Luận văn thạc sĩ Giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro đối với dịch vụ thẻ tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần xuất nhập khẩu Việt Nam

NHPH là ngân hàng có tên in trên th do ngân hàng đó phát hành  Ngân hàng thanh toán Acquirer Ngân hàng thanh toánNHTT là ngân hàng ch p nh n th nh là ph ng ti n thanh... Các ngân hàng

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan s li u trong bài vi t này đã đ c tôi thu th p và t ng h p t

nh ng ngu n thông tin đáng tin c y Do đó, s li u đ m b o đ c tính chính xác và

trung th c Tôi xin cam đoan “Lu n v n” này là đ tài nghiên c u c a b n thân tôi,

tôi không sao chép nguyên b n c a b t c lu n v n hay tài li u nào

Tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh

Ng i th c hi n Lu n v n

TR N XUÂN TR NG

Cao h c Khoá 19

M C L C

Trang Trang bìa ph

L i cam đoan i

M c l c ii

Danh m c các ký hi u, ch vi t t t v

Danh m c các b ng bi u vi

Danh m c các hình v , đ th vi

M đ u vii

Ch ng 1 T ng quan v qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng c a các ngơn hàng th ng m i 1

1.1 Th tín d ng và d ch v th tín d ng c a ngơn hàng th ng m i 1

1.1.1 Khái ni m v th tín d ng 1

1.1.2 Các ch th tham gia 2

1.2 Vai trò c a th tín d ng trong n n kinh t 5

1.3 R i ro và qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng 7

1.3.1 Khái quát v r i ro trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 7

1.3.2 R i ro trong d ch v th tín d ng 8

1.3.2.1 Khái ni m 8

1.3.2.2 Các lo i hình r i ro trong d ch v th tín d ng 8

1.3.2.3 Tác đ ng c a r i ro trong d ch v th tín d ng 11

1.3.3 Qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng t i ngân hàng th ng m i 14 1.3.3.1 Khái ni m 14

1.3.3.2 S c n thi t c a qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng t i ngân hàng th ng m i 15

1.4 Hoàn thi n qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng 16

1.4.1 Khái ni m 16

1.4.2 Tiêu chí xác đ nh hoàn thi n qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng 16

1.4.3 Ý ngh a c a hoàn thi n qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng 17

1.4.3.1 i v i ho t đ ng kinh doanh th c a ngân hàng th ng m i 17

1.4.3.2 i v i khách hàng 18

1.4.3.3 i v i n n kinh t 19

1.5 Bài h c kinh nghi m trong ho t đ ng kinh doanh th c a m t s n c trên th gi i 20

1.5.2 T i M 21 1.5.3 T i Châu Âu 22 1.5.4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 23

Ch ng 2 Th c tr ng v qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i

ngơn hàng th ng m i c ph n Xu t Nh p Kh u Vi t Nam 25 2.1 T ng quan v ngơn hàng th ng m i c ph n Xu t Nh p kh u Vi t Nam 25

2.1.1 L ch s hình thành và phát tri n 25 2.1.2 Mô hình t ch c và c c u b máy qu n lý 26

2.1.3 K t qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i c ph n

xu t nh p kh u Vi t Nam giai đo n 2010 – 2012 28

2.2 Th c tr ng r i ro và hoàn thi n qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i ngơn hàng th ng m i c ph n xu t nh p kh u Vi t Nam 32

2.2.1 S ra đ i và phát tri n th tín d ng t i ngân hàng th ng m i c

ph n xu t nh p kh u Vi t Nam 32 2.2.2 Th c tr ng r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i ngân hàng th ng

m i c ph n xu t nh p kh u Vi t Nam 36 2.2.3 Th c tr ng qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i ngân hàng th ng m i c ph n xu t nh p kh u Vi t Nam 40

2.3 Nh ng đánh giá t ng quan v ho t đ ng kinh doanh th t i Eximbank 42

3.1.2.2 nh h ng hoàn thi n mô hình qu n tr r i ro c a

Eximbank 49

3.1.3 nh h ng phát tri n th tín d ng và qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng 50

3.2 Gi i pháp hoàn thi n qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i ngơn hàng th ng m i c ph n xu t nh p kh u Vi t Nam 51

3.2.1 Nhóm gi i pháp cho b n thân Eximbank t ch c th c hi n 52

3.2.1.1 Gi i pháp th nh t, xây d ng h th ng th m đ nh tín d ng n i b dành riêng cho d ch v th tín d ng 52

3.2.1.2 Gi i pháp th hai, tuân th quy trình nghi p v n i b ngân hàng 53

3.2.1.3 Gi i pháp th ba, nâng cao hi u qu công tác ki m tra, ki m soát n i b 53

3.2.1.4 Gi i pháp th t , đ y m nh ng d ng công ngh ngân hàng hi n đ i trong ho t đ ng kinh doanh th 54

3.2.1.5 Gi i pháp th n m: l a ch n VCNT có uy tín và th ng hi u trên th tr ng 56

3.2.1.6 Gi i pháp th sáu, xây d ng chính sách đ qu n tr r i ro trong ho t đ ng kinh doanh th 56

3.2.1.7 Gi i pháp th b y, chú tr ng đào t o và phát tri n ngu n nhân l c 58

3.2.2 Nhóm gi i pháp đ i v i các ch th khác có liên quan 59

3.2.2.1 Gi i pháp đ i v i VCTN, ban hành các quy đ nh, quy trình qu n tr r i ro c th 59

3.2.2.2 Gi i pháp đ i v i NHTT, t ng c ng h p tác gi a các ngân hàng trong vi c ng n ng a r i ro 59

3.2.2.3 Gi i pháp đ i v i ch th , phát tri n ch ng trình nâng cao nh n th c cho ch th 60

3.2.3 Nhóm gi i pháp h tr mang tính ch t ki n ngh v i C quan h u quan 62

3.2.3.1 T Ngân hàng nhà n c Vi t Nam 62

3.2.3.2 T Chính Ph 64

3.2.3.3 T C quan an ninh 65

3.2.3.4 T Hi p h i th 66

K t lu n 69

Tài li u tham kh o 71

Ph l c 74

ATM : (Automatic Teller Machine)Máy rút ti n t đ ng

AP : (Asean Pacific) Châu Á Thái Bình D ng

CAR : H s an toàn v n

VCNT : n v ch p nh n th

Eximbank : Ngân hàng TMCP xu t nh p kh u Vi t Nam

EMV : (Europay MasterCard Visa) Chu n th thông minh

EDC : (Electronic Data Capture) Thi t b đ c th đi n t

TTKDTM : Thanh toán không dùng ti n m t

SMS : (Short Message Services) D ch v tin nh n ng n

PIN : (Personal Identify Number) S m t mã cá nhân

POS : (Point Of Sale) Máy ch p nh n th

ROA : (Return On Assets) L i nhu n/t ng tài s n bình quân ROE : (Return On Equity) L i nhu n/v n ch s h u bình quân

Trang

B ng 2.1: K t qu ho t đ ng kinh doanh c a Eximbank 29

B ng 2.2: S l ng khách hàng s d ng th 30

B ng 2.3: T ng s l ng th phát hành 30

B ng 2.4 : Doanh s s d ng th và thanh toán th c a Eximbank 31

B ng 2.5 : K t qu kinh doanh d ch v th c a Eximbank 32

B ng 2.6: D n quá h n và n x u c a th tín d ng t i Eximbank 2010-2012 40

B ng 2.7: S l ng máy ATM, EDC, VCNT 43

DANH M C CÁC HÌNH Hình 1.1: Quy trình thanh toán th 4

Hình 2.1: Mô hình t ch c c a Eximbank 27

Hình 2.2: S đ t ch c c a Phòng qu n lý th H i s 34

i Lý do ch n đ tài

Sau h n 60 n m hình thành và phát tri n, cùng v i s phát tri n c a đ t n c, h

th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam đã tr i qua nhi u giai đo n th ng tr m, góp

ph n l n thúc đ y kinh t xã h i phát tri n Trong xu th h i nh p, khi Vi t Nam đã

tr thành thành viên chính th c c a T ch c Th ng m i th gi i (WTO), vi c cam

k t th c hi n t do hóa tài chính, th ng m i t o nhi u c h i và thách th c cho n n kinh t Vi t Nam c bi t, trong l nh v c tài chính ngân hàng, s thâm nh p th

tr ng Vi t Nam c a các ngân hàng trên th gi i đã gây áp l c c nh tranh vô cùng

m nh m đ i v i h th ng NHTM Vi t Nam Do đó, vi c phát tri n các d ch v ngân hàng hi n đ i, ti p t c đa d ng hóa danh m c s n ph m - d ch v , bên c nh các d ch v truy n th ng là yêu c u t t y u đ các NHTM Vi t Nam có th t n t i

và phát tri n

Ngân hàng th ng m i c ph n Xu t Nh p kh u Vi t Nam (Eximbank), đ ng tr c

tình hình chung c a n n tài chính trong n c và qu c t , đã xác đ nh cho mình

h ng đi là: Bên c nh vi c phát tri n các d ch v ngân hàng truy n th ng thì ph i

t ng t c m r ng phát tri n các d ch v ngân hàng hi n đ i c v quy mô và ch t

l ng M t trong nh ng m c tiêu quan tr ng mà H i đ ng qu n tr , Ban T ng Giám

đ c Eximbank đ ra đó là: Eximbank là m t trong ba ngân hàng ho t đ ng kinh

doanh th l n nh t t i Vi t Nam và là ngân hàng d n đ u v công ngh th thông

qua các s n ph m th hi n đ i nh t

đ t đ c m c tiêu trên, Eximbank c n ph i có chi n l c phát tri n d ch v th

c th trong ng n h n và dài h n V i l i th doanh thu v d ch v n đ nh và ít r i

ro h n so v i l nh v c tín d ng, thì phát tri n d ch v ngân hàng là xu th trên th

gi i M t trong nh ng s n ph m ngân hàng hi n đ i có vai trò quan tr ng trong ho t

đ ng ngân hàng là th thanh toán Trong s n ph m th thanh toán, th tín d ng là

ph ng ti n thanh toán không dùng ti n m t trong ph m vi h n m c tín d ng v i l i

ích là gi m r i ro mang theo ti n m t, là ph ng ti n thanh toán uy tín, hi n đ i và

v n t n t i nhi u r i ro trong vi c s d ng V i ti m n mg là th tr ng th tín d ng

phát tri n m nh khi nhi u ng i s d ng th và nhi u đ a đi m ch p nh n th tín

d ng h n nên r i ro trong s d ng th tín d ng ngày càng nhi u ây là lý do chính

đ h th ng ngân hàng Vi t Nam c n hi u rõ m t cách tri t đ các bi u hi n và

ph n nh bé c a mình vào s phát tri n c a d ch v th c a Eximbank và h th ng

th nói chung c a Ngân hàng Vi t Nam

ii Xác đ nh v n đ nghiên c u

H th ng hoá, phân tích, th ng kê m t cách logic th c tr ng c a ho t đ ng d ch v

th tín d ng t i Eximbank đ có c s đ xu t gi i pháp h n ch r i ro trong ho t

đ ng th tín d ng

T th c ti n phát sinh, đ a ra các bài h c kinh nghi m, đ xu t gi i pháp, ki n ngh

đ h n ch t i đa nh ng r i ro trong ho t đ ng thanh toán th tín d ng nh m góp

ph n nâng cao uy tín và th ng hi u c a Eximbank c ng nh thúc đ y ho t đ ng

d ch v tài chính ngân hàng phát tri n an toàn và hi u qu

Nh m góp ph n thi t th c trong vi c hình thành m t s n ph m khoa h c có giá tr lý

lu n và th c ti n v h n ch r i ro trong ho t đ ng kinh doanh th tín d ng t i

mang l i cho khách hàng, ngân hàng và n n kinh t

V m t th c ti n: Phân tích tình hình phát hành và s d ng th tín d ng trong th i gian qua c a ngân hàng và khách hàng đ th y đ c nh ng m t tích c c và nh ng

m t còn h n ch Qua đó, vi c nghiên c u đ tài nh m tìm ra gi i pháp kh thi đ

qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i Ngơn hàng th ng m i c ph n

Xu t Nh p Kh u Vi t Nam ngày càng hi u qu , có th c nh tranh đ c v i các ngân hàng th ng m i trong và ngoài n c t i th tr ng Vi t Nam hi n nay

Ý ngh a quan tr ng nh t c a vi c nghiên c u này là góp ph n th c hi n m t trong

nh ng m c tiêu quan tr ng đó là: Eximbank là m t trong ba ngân hàng ho t đ ng

kinh doanh th l n nh t t i Vi t Nam và là ngân hàng d n đ u v công ngh th

thông qua các s n ph m th hi n đ i nh t

iv i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: Nghiên c u v th ngân hàng nói chung và th tín d ng c a

Eximbank nói riêng và nh ng r i ro trong vi c s d ng d ch v th tín d ng trong

th i gian qua đ tìm ra nh ng gi i pháp qu n tr r i ro h u hi u nh t

Ph m vi nghiên c u: tài t p trung vào h at đ ng c a d ch v th tín d ng t i

Eximank, nh ng đ đ t đ c m c tiêu đ ra đ tài ph i tìm hi u nh ng r i ro trong

vi c s d ng d ch v th tín d ng trong th i gian qua t i các ngân hàng th ng m i khác đ có c s đánh giá m c đ thi t h i nh m tìm ra gi i pháp h u hi u Tuy

nhiên, do h n ch v th i gian, h n n a trong khuôn kh có h n c a lu n v n, vi c

nghiên c u đ c gi i h n trong ph m vi:

V th i gian phân tích: D ch v th tín d ng trong giai đo n 2010 – 2012 c a

Eximbank

V không gian: Ngân hàng th ng m i c ph n xu t nh p kh u Vi t Nam

v Ph ng pháp nghiên c u và ti p c n v n đ

thông tin, phân tích và lu n gi i nh m làm sáng t nh ng v n đ v d ch v th ngân

hàng trong quá trình nghiên c u

vi K t c u c a lu n v n

V i m c tiêu và ph ng pháp lu n trình bày ph n trên, tác gi xây d ng lu n v n

g m 03 ph n chính nh sau:

Ch ng 1: T ng quan v qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng c a các ngân hàng th ng m i

Ch ng 2: Th c tr ng v qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i ngân hàng

th ng m i c ph n Xu t Nh p Kh u Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp hoàn thi n qu n tr r i ro đ i v i d ch v th tín d ng t i ngân hàng th ng m i c ph n Xu t Nh p Kh u Vi t Nam

vii ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài :

Trong l nh v c tài chính ngân hàng, các ngân hàng th ng m i không nh ng ph i

c nh tranh v i các t p đoàn tài chính l n trên th gi i, mà còn c nh tranh kh c li t

v i chính các ngân hàng, t p đoàn tài chính trong n c Nh ng n m qua, các ngân hàng th ng m i Vi t Nam, bên c nh nh ng thành qu đ t đ c thì còn b c l

nhi u y u kém đó là: phát tri n nhanh v quy mô trong khi ch t l ng d ch v , s

đa d ng c a d ch v , đ u t công ngh và trình đ qu n lý còn nhi u h n ch Cu c

kh ng ho ng tài chính toàn c u c ng đã tác đ ng m nh đ n n n kinh t và h th ng

tài chính c a Vi t Nam Các ngân hàng Vi t Nam đ ng tr c nguy c kh ng ho ng

v thanh kho n d n đ n ch y đua lãi su t, n x u t ng cao làm cho dòng v n tín

d ng t c ngh n…Thêm vào đó nhi u ngân hàng Vi t Nam v n coi m ng qu n tr r i

ro ch là ho t đ ng h tr Th c s đây là quan đi m sai l m Cu c kh ng ho ng tài

chính v a qua cho th y, khi các ngân hàng coi nh công tác qu n tr r i ro s d n

đ n nh ng đ v r t l n Do đó, hi n nay ng i ta đã coi công tác qu n tr r i ro là

đ i tác, là m t ph n g n k t c a ngân hàng khi đ t ra nh ng k ho ch chi n l c

kinh doanh hay là các m c tiêu t ng tr ng B i ngân hàng c ng c n xác đ nh đ c

bi n pháp kh c ph c r i ro và gi i h n danh m c r i ro c a mình

Qua phân tích tình hình r i ro trong ho t đ ng th tín d ng trong th i gian qua c a ngân hàng và khách hàng đ t đó th y đ c nh ng m t tích c c và nh ng m t còn

h n ch mà ngân hàng đang g p ph i trong quá trình qu n tr r i ro th tín d ng

Qua đó, vi c nghiên c u đ tài nh m tìm ra gi i pháp kh thi nh m đ y m nh ho t

đ ng qu n tr r i ro th tín d ng th t i Eximbank nói riêng và h th ng ngân hàng

th ng m i nói chung ngày càng hi u qu Khi đó, ngân hàng qu n tr r i ro t t có ngh a là ngân hàng góp ph n thúc đ y n n kinh t qu c dân phát tri n i u này

giúp cho kinh t c a m t qu c gia h i nh p ngày càng sâu r ng vào n n kinh t th

gi i M t n n kinh t phát tri n lành m nh, m t h th ng ngân hàng t t s góp ph n làm cho n n kinh t khu v c và th gi i n đ nh, h n n a nó s góp ph n nâng cao

v th c a qu c gia đó trong giao l u kinh t th gi i, trong các đàm phán v th ng

m i

CH NG 1

1.1 T h tín d ng và d ch v th tín d ng c a ngơn hàng th ng m i 1.1.1 Khái ni m v th tín d ng

Th tín d ng là th cho phép ch th th c hi n giao d ch th trong ph m vi h n m c tín d ng đã đ c c p theo tho thu n v i t ch c phát hành th (Ngân hàng Nhà

n c Vi t Nam, 2007, 2)

Th tín d ng là m t ph ng th c thanh toán hi n đ i do ngân hàng phát hành (NHPH) cho phép ch th thanh toán hàng hoá, d ch v , rút ti n m t qua máy rút

ti n t đ ng ATM (Automated Teller Machine) b ng th v i m t h n m c chi tiêu

nh t đ nh H n m c chi tiêu này đ c ngân hàng quy đ nh cho t ng ch th d a trên

kh n ng tài chính, s ti n ký qu ho c tài s n th ch p làm giá tr đ m b o Th c

ch t đây là hình th c thanh toán không dùng ti n m t cho phép ch th tín d ng chi tiêu tr c tr ti n sau v i m t th i h n u đãi nh t đ nh không tính lãi vay Vào

cu i m i k tín d ng, ch th thanh toán v i ngân hàng toàn b ho c m t s ti n t i

thi u nh t đ nh đã chi tiêu sau khi h ch toán

V b n ch t, th tín d ng là m t b ph n c a th ngân hàng, là m t s cam k t thanh toán c a NHPH s thanh toán cho nh ng kho n ti n mà ch th đã chi tiêu

T c là NHPH cam k t cho ch th vay ti n c a mình đ mua hàng hoá, d ch v , rút

ti n m t qua máy rút ti n t đ ng ATM trong s ti n ngân hàng cho phép Tuy nhiên vi c chi tiêu b ng th tín d ng b gi i h n b i đ n v ch p nh n th và đi m

ng ti n m t Do ch th s d ng th đ chi tiêu thay vì ph i mang theo m t l ng

ti n m t nh t đ nh nên th tín d ng nh m t ph ng ti n thanh toán thay ti n m t

nh ng th tín d ng không ph i là ti n t

Bên c nh khái ni m v th tín d ng, th ngân hàng là ph ng ti n do t ch c phát

hành th phát hành đ th c hi n giao d ch th theo các đi u ki n và đi u kho n đ c các bên tho thu n (Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam, 2007, 2)

1.1.2 Các ch th tham gia

Th tín d ng ra đ i tr c ti p t m i quan h g n bó gi a ng i mua hàng, các đ n

v cung ng hàng hoá, d ch v và các t ch c tài chính tín d ng Khi ngân hàng và các t ch c tài chính tín d ng tr thành thành viên chính th c ho c đ i lý cho các t

ch c và công ty th thì toàn b h th ng phát hành và thanh toán tr nên đ ng b

Do đó, ho t đ ng phát hành, s d ng và thanh toán th trong n c có s tham gia

c a 4 thành ph n c b n nh sau: Ngân hàng phát hành, ngân hàng thanh toán, ch

th và đ n v ch p nh n th i v i ho t đ ng c a th tín d ng qu c t , ngoài các thành ph n trên còn có thêm m t thành ph n n a tham gia là T ch c th qu c t (VISA, MasterCard, Amex ) T ch c th qu c t là đ n v đ ng đ u qu n lý m i

ho t đ ng và thanh toán th trong m ng l i ch p nh n th c a mình Thông th ng đây là các hi p h i t ch c tài chính, tín d ng l n có m ng l i ho t đ ng r ng

kh p nhi u qu c gia trên th gi i

 Ngân hàng phát hành (Bank Issuer)

Ngân hàng phát hành (NHPH) là ngân hàng đ c s cho phép c a t ch c th qu c

t ho c công ty th trao quy n phát hành th mang th ng hi u c a nh ng t ch c

và công ty này NHPH là ngân hàng có tên in trên th do ngân hàng đó phát hành

 Ngân hàng thanh toán (Acquirer)

Ngân hàng thanh toán(NHTT) là ngân hàng ch p nh n th nh là ph ng ti n thanh

toán thông qua vi c ký h p đ ng ch p nh n th v i các đ n v cung c p hàng hóa

d ch v Ngân hàng s cung c p các thi t b ph c v cho vi c thanh toán th và

h ng d n cách th c v n hành c ng nh cách th c qu n lý, x lý các giao d ch thanh toán t i các đ n v này Các ngân hàng thanh toán ph i là thành viên trong liên minh th

 Ch th (Card holder)

Ch th là cá nhân ho c t ch c đ c t ch c phát hành th cung c p th đ s

d ng, có tên đ c in trên th và ng i đ c s d ng th theo h p đ ng ký k t v i ngân hàng phát hành, bao g m ch th chính và ch th ph Ch th chính là cá nhân ho c t ch c đ ng tên th a thu n v vi c s d ng th v i t ch c phát hành

th và có ngh a v th c hi n th a thu n đó Ch th ph là cá nhân đ c ch th chính cho phép s d ng th theo th a thu n v vi c s d ng th gi a ch th chính

và t ch c phát hành th Ch th ph ch u trách nhi m v vi c s d ng th v i ch

th chính

Ch có ch th m i có toàn quy n th c hi n các giao d ch thông qua th c ng nh

nh ng ngh a v pháp lý phát sinh đ thanh toán hàng hóa, d ch v t i các đ n v

cung ng hàng hoá, d ch v có ch p nh n th , ng ti n m t t i các đi m ng ti n

m t thu c h th ng ngân hàng ho c s d ng th đ th c hi n các giao d ch t i máy

Express, Diner Club

T ch c th qu c t đ ng ra liên k t v i các thành viên, đ t ra các qui đ nh b t bu c các thành viên ph i áp d ng và tuân theo s th ng nh t thành m t h th ng toàn

c u B t c Ngân hàng nào hi n nay ho t đ ng trong l nh v c thanh toán th qu c t

đ u ph i gia nh p vào m t t ch c th qu c t nào đó

Nh v y, m i ch th tham gia ho t đ ng th đ u có vai trò nh t đ nh và không th thi u trong vi c phát huy t i đa tính n ng ph ng ti n thanh toán hi n đ i không dùng ti n m t c a th thanh toán M i quan h gi a các thành ph n đ c tóm t t qua s đ sau:

Hình 1.1 : Quy trình thanh toán th

(1) Ch th yêu c u thanh toán hàng hoá, d ch v ho c rút ti n m t b ng th

(2) VCNT cung c p hàng hoá, d ch v cho khách hàng

(3) G i hoá đ n thanh toán th cho ngân hàng thanh toán

(4) Ghi có vào tài kho n c a VCNT ho c ngân hàng đ i lý

(5) G i d li u thanh toán t i T ch c th qu c t

(6) Ghi có cho ngân hàng thanh toán

(7) Báo n cho ngân hàng phát hành

CH TH

Ngân hàng thanh toán

VCN th

ho c NH đ i lý

Ngân hàng phát hành

T ch c th

qu c t

3 4

7 8 9

10

(8) Thanh toán n cho t ch c th qu c t

(9) G i sao kê cho ch th

(10) Thanh toán n cho ngân hàng phát hành

1.2 Vai trò c a th tín d ng trong n n kinh t

Trong nh ng n m g n đây, th tr ng th phát tri n đã thúc đ y phát tri n th ng

m i, d ch v và du l ch qu c t , góp ph n vào s phát tri n chung c a kinh t - xã

h i Do đó, th tr ng th ngân hàng, đ c bi t là th tín d ng có vai trò h t s c quan

tr ng trong n n kinh t xã h i c a m i qu c gia, nh t là các qu c gia đang trong

th i k h i nh p nh Vi t Nam

V i nh ng tính n ng u vi t nh an toàn, hi n đ i và nhanh chóng mà ph ng ti n này mang l i, th thanh toán đ c s d ng đ thanh toán các kho n chi phí h ng ngày nh ti n n, , tr các kho n d ch v , thanh toán phí b o hi m, ch a b nh, mua hàng, chi phí đi l i, rút ti n m t…Vi c thanh toán qua th còn mang l i nh ng l i ích c th sau:

Thanh toán b ng th qua ngân hàng t o đi u ki n cho ho t đ ng huy đ ng v n c a ngân hàng v i giá r , các ngân hàng có th s d ng đ u t ph c v s n xu t kinh doanh Trong đi u ki n c nh tranh m nh m v ngu n v n thì đây là kênh huy đ ng

r t hi u qu

Thanh toán th còn là c s đ hi n đ i hoá công ngh ngân hàng, ng d ng các ti n

b khoa h c, k thu t và công ngh hi n đ i Th là ph ng ti n thanh toán, là s n

ph m d ch v hi n đ i đòi h i trong quá trình thi t l p h th ng phát hành, thanh

toán c n có s đ u t , nghiên c u nh ng công ngh tiên ti n đ ng d ng các ti n ích m i tho mãn nhu c u ngày càng cao c a khách hàng c ng nh theo k p t c đ

t ng tr ng kinh t và phát tri n c a xã h i

 i v i đ n v ch p nh n th ( VCNT)

Thông qua vi c làm đ i lý ch p nh n th , các đ n v kinh doanh có th thu hút khách hàng s d ng th a d ng hóa hình th c thanh toán s giúp các đ n v kinh doanh t o thu n ti n cho khách hàng trong vi c thanh toán, qua đó góp ph n t ng

doanh thu

Ch p nh n thanh toán th tín d ng là cung c p cho khách hàng m t ph ng ti n

thanh toán nhanh chóng, an toàn và ti n l i Do v y, kh n ng thu hút khách hàng s

t ng lên, doanh s cung ng hàng hoá d ch v c a VCNT c ng t ng theo Th tín

d ng t o cho VCNT m t kh n ng c nh tranh l n h n so v i các đ i th khác

Ch p nh n thanh toán th giúp VCNT gi m đ c chi phí bán hàng thông qua vi c

gi m chi phí đ m ti n, b o qu n ti n, qu n lý tài chính, tránh đ c hi n t ng thu

nh m ti n gi trong bán hàng

 i v i ng i s d ng th

i v i ng i tiêu dùng, v i thói quen thanh toán b ng ti n m t thì vi c phát tri n

s n ph m th tín d ng nh hi n nay ch a th c s thu n l i và đáp ng đ c nhu

c u đ h l a ch n và thay đ i thói quen đó M t trong nh ng tr ng i l n nh t khi n ng i tiêu dùng ch a ch n th làm ph ng ti n thanh toán chính là h th ng VCNT ch a đ y đ , không liên k t m t cách r ng r i trong vi c đáp ng đ c nhu c u m i lúc m i n i c a ng i tiêu dùng V i vi c phát tri n và k t n i h

th ng VCNT c a các ngân hàng thành viên s mang l i ti n ích và an toàn th c s cho khách hàng Khi đó, m i ch th khi c n giao d ch không c n ph i khó kh n tìm

nào K t qu l n nh t là khách hàng d c m nh n th c s đ c ví ti n đi n t c a mình khi s d ng th tín d ng

 i v i xư h i và n n kinh t

Vi c thanh toán b ng th tín đ ng giúp vi c thanh toán hàng hóa, d ch v m t cách

an toàn và có hi u qu , chính xác, tin c y và ti t ki m nhi u th i gian Qua đó t o

l p đ c ni m tin c a dân chúng vào ho t đ ng c a ngân hàng Do không m t chi

phí v n chuy n, b o qu n ti n t n i này sang n i khác đ thanh toán làm gi m b t các tiêu c c và t n n trong xã h i H n n a, khi thanh toán nhanh chóng, vòng quay c a hàng hóa c ng t ng lên, làm t ng t c đ l u thông hàng hóa c ng nh t ng vòng quay c a v n, là nhân t thúc đ y kinh t v n hành hi u qu h n

H th ng th ngân hàng nói chung và th tín d ng nói riêng th ng nh t giúp gi i quy t đ c yêu c u c b n hi n nay là gi m l ng ti n m t trong l u thông, thanh toán không dùng ti n m t V i n n kinh t Vi t Nam hi n t i, vi c h n ch s d ng

ti n m t đ đáp ng các yêu c u c p thi t c ng nh phù h p v i các chu n m c

qu c t trong ho t đ ng ngân hàng là m t trong nh ng m c tiêu mà h th ng ngân hàng Vi t Nam ph i đ t đ c trong th i k h i nh p

Trong thu t ng tài chính, r i ro là kh n ng m t tài chính c a ngân hàng R i ro

g n li n v i b t c ho t đ ng tài chính nào và c ng nh b n thân các giao d ch tài

chính đó c n đ c qu n lý m t cách đúng m c Các ngân hàng có th ph i đ i m t

v i các t n th t l n n u không qu n lý ch t ch các r i ro Các lo i r i ro trong ho t

đ ng kinh doanh c a ngân hàng nh r i ro tín d ng, r i ro t giá h i đoái, r i ro lãi

su t, r i ro thanh kho n và r i ro tác nghi p Nh ng r i ro tín d ng, thanh kho n và

tác nghi p đang là nh ng r i ro chính mà các ngân hàng Vi t Nam đ i m t

1.3 2 R i ro trong d ch v th tín d ng

1.3 2.1 Khái ni m

R i ro trong ho t đ ng th tín d ng là các t n th t v v t ch t ho c phi v t ch t có liên quan t i ho t đ ng kinh doanh th , bao g m ho t đ ng phát hành, s d ng và thanh toán th i t ng ch u r i ro là ngân hàng, ch th , đ n v ch p nh n th

1.3.2.2 Các lo i hình r i ro trong d ch v th tín d ng

Trong ho t đ ng kinh doanh th hi n nay, v i vai trò là NHPH và NHTT th , các ngân hàng th ng m i Vi t Nam ph i đ i phó v i r t nhi u nh ng r i ro Có nhi u cách nh n di n c ng nh phân lo i bi u hi n r i ro trong d ch v th tín d ng, tùy thu c vào tiêu chí l a ch n Tuy nhiên, có th khái quát và ti p c n theo nh ng tiêu

chí sau:

 R i ro t ngơn hàng

V th m đ nh tín d ng: Khi ch th s d ng th , ch y u là tín d ng tín ch p và không thanh toán ho c m t kh n ng thanh toán nên ngân hàng không th đòi đ c

hi n giao d ch G n đây, các ngân hàng g p khá nhi u s c v đ ng truy n gây ra tình tr ng ch a rút đ c ti n đã b kh u tr trong tài kho n, hay đã rút r i l i đ c

c ng thêm ti n Trong đi u ki n hi n nay, khi kh i l ng giao d ch r t l n nên vi c

x lý nghi p v c ng nh l u tr d li u l thu c nhi u vào h th ng trang thi t b

công ngh t đ ng Do v y, r i ro do các s c v đ ng truy n, thi t b vi n thông

có kh n ng gây ra thi t h i vô cùng nghiêm tr ng

R i ro tác nghi p: phát sinh trong vi c x lý giao d ch, th c hi n quy trình nghi p

v hàng ngày c a nhân viên ngân hàng Trong nh ng n m qua, khi ho t đ ng kinh doanh th phát tri n, kh i l ng giao d ch t ng cao thì các tr ng h p r i ro do l i tác nghi p c a nhân viên ngân hàng x y ra khá ph bi n Nh ng s c v nghi p v phát sinh trên t t c các khâu c a d ch v th nh ti p nh n, x lý thông tin khách hàng, cài đ t ch ng trình, h ch toán, thu n sao kê, ti p qu , tra soát, b i hoàn,… Trong s nh ng tr ng h p r i ro v nghi p v , m t s đ c kh c ph c s m, thu

h i đ c ti n, không gây t n th t v v t ch t nh ng nhìn chung đa s đ u gây t n

th t, nh h ng r t l n đ n uy tín và ni m tin c a khách hàng đ i v i ngân hàng

 R i to t VCNT

T i ph m t i các qu y thanh toán: Có th ngay t i qu y thanh toán c a các VCNT

hay t i các ngân hàng c ng l p đ t thi t b n c p d li u Th đo n này th ng do chính nh ng nhân viên thi u trung th c l p đ t chi c máy đó và h s l y chi c th

cà vào máy đ l y c p thông tin khi ch th th c hi n thanh toán Sau khi l y đ c

d li u, nh ng nhân viên này th c hi n các giao d ch b t h p pháp đ rút ti n ho c bán d li u v a tr m đ c cho b n t i ph m th chuyên nghi p Th m chí, có

nh ng tr ng h p chính các nhân viên đó là ng i c a nhóm t i ph m cài vào

R i ro tuân th : Theo quy đ nh, ch nh ng doanh nghi p và cá nhân có đ a đi m kinh doanh và đ ng ký kinh doanh h p pháp trong l nh v c cung ng hàng hoá và

d ch v t i Vi t Nam m i đ c phép làm VCNT Tuy nhiên, đ m r ng phát tri n m ng l i đ i lý, nhi u ngân hàng đã d dàng trong khâu xét duy t, đôi khi

ch p nh n ký h p đ ng mà không th m đ nh k đ n v này có kinh doanh hay không, th m chí ch d a vào gi y đ ng ký kinh doanh

 R i ro t ch th

B y ti n: M t cách th c khác là tên t i ph m s d ng m t chi c th th t đ rút ti n

h p pháp Khi máy đ a ti n ra, tên t i ph m s không rút c x p ti n, thay vào đó chúng ch a m t kho ng th i gian nh t đ nh đ máy ATM thu l i s ti n b “b quên” và ghi vào h th ng là ch th không nh n ti n Ngay l p t c chúng l t c a

nh ti n ra và gi t nhanh s ti n đang b máy thu l i vào đúng th i đi m Tên t i

ph m không b tr ti n trên tài kho n nh ng v n l y đ c ti n b i giao d ch đã b

đ o ng c

o ng c giao d ch: Hình th c này s d ng m t lo t bi n th đ t o ra m t tình

hu ng gây l i trên máy ATM làm cho máy ch v n hành đ o chi u giao d ch b i

ti n đã b máy ATM thu tr l i, có nhi u hình th c t ng t hình th c b y ti n v a

k trên Tuy nhiên trên th c t , m t ph n s ti n rút đã b k gian l y Ví d : “K gian nh p l nh rút 100 , tuy nhiên ngay khi x p ti n v a đ c đ a ra, h n c n th n

l y ra ch 60 Vài giây sau, giao d ch k t thúc và 40 còn l i đ c máy ATM thu vào Vì máy ATM không th đ m đ c có bao nhiêu ti n thu l i nên trong két ti n

b thi u 60 do giao d ch b đ o ng c toàn b ”

 R i ro t các ch th khác

Tr m d li u khi thanh toán qua m ng Internet: Bên c nh các th đo n l a đ o ngày

càng nhi u và tinh vi, hi n t ng thông tin th tín d ng thanh toán qua m ng Internet b hacker đánh c p d li u c ng đang có xu h ng gia t ng Các hi n t ng đánh c p c ng khá đa d ng mà ch th c n đ phòng nh th đo n l a đ o tr c tuy n, v i vi c t o website gi đ l y thông tin, t n công đánh c p d li u, ch n

lu ng giao d ch c a th t đ l y c p m t kh u

u đ c th gi (skimmer): u đ c th gi là thi t b n c p d li u trên dãy t , có

hình d ng gi ng nh nh ng chi c đ u đ c th ATM thông th ng Chúng th ng

đ c g n sát ho c phía trên đ u đ c th th t M t đ u đ c th gi có th đánh c p

và l u thông tin v s tài kho n, s d tài kho n, và mã xác nh n liên quan đ n m i

ch th c a h n 200 th ATM Thông th ng, khách hàng s l m t ng skimmer là

m t b ph n c a máy rút ti n

Bàn phím nh p pin gi ho c thi t b gi khác: ây là hình th c dán bàn phím nh p

pin gi (pin pad) lên trên bàn phím nh p pin th t Pin pad gi th ng có kích th c

và hình d ng bên ngoài gi ng nh th t, c c m ng, trong su t và th t đ n m c g n

nh nh ng ng i s d ng máy ATM không th nh n ra đ c nên v n ti n hành giao d ch m t cách bình th ng Thi t b này s l y c p và l u tr d li u pin c a

R i ro v th gi m o không ch x y ra v i các ch th n c ngoài, do ngân hàng

n c ngoài phát hành mà còn x y ra v i các th do các ngân hàng Vi t Nam phát hành R t nhi u khách hàng dùng th tín d ng qu c t (Visa, MasterCard, ) do các NHTM Vi t Nam phát hành chi tiêu t i n c ngoài v đã b đánh c p thông tin đ làm th gi và b m t c p ti n T i Vi t Nam, trong nh ng n m v a qua, đã xu t

ch và ki m soát đ c r i ro do th gây ra, các ngân hàng kinh doanh th ph i luôn

đ c bi t quan tâm và không ng ng tìm ra nh ng bi n pháp h n ch ng n ng a m t

cách hi u qu nh t

 Tác đ ng c a r i ro trong d ch v th tín d ng đ n ch th

Th c ra thì ch th là ng i ít ch u nh h ng nh t b i vì trách nhi m c a h khi có

x y ra r i ro v th tín d ng đ c h n ch m t m c đ nh t đ nh h u h t các

qu c gia i u này đúng trong c giao d ch có s xu t trình th c ng nh không có

s xu t trình th th m chí m t s ngân hàng có nh ng quy đ nh riêng h n ch trách nhi m cho ch th m c đ l n h n.Ch th ch c n báo cáo nh ng giao d ch nghi

ng cho NHPH đ h ki m tra v i VCNT và ti n hành th c hi n (giao d ch b i

hoàn) chargeback cho nh ng giao d ch b khi u n i cho ch th

M c dù th có th b làm gi , nh ng dùng th v n an toàn h n r t nhi u so v i dùng

ti n m t Không ph i ng u nhiên mà các n c phát tri n, ng i dân v n tiêu dùng chính b ng th i v i các tr ng h p s d ng th gi m o, thông th ng t n th t tài chính s do ngân hàng phát hành và T ch c th qu c t gánh ch u n u nh ch

th ch ng minh đ c giao d ch thanh toán gi m o không ph i do chính h th c

hi n

 Tác đ ng c a r i ro trong d ch v th tín d ng đ n Ngân hàng

Theo quy đ nh c a các TCTQT nh Visa, Mastercard, trong m t s tr ng h p nh t

đ nh, ngân hàng ph i ch u trách nhi m trong các giao d ch gian l n H u qu c a

vi c gian l n th trong th i gian qua là m t s ngân hàng Vi t Nam và VCNT b ngân hàng n c ngoài đòi b i hoàn, chi phí t ng, đôi khi còn b ph t N u không

ki m soát đ c thì chi phí này s r t nghiêm tr ng Các t ch c th qu c t áp d ng các ch đ ki m tra, ki m soát đ c bi t v i các ngân hàng Vi t Nam ho c có kh

n ng ph i ch m d t t cách thành viên

i v i nh ng hành vi gian l n, b n t i ph m s d ng h s gi m o đ m tài kho n th tín d ng, ngân hàng s đ i m t v i nh ng kho n n x u, không thu h i

đ c Nh ng kho n này l n có th làm nh h ng x u đ n báo cáo tài chính c a

ngân hàng

Hay th m chí các khi các ngân hàng không ph i tr c ti p gánh ch u thi t h i do gian

l n th thì cu i cùng h c ng ph i gánh ch u m t s chi phí gián ti p nh trong

tr ng h p khách hàng khi u n i, ngân hàng ph i t n chi phí ho t đ ng nhân l c đ

gi i quy t Ngoài ra, ngân hàng còn ph i đ u t r t nhi u ti n cho các h th ng thông tin đ ng n ch n gian l n th tín d ng

Thêm vào đó, các hành vi gian l n này còn làm nh h ng đ n danh ti ng, uy tín

c a ngân hàng c ng nh làm cho khách hàng c m th y không đ c yên tâm và tho i mái, nh h ng đ n ch t l ng d ch v khách hàng

 Tác đ ng c a r i ro trong d ch v th tín d ng đ n đ n v ch p nh n th

VCNT là ng i thi t h i nhi u nh t trong các tr ng h p x y ra r i ro gian l n th tín d ng, đ c bi t là trong các giao d ch không có s xu t trình th Khi ch th khi u n i m t giao d ch nào đó, ngân hàng ti n hành làm chargeback đ i v i VCNT đ l y l i ti n cho khách hàng Trong tr ng h p VCNT không có b t k

b ng ch ng v t lý nào (ch ký c a khách hàng) đ ch ng minh, VCNT không có cách gì đ l y l i ti n Nh v y, VCNT s ph i gánh ch u toàn b m t mát trong

tr ng h p r i ro x y ra nh là m t kho n chi phí Th c ra, chi phí này ch chi m

tr ng và n n kinh t hàng Vi t Nam hàng tri u USD, trong đó th Visa m t kho ng 1,9 tri u USD còn Master Card m t kho ng 1,2 tri u USD

Nh ng th ng kê g n đây cho th y, gian l n th qu c t t i th tr ng Vi t Nam t ng

v t trong n m 2011 T ng giá tr giao d ch gian l n c tích kho ng 1 tri u USD trong quý I/2011 và 1,5 tri u trong quý II/2011, g p 3 - 5 l n so v i cu i 2010 Hi p

h i th d n con s cho th y, N u nh trong quý I/2010 t l gian l n ch là 16.5 cent/100 USD đ c thanh toán t i th tr ng Vi t Nam thì đ n qúy II/2011 con s

này là 42,1 cent/100 USD, cao g p 5 l n t l c a th gi i và 17 l n t l c a khu

v c T đó cho th y, t i ph m th ngân hàng Vi t Nam đang t ng đ t bi n, v i r t nhi u th đo n ngày càng hi n đ i và tinh vi Nh ng lo i hình kinh doanh mà t i

ph m v th tín d ng t n công ch y u là các công ty du l ch, đ i lý vé máy bay, khách s n do t i ph m có th dùng thông tin th đ th c hi n giao d ch trên m ng

mà không c n ph i xu t hi n Tr c tình hình này, Hi p h i th cho r ng, gian l n

do th gi t i Vi t Nam đang t ng, đi ng c v i xu h ng chung c a th gi i và là

v n n n c n ph i gi i quy t

Bên c nh đó, th tr ng th Vi t Nam đang b li t vào danh sách th tr ng có đ

r i ro cao cho vi c s d ng th và t ch c th qu c t qui đ nh m i giao d ch t i th

tr ng Vi t Nam đ u ph i qua c p phép i u này c ng làm nh h ng đ n đánh giá x p h ng tín nhi m c a Vi t Nam Do đó, nh ng thách th c này c n ph i đ c

gi i quy t đ ng th i đ c ng c ni m tin trong n c và n c ngoài vào tri n v ng phát tri n c a Vi t Nam

1.3 3 Qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng t i ngơn hàng th ng m i 1.3 3.1 Khái ni m

Qu n tr r i ro là m t quy trình cho phép xác đ nh, đánh giá, ho ch đ nh và qu n lý các lo i r i ro Do đó, qu n tr r i ro h ng t i ba m c tiêu: Ph i xác đ nh đ c r i

ro, th c hi n phân tích khách quan v các lo i r i ro đ c thù đ i v i t ch c và ng phó v i nh ng r i ro đó theo m t ph ng cách h u hi u và phù h p (Merna &

F.AL-Thaini, 2005)

V y, qu n tr r i ro d ch v th tín d ng là m t trong nh ng n i dung qu n lý c a NHTM bao g m nh n bi t, đánh giá m c đ r i ro, th c thi các bi n pháp h n ch

kh n ng x y ra r i ro và gi m thi u t n th t khi r i ro d ch v th tín d ng x y ra

1.3 3.2 S c n thi t c a qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng t i ngơn hàng

th ng m i

Ho t đ ng kinh doanh th Vi t Nam có ti m n ng phát tri n r t l n Tuy nhiên,

v n đ r i ro trong l nh v c này c ng đã phát sinh và gây nhi u t n th t l n, nh

h ng tr c ti p đ n l i nhu n, uy tín c a ngân hàng phát hành th và gây phi n nhi u cho ch th Chính vì v y, ngân hàng luôn luôn quan tâm đ c bi t đ n ho t

đ ng qu n lý r i ro

phòng ng a và h n ch r i ro, m i ngân hàng phát hành và thanh toán th ph i

th c hi n đ y đ và đúng quy trình, quy đ nh phát hành và thanh toán th Các quy

đ nh này đ c các ngân hàng ban hành d a trên quy t c tiêu chu n c a các t ch c

th qu c t , quy đ nh c a m i qu c gia và tình hình th c t t ng ngân hàng Ngoài

ra, khi đã là thành viên chính th c c a các t ch c th qu c t , các ngân hàng có

đi u ki n tham gia vào h th ng x lý, trao đ i thông tin và qu n lý r i ro trên ph m

vi toàn c u thông qua m t h th ng m ng tr c tuy n ho t đ ng có hi u qu ó

Có th nói kinh doanh th là m t trong nh ng m c tiêu hàng đ u c a các ngân hàng

nh m m r ng th ph n, t ng thu phí d ch v và phát tri n th ng hi u Trong th i gian qua d ch v th đã góp ph n t o ra l i nhu n và c ng g p ph i nhi u t n th t Trong đi u ki n h i nh p kinh t , s t ng nhanh c a s l ng th , s tinh vi và đa

d ng c a b n t i ph m, vi c h n ch và phòng ng a r i ro là nhu c u c n thi t và

c p bách c a các NHTM nh m đ t các m c đích sau:

- Gi chân khách hàng s n có và thu hút khách hàng m i d a vào vi c tri n khai

công ngh m i có tính b o m t cao, t ng tính an toàn c a th nh m t o ra các kênh giao d ch đáng tin c y đ i v i khách hàng

- Nâng cao n ng l c c nh tranh trên th tr ng trong n c và qu c t b ng cách

gi m thi u t n th t gây ra t gian l n, h n ch s t n công c a t i ph m trong

vi c phát hành và thanh toán th , nâng cao ch t l ng d ch v

- Nâng cao t l thu phí d ch v trong đó có phí t kinh doanh th , gi m chi phí

và thi t h i trong ho t đ ng th không kém ph n quan tr ng đ nâng cao hi u

qu kinh doanh

- Nâng cao ch t l ng d ch v , uy tín th ng hi u th trong n c nh m t o m t

v th trên th tr ng trong khu v c và qu c t

1.4 Hoàn thi n qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng

1.4.1 Khái ni m

Hoàn thi n qu n tr r i ro d ch v th tín d ng là m t trong nh ng n i dung qu n lý

c a NHTM bao g m nâng cao kh n ng nh n bi t và đánh giá m c đ r i ro, th c thi các bi n pháp h n ch kh n ng x y ra r i ro và gi m thi u t n th t khi r i ro

d ch v th tín d ng x y ra

1.4.2 Tiêu chí xác đ nh hoàn thi n qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng

Trong ho t đ ng kinh doanh th hi n nay, các ngân hàng th ng m i Vi t Nam g p

ph i r t nhi u nh ng r i ro Có nhi u cách nh n di n c ng nh phân lo i bi u hi n

r i ro trong d ch v th tín d ng, đ ng th i c ng có nhi u ph ng pháp đ qu n tr

r i ro trong d ch v th này i v i m i ph ng pháp có nhi u các tiêu chí đ xác

đ nh m c đ đ t đ c c a qu n tr r i ro Tuy nhiên, có th khái quát và ti p c n theo nh ng tiêu chí sau d a trên các đ nh l ng r i ro v th tín d ng t i Eximbank:

S l ng, giá tr th tín d ng m t kh n ng thanh toán do ngân hàng th m đ nh tín

d ng không ch t ch ây chính là tiêu chí ng v i r i ro c a d ch v th tín d ng trong vi c th m đ nh tín d ng Khi th m đ nh tín d ng không ch t ch , s l ng khách hàng không có kh n ng thanh toán t ng lên đ ng ngh a v i vi c s l ng và giá tr c a th tín d ng ng v i khách hàng này s t ng theo

S l ng, giá tr các giao d ch th gi m o đ c th c hi n t i VCNT Tiêu chí này

th hi n có bao nhiêu th gi m o đã đ c th c hi n t i VCNT và giá tr trung bình c a m i th gi m o này là bao nhiêu đ xác đ nh ph ng pháp qu n tr r i ro

h p lý

S l ng VCNT th c hi n các giao d ch gi m o Bên c nh vi c th ng kê s

l ng, giá tr các giao d ch th gi m o đ c th c hi n t i VCNT, ngân hàng còn xác đ nh thêm s l ng VCNT th gi m o đ có h ng qu n tr r i ro dành riêng cho VCNT này

S l ng th b t ch i th c hi n rút ti n, thanh toán v i lý do “th b th t lac, m t

c p” ho c “thu h i th ” do ngân hàng thông báo trên h th ng và s l ng VCNT

th c hi n trên hai giao d ch b t ch i thanh toán v i cùng m t s th T ng t tiêu chí trên, đ i v i r i ro trong gian l n th , tiêu chí đ xác đ nh đó là tiêu chí đ xác

đ nh trong gian l n th là s l ng th b t ch i và s l ng VCNT th c hi n trên hai giao d ch b t ch i thanh toán v i cùng m t s th

S l ng th th c hi n sai mã PIN nhi u l n Trong d ch v th tín d ng, các th này ti m r i ro liên quan đ i v i các hành vi gian lân th Ngân hàng ph i thông kê

s l ng các th th c hi n sai mã PIN nhi u l n đ c nh báo v i khách hàng kh

n ng th c a khách hàng thu c m t trong các tr ng h p gian l n th ây c ng là

m t ph ng pháp đ h n ch r i ro cho khách hàng s d ng th c a ngân hàng

S l ng các giao d ch th b nghi ng l thông tin và l thông tin do gian l n (theo thông báo c a T ch c th , ch th , NCVT, NHTT) Thông qua các ch ng trình

qu n lý c a T ch c th , ho c theo thông báo c a ch th , VCNT, NHTT, NHPH

s qu n lý các th b nghi ng l thông tin hay l thông tin B ng hình th qu n lý này, r i ro cho ch th s gi m t ng ng

1.4.3 ụ ngh a c a hoàn thi n qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng

1.4.3.1 i v i ho t đ ng kinh doanh th c a ngơn hàng th ng m i

Ngân hàng phát hành: Vi c gi m các r i ro trong d ch v th tín d ng s thúc đ y s phát tri n ho t đ ng th c a các ngân hàng c ng nh c a th tr ng th thông qua

vi c nâng cao kh n ng nh n bi t và đánh giá m c đ r i ro, th c thi các bi n pháp

th s có nhi u thay đ i đáng k Th không gi i h n hình nh v t lý là t m th

nh a mà s thành m t d ch v thanh toán g n li n v i công c , ph ng ti n đi n t ,

vi n thông, công ngh thông tin nh đi n tho i di đ ng, notebook i u này làm thay đ i c b n ph ng th c thanh toán và giao d ch c ng nh t o ra nhi u s n

ph m m i trên n n t ng công ngh cao

1.4.3.2 i v i khách hàng

Ch th : S ti n ích trong thanh toán: Th là ph ng ti n thanh toán hi n đ i, không s d ng ti n m t Ch th có th s d ng nó đ thanh toán hàng hóa, d ch v hay rút ti n m t t i b t c VCNT trên toàn th gi i mà không c n ph i mang theo

ti n m t hay séc du l ch, không ph thu c vào kh i l ng ti n c n thanh toán Tính an toàn trong thanh toán: Vi c s d ng th s an toàn h n nhi u so v i các hình th c thanh toán khác nh ti n m t, séc,… Khi th b m t, ng i c m th c ng khó s d ng đ c vì ngân hàng s b o m t cho ch th b ng mã s PIN, nh và ch

ký trên th Trong tr ng h p m t th , ch th ch c n thông báo đ n ngân hàng phát hành ho c ngân hàng đ i lý đ khóa th và có th đ c c p l i th khác

Ti t ki m th i gian: S d ng th giúp ch th ti t ki m đ c th i gian ch đ i khi giao d ch thanh toán hàng hóa d ch v , ch th không ph i m t th i gian đi đ n các

qu y giao d ch và không ph i ch đ i th t giao d ch, ch th ch c n đ n máy

ATM, VCNT là có th th c hi n giao d ch c a mình

n v ch p nh n th : T ng doanh s bán hàng hoá, d ch v và thu hút thêm khách hàng: Ch p nh n thanh toán th là cung c p cho khách hàng m t ph ng ti n thanh

toán nhanh chóng, ti n l i, an toàn, t o cho VCNT m t kh n ng c nh tranh l n

h n so v i các đ i th khác Môi tr ng v n minh, hi n đ i trong giao d ch, mua bán khi thanh toá th là y u t quan trong đ thu hút khách hàng., đ c bi t là khách

du l ch n c ngoài, các nhà đ u t

An toàn, b o đ m: Giao d ch th đ c tr ti n vào tài kho n c a VCNT, nh ng dù

ch a đ c thanh toán ngay thì thanh toán th c ng ít có nguy c b m t c p h n là séc hay ti n m t Thanh toán th giúp VCNT gi m đáng k các chi phí cho vi c

đ m, b o qu n ti n, qu n lý tài chính nh v y c ng gi m đ c chi phí bán hàng

1.4.3.3 i v i n n kinh t

L nh v c th ngân hàng phát tri n thúc đ y phát tri n th ng m i, d ch v và du l ch

qu c t , góp ph n vào s phát tri n chung c a kinh t - xã h i Do đó, hoàn thi n

qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng, th ngân hàng có ý ngh a h t s c quan

tr ng trong n n kinh t xã h i c a m i qu c gia, nh t là các qu c gia có các d ch v

v tài chính còn kém phát tri n trong th i k h i nh p nh Vi t Nam C th :

Gi m đ c nhi u chi phí cho xã h i Thanh toán qua th s gi m đ c kh i l ng

ti n m t trong l u thông, t đó gi m đ c m t kho n chi phí r t l n cho vi c in n,

b o qu n, v n chuy n, ki m đ m, nhân s th c hi n

Góp ph n ki m soát và t ng ngu n thu cho Nhà n c Khi mà h u h t các kho n thu

nh p và chi phí đ u thanh toán qua ngân hàng thì vi c tính thu và thu thu s d dàng h n, h n ch đ c tình tr ng tr n thu

Góp ph n th c thi hi u qu chính sách ti n t qu c gia: Th là ph ng ti n thanh toán giúp t ng c ng ho t đ ng l u thông ti n t trong n n kinh t , t ng c ng vòng quay c a đ ng ti n, t o đi u ki n kh i thông các ngu n v n khác T đó,

chính ph s thu n l i trong vi c ki m soát kh i l ng giao d ch thanh toán c a dân

c và c n n kinh t , t o ti n đ cho vi c tính toán l ng ti n cung ng và đi u hành chính sách ti n t có hi u qu , góp ph n n đ nh kinh t v mô thúc đ y các ngành ngh kinh t phát tri n

1.5 Bài h c kinh nghi m trong ho t đ ng kinh doanh th c a m t s

n c trên th gi i

K t qu c a cu c kh o sát do Aite Group th c hi n d i s tài tr c a ACI

Worldwide - đ i v i 5.223 ng i t i 17 n c (m i n c kho ng 300 ng i) trên th

gi i cho th y, trong vòng 5 n m qua, 25% trong s nh ng ng i đ c h i đã ph i gánh ch u h u qu c a gian l n th , khi n nhi u ng i đo n tuy t quan h v i nhà cung c p Mexico là n c đ ng đ u v i 44% s ng i tr l i đã ph i đ i m t v i gian l n th trong vòng 5 n m qua N c M , ch a áp d ng chu n th chip&PIN,

đ c đ ng v trí s 2 (42%), ti p sau đó là n (37%) V ng qu c Anh đ ng hàng th 6 (34%), cao h n nhi u so v i nh ng n c Châu Âu nh c (13%), Hà Lan và Th y i n (cùng 12%) Cu c kh o sát c ng đ a ra cái giá mà các ngân hàng

ph i tr khi khách hàng c a h tr thành n n nhân c a gian l n th , t l khách hàng

c t quan h sau s c trung bình là 21% Trong s nh ng ng i nh n đ c th thay

th , 46% s d ng ít h n tr c và 50% n n nhân c a gian l n th c ng b t đ u s

d ng ti n m t th ng xuyên h n

1.5 1 T i Australia

N m 2012, Gian l n th đã gây thi t h i 170 tri u AUD y ban phòng, ch ng T i

ph m Australia (ACC) cho bi t, ph n l n các nhóm t i ph m đ n t Romania, ông

Nam Á và Sri Lanka, và chúng th ng gây ra nh ng v gian l n có quy mô l n Các nhóm t i ph m có t ch c c ng đang chuy n m c tiêu sang gian l n ph c p

h u trí, s d ng thông tin nh n d ng n c p đ c đ “rút ru t” các tài kho n ti t

ki m ho c qu l ng h u

ACC c nh báo, n c p đ nh danh (ID) do các nhóm t i ph m có t ch c gây ra hi n

là nguy c “tr m tr ng” N m 2010, 593.819 giao d ch tín d ng gian l n đã gây ra

thi t h i 145.854.208 AUD, l n h n nhi u so v i con s 241.063 giao d ch và 85.215.615 AUD c a n m 2006 Các con s liên quan gian l n th ghi n trong n m

ng i đàn ông đã thi t l p m t chi nhánh t i New York và đã th c hi n v tr m ti n

b ng cách đ t nh p vào máy tính c a hai công ty x lý th tín d ng, m t n vào tháng 12/2012 và m t M vào tháng 2/2013, ch trong h n 10h, 40 tri u USD

đã đ c rút t ATM t i 24 n c, liên quan t i 36.000 v giao d ch

V t n công trên đ t ra m t m i đe d a l n đ i v i các ngân hàng trên kh p th gi i

t t i ph m m ng i u này cho th y các b ng nhóm t i ph m qu c t sành s i, ngày càng t ng, đang phát tri n nh th nào, đ c bi t là các nhóm dùng internet Nhóm tin t c đã t ng s d và h n m c rút ti n c a các th ghi n tr tr c Master Card do Ngân hàng Muscat c a Oman và Ngân hàng qu c gia Ras Al Khaimah PSC (RAKBANK) c a Các ti u v ng qu c r p th ng nh t phát hành Sau đó, chúng phân phát các th gi cho đ ng b n trên kh p th gi i đ rút hàng tri u USD t các

máy rút ti n t đ ng ch trong vòng vài gi

Các chuyên gia m ng cho bi t, h tin r ng v tr m trên đòi h i ph i có s tham gia

c a vài tr m ng i, trong đó có ít nh t vài ch c ng i là tin t c tài gi i, có kh n ng xâm nh p vào h th ng tài chính đ c b o v k càng Nhóm t i ph m nh m vào các ngân hàng Trung ông vì nh ng ngân hàng này th ng cho khách đ nhi u ti n trong th và không giám sát k càng nh các ngân hàng khác trong vùng

Tr ng h p th 2: Tháng 6.2011, Citigroup, ngân hàng l n th ba M đã báo cáo

v i các quan ch c chính ph r ng, kho ng 3.400 tài kho n th tín d ng c a khách

hàng đã b đ t nh p và thi t h i c tính lên t i 2,7 tri u USD, theo t WSJ

Citigroup đã đ a ra chi ti t v thi t h i trong v tin t c t n công là b đ t nh p kho ng 360.083 tài kho n th tín d ng c a khách hàng và 1% s tài kho n b đ t

nh p đã b m t h t ti n

Trong tháng 5, không ch có Citigroup b tin t c t n công, m t lo t các công ty cao

c p khác nh Sony, Google và Lockheed Martin c ng ch u nh h ng b i lo t t n

công này

Tr ng h p th 3: M t v gian l n khác c ng gây thi t h i nghiêm tr ng là s v 11

ng i M , Anh và Vi t Nam đã b b t vì liên quan t i đ ng dây n c p thông tin

th tín d ng toàn c u v i t ng giá tr lên t i 200 tri u USD Nhóm ph m t i này đã

đi u hành đ ng dây n c p thông tin c a h n 1 tri u th tín d ng r i bán cho các khách hàng thông qua trang web www.matteuter.biz và www.mattfeuter.com c tính kho ng 1,1 tri u th tín d ng đã b n c p và trang bán th tín d ng này có kho ng 16.000 thành viên

1.5.3 T i Chơu Âu

Tháng 5/2013, C nh sát Châu Âu đã đánh s p đ ng dây gian l n th quy mô l n

C quan C nh sát Châu Âu (Europol) và Rumania đã tóm g n 44 nghi ph m là thành viên c a m t đ ng dây gian l n th toàn c u ây là nhóm t i ph m chuyên can thi p vào các thi t b thanh toán Châu Âu đ đánh c p thông tin c a hàng nghìn th thanh toán Ban chuyên án Pandora-Storm đã huy đ ng t i h n 400 c nh sát l c soát 82 ngôi nhà Rumania và Anh, b t gi 44 ng i, và t ch thu nhi u thi t

b đi n t phi pháp, d li u tài chính, th thanh toán gi và ti n m t Trung tâm phòng, ch ng t i ph m m ng (EC3) thu c Europol cho bi t, nhóm t i ph m này đã

c y thi t b đ c th và ph n m m đ c h i vào các thi t b POS t i các trung tâm mua

s m l n Châu Âu Sau khi “c y ghép” thành công, chúng th c hi n hành vi n c p

s th và mã PIN c a kho ng 36.000 ng i 16 n c Châu Âu, ti p đó nhóm t i

ph m này s n xu t ra nh ng chi c th gi và ti n hành các giao d ch gian l n Argentina, Colombia, C ng hòa Dominican, Nh t B n, Mexico, Hàn Qu c, Sri

Lanka, Thái Lan và M

T i Anh, theo c quan chuyên trách phòng, ch ng gian l n th thanh toán Financial Fraud Action (FFA), sau m t s n m gi m xu ng, thi t h i do gian l n th thanh toán Anh trong n m 2012 đã t ng lên b i nh ng ng i gian l n đã quay v s

d ng nh ng k thu t b c th p

N m 2008 thi t h i do gian l n đ i v i nh ng chi c th đ c phát hành t i Anh lên

t i m c đ nh đi m 610 tri u B ng Anh, tuy nhiên trong n m 2011, thi t h i đã gi m

xu ng m c th p nh t trong 10 n m tr l i đây v i 341 tri u B ng nh th

chip&PIN Song n m 2012 l i ch ng ki n xu h ng ng c l i b i thi t h i đã gia

t ng 14% lên m c 388 tri u B ng Th đo n ch y u c a gi i gian l n th Anh trong n m qua là nhìn lén mã PIN và l a ph nh khách hàng cung c p th và mã PIN

c a h đ qua m t các h th ng b o m t

Trong khi đó, thi t h i t các giao d ch không tr c ti p s d ng th (CNP) t ng 11% trong n m 2012, b i vi c mua s m trên m ng Internet Anh gia t ng m nh trong

n m qua v i t l 18%

1.5 4 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

i m qua th c tr ng tình hình gian l n và r i ro th tín d ng trên th gi i, có th

th y r ng th thanh toán c ng nh th tín d ng có m i quan h ch t ch v i s phát tri n h th ng công ngh thông tin Ngày nay khi công ngh tin h c càng phát tri n thì t i ph m tr m thông tin tài kho n, làm th gi càng tinh vi h n Do đó, các ngân hàng ph i không ng ng hoàn thi n và nâng cao c s h t ng công ngh , đ u t h

th ng qu n lý th c ng nh các thi t b ch p nh n th đáp ng theo tiêu chu n c a

t ch c th qu c t nh m h n ch r i ro v ho t đ ng kinh doanh th ngân hàng nói chung và th tín d ng nói riêng

Trong chi n d ch phòng ch ng t i ph m, không ch các ngân hàng th ng m i ph i

h p v i nhau đ trao đ i thông tin khách hàng ti n n r i ro mà còn ph i có s liên

k t c a các c quan ch c n ng c ng nh các t ch c th qu c t đ i v i các hành vi gian l n mang tính ch t tinh vi và các hành vi gian l n t n c ngoài Bên c nh

chi n d ch phòng ch ng và h n ch r i ro, c n thi t ph i có m t môi tr ng pháp lý hoàn thi n, c ng nh có đ nh h ng phát tri n và h tr đ u t c a Chính ph và vai trò ch đ o tr c ti p c a Ngân hàng nhà n c, hi p h i th ngân hàng và các c quan an ninh trong vi c h tr các ngân hàng trong vi c phát hi n, x lý, h n ch r i

d ng đ n n n kinh t và th y đ c s c n thi t c a qu n tr r i ro trong d ch v th tín d ng t i ngân hàng th ng m i, t đó rút ra các c s quan tr ng đ th c hi n

CH NG 2

C PH N XU T NH P KH U VI T NAM 2.1 T ng quan v ngơn hàng th ng m i c ph n Xu t Nh p kh u

V i t Nam

2.1.1 L ch s hình thành và phát tri n

Ngân hàng th ng m i c ph n Xu t nh p kh u Vi t Nam (Eximbank) đ c thành

l p vào ngày 24/05/1989 theo quy t đ nh s 140/CT c a Ch T ch H i ng B

Tr ng v i tên g i đ u tiên là Ngân hàng Xu t Nh p Kh u Vi t Nam (Vietnam

Export Import Bank), là m t trong nh ng Ngân hàng th ng m i c ph n đ u tiên

c a Vi t Nam

Eximbank chính th c đi vào ho t đ ng t ngày 17/01/1990 và nh n đ c gi y phép

ho t đ ng s 11/NH-GP ký ngày 06/04/1992 c a Th ng đ c Ngân hàng Nhà n c

Vi t Nam cho phép Ngân hàng ho t đ ng trong th i h n 50 n m v i s v n đi u l

đ ng ký là 50 t VN t ng đ ng 12,5 tri u USD và có tên m i là Ngân hàng

th ng m i c ph n Xu t nh p kh u Vi t Nam n nay, v n đi u l c a Eximbank

Nh ng thành t u Eximbank đư đ t đ c: Trong quá trình h n 24 n m ho t

đ ng, Eximbank luôn n m trong nhóm các NHTM c ph n có quy mô l n và đ t

đ c nhi u thành t u quan tr ng:

N m 2011: Eximbank nh n Gi i Th ng Thanh Toán Xuyên Su t (STP Award)

n m 2010 do ngân hàng Bank of New York Mellon trao t ng Trong 4 n m liên ti p

Eximbank đã đ c ngân hàng này bình ch n và vinh d nh n gi i "Thanh toán qu c

t xu t s c” n m 2010 do ngân hàng HSBC trao t ng ây là n m th 10 liên ti p ngân hàng HSBC trao t ng danh hi u này cho Eximbank Tháng 4/2011, Eximbank

nh n gi i th ng “Th ng hi u đ c ng i tiêu dùng bình ch n” do đ c gi báo

Sài Gòn Ti p Th bình ch n Trong 3 n m liên ti p Eximbank đã đ c đ c gi báo này bình ch n

N m 2012: Eximbank nh n Gi i “Th ng hi u m nh Vi t Nam” đ c Th i Báo

kinh t Vi t Nam bình ch n liên ti p trong nhi u n m Ngày 19/05/2012 Eximbank vinh d đ c bình ch n trong Top “50 doanh nghi p kinh doanh hi u qu nh t Vi t Nam” ây là ch ng trình kh o sát chuyên sâu và x p h ng doanh nghi p th ng niên do T p chí Nh p C u u T t ch c nh m tìm ki m 50 doanh nghi p kinh doanh t t nh t th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Tháng 7/2012, Eximbank vinh d

đ c t p chí The Banker – t p chí uy tín trong l nh v c tài chính qu c t ch n vào

Mô hình t ch c c a Eximbank: i h i đ ng c đông là c quan quy t đ nh cao

nh t c a Ngân hàng, thông qua đ nh h ng phát tri n c a Ngân hàng, phê chu n quy đ nh v t ch c và ho t đ ng c a H i đ ng qu n tr , Ban ki m soát Trong đó,

H i đ ng qu n tr là c quan qu n tr Ngân hàng, có toàn quy n nhân danh Ngân hàng đ quy t đ nh, th c hi n các quy n và ngh a v c a Ngân hàng, quy t đ nh chi n l c, k ho ch phát tri n trung h n và k ho ch kinh doanh h ng n m c a

Ngân hàng

Hình 2.1: Mô hình t ch c c a Eximbank

Phòng / i m Giao D ch

S GIAO D CH, CHI NHÁNH

Phó TG Phó TG

Phòng Liên minh

Trung Tâm tín

d ng

Trung tâm

Kh i

Công

ngh

thông tin

Kh i

Phát

tri n

kinh doanh

Kh i Ngu n

Kh i

KH

Cá nhân

Kh i

Giám sát