MỐI QUAN HỆ GIỮA KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN VÀ TĂNG TRƯỞNG CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở VIỆT NAM.PDF

Hàm Cobb Douglas ..... Lý thuy t này cho.

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi, các k t qu

nghiên c u có tính đ c l p riêng, ch a đ c công b n i dung b t kì đâu; các

s li u, các ngu n trích d n trong lu n án đ c chú thích ngu n g c rõ ràng,

trung th c

Tôi xin cam đoan ch u trách nhi m v l i cam đoan danh d c a tôi

H c viên th c hi n

M C L C Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các t vi t t t

Danh m c các b ng bi u

Danh m c các hình v

CH NG I: GI I THI U CHUNG 1

1.1 Lý do ch n đ tài 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Ph m vi vƠ đ i t ng nghiên c u 3

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.5 K t c u c a đ tài 4

CH NG 2: T NG QUAN LÝ THUY T 5

2.1 Doanh nghi p v a và nh 5

2.2 Vai trò c a v n vƠ t ng tr ng doanh nghi p 6

2.2.1 Khái ni m t ng tr ng doanh nghi p 6

2.2.2 o l ng t ng tr ng doanh nghi p 7

2 2.3 Vai trò c a v n và t ng tr ng doanh nghi p 7

2.2.3.1 Hàm Cobb Douglas 7

2,2.3.2.Lý thuy t t ng tr ng Doanh nghi p c a Penrose 8

2.2.3.3 Lý thuy t v quy mô t i u 9

2.2.3.4 Lý thuy t t ng tr ng theo giai đo n 11

2.3 Tài chính cho doanh nghi p v a và nh 13

2.4 Thông tín b t đ i x ng 14

2.5 T ng h p nghiên c u liên quan 15

CH NG 3: TH C TR NG DOANH NGHI P V A VÀ NH C A VI T NAM 21

CH NG IV: THI T KÊ NGHIÊN C U 32

4.2 D li u nghiên c u 33

4.3 Bi n s và mô hình phân tích 34

4.3.1 Bi n ph thuôc 35

4.3.2 Bi n đ c l p 35

4.3.3 Bi n ki m soát 36

4.3.3 Mô hình nghiên c u 39

CH NG V: K T QU NGHIÊN C U 40

5.1 Th ng kê mô t m u 40

5.2 Th ng kê mô t chi ti t các nhân t 41

5.2.1 Bi n tu i, quy mô và tài chính c a Doanh nghi p 41

5.2.2 Bi n kh n ng ti p c n v n theo t ng n m 42

5.2.3 Bi n s tính c nh tranh c a th tr ng 44

5.2.4 Bi n s tính đ i m i c a s n ph m 45

5.2.5 Bi n s tính đ i m i công ngh 46

5.2.6 Bi n s tính h tr 47

5.2.7 S doanh nghi p ti p c n v n theo t ng mô hình ti p c n v n 48

5.2.8 S doanh nghi p ho t đ ng theo ngành 50

5.3 Phân tích k t qu hàm h i quy 52

5.3.1 Mô hình tác đ ng c a kh n ng ti p c n v n đ n t ng tr ng doanh nghi p 52

5.3.2 Mô hình s khác bi t gi a hai mô hình ti p c n v n (tín d ng) lên t ng tr ng c a doanh nghi p 56

CH NG VI: K T LU N ậ KI N NGH 59

6.1 K t lu n 60

6.2 Nh ng h n ch c a nghiên c u 61

TÀI LI U THAM KH O 62

PH N PH L C 68

1 Ph l c 1: B ng mô t bi n kích c DN 68

2 Ph l c 2: B ng mô t bi n tu i DN 68

3 Ph l c 3: B ng mô t kh n ng ti p c n v n c a DN 68

5 Ph l c 5: B ng mô t bi n c nh tranh c a th tr ng 69

6 Ph l c 6: B ng mô t bi n đ i m i s n ph m 70

7 Ph l c 7: B ng mô t bi n đ i công ngh 70

8 Ph l c 8: B ng mô t bi n h tr 70

9 Ph l c 9: B ng mô t s DN ti p c n v i quy mô ti p c n 70

10.Ph l c 10: Mô hình h i quy 1 71

11 Ph l c 1:1 Mô hình h i quy 2 72

GDP Gross Domestic Product T ng s n ph m qu c n i

NCR National Credit Regulator i u ch nh tín d ng qu c gia

WTO The World Trade

Organization T ch c th ng m i th gi i

USAID The United States Agency for

International Development C quan phát tri n qu c t Hoa k

WBES World Business Environment

Tiêu chu n qu c t v phân lo i công nghi p c a t t c các

ho t đ ng kinh t

B ng 3.1: Doanh nghi p theo quy mô và hình th c pháp lý 22

B ng 3.2: T l ph n tr m DNVVN các l nh v c ho t đ ng giai đo n 2000-2005 23

B ng 3.3: c đi m c b n c a ch s h u doanh nghi p 25

B ng 3.4: c đi m trình đ c a ng i lao đ ng 26

B ng 4.1: Bi n sô và gi thuy t nghiên c u c a mô hình h i quy 37

B ng 5.1: S l ng DN theo quy mô 40

B ng 5.2: T tr ng DN theo quy mô 40

B ng 5.3: tu i trung bình, quy mô trung bình, s l ng v n trung bình h ng n m DN ti p c n đ c 42

B ng 5.4: Kh n ng ti p c n v n c a DN n m 2005 43

B ng 5.5: Kh n ng ti p c n v n n m 2007 43

B ng 5.6: Kh n ng ti p c n v n n m 2009 44

B ng 5.7: S l ng DN ho t đ ng nh ng th tr ng có tính c nh tranh khác nhau 45

B ng 5.8: T l ph n tr m DN ho t đ ng nh ng th tr ng có tính c nh tranh khác nhau 45

B ng 5.9: S l ng DN th c hi n c i thi n đ i m i s n ph m 46

B ng 5.10: B ng t tr ng DN th c hi n c i thi n đ i m i c a s n ph m theo n m 46

B ng 5.11: S l ng DN th c hi n c i thi n đ i m i công ngh 47

B ng 5.12: B ng t tr ng DN th c hi n c i thi n đ i m i c a s n ph m theo n m 47

B ng 5.13: B ng t tr ng DN đ c h tr theo t ng n m 48

B ng 5.14: B ng t tr ng DN đ c h tr theo các n m 48

B ng 5.15: B ng s DN ti p c n đ c v n theo các n m 49

B ng 5.16: B ng t tr ng DN ti p c n đ c v n theo các n m 49

B ng 5.17: B ng s DN ti p c n theo các mô hình ti p c n v n 49

B ng 5.18 B ng t tr ng DN ti p c n đ c v n theo t ng mô hình ti p c n 50

B ng 5.20: K t qu h i quy mô hình 53

B ng 5.21: K t qu h i quy mô hình 2 57

1 Hình 2.1: N m giai đo n t ng tr ng c a Doanh nghi p 13

2 Hình 3.1: C c u DNVVN theo quy mô ngu n v n giai đo n 2004-2006 28

3 Hình 3.2: Nh ng khó kh n l n nh t đ i v i s t ng tr ng theo nh n th c c a Doanh nghi p 30

4 Hình 3.3: Ngu n g c c a đ u t 30

5 Hình 3.4: Vi c s d ng công ngh m i các Doanh nghi p 32

6 Hình 4.1: Mô hình nghiên c u đ xu t 35

CH NG I

GI I THI U CHUNG 1.1 Lý do ch n đ tài

Doanh nghi p v a và nh đóng vai trò quan tr ng trong n n kinh t Vi t

Nam.B ng ch ng là trong t ng s doanh nghi p Vi t Nam có kho ng 97% doanh nghi p v a và nh 1.Báo cáo c a VCCI c ng cho th y các doanh nghi p

v a và nh (DNVVN) Vi t Nam s d ng 51% lao đ ng xã h i và đóng góp

40% GDP c a c n c Ngoài ra các doanh nghi p này còn đóng góp l n trong

vi c t o ra vi c làm m i cho các lao đ ng ch a qua đào t o – l c l ng lao đ ng

ch y u trong n n kinh t Nh ng con s th ng kê trên ph n nào cho th y nh ng

đóng góp to l n hay nói cách khác là vai trò c a DNVVN trong n n kinh t Vi t

Nam Mu n t ng tr ng và phát tri n kinh t qu c gia không th nào b qua v n

đ t ng tr ng và phát tri n kh i doanh nghi p đ c bi t là doanh nghi p v a và

nh

c đi m c a DNVVN là có quy mô v n và lao đ ng nh , ch y u b t đ u t

các doanh nghi p t nhân nh ng r t linh ho t và ng bi n nhanh nh y v i s thay đ i c a th tr ng và đa d ng ngành ngh - đi u này c ng có ngh a là

DNVVN c a Vi t Nam có th tham gia nhi u l nh v c khác nhau và d dàng

n m b t đ c xu th th gi i.Tuy nhiên v n đ l n nh t mà các doanh nghi p

này g p ph i trong quá trình t ng tr ng và phát tri n c a mình đó chính là

ngu n v n R t nhi u nghiên c u th c ch ng trên th gi i đư đ c ti n hành cho

th y m i quan h có ý ngh a gi a vi c khó ti p c n v n là nhân t tác đ ng làm

c n tr s t ng tr ng c a doanh nghi p Nghiên c u c a Beck (2004, 2005 và

2006) cho th y các nhân t tác đ ng c n tr lên t ng tr ng doanh nghi p bao

1 Ngh đ nh s 56/2009/N -CP ngày 30/6/2009 c a Chính ph , qui đ nh s l ng lao đ ng trung bình hàng n m

t 10 ng i tr xu ng đ c coi là doanh nghi p siêu nh , t 10 đ n d i 200 ng i lao đ ng đ c coi là Doanh

nghi p nh và t 200 đ n 300 ng i lao đ ng thì đ c coi là Doanh nghi p v a

g m: h n ch v h th ng pháp lý; khó ti p c n v n t ngu n chính th c, h n

ch v n đ u t t n c ngoài, v n đ qu n lý tài chính; quy mô doanh nghi p

Nghiên c u c a Binks và c ng s (1995) và Aghion (2007) khi nghiên c u v

nh ng nhân t tác đ ng làm h n ch t ng tr ngc a doanh nghi p đ u t p trung

xem xét và coi y u t h n ch tín d ng nh là m t nhân t chính và nh h ng

làm c n tr s t ng tr ng c a doanh nghi p i v i môi tr ng kinh doanh

c a Vi t Nam, d ng nh đi u này không ngo i l Theo Do (2001) nh ng h n

ch c a doanh nghi p v a và nh Vi t Nam liên quan đ n vi c: h n ch ti p

c n v n và tín d ng, kh n ng c nh tranh và gia nh p th tr ng, trình đ và thông tin, thái đ c a dân chúng đ i v i DN nh , ch ng trình u đưi h tr c a

chính ph ; v n đ v m t b ng và c s

Thông th ng, ngu n v n t có c a các doanh nghi p r t hi m có th đáp ng

đ c n ng l c s n xu t c a doanh nghi p dù cho là doanh nghi p l n, vì v y mà

các doanh nghi p ph i nh đ n các ngu n v n t bên ngoài ch y u là v n t h

th ng ngân hàng Tuy nhiên,theo Nguy n Th Cành (2008) cho th y ch kho ng 62.5% DNVVN trong t ng s DN đi u tra đ c cho vay v n t ngân hàng

th ng m i, con s đ i v i các DN l n là 100% Hi n nay, theo báo cáo c a

kh o sát c đi m môi tr ng kinh doanh Vi t Nam (2009) cho th y ch có

30% DN n p h s vay v n đ i v i ngân hàng th ng m i trong khi đó có đ n

75.3% DN c n vay v n Rõ ràng, các DNVVN c n v n nh ng t i sao s l ng

n p h s xin vay l i th p nh v y, li u r ng có ph i do nh ng th t c r m rà

t h th ng ngân hàng mang l i rào c n cho DNVVN?

Nh v y, t lý thuy t đ n th c t cho chúng ta nh ng cái nhìn đ u tiên v n đ

khó ti p c n v n tín d ng là nguyên nhân quan tr ng nh h ng đ n t ng tr ng

c a các DNVVN Tuy nhiên ch a có nhi u nghiên c u khoa h c c th Vi t

Nam ch ng minh m i quan h này Li u r ng, v n đ khó ti p c n tín d ng là

nguyên nhân l n nh t nh h ng đ n s phát tri n c a DNVVN Vi t Nam?

cung c p thêm b ng ch ng th c nghi m v m i quan h này môi tr ng kinh

doanh Vi t Nam, tôi đ a ra đ tài “M i quan h gi a kh n ng ti p c n v n và

s t ng tr ng c a Doanh nghi p v a và nh Vi t Nam”

1.2 M c tiêu nghiên c u

T nh ng lý do đư nêu ph n trên, m c tiêu nghiên c u t ng quát c a đ tài là

nghiên c u, l ng hóa m i quan h gi a kh n ng ti p c n v n đ i v i s t ng

tr ng c a doanh nghi p nh m xem xét vai trò c a kh n ng ti p c n v n

Doanh nghi p v a và nh trong tr ng h p Vi t Nam.M c tiêu c th :

- L ng hóa m i quan h gi a t ng tr ng và kh n ng ti p c n v n c a

doanh nghi p v a và nh Vi t Nam

- Phân tích vai trò c a các lo i hình ti p c n v n khác nhau đ n t ng tr ng

c a doanh nghi p

1.3 Ph m vi vƠ đ i t ng nghiên c u

tài s d ng b d li u SMEs 2005, 2007 và 2009 ( c đi m môi tr ng kinh

doanh Vi t Nam: K t qu đi u tra doanh nghi p v a và nh Vi t Nam n m

2005, 2007 và 2009) Vì v y:

- i t ng nghiên c u: m i quan h gi a kh n ng ti p c n v n và t ng

tr ng c a DNVVN Vi t Nam trong giai đo n t 2003 -2008

- Ph m vi nghiên c u: doanh nghi p v a và nh c a Vi t Nam, giai đo n nghiên c u 2003-2008

1.4 Ph ng pháp nghiên c u

Ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng v i s h tr c a ph n m m Stata 11.0

đ c s d ng ch y u trong đ tài này trình bày và tóm t t d li u, các

ph ng pháp th ng kê mô t đ c áp d ng đ t đ c m c tiêu c a đ tài, mô

hình h i quy tác đ ng ng u nhiên và tác đ ng c đ nh là l a ch n phù h p

Trong m i mô hình các bi n gi i thích không ch bao g m các thành ph n c a

khái ni m ti p c n v n mà còn bao g m các y u t truy n th ng tác đ ng đ n

t ng tr ng Doanh nghi p nh : tu i, đ l n doanh nghi p, tính ch t th tr ng

doanh nghi p đang ho t đ ng, v n đ c i ti n trong s n xu t

1.5 K t c u c a đ tài

tài bao g m 6 ch ng Sau ch ng m đ u này là n m ch ng ti p theo

Nh ng lý thuy t liên quan đ n DNVVN, khái ni m t ng tr ng và vai trò c ng

nh m i quan h c a v n đ i t ng tr ng c a DN đ c trình bày ch ng th

2 ng th i nh ng k t qu t các nghiên c u liên quan c ng đ c trình bày trong ch ng này.Ch ng ba trình bày s l c nh ng đ c đi m c a DNVVN đang ho t đ ng t i Vi t Nam trong th i gian qua.Ch ng 4 trình bày các gi

thi t nghiên c u, mô hình nghiên c u, mô t cách l a ch n m u, mô t các bi n

và cách đo l ng và ph ng pháp x lý d li u.Ch ng 5 trình bày k t qu

th ng kê mô t v đ c đi m c a m u, các k t qu h i quy.Cu i cùng, ch ng 6

trình bày tóm l c nh ng k t qu c a nghiên c u

Ch ng II

T NG QUAN LÝ THUY T 2.1 Doanh nghi p v a và nh

Theo NCR (National Credit Regulator) c a Nam Phi trích d n b i Mahembe (2011)

đ nh ngh a v các doanh nghi p v a và nh có th chia làm 2 lo i: đ nh ngh a

theo kinh t và đ nh ngh a theo th ng kê

- nh ngh a theo kinh t : m t doanh nghi p đ c xem là nh khi nó đáp ng

đ c 3 tiêu chí sau: (1) nó chi m m t ph n nh trong th tr ng mà nó ho t

đ ng, (2) nó đ c qu n lý b i nh ng ng i ch theo m t cách cá nhân c a

h mà không thông qua m t c u trúc t ch c nào khác và (3) nó ho t đ ng

m t cách đ c l p ch không ph thu c ho c là m t ph n nh c a m t doanh

nghi p l n nào khác

- nh ngh a theo th ng kê: m t doanh nghi p đ c xác đ nh là nh theo các

tiêu chí sau: (1) xác đ nh kích th c c a doanh nghi p và đóng góp c a nó

và GDP, s l ng công nhân và giá tr xu t kh u, (2) so sánh m c đ đóng

góp kinh t c a các công ty nh qua th i gian, (3) so sánh m c đ đóng góp

c a các công ty nh gi a các qu c gia

Có r t nhi u đ nh ngh a v DNVVN và r t khó đ tìm ra m t đ nh ngh a chung

cho toàn b các qu c gia vì m t doanh nghi p v a và nh hay không ph thu c

vào đi u ki n c a qu c gia đó Có th doanh nghi p nh v y qu c gia này thì

nh nh ng qu c gia khác thì không nh th M i qu c gia l i d a vào m t c n

c khác nhau đ xác đ nh khu v c SME cho mình Tuy nhiên t ch c WTO

c ng đ a ra 3 tiêu chí đ xác đ nh doanh nghi p th nào là doanh nghi p thu c

khu v c SME Ba tiêu chí này có th dùng đ n l ho c k t h p: (1) s công

nhân làm vi c; (2) m c v n đ u t ho c tài s n; (3) doanh thu s n xu t kinh

doanh ho c là doanh thu trung bình trong m t kho ng th i gian nh t đ nh Tiêu

chí đ c xác đ nh b ng s l ng công nhân là tiêu chí đ c s d ng ph bi n

nh t Vi t Nam, theo Ngh đ nh s 56/2009/N -CP ngày 30/6/2009 c a

Chính ph , qui đ nh s l ng lao đ ng trung bình hàng n m t 10 ng i tr

xu ng đ c coi là doanh nghi p siêu nh , t 10 đ n d i 200 ng i lao đ ng

đ c coi là Doanh nghi p nh và t 200 đ n 300 ng i lao đ ng thì đ c coi là

Doanh nghi p v a

2.2 Vai trò c a v n và t ng tr ng doanh nghi p

2.2.1 Khái ni m t ng tr ng doanh nghi p

Sun (2004) đ nh ngh a t c đ t ng tr ng doanh nghi p là quá trình phát tri n

doanh nghi p t nh đ n l n, t y u đ n m nh.Ý ngh a c a s phát tri n doanh

nghi p không ch bao g m quá trình l n lên mà nó còn bao hàm c giai đo n phát

tri n và d báo giai đo n phát tri n Tuy nhiên t ng tr ng doanh nghi p là quá trình đi u ch nh ph c t p c a vi c m r ng t nh ng quy mô đ n gi n Nó ph i

đi u ch nh cân b ng h p lý gi a các m i quan h khác nhau c bên trong l n bên

ngoài, nó là s cân b ng cho s m t cân b ng, t cân b ng th p đ cân b ng cao

h n Do đó, ý ngh a c a s phát tri n doanh nghi p là m t quá trình phát tri n mà

doanh nghi p gi xu h ng cân b ng và n đ nh t t c các k t qu bao g m s n

l ng, l i nhu n, doanh thu, t ng tài s n S phát tri n c a doanh nghi p bao g m

các ý ngh a sau:

o Th i gian ho t đ ng c a doanh nghi p;

o S n ng đ ng c a doanh nghi p: s phát tri n c a doanh nghi p ph i thay đ i t cân b ng n đ nh sang không cân b ng, t không cân b ng

sang cân b ng tr l i và t cân b ng th p sang cân b ng cao h n;

o T ng tr ng doanh nghi p là s th ng nh t gi a s l ng và ch t

l ng S gia t ng v s l ng đ c th hi n trong s m r ng v quy

mô bán hàng, m r ng s l ng bán, th tr ng c phi u, giá tr s n

xu t, l i nhu n và nhân viên S phát tri n v m t ch t l ng c a t ng

tr ng doanh nghi p là kh n ng đ i m i công ngh , hi u qu t i u trong đ u t và n ng l c s n xu t, đ i m i t ch c và c i cách

2.2.2 o l ng t ng tr ng doanh nghi p

Theo WTO (1998), t ng tr ng doanh nghi p đ c đo l ng thông qua s thay

đ i v s l ng lao đ ng t lúc DN đ c thành l p Theo Liedholm và Mead

(1999) trích b i Ahiawodzi (2012) thì vi c các doanh nghi p v a và nh t o ra

vi c làm là m c tiêu xã h i quan tr ng, khách quan và là c n c đ đ a ra chính

sách Trong nghiên c u này nh n m nh đ n t ng tr ng DNVVN là t ng tr ng

vi c làm

Tuy nhiên m t s các nghiên c u t ra không đ ng tình khi s d ng lao đ ng làm

c n c đo l ng t ng tr ng Thay vào đó s d ng các ch tiêu sau đ đo l ng

nh : Doanh thu bán hàng, s n l ng đ u ra và tài s n (Bucharest2001) Tác gi

cho r ng, do đ c thù c a các doanh nghi p v a và nh th ng s n xu t theo mùa

v , h s d ng lao đ ng bán th i gian, lao đ ng gia đình – ng i lao đ ng trong

gia đình mà không c n ph i tr l ng, ng i lao đ ng là tr em

Theo Acs và Audretsch (1990) đ c trích d n b i Ahiawodzi và c ng s (2012)

t ng tr ng doanh nghi p đ c xác đ nh b ng thay đ i trung bình doanh s bán

hàng Tuy nhiên theo Gupta (1996) đ c trích d n b i Voulgaris (2003) tác gi

này thì l i cho r ng ho t đ ng doanh nghi p và l i nhu n không có m i liên h

v i t ng tr ng trong doanh s bán hàng vì có m t s công ty v n duy trì l i

nhu n cao dù có t l t ng tr ng th p v doanh s bán hàng

2.2.3 Vai trò c a v n và t ng tr ng doanh nghi p

2.2.3.1 Hàm Cobb Douglas

V n đóng vai trò r t quan tr ng đ i v i DN i u đ u tiên cho chúng ta nhìn

nh n đ c đi u này đó là v n là thành ph n không th thi u đ i v i b t kì s t n

t i nào c a doanh nghi p Doanh nghi p mu n hình thành, t n t i và t ng tr ng

c n ít nh t hai y u t là v n và lao đ ng Trong kinh t h c, d ng hàm s n xu t

c a Cobb Douglas đ c s d ng r ng rưi và nó đ c xem là m t hàm s n xu t

đ n gi n và mang tính đ i di n nh t cho t t c các hàm s n xu t.Nó th hi n m i

quan h gi a đ u vào và đ u ra trong m t quy trình s n xu t Hàm s n xu t này

đ c đ a ra b i Knut Wicksell (1928) và đ c th nghi m l i b i Charles Cobb

và Paul Douglas(1928) (theoHÁJKOVÁ và HURNÍK-2007) Hai nhà nghiên c u

này đư đ a ra hàm s n xu t này trong quá trình nghiên c u s phát tri n c a n n

kinh t M Mô hình này cho chúng ta m t cái nhìn đ n gi n hóa v m t n n s n

xu t, trong đó các y u t khác đ u đ c l c gi n và ch còn l i hai y u t c b n

nh t mà m i mô hình s n xu t đ u ph i dùng nó làm đ u vào đó là v n và lao

đ ng

P(L, K) = bL K

Trong đó: L: lao đ ng (t ng s lao đ ng ho c gi lao đ ng trong n m)

K: v n (giá tr ti n t c a t t c máy móc, thi t b, c s h t ng)

P: t ng s n l ng (giá tr ti n t c a t t c các hàng hóa đ c s n

xu t trong n m

b: h s s n xu t

2.2.3.2 Lý thuy t t ng tr ng doanh nghi p c a Penrose

Lý thuy t này đ c p đ n hai v n đ : lý thuy t v thúc đ y ngu n l c và nh ng

gi i h n v qu n lý đ i v i t ng tr ng doanh nghi p Theo Penrose (trích b i Pitelis- 2009), t ng tr ng doanh nghi p đ ng ngh a v i vi c s d ng hi u qu

các ngu n l c và n ng l c qu n lý có tác đ ng quan tr ng đ n t ng tr ng Theo

đó, doanh nghi p là m t t ch c s d ng các ngu n l c theo m t cách th c nào

đó Sau khi nghiên c u, tác gi rút đ c hai k t lu n: m t là, ngu n l c và y u t

dùng cho s n xu t và hai là, y u t dùng cho s n xu t và c h i s n xu t B n

thân c a ngu n l c ch a th là đ u vào cho quá trình s n xu t mà ch khi nào các

ngu n l c này đ c đ a vào quá trình s n xu t theo nh ng cách th c nh t đ nh

c a DN m i tr thành nhân t nh h ng đ n quá trình t ng tr ng c a DN M i

m t doanh nghi p l i có cách th c s d ng khác nhau vào quá trình s n xu t khác nhau nên s mang l i các k t qu khác nhau (Kor và Mahone, 2004 trích b i T Minh Th o và c ng s 2006) Penrose nh n m nh n ng l c qu n lý có tác đ ng

l n t i t ng tr ng doanh nghi p N ng l c qu n lý xu t phát t ki n th c, kinh

nghi m c a đ i ng qu n lý Tuy nhiên n ng l c c a đ i ng qu n lý đem l i t ng

tr ng doanh nghi p trong m t giai đo n nh t đ nh gi i quy t v n đ này thì

doanh nghi p c n b sung y u t m i cho đ i ng qu n lý ó là thuê thêm các

nhà qu n lý m i có n ng l c

2.2.3.3 Lý thuy t v quy mô doanh nghi p t i u

Theo Geroski (1999),nhi u nhà kinh t h c tìm ki m tr ng thái n đ nh cân b ng

cho s phát tri n c a doanh nghi p và lý thuy t lâu đ i nh t đ c bi t đ n là lý

thuy t quy mô doanh nghi p t i u Lý thuy t này nói r ng h u h t các doanh

nghi p đ u ho t đ ng nh m m c đích t i đa hóa l i nhu n v i quy mô s n xu t

đi m th p nh t c a đ ng chi phí trung bình (d ng ch U) trong đi u ki n c nh

tranh Vì th , trong quá trình ho t đ ng, doanh nghi p có xu h ng chuy n t quy

mô doanh nghi p ban đ u sang quy mô có đi m chi phí trung bình th p nh t đây, t ng tr ng DN đ c nghiên c u là s chuy n đ i quy mô DN sang quy mô

t i u.Theo lý thuy t này, t ng tr ng di n ra khi doanh nghi p đ t t i quy mô t i

u và t ng tr ng ti p t c di n ra n u quy mô t i u thay đ i Lý thuy t này cho

r ng nh ng nhân t tác đ ng đ n quy mô t i u c a DN bao g m chi phí s n xu t,

m c đ c nh tranh, n ng l c qu n lý, k thu t công ngh ây là nh ng nhân t

ch y u tác đ ng đ n quy mô c a DN và vì th tác đ ng đ n t ng tr ng DN

M t k t lu n quan tr ng n a c a lý thuy t này là doanh nghi p nh t ng nhanh

h n DN l n cho đ n khi đ t t i quy mô s n xu t hi u qu M t vài nhà kinh t

h c chuy n lý thuy t v quy mô doanh nghi p t i u đ c p trên sang m t mô hình đ n gi n và có th ki m đ nh trên th c t (Geroski,1999):

Trong đó:

là quy mô th c c a doanh nghi p I t i th i đi m t

: là t c đ t ng tr ng c a doanh nghi p

là quy mô n đ nh trong dài h n c a doanh nghi p i

: là t c đ doanh nghi p I h i t t i khi ≠

: là phân ph i chu n đ c l p và đ ng nh t Trong đó, S* ph thu c vào t p h p các bi n ngo i sinh

Nh ng nhân t tác đ ng t i t ng tr ng doanh nghi p là các bi n ngo i sinh

có th quan sát đ c trong th c t và thông tin v chúng hoàn toàn có th thu

o a đi m ho t đ ng

o Chính sách và khung pháp lý

o Và m t s nhân t khác Tuy nhiên c ng có lý thuy t có quan đi m ng c l i nh c a Becchetti và

Trovato cùng c ng s (2002) Lý thuy t này nói r ng các bi n tu i, kích th c

c a doanh nghi p không có tác đ ng lên t ng tr ng c a DNVVN H cho r ng,

các bi n này ch đ c xem xét là bi n ti m n ng nh h ng đáng k đ n t ng

tr ng doanh nghi p sau khi lo i b các bi n gi i thích khác có th nh h ng đáng k đ n t ng tr ng b n v ng

2.2.3.4 Lý thuy t t ng tr ng theo giai đo n

Các nghiên c u cho r ng các doanh nghi p ph i tr i qua nhi u giai đo n t ng

tr ng (Churchill và Lewis, 1983) S l ng các giai đo n t ng tr ng r t đa

d ng, ch y u qua ba (Cooper,1979), n m (Greiner, 1972) hay b y (Flamholtz, 1986) giai đo n C ng có nhà nghiên c u xây d ng mô hình lên t i 10 giai đo n

t ng tr ng (Adizes, 1989) Nghiên c u đ c quan tâm nh t là c a Greiner n m

1972 Tác gi lý lu n r ng doanh nghi p t ng tr ng qua n m giai đo n là: sáng

t o, s đi u khi n, y quy n, đi u ph i và h p tác Các nhà nghiên c u còn xem

xét giai đo n t ng tr ng thông qua các nhân t sau:

- Quy mô doanh nghi p: đ c xác đ nh b i doanh s bán, t ng tài s n ho c s

l ng ng i lao đ ng (Timmons, 1994) Barrie (1974) đ c trích b i T

Minh Th o (2006) cho r ng doanh s và l i nhu n là nhân t c b n đ xác

đ nh đ ng vòng đ i vì các s li u này là th c t , có th thu th p đ c và có

ý ngh a ph n ánh t ng lai c a doanh nghi p Nhìn vào doanh s và l i

nhu n c a doanh nghi p qua th i gian s nh n bi t đ c doanh nghi p đang giai đo n nào

- S n m ho t đ ng c a doanh nghi p (tu i đ i doanh nghi p): v n còn nhi u tranh cãi v quan đi m c a Timmons (1994) khi cho r ng nhìn vào tu i đ i

doanh nghi p s bi t đ c m t cách t ng đ i giai đo n c a vòng đ i doanh

nghi p

- T c đ t ng tr ng c a doanh nghi p: t c đ t ng tr ng doanh ngh p nói

chung là khác nhau các giai đo n t ng tr ng khác nhau (Hanks và c ng

s , 1993)

- C c u t ch c c a doanh nghi p:theo Chandler (1962) trích b i Rajapakshe (2002), doanh nghi p phát tri n c c u t ch c đ gi i quy t khó kh n xu t

hi n trong quá trình ho t đ ng s n xu t kinh doanh Nhìn t khía c nh c

c u t ch c c a doanh nghi p, có m t s hình th c c c u t ch c doanh

nghi p là t p trung hóa, phân c p theo chi u d c và s l ng các c p doanh

nghi p (Hanks và c ng s , 1993) C c u t ch c doanh nghi p và các v n

đ liên quan đ n qu n lý có nh h ng l n nhau, đi u này làm cho hình th c

c c u t ch c có th đ i di n cho giai đo n nào đó trong vòng đ i c a DN

(Hanks và c ng s 1993).Khó kh n ch y u mà doanh nghi p ph i đ i phó: khi phân tích các khó kh n mà doanh nghi p g p ph i ta ph i xác đ nh các giai đo n c a vòng đ i DN (Kazanjain, 1988) Theo lý thuy t, các DN

cùng m t giai đo n th ng có xu h ng đ i phó v i m t nhóm khó kh n

gi ng nhau (Churchill và Lewwis, 1983)

Hình 2 1: N m giai đo n t ng tr ng c a Doanh nghi p

Ngu n: T Minh Th o (2006)

Xác đ nh đ c giai đo n c a Doanh nghi p đ có đ c các k ho ch s

d ng các ngu n l c đ có đ c t c đ t ng tr ng h u hi u nh t Vì n u

nh b n có gia t ng các nhân t khác tác đ ng đ n t ng tr ng doanh

nghi p nh ng doanh nghi p đư đ n giai đo n suy thoái và c n đ c thay

m i b i m t c c u hoàn toàn m i thì vi c gia t ng các ngu n l c này là vô

hi u hóa ho c s không đ t đ c k v ng v t ng tr ng doanh nghi p

M c đ t ng nhanh hay ch m c ng ph thu c vào giai đo n mà doanh

nghi p đang t n t i

2.3 Ti p c n tín d ng và tài chính cho Doanh nghi p v a và nh

Ti p c n tín d ng đ c hi u khác nhau trong nh ng nghiên c u khác nhau

Bebczuk (2004) cho r ng ti p c n tín d ng c a DNVVN là kh n ng ti p c n b t

kì m t kho n ti n vay nào trong th tr ng tài chính chính th c ho c phi chính

th c Theo Nikaido (2012) kh n ng ti p c n tín d ng t khu v c chính th c c a

DNVVN là kho n tín d ng th ch mà doanh nghi p nh n đ c t khu v c tài

chính chính th ng đ c b o đ m b i tài s n th ch p

Theo Mazanai và Fatoki (2012), tài chính tài tr cho doanh nghi p v a và nh

xu t phát t nhi u ngu n khác nhau Ch y u là hai ngu n sau:v n ch s h u

ho c v n t vay n N đ c xem là m t ngu n chính tài tr cho doanh nghi p

v a và nh Theo l p lu n c a Churchill và Frankiewicz (2006) đ c Mazanai

trích d n (2012)thì c ng c n ph i xem xét đ n vai trò c a các ngu n tài chính

khác tài tr cho doanh nghi p v a và nh là các kho n tài chính công và đ u t

m o hi m Trong nghiên c u này c ng trích d n c a Correia và c ng s (2008)

nh ng ng i này cho r ng vi c khó ti p c n v n t khu v c tài chính t o ra cho

các doanh nghi p v a và nh thách th c trong tái c c u s h u Do đó các công

ty này s tìm đ n nh ng ng i cho vay, các c ph n u đưi, các kho n vay n

ho c các k phi u tín ch p, các c phi u u đưi cho ngân hàng ho c tìm đ n các

công ty ch ng khoán H cho r ng vi c không có tài s n đ m b o c a các hình

th c v n trên là m t đi u còn gây ra nhi u tranh cãi Vi c các doanh nghi p khó

ti p c n tài chính t khu v c chính th ng c a các doanh nghi p đ c cho là do

liên quan gi a vi c mâu thu n l i ích trong vi c qu n lý hay t ng i qu n lý và

thông tin b t cân x ng mang l i (Stiglitz và Weiss, 1981)

2.4 Thông tin b t đ i x ng

Thông tin b t cân x ng là hi n t ng m t bên tham gia th tr ng không có thông tin đ y đ b ng bên còn l i Thông tin b t cân x ng x y ra trong th tr ng tài

chính có hai d ng chính (Bebczuk, 2003) l a ch n b t l i và tâm lý l i L a

ch n b t l i là hành đ ng x y ra tr c khi kí k t h p đ ng c a bên có nhi u thông

tin có th gây t n h i đ n bên có ít thông tin.Tâm lý l i là ho t đ ng x y ra sau

khi kí k t h p đ ng làm t n h i đ n bên có ít thông tin h n.Trong các ho t đ ng

tín d ng th ng ngân hàng s là bên có ít thông tin h n v kho n tín d ng so v i

khách hàng c a mình.Ho t đ ng l a ch n ng c làm cho các ngân hàng khó kh n

trong quá trình cho vay H d d n đ n sai l m khi cho vay đ i v i nh ng ng i

đi vay khó có kh n ng tr n h n là nh ng ng i d có kh n ng tr n h n

Trong lúc này, ngân hàng không bi t làm sao đ phân bi t đ c ng i đi vay nào

có th tr ti n và ng i nào thì không H c n m t c ch sàng l c đ b o v

quy n l i cho chính b n thân các ngân hàng Bi n pháp th ng đ c s d ng

nh t là s d ng tài s n th ch p, tuy nhiên đi u này đ ng ngh a v i vi c các ng i

c n đi vay v n s càng khó ti p c n đ c ngu n v n vì không có tài s n th ch p,

đ c bi t đ i v i nh ng ng i đi vay các qu c gia kém và đang phát tri n.Hi n

t ng l a ch n ng c này còn b hành đ ng tâm lý l i làm tr m tr ng h n Hi n

t ng tâm lý l i làm cho ng i đi vay sau khi vay đ c ti n thì l i là đư có

ti n trong tay, h cho mình quy n s d ng s ti n này vào các m c đích khác so

v i lúc h đ a ra v i ngân hàng khi xin c p tín d ng ki m soát hành đ ng

này, ngân hàng ph i theo ki m soát ho t đ ng c a ng i đi vay, tuy nhiên đi u

này khó th c hi n và t n nhi u chi phí gi m hi n t ng này, ngân hàng ti p

t c s d ng hình th c th ch p tài s n làm b c qu n lý gi m r i ro cho b n thân

và lúc đó l i càng t o ra kho ng cách cho ng i c n đi vay v n

2.5 T ng h p nghiên c u liên quan

Nghiên c u c a Ayyagari và Beck(2005) khi đi u tra v các công ty trên 80 qu c

gia khác nhau ch ra r ng nh ng kích th c khác nhau c a môi tr ng kinh doanh

mà c th là nghiên c u tác đ ng c a ti p c n tín d ng, b o v quy n s h u và

cung c p c s h t ng, các quy đ nh không hi u qu và thu , các công c qu n lý

v mô đ qu n lý nh qu n lý tham nh ng, các công c đi u ti t n n kinh t lên t ng

tr ng c a doanh nghi p Nghiên c u này ch ra r ng ch có tài chính, t i ph m và

n đ nh chính tr là nh ng tr ng i tác đ ng tr c ti p lên t ng tr ng doanh

nghi p.Trong đó, tài chính là nhân t tác đ ng m nh m nh t

S d ng d li u đi u tra các công ty 52 qu c gia, Beck cùng c ng s (2004) ch

ra r ng m t trong nh ng lý do cho s khác nhau trong vi c m t s công ty d dàng

ti p c n tín d ng và h p tác đ duy trì hình th c t nhân đó là các công ty đ c

thành l p các qu c gia có l nh v c tài chính phát tri n, h th ng pháp lu t hoàn

ch nh Các công ty này đ i m t v i ít các v n đ khó kh n v t ng tr ng doanh

nghi p h n là các công ty các n c khác Quan tr ng h n n a h tìm th y minh

ch ng cho t l t ng tr ng doanh nghi p cao h n các qu c gia có l nh v c tài

chính và h th ng pháp lý t t

Nh ng k t qu này cùng nhau kh ng đ nh r ng môi tr ng kinh doanh c nh tr nh là

y u t quan tr ng quy t đ nh m t doanh nghi p v a và nh gia nh p ngành và có

t ng tr ng đ c hay không Th t v y, s trì tr c a ph n l n các doanh nghi p và

đ c bi t là DNVVN là s n ph m hay nói cách khác là k t qu c a m t môi tr ng

kinh doanh kém ch t l ng Nghiên c u này c ng ch ra r ng ti p c n tín d ng là

m t y u t quan tr ng trong t ng th môi tr ng kinh doanh Nó có kh n ng h n

ch c vi c gia nh p l n t ng tr ng doanh nghi p

Berger và Udell (1998); Galindo và Schiantarelli(2003) đ c trích b i

Köhler-Ulbrich và Pál (2007), nh ng nghiên c u này cho th y r ng c các n c đư và đang phát tri n các công ty nh th ng khó ti p c n đ c v i các ngu n v n bên

ngoài và nó tr nên khó kh n h n cho vi c các công ty này thành l p và t ng

đ i m t và t ng tr ng c a các công ty Ph n th hai c a b d li u bao g m các

thông tin đa chi u c a nhi u lo i hình công ty, bao g m m t s l ng l n các doanh

nghi p v a và nh , nh ng công ty khác nhau v hình th c s h u và c u trúc t

ch c Nghiên c u này thu đ c các k t qu sau:

- T n t i m i quan h c a h n ch tài chính, ti p c n tín d ng và t ng tr ng

v i kích c c a doanh nghi p: các công ty trong WBEs đ c h i v nh ng khó kh n tài chính và nh ng khó kh n khác tác đ ng lên t ng tr ng c a công ty nh c s h t ng, tr m c p, n đ nh v mô và tham nh ng Và k t

qu thu đ c là m i quan h này là có th c và có ý ngh a th ng kê Schiffer

và Weder (2001) c ng ch ra r ng nh ng công ty nh g p các v n đ h n ch

t ng tr ng cao h n là các công ty c trung (Doanh nghi p v a) Beck và

c ng s (2004b) ch ra r ng các công ty nh th ng ph i đ i m t v i các v n

đ tài chính h n các công ty v a vì h ph i chia s các nhà đ u t c ng nh

các ngu n tài chính chính th ng c a n c ngoài

- T n t i m i quan h gi a h n ch tài chính, ti p c n tín d ng và t ng tr ng:

s quan tr ng c a th ch Nghiên c u xuyên qu c gia này cho th y r ng

nh ng h n ch tài chính và h n ch t ng tr ng c a các công ty không ch

đ n t các tác đ ng c a quy mô công ty mà nó còn b tác đ ng b i s khác

bi t trong các th ch , chính sách Beck và c ng s (2005) c ng ch ra r ng, môi tr ng th ch phát tri n là đ c tính qu c gia quan tr ng nh t nh h ng

lên kh n ng ti p c n tín d ng c ng nh h n ch tín d ng th m chí sau đó nó

còn nh h ng lên thu nh p đ u ng i c a các qu c gia Các công ty các

qu c gia có th ch phát tri n h n có t l đ i m t v i các v n đ tài chính

có ý ngh a th ng kê là th p h n đáng k các công ty các qu c gia có th

ch và tài chính phát tri n

Theo Sleuwaegen và Goedhuys (2002), th ch và h th ng tài chính phát tri n tác

đ ng làm t ng tr ng doanh nghi p nh t t h n là doanh nghi p l n

S d ng b d li u c a WBES, Beck và c ng s (2005c) ch ra r ng tác đ ng c a

nh ng h n ch t ng tr ng lên t ng tr ng công ty thì nh h n các qu c gia có n n

tài chính và h th ng lu t pháp phát tri n Th m chí, nh ng công ty nh l i có l i nh t

t h th ng tài chính và lu t phát t t Các hi u qu c a tác đ ng t h th ng tài chính

và lu t pháp n đ nh tác đ ng ch ng l i nh ng tác nhân làm gi m t ng tr ng doanh

nghi p các công ty nh thì cao h n t i nh ng t l có ý ngh a th ng kê các công ty

l n H th ng th ch và tài chính giúp thu h p kho ng cách gi a nh ng công ty l n và

nh S d ng d li u c a các ngành công nghi p và các qu c gia, c th là 36 ngành công nghi p và 44 qu c gia, Beck và c ng s (2005) ch ra r ng n n tài chính phát tri n

có s tác đ ng m nh m lên t ng tr ng c a các công ty đ c bi t ngành công nghi p

đ c thành l p b i nhi u công ty nh ví d nh ngành công nghi p đ n i th t K t qu

c a h cho th y r ng ngành công nghi p đ n i th t t ng nhanh h n 1.4% so v i ngành

công nghi p kéo s i (ngành đ c c u t o b i r t ít các công ty nh ) Canada(qu c gia

có n n tài chính phát tri n) so v i n (m t qu c gia mà có n n tài chính kém phát

tri n h n) T l tác đ ng c a h th ng lu t pháp và tài chính lên t ng tr ng doanh

nghi p trong m u là 3.4, đây là m t tr ng s t ng đ i l n Nh v y các công ty nh

không nh ng chu tác đ ng m nh h n t chi phí giao d ch, thông tin b t đ i x ng h n

các công ty l n mà còn ch u nh h ng cao h n t tính ch t c a h th ng tài chính và

th ch Vi c xu t hi n các t ch c tín d ng và th ch này vai trò c a chính ph chi m

m t ví trí nh , h đóng vai trò trong vi c t o ra hành lang pháp lý thông thoáng cho các

t ch c này xu t hi n

Theo Aryeetey và c ng s (1994) m c dù đóng vai trò quan tr ng trong t ng tr ng

kinh t và vi c làm c a các n c đang phát tri n nh ng các Doanh nghi p v a và nh

g p m t s khó kh n trong v n đ t ng tr ng c a b n thân Nh ng v n đ mà các

doanh nghi p g p ph i là: tài chính, thi u k n ng qu n lý, thi t b và công ngh , v n

đ pháp lý và ti p c n th tr ng qu c t

Theo Ahiawodzi, Adade và c ng s (2012) v n đ h n ch trong các quy đ nh pháp

lu t, các đi u ki n v môi tr ng pháp lý c ng là m t nhân t quan tr ng nh h ng

làm h n ch đ n phát tri n t ng tr ng c a các doanh nghi p v a và nh Các chi phí

cao cho nh ng doanh nghi p bao g m chi phí c p gi y phép và các yêu c u đ ng kí áp

đ t yêu c u quá m c và không c n thi t lên doanh nghi p.Chi phí cao c a vi c gi i

quy t khi u n i và s ch m tr quá m c trong th t c t t ng đư nh h ng x u đ n

ho t đ ng c a các DNVVN

Theo Kayanula & Quartey (2000), các n c đang phát tri n, trong quy đ nh pháp lu t

thi u các lu t liên quan đ n v n đ ch ng đ c quy n có nh h ng b o v t t các

doanh nghi p l n đ ng th i l i thi u các quy đ nh b o v quy n s h u C hai đi u

này vô tình làm cho các DNVVN v a b các DN l n l n l t, đ c quy n v th tr ng,

h n ch s ti p c n c a các công ngh n c ngoài đ ng th i nh ng công ngh , nh ng

phát minh h t o ra l i không đ c nhà n c b o v i u này nh h ng x u đ n t ng

tr ng c a DNVVN

Theo Biggs và Shah (2006) các qu c gia đang phát tri n thì các hình th c tín d ng

không chính th c – hình th c tín d ng xu t phát t gia đình, b n bè, hàng xóm và các

hình th c khác đóng vai trò quan tr ng h n là các n c công nghi p hóa Nhìn

chung, các DNVVN các qu c gia đang phát tri n d b m c vào các tr ng h p th t

b i th tr ng nh thông tin b t đ i x ng, thi u các t ch c th c thi chính th c, các

m i quan h kinh doanh b n ch t Tuy nhiên, l i có s khác bi t gi a các cách ti p c n vào m ng l i tín d ng này và khác bi t gi a các n c, các dân t c.Th m chí nh ng t

ch c tín d ng này còn cung c p cho nh ng ng i m i gia nh p th tr ng ngu n tài

s n g p đôi so v i các ng i m i b t đ u ngoài m ng l i tín d ng này.Thêm n a là

h có th ti p c n ngay ngu n tài chính mà không c n xây d ng uy tín và m i quan h

Hubbard (1998) và Stein(2003) đ c t ng h p b i Aghion, Fally và c ng s (2007),

nh ng nghiên c u này ch ra r ng phát tri n tài chính là m t trong nh ng nguyên nhân chính gây c n tr đ n s n ng đ ng c a công ty

Beck và Demirguc-Kunt (2006) sau khi t ng h p các nghiên c u th c ch ng và lý thuy t k t lu n nh sau: ti p c n tài chính là y u t h n ch t ng tr ng quan tr ng c a

các DNVVN Các t ch c tài chính và th ch lu t pháp đóng vai trò là nhân t giúp

ng n ch n nh ng nguyên nhân h n ch này và các công c tài chính m i có th t o

đi u ki n cho các DNVVN ti p c n tín d ng ngay c trong tr ng h p v ng m t các

th ch phát tri n ng th i, qua nhi u nghiên c u mà tác gi t ng h p đ c cho th y môi tr ng kinh doanh c nh tranhtrong đó có ti p c n tín d ng là đi u ki n cho các

DNVVN gia nh p, thoát kh i ngành và phát tri n doanh nghi p do đó ti p c n tín d ng

là c n thi t trong quá trình t ng tr ng Nghiên c u này c ng nh n đ nh là nên c i

thi n môi tr ng cho toàn b môi tr ng kinh doanh thì t t h n là ch t p trung cho

khu v c l n g m nhi u DNVVN nh ng h l i ho t đ ng trì tr M t k t lu n n a đó là,

các DNVVN m c dù chi m t tr ng l n v ng i lao đ ng các qu c gia, tuy nhiên h

l i không đóng góp nhi u v m t t ng tr ng qu c gia là vì DNVVN th ng đ i m t

v i các tr ng i t ng tr ng nhi u h n Trên th c t , h ph i đ i m t v i các tr ng i

đ i v i t ng tr ng cao h n là các doanh nghi p l n, trong đó ti p c n tín d ng khó

kh n là m t trong nh ng tr ng i này.Khi h th ng tài chính và th ch lu t pháp đ c

c i thi n thì DNVVN c ng là n i đ c nh h ng tích c c cao h n.Vi c h n ch ti p

c n tín d ng c ng làm cho các công ty khó kh n trong vi c phát tri n đ n quy mô t i

u c a doanh nghi p.Các công ty nh b h n ch v i các nhà đ u t n c ngoài do quy

mô nh , l i ph i tranh giành ngu n l c tài chính t các ngu n chính th ng v i các công

ty l n trong n c

Tóm t t ch ng II

Ch ng II đư trình bày tóm t t các đ nh ngh a, cách đo l ng và lý thuy t và m i quan

h gi a các khái ni m mà nghiên c u này quan tâm đó là T ng tr ng doanh nghi p và

Ti p c n tín d ng Ph n đ u c a ch ng trình bày các khái ni m c a Doanh nghi p v a

và nh và cách xác đ nh nó Ph n th hai trình bày khái ni m, cách đo l ng và các lý

thuy t n i b t liên quan đ n khái ni m T ng tr ng doanh nghi p Ph n tr ng tâm mà

ch ng mu n th o lu n đó là m i quan h gi a Ti p c n tín d ng v i t ng tr ng c a

doanh nghi p đ c th hi n l ng ghép trong các lý thuy t c a T ng tr ng doanh

nghi p và các k t qu c a nghiên c u tr c đây v v n đ này

CH NG III

TH C TR NG DOANH NGHI P V A VÀ NH C A VI T NAM

K t sau khi đ i m i vào n m 1986, Vi t Nam chúng ta đư đ t đ c nhi u thành

t u trong quá trình đ i m i khi mà t c đ t ng tr ng GDP t ng nhanh, đ i s ng

c a ng i dân đ c nâng cao th hi n không ch qua thu nh p bình quân đ u ng i

mà còn qua các ch tiêu đ i s ng Khu v c kinh t th tr ng d n đ c thay th cho

khu v c k ho ch hóa t p trung đ ng ngh a v i khu v c t nhân đ c nâng t m

trong n n kinh t qu c gia V i xu t phát đi m c a n n kinh t th p do b nh

h ng c a chi n tranh, h n ch trong vi c thi u v n đ ng th i s l ng lao đ ng l i

d th a nh ng thi u các k thu t công ngh s n xu t hi n đ i, Vi t Nam không th

nào cùng lúc có th t o ra đ c khu v c t nhân hùng m nh v i các doanh nghi p

l n đòi h i ngu n v n kh ng l và s d ng trình đ k thu t công ngh cao V i

đ c đi m n ng đ ng, linh ho t d thành l p, s d ng lao đ ng nhi u h n v n và

không s d ng trình đ s n xu t cao c a nh ng DNVVN r t phù h p v i b i c nh

kinh t c a Vi t Nam và nh ng n c đang phát tri n khác Do đó, lo i hình doanh

nghi p này chi m t tr ng l n trong khu v c t nhân c a n n kinh t Khu v c này

không ch t o đi u ki n thu hút lao đ ng, gi i quy t vi c làm mà nó còn giúp nâng cao n ng l c c nh tranh trên th tr ng và nh ng tích l y v n c n thi t, xóa đói

gi m nghèo, huy đ ng các ngu n l c xã h i vào đ u t phát tri n.Theo Ho (2007) các DNVVN đóng góp m t ph n quan tr ng trong n n kinh t H chi m m t t l

áp đ o 97% s DN và kho ng 88% s lao đ ng c n c S DN này đóng góp

kho ng 39% vào GDP và 32% t ng s kinh phí đ u t n m 2006 Theo Tran và Le

(2008) khó có th xác đ nh m t s li u chính xác v s đóng góp c a DNVVN vào

GDP Vi t Nam vì có s h n ch trong v n đ s li u th ng kê.Tuy nhiên DNVVN

c a Vi t Nam đ c bi t đ n là khu v c có nhi u h n ch đ i v i xu t kh u và ti p

c n công ngh M t s đ c đi m c a khu v c DNVVN c a Vi t Nam có th k đ n

nh sau:

B ng 3.1: Doanh nghi p theo quy mô và hình th c pháp lý

Siêu

nh (DN)

Nh (DN)

V a (DN)

(L n) (DN)

T ng (DN)

Ngu n: c đi m môi tr ng kinh doanh Vi t Nam (Final report 2005)

Các DNVVN th ng bao g m ch y u là các doanh nghi p h gia đình – lo i hình

chi m t tr ng l n nh t kho ng trên 90%, doanh nghi p t nhân, công ty trách

nhi m h u h n, công ty c ph n có quy mô nh , phân tán, kh n ng liên k t v i

nhau kém, ho t đ ng trong nhi u l nh v c khác nhau nh ng ch y u t p trung trong các l nh v c chính là th ng m i và d ch v đ i s ng c th là ki u hình doanh

nghi p bán buôn bán l là l n nh t (trên 40%), ti p theo công nghi p s n xu t (ch

y u hàng tiêu dùng) (kho ng 20%), xây d ng (14%) theo Nguyen, Pham và c ng s (2007) Theo Tran và Le (2008) DN s n xu t ch y u s n xu t s n ph m đ n và

th c u ng chi m t l cao nh t (4%), có s d ch chuy n nh trong nh ng n m t

2002-2005, nhóm ngành s n xu t và xây d ng gi m trong khi nhóm ngành th ng

m i, d ch v và s a ch a xe có đ ng c và hàng gia d ng t ng Nghiên c u cho

r ng có s d ch chuy n này vì nhóm hàng t ng lên ít đòi h i v k n ng chuyên

môn.Có th th y rõ h n v đi u này thông qua th ng kê mô t v s doanh nghi p

theo hình th c và quy mô c a m u đi u tra trong c đi m môi tr ng kinh doanh

1,48 5,21 1,16 22,38 0,27 10,54 41,81 17,15

1,32 2,44 1,6 25,08 0,39 15,18 47,10 6,90

1,15 2,13 1,39 21,84 0,34 13,22 41,03 18,91

0,99 1,53 1,27 20,9 1,65 13,23 40,66 19,79 Ngu n: Nguyen, Pham và c ng s (2007)

c đi m c a các DNVVN n c ta là b máy qu n lý g n nh , quy mô nh , không

c ng k nh do đó có u đi m là n ng đ ng linh ho t d thay đ i theo th tr ng, thích

ng nhanh Có th th y đi u này thông qua các hình th c doanh nghi p đang đ c v n hành b ng 3.2.Ph n l n các DNVVN ho t đ ng hình th c h gia đình là ch y u,

ti p đ n là hình th c công ty trách nhi m h u h n.Hình th c công ty c ph n chi m

m t ph n nh trong t ng s Quy mô nh còn đ c th hi n thông qua s v n đ ng kí

và s lao đ ng c a DN Theo Tran và Le (2008) s DN có quy mô t siêu nh và nh chi m trung bình 52% và 35% giai đo n 2002-2005, còn quy mô v a và l n chi m t

l r t ít kho ng 11% đ i v i quy mô v a và 2% đ i v i quy mô l n.S v n đ ng kí t

1-5 t chi m 90% t ng s các DN Nghiên c u này c ng cho th y quy mô ho t đ ng

c a DN c ng ch n m kho ng 32 ng i/ DN i u này duy trì trong su t giai đo n nghiên c u, ch có m t s gi m nh xu ng 30 ng i/DN n m 2000 Quy mô nh t o cho DNVVN s linh ho t nh ng c ng đ ng th i làm cho nó có s c m nh kém, kh

n ng ch ng ch i khi n n kinh t b t n r t y u do đó đòi h i ph i có s tr giúp t bên

ngoài

Ph n l n các DNVVN đ c đi u hành theo b n n ng, t p quán và kinh nghi m b n

thân và các m i quan h thân quen là ch y u H áp d ng ph ng pháp gia đình tr là

ch y u trong quá trình qu n lý doanh nghi p i u này th hi n qua hình th c pháp lý

mà các doanh nghi p này theo đu i là hình th c h gia đình Do đó, ng i ch doanh nghi pth ng là con cái trong gia đình, v n đ trình đ qu n lý c a ng i ch không

đ c đ a lên quan tâm hàng đ u.Theo CIEM (2005,2007 và 2009) s l ng DN ho t

đ ng theo hình th c H gia đình chi m t l cao nh t t i trên 50% trong m u nghiên

c u, sau đó t i hình th c TNHH kho ng 27% và ti p theo là hình th c t nhân cá th chi m trên 10% Ph n còn l i chia đ u cho các hình th c khác.Vi c này d n đ n các

ch DNVVN Vi t Nam th ng ít đ c đào t o bài b n, kh n ng c p nh t thông tin còn y u B ng 3.3 bên d i, cho ta th y ch có 9.3% ch doanh nghi p đ c đi u tra trong m u có trình đ t cao đ ng tr lên, trong khi có t i 43,7% ch doanh nghi p trong m u không đ c đào t o qua tr ng l p nghi p v

B ng 3.3: c đi m c b n c a ch s h u doanh nghi p

là n (cao h n 20% so v i nam) Báo cáo này cho r ng nh ng ng i nam có trình đ cao th ng có c h i làm vi c các công ty l n nh DN nhà n c ho c các công ty

h p tác n c ngoài h n so v i n Ng i n dù có trình đ v n th ng ph i nh n vi c

t i các DNVVN Ng i lao đ ng không có trình đ h c v n có xu h ng gi m Trong khi đó, ng i lao đ ng t t nghi p PTTH có xu h ng t ng và ng i t t nghi p đ i h c

có xu h ng gi m – B ng 3.4.Ph n l n lao đ ng ch t t nghi p THPT và THCS

B ng 3.4: c đi m trình đ c a ng i lao đ ng Trình đ ng i lao đ ng N (%) Nam (%) T ng s (%)

1,60 7,60 33,30 32,50 3,50 4,30 7,40 9,90

1,80 8,40 28,90 31,00 3,20 3,40 9,20 14,00

Ngu n: c đi m môi tr ng kinh doanh Vi t Nam (Final report 2009) Theo TS.Tr ng Quang Thông (2009) DNVVN phân b không đ ng đ u gi a các ngành T p trung ch y u là vùng đ ng b ng sông H ng (chi m 60% c a mi n b c

và chi m 29% s l ng DNVVN c n c) và vùng ông Nam b (chi m 80% mi n nam và 39% s DNVVN c a c n c) i u này c ng là nguyên nhân d n đ n vi c ngu n lao đ ng d ch chuy n đ n các vùng t p trung nhi u DN, làm m t cân đ i lao

đ ng gi a các vùng Theo Tran và Lê (2008) các DNVVN d ch chuy n ch y u đ n

HCM (23-28%) và HN (15-16%).Ngoài ra các DN c ng d ch chuy n đ n các t nh nh

H i Phòng, à N ng và C n Th

V n là ph n quan tr ng trong quá trình duy trì ho t đ ng s n xu t vì v n là đ u vào c

b n c a b t kì m t lo i hình kinh doanh nào i v i DNVVN, nhu c u v v n l i c n thi t h n b t kì m t lo i hình nào vì đ u tiên là do xu t phát đi m v quy mô v n c a

nh ng DN này th p Thêm vào đó DNVVN l i khó ti p c n v i các ngu n v n chính

th c h n so v i DN có quy mô l n h n Theo TS Tr ng Quang Thông (2009) có kho ng 80% DNVVN Vi t Nam ph i vay v n t h th ng tài chính phi chính th c

ho c b n bè, ng i thân, ch có 20% doanh nghi p có th vay v n t h th ng tài chính

chính th c ôi khi h ph i tr m c lưi su t cao h n t 3-6 l n so v i lưi su t n u h vay đ c t các ngân hàng trong h th ng tài chính C ng trong nghiên c u th c nghi m này, tác gi cho bi t DNVVN c a Vi t Nam ch y u vay v n t các ngu n: huy đ ng ngu n v n t có, huy đ ng ngu n v n ng tr c, tìm ki m ngu n v n t b n

bè và gia đình, v n t h th ng cho vay bên ngoài và cu i cùng là v n t các nhà cung

c p Nh ng ngu n v n này đáp ng đ c nhu c u v n nhanh và k p th i cho doanh nghi p, đ ng th i giúp doanh nghi p tránh kh i các th t c r m rà và tài s n th

ch p.Tuy nhiên, đ i v i ngu n v n vay t nh ng ng i cho vay n ng lưi l i ch a đ ng nhi u m i nguy h i ti m n cho doanh nghi p

Hi n nay quy mô ngu n v n c a DNVVN có xu h ng t ng lên ây là m t tín hi u

t t cho th y DNVVN c a Vi t Nam ph n nào đó đư gi i quy t đ c v n đ thi u

v n i u này c ng đ c minh ch ng trong hình 3.1 Bi u đ hình 3.1 ch ra s l ng

DN có quy mô v n d i 500 tri u có xu h ng gi m qua các n m 2004, 2005 và 2006 Thay vào đó s l ng DN có quy mô v n t 1 t đ n 5 t t ng m nh t 41,2%-55,9%

Hình 3.1: C c u DNVVN theo quy mô ngu n v n giai đo n 2004-2006

Ngu n: DNVVN và v n đ tài tr tín d ng (2009)

Nh v y, nhìn chung n c ta ph n l n các DNVVN ho t đ ng trong tình tr ng thi u

v n Khi các nhà nghiên c u c a t ch c CIEM (2009) h i các ch DNVVN v nh ng

v n đ khó kh n l n nh t mà DN g p ph i trong quá trình t ng tr ng DN thì y u t thi u v n đ c nh ng ng i ch DN này đ a lên hàng đ u (hình 3.2).Ngu n v n ho t

đ ng ch y u d a vào v n t có và vay trên th tr ng phi tài chính.M c dù chính ph

đư đ a ra nhi u chính sách h tr v n nh b o lưnh tín d ng và h tr tín d ng.Nh ng

ch có m t s ít các doanh nghi p đ c ti p c n ngu n v n này.Theo GS.TS Nguy n

Th Cành (2008) các DNVVN ít có kh n ng ti p c n ngu n tín d ng ngân hàng do th

t c vay là nhi u nh t, cùng v i đó là không đ m b o các đi u ki n c n thi t v tài s n

đ m b o c ng nh các đi u ki n vay v n khác Thêm n a ngân hàng l i không đa d ng trong vi c đa d ng hóa tài s n th ch p cho doanh nghi p, lưi su t vay cao là m t trong

nh ng tr ng i l n cho nh ng n m g n đây khi mà dao đ ng lưi su t l n, kho ng cách dao đ ng r ng.Ngoài ra, vi c khó vay v n còn liên quan đ n khái ni m “quan h nghi p v ” c a DN b h n ch Bà cho r ng, trong quá trình vay v n các DNVVN thi u thông tin minh b ch trong các báo cáo tài chính làm cho các cán b tín d ng khó lòng tin t ng đ cho vay

Hình 3.2: Nh ng khó kh n l n nh t đ i v i s t ng tr ng theo nh n th c

c a Doanh nghi p

Ngu n: c đi m môi tr ng kinh doanh Vi t Nam (Final report 2009)

Hình 3.3: Ngu n g c c a đ u t

Ngu n: c đi m môi tr ng kinh doanh Vi t Nam (Final report 2011)

Ph n l n các DNVVN n c ta hi n nay đang s d ng công ngh l c h u m t đ n

hai th h c th kho ng 15-20 n m đ i v i ngành đi n t , 20 n m đ i v i ngành c khí ây là khó kh n có tính n i t i nh ng là thách th c l n đ i v i ho t đ ng s n

xu t kinh doanh c a b ph n DNVVN.Theo CIEM (2007) có 88% DNVVN s

d ng thi t b không quá 10 n m Tuy nhiên, có t i 4% DN v n s d ng công c

b ng tay và 25% DN s d ng máy móc thô s Có 61% đ c mua m i và 35% là

mua nh ng máy móc đư qua s d ng i u này d n đ n tình tr ng s n ph m làm ra

không th đáp ng đ c m u mã, ch t l ng, nh h ng tr c ti p đ n kh n ng

c nh tranh, đ n vi c nâng cao n ng su t, h giá thành s n ph m Nguyên nhân ch

y u c a v n đ này là do các DNVVN Vi t Nam còn thi u v n đ đ u t đ i m i

trang thi t b , nâng c p công ngh s n xu t cùng v i vi c ti p c n ngu n v n vay t

ngân hàng khó kh n, chi phí vay t các t ch c tín d ng phi ngân hàng l i khá

cao.Các doanh nghi p thành th ch u khó thay đ i công ngh h n nông thôn và

doanh nghi p l n th ng làm vi c này h n so v i các doanh nghi p nh v quy mô

(CIEM 2007, 2009) Trong nghiên c u c a CIEM (2007) c ng ch ra có trung bình

kho ng 41% DN gi i thi u đ c s n ph m m i trong 2 n m 2006,2007

Hình 3.4: Vi c s d ng công ngh m i các Doanh nghi p

Ngu n: c đi m môi tr ng kinh doanh Vi t Nam (Final report 2009)

Theo GS.TS Nguy n Th Cành (2008),các báo cáo, ch ng t c a DNVVN thi u chính xác, mang tính đ i phó, không đ c chu n t c theo quy đ nh và cung c p thông tin không đ y đ Trên th c t có không ít doanh nghi p xây d ng nhi u báo cáo khác nhau đ n p cho ngân hàng, c quan thu và cho ch doanh nghi p i u này có th

xu t phát t trình đ hi u bi t th p v các quy đ nh c a chính ph c ng nh là do s thi u ý th c và các quy đ nh hành chính thi u đ ng b , r m rà B ph n qu n lý giám sát theo dõi các ho t đ ng s n xu t kinh doanh còn thi u ho c s sài, thi u k n ng

qu n lý làm gi m tính chính xác trong các báo cáo tài chính.H u h t các giao d ch c a các doanh nghi p này không s d ng các v n b n chính th ng do nhà n c quy đ nh

mà ch y u dùng qua các lo i h p đ ng vi t tay, h p đ ng mi ng, giao kèo có tính quan h huy t th ng và l y ch tín Nh ng vi c làm này làm cho vi c th ng kê, ghi