c u và mô hình đ xu t cho đ tài này nh sau:

1.5.2 Mô hình nghiên c u đ xu t

D a theo các gi thuy t trên, tác gi đ xu t mô hình nghiên c u nh sau: