Luận văn thạc sĩ Nợ nước ngoài đối với tăng trưởng kinh tế của Việt Nam

TR NGă I H C KINH T TP H CHÍ MINH

TR NGă I H C KINH T TP H CHÍ MINH

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n “N n c ngoài đ i v i t ng tr ng kinh t c a Vi t

Nam” là công trình nghiên c u c a chính tác gi , n i dung đ c đúc k t t quá

trình h c t p và các k t qu nghiên c u th c ti n trong th i gian qua, s li u s

d ng là trung th c và có ngu n g c trích d n rõ ràng Lu n v n đ c th c hi n d i

s h ng d n c a TS Bùi H u Ph c

Tác gi lu n v n

Võ Th Thùy Trang

B ng 2.1: Tiêu chí đánh giá an toàn v n c a IMF 11

B ng 2.2: Tiêu chí đánh giá v n n c ngoài c a WB 12

t ng tr ng kinh t 17

B ng 3.1: T l ti t ki m và đ u t giai đo n 2003 ậ 2012 25

B ng 3.2: T l t ng tr ng v n đ u t các thành ph n kinh t (theo giá th c t ) giai đo n

2003 ậ 2012 27

B ng 3.3: C c u đ u t phân theo ngành giai đo n 2008 ậ 2012 29

B ng 3.4: T ng tr ng GDP và ICOR m t s qu c gia Châu Á giai đ an t 2000 ậ 2012 30

B ng 3.5: Thâm h t th ng m i c a Vi t Nam, giai đo n 2000 ậ 2012 33

B ng 3.6: Thâm h t NSNN giai đo n 2000 ậ 2013F 35

B ng 3.8: Các tiêu chí đánh giá đ an toàn n n c ngoài c a IMF và WB cho HIPCs 41

B ng 3.9: Các ch tiêu giám sát n n c ngoài c a Vi t Nam 42

Hình 2.1: ng cong Laffer n 8

2012 21 Hình 3.2: V n đ u t theo thành ph n kinh t (giá th c t , t đ ng) giai đo n 2003 ậ 201226

giai đo n 2000 ậ 2011 27

Hình 3.4: T l ti t ki m/GDP, giai đo n 2003 ậ 2012 31

Hình 4.1: ng cong Laffer n c a Vi t Nam giai đo n 1986 ậ 2012 46

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c t vi t t t

Danh m c b ng bi u

Danh m c hình v , đ th

TÓM T T 1

1 GI I THI U 2

1.1 Lý do ch n đ tài 2

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Câu h i nghiên c u 4

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.5 B c c c a lu n v n 4

2 T NG QUAN LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U TH C NGHI M V N N CăNGOĨIăVĨăT NGăTR NG KINH T 5

2.1 Khái ni m v n n c ngoài và t ng tr ng kinh t 5

2.1.1 N n c ngoài 5

2.1.2 T ng tr ng kinh t 5

2.1.3 Tác đ ng c a n n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t 6

2.1.4 Tiêu chí đánh giá m c đ an toàn n n c ngoài đ i các qu c gia có thu nh p th p 10

2.2 Các nghiên c u th c nghi m v tác đ ng c a n n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t 13

2.2.1 Các nghiên c u c a tác gi n c ngoài 13

2.2.2 Các nghiên c u c a tác gi trong n c 18

3.1 T ng quan v n n c ngoài c a Vi t Nam giai đo n 1986 - 2012 21

3.2 Nh ng nguyên nhân làm gia t ng n n c ngoài c a Vi t Nam 24

3.2.1 N n c ngoài gia t ng do thâm h t th ng m i 25

3.2.2 N n c ngoài gia t ng do thâm h t ngân sách 34

3.3 ánh giá th c tr ng n n c ngoài c a Vi t Nam 37

3.3.1 ánh giá đ an toàn n n c ngoài c a Vi t Nam theo m c ng ng c a HIPCs 37

3.3.2 ánh giá tính n đ nh c a n theo các tiêu chí giám sát an toàn n n c ngoài c a Vi t Nam 38

3.3.3 ánh giá tính n đ nh c a n theo s c m nh th ch và ch t l ng chính sách qu n lý n n c ngoài 40

4 NHăL NG M I QUAN H GI A N N C NGOÀI V IăT NGă TR NG KINH T VI TăNAMăGIAIă O N 1986 - 2012 42

Hình 4.1: ng cong Laffer n c a Vi t Nam giai đo n 1986 - 2012 43

4.1 Mô hình nghiên c u 44

4.2 D li u và ph ng pháp nghiên c u 45

4.3 K t qu ki m đ nh 46

4.3.1 Ki m đ nh s phù h p c a mô hình h i quy 46

4.3.2 Phân tích cân b ng dài h n 50

4.3.3 Phân tích cân b ng ng n h n - Mô hình VECM 55

4.3.4 K t lu n mô hình h i quy 59

5 M T S XU T NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ N N C NGOÀI 60

K T LU N 63

H N CH C A TÀI VÀ H NG NGHIÊN C U TI P THEO 65

TÓM T T Bài nghiên c u này v i m c đích đo l ng m i quan h gi a n n c ngoài đ i v i

s t ng tr ng kinh t c a Vi t Nam trong th i gian t khi Vi t Nam b t đ u m c a

n n kinh t n m 1986 đ n n m 2012

B ng k thu t ki m đ nh đ ng liên k t Jonhansen, nghiên c u đư tìm ra đ c m i quan h cân b ng trong dài h n gi a các bi n nghiên c u Mô hình hi u ch nh sai s VECM đ c s d ng đ c l ng m i quan h trong ng n h n gi a các bi n

K t qu đư kh ng đ nh r ng có t n t i m i quan h gi a n n c ngoài đ i v i s

t ng tr ng kinh t c a Vi t Nam N n c ngoài hi n v n có tác đ ng tích c c đ i

v i s t ng tr ng kinh t và d ch v n thì l i có tác đ ng tiêu c c v i s t ng

tr ng kinh t

T khóa: N n c ngoài, D ch v n , T ng tr ng kinh t

1 GI I THI U

N n kinh t n c ta đang trong giai đo n m c a h i nh p đ phát tri n kinh t

n n kinh t t ng tr ng thì bên c nh các ngu n l c trong n c, chúng ta c n huy

đ ng thêm các ngu n l c bên ngoài, trong đó có v n đ vay n n c ngoài Vay n

n c ngoài nh m b sung các ngu n l c c n thi t đ thúc đ y t ng tr ng và phát tri n kinh t Nh ng nó c ng có cái giá ph i tr khi n n c ngoài t ng nhanh, vi c

s d ng n vay kém hi u qu , th t thoát lãng phí, d ch v tr n t ng nhanh trong khi n n kinh t t ng tr ng ch m, xu t kh u g p khó kh n s d n đ n kh ng ho ng

n

Trong đi u ki n h i nh p kinh t qu c t ngày càng sâu r ng, kh ng ho ng ti n t luôn đe d a các n n kinh t , vi c vay n n c ngoài luôn g n v i các r i ro tài chính qua các y u t t giá, chi phí s d ng n , l m phát,… đây là v n đ mà nhi u nhà kinh t đư c nh báo Khi n n kinh t r i vào tình tr ng l m phát cao, giá tr đ ng n i

t ngày càng suy gi m so v i ngo i t vay n , thì quy mô n và gánh n ng tr n ngày càng l n Th c t các n c cho th y, vi c vay n và s d ng n kém hi u qu

đư d n nhi u n c đ n tình tr ng ắv n ”, chìm đ m trong kh ng ho ng n Nh

v y, có th xem n n c ngoài nh là m t ắcon dao hai l i”, v a giúp các n c đang ắthi u v n” t ng c ng và đ y m nh phát tri n kinh t , ng c l i s gây ra

nh ng tác đ ng tiêu c c đ n quá trình phát tri n kinh t c a n c vay n

Tìm hi u v n đ này, trong n c c ng đư có nhi u các phân tích v m i quan h

gi a n n c ngoài và phát tri n kinh t nh ng ph n l n các phân tích thu c v đ nh tính, t ng h p và đ a ra nh n xét tình hình n n c ngoài c a n c ta hi n nay M t

s ít nghiên c u s d ng mô hình đ nh l ng nh ng không có bi n tr c ti p gi i thích m i quan h gi a n n c ngoài và t ng tr ng kinh t Vì v y, đ tìm hi u k

h n v v n đ này, tác gi quy t đ nh ch n đ tài “N n c ngoài đ i v i t ng

tr ng kinh t c a Vi t Nam” làm đ tài nghiên c u c a mình

Do tác đ ng c a cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u n m 2008, làm cho n công

và n n c ngoài tr thành v n đ s ng còn c a nhi u n c trên th gi i, nh t là các

n c Châu Âu đang chìm đ m trong n và đang là v n đ đ c quan tâm đ t bi t

Vi t Nam hi n nay B i vì, n n c ngoài là m t bi n kinh t v mô tác đ ng m nh

đ n t ng tr ng kinh t c a Vi t Nam Nh ng n m g n đây, n n c ngoài c a Vi t Nam t ng lên r t nhi u so v i t c đ t ng tr ng kinh t , đi u này đư gây nhi u quan

ng i cho nh ng nhà kinh t , nhà ho ch đ nh chính sách và Chính ph Vi t Nam Do

đó, vi c nghiên c u sâu h n s tác đ ng này trong th c tr ng c a n n kinh t Vi t Nam là h t s c c n thi t, đ rút kinh nghi m và đ xu t nh ng bi n pháp, nh ng chính sách qu n lý vay n n c ngoài m t cách có hi u qu nh t, đ m b o s t ng

tr ng kinh t b n v ng trong t ng lai

Ngoài vi c t p trung phân tích nguyên nhân gia t ng n n c ngoài hai góc đ thâm h t th ng m i và thâm h t ngân sách, nghiên c u còn đo l ng m t s y u t

v mô nh h ng đ n t ng tr ng kinh t Vi t Nam b ng k thu t phân tích đ ng liên k t và mô hình hi u ch nh sai s (VECM ậVector Error correction model) ây

là k thu t đ c r t nhi u nhà nghiên c u n c ngoài ng d ng khi nghiên c u v

t ng tr ng kinh t , vì nó phù h p v i đ c đi m d li u chu i th i gian

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a đ tài là phân tích, nghiên c u đ tìm hi u th c tr ng vay n n c ngoài c a Vi t Nam hi n nay nh l ng m i quan h gi a n n c ngoài đ i v i

t ng tr ng kinh t Vi t Nam T đó, rút ra các nh n xét và đ xu t m t s bi n pháp nâng cao hi u qu qu n lý n n c ngoài c a Vi t Nam

1.3 Câu h i nghiên c u

đ t đ c m c tiêu nghiên c u nêu trên thì lu n v n đi tìm câu tr l i cho các câu

h i sau:

- M c vay n n c ngoài c a Vi t Nam hi n nay cao hay th p?

- Có t n t i m i quan h gi a n n c ngoài v i t ng tr ng kinh t Vi t Nam hay không?

1.4 Ph ngăphápănghiênăc u

hoàn thành đ tài, tác gi s d ng các ph ng pháp:

- nh tính: Thu th p thông tin, t ng h p và phân tích s li u t các bài vi t, bài nghiên c u trong và ngoài n c

- nh l ng: Tác gi s d ng k thu t phân tích đ ng liên k t đ phân tích cân

b ng dài h n và mô hình VECM đ phân tích cân b ng ng n h n c a m t s

y u t v mô nh h ng đ n t ng tr ng kinh t giai đoan 1986 - 2012

Ngoài ph n gi i thi u này thì ph n còn l i c a lu n v n đ c chia thành 4 ph n:

- Ph n 2: T ng quan lý thuy t và các nghiên c u th c nghi m v n n c ngoài

và t ng tr ng kinh t

- Ph n 3: Th c tr ng n n c ngoài c a Vi t Nam giai đo n 1986 - 2012

- Ph n 4: nh l ng m i quan h gi a n n c ngoài và t ng tr ng kinh t c a

Vi t Nam

- Ph n 5: M t s đ xu t nâng cao hi u qu qu n lý n n c ngoài c a Vi t Nam

2 T NG QUAN LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U TH C NGHI M V

Theo t đi n thu t ng v ngân hàng và tài chính c a Nhà xu t b n Peter Collin tái

b n n m 1997, thì n n c ngoài là kho n vay n c a m t qu c gia t m t qu c gia khác, nói cách khác, ch n th ng trú n c ngoài và con n th ng trú trong

n c Nh v y, n n c ngoài bao g m các kho n n trên th tr ng n n i đ a

nh ng ch n là nh ng ng i không c trú n i đ a

V c c u, n n c ngoài bao g m n n c ngoài c a khu v c công và n n c ngoài c a khu v c t nhân N n c ngoài c a khu v c công bao g m: n n c ngoài c a Chính ph , n n c ngoài c a chính quy n c p t nh, thành ph tr c thu c Trung ng (n u có), n n c ngoài c a các doanh nghi p nhà n c, các t ch c tài chính, tín d ng nhà n c và các t ch c kinh t nhà n c tr c ti p vay n c ngoài

và n n c ngoài c a khu v c t nhân có b o lãnh c a Chính ph

T ng tr ng kinh t là s gia t ng v giá tr trong ph m vi m t n n kinh t T ng

tr ng kinh t đ c ph n ánh nhi u ch tiêu nh ng ch tiêu th ng đ c s d ng

là T ng s n ph m qu c n i (GDP), t ng s n ph m qu c dân (GNP), t ng thu nh p

qu c dân (GNI), t ng tr ng v n, lao đ ng, s gia t ng dung l ng th tr ng S

t ng tác gi a các b ph n c u thành GDP nh tiêu dùng n i đ a, đ u t , chi tiêu chính ph và cán cân th ng m i s làm thay đ i t c đ t ng tr ng kinh t

Quá trình t ng tr ng th hi n các ngu n l c t ng tr ng nh tài nguyên thiên nhiên, v n, lao đ ng, công ngh , qu n lý, quan h , th tr ng đ c khai thác và s

d ng có hi u qu cao nh t T ng tr ng kinh t bao hàm c t ng tr ng theo chi u

r ng và chi u sâu, s l ng và ch t l ng, ng n h n và dài h n Nhi u công trình nghiên c u trong ngoài n c đư l ng hóa tác đ ng c a các ngu n l c t ng tr ng

đ n ch t l ng và đ ng thái t ng tr ng thông qua các mô hình nh mô hình tái s n

xu t gi n đ n c a C.Mác, tái s n xu t m r ng c a V.I.Lênin, mô hình các giai đo n

t ng tr ng kinh t c a W.Rostow ho c Solow ho c hàm s n xu t Cob Douglas Quá trình t ng tr ng kinh t có th có nhi u mô hình khác nhau nh t ng tr ng kinh t h ng n i, t ng tr ng kinh t h ng ngo i ho c s k t h p c a c hai mô hình này tùy đi u ki n và s l a ch n chi n l c c a các qu c gia Nh v y, t ng

tr ng kinh t là quá trình tích l y giá tr gia t ng c a m t n n kinh t t các ngu n

l c trong và ngoài n c và nó ph i đ c thúc đ y b ng nh ng đ ng l c đ m nh

c a chính sách, lòng t hào dân t c ho c nh ng y u t khác trong đi u ki n toàn c u hoá và h i nh p kinh t qu c t

Theo Tokunbo và c ng s (2007), các nghiên c u ban đ u c a các nhà kinh t trong

nh ng th p niên 50 và 60 đư tìm th y m t lý thuy t chung v n n c ngoài và t ng

tr ng kinh t T t c h đ u chia s quan đi m chung r ng vi c chuy n giao các ngu n l c n c ngoài (thông qua các kho n vay, vi n tr và tài tr ) t i các n c kém phát tri n là c n thi t, nó b sung ngu n v n thi u h t trong n c V i ngu n

v n đ c b sung s giúp các n c chuy n đ i n n kinh t c a h đ t o ra m c

t ng tr ng cao h n Qua quá trình này có th th y m i liên h gi a n n c ngoài

và t ng tr ng kinh t là v i m t qu c gia đang phát tri n m c vay n h p lý có kh

n ng t ng c ng t ng tr ng kinh t Các qu c gia giai đo n phát tri n đ u v i dung l ng v n nh h n s có nh ng c h i đ u t v i t su t hoàn v n cao h n so

v i các n n kinh t phát tri n Do v y ch c n các qu c gia này s d ng v n vay đ

đ u t s n xu t, t ng tr ng s t ng và cho phép h thanh toán các kho n n vay k p

th i i u này c ng hàm Ủ r ng trong ng n h n m i quan h t l thu n gi a n

n c ngoài và t ng tr ng có th giúp các n c này v t qua chu k n h p lý

Theo Soludo (2001), chu k n có 3 giai đo n: trong giai đo n đ u tiên n phát tri n

đ b sung vào ngu n l c thi u h t trong n c, trong giai đo n th hai, quá trình s

d ng n t o ra th ng d nh ng có th không đ bù đ p các kho n thanh toán lãi

su t, trong khi giai đo n th ba, quá trình s d ng n ph i t o ra th ng d đ đ trang tr i lãi và n g c

Câu h i đ t ra là t i sao m c n tích l y cao quá m c h p lý l i có th d n t i t ng

tr ng kinh t th p h n S lý gi i t t nh t có th xu t phát t lý thuy t ắdebt overhang”.

Theo Krugman (1988) đ nh ngh a ắdebt overhang” là tình tr ng trong đó s ti n d

ki n chi tr n n c ngoài s gi m d n khi dung l ng n t ng lên LỦ thuy t ắdebt overhang” cho r ng n u nh n trong t ng lai v t quá kh n ng tr n c a m t

n c thì các chi phí d tính chi tr cho các kho n n s kìm hưm đ u t trong n c

và đ u t n c ngoài, t đó nh h ng x u đ n t ng tr ng Các nhà đ u t ti m

n ng s lo s r ng khi qu c gia đó s n xu t càng nhi u, h s b các n c đánh thu

n ng h n đ chi tr cho các kho n n n c ngoài, do đó các nhà đ u t s khó có

th b các chi phí đ u t hi n t i đ thu v s n l ng cao h n trong t ng lai LỦ thuy t ắdebt overhang” còn đi đ n m t k t qu r ng h n, đó là m c n n c ngoài quá cao s làm gi m các u đưi c a chính ph cho các ho t đ ng c i t c c u và tài khóa do vi c c ng c tình hình tài khóa qu c gia có th làm t ng áp l c tr n cho

n c ngoài Nh ng b t l i này đ i v i công cu c c i t đang là m i quan ng i l n các n c có thu nh p th p, n i mà vi c c i cách c c u là c n thi t đ duy trì t c đ

t ng tr ng kinh t

Tình tr ng ắDebt overhang” c ng đ ng th i kìm hưm đ u t và t ng tr ng do gây

ra s lo ng i v các quy t đ nh c a Chính ph Khi quy mô n công t ng lên, khó có

th ch c ch c r ng chính ph s vi n t i nh ng chính sách gì đ gi i quy t các kho n n ph i tr Trên th c t , ng i ta cho r ng Chính ph có th dùng các công

c tác đ ng đ n đ u t đ chi tr cho các kho n n (theo Agenor và Montiel 1996)

L p lu n này có th đ c xem xét trong đ ng cong Laffer v n (Hình 2.1), cho

th y r ng t ng n càng l n s đi kèm v i kh n ng tr n càng gi m Trên ph n d c lên c a đ ng cong, giá tr hi n t i c a n càng t ng s đi cùng v i kh n ng tr n

c ng t ng lên.Trên ph n d c xu ng c a đ ng cong, giá tr hi n t i c a n càng t ng

Ngu n: Catherine Pattillo, Hélène Poirson and Luca Ricci (2002): “External Debt

and Growth”, Magazine Finance and Development of the IMF

nh đ ng cong Laffer n (hình 2.1) là đi m mà t i đó s t ng lên trong t ng n

b t đ u t o ra gánh n ng cho đ u t , c i t kinh t và các ho t đ ng khác, đi m này

có th liên quan đ n đi m mà t i đó n b t đ u nh h ng ng c chi u đ n t ng

N công đư t ng lên đáng k h u h t các n c đư và đang phát tri n hi n nay, đây

là h u qu c a cu c kh ng ho ng kinh t toàn c u n m 2008 Và s gia t ng n công

đư d y lên lo ng i li u nó đang b t đ u đ t đ n m c đ mà t i đó nó có th làm ch m

t ng tr ng kinh t Có m t "đ nh đi m" t n t i? Làm th nào tác đ ng t ng tr ng

m nh m đ c n u n đư v t qua ng ng? i u gì s x y ra n u n v n m c cao trong m t th i gian dài?

Theo nghiên c u c a Reinhart và Rogoff (2010), s d ng bi u đ t ng h p t 44

qu c gia phát tri n và đang phát tri n, h tìm th y m t ng ng n c a chính ph trên GDP 90%, n u v t quá m c này t c đ t ng tr ng th c t gi m Ng ng này

đ c xem là ắđi m t i h n” hay ắng ng n ”

Theo nghiên c u c a Mehmet Caner, Thomas Grennes và Koehler Fritzi-Geib, các chuyên gia kinh t c a World bank (2010) b ng lý thuy t và th c nghi m trên m u

là 101 qu c gia (75 qu c gia đang phát tri n và 26 qu c gia phát tri n), trong đó có

Vi t Nam, v m i quan h trong dài h n gi a n công và t ng tr ng kinh t , giai

đo n 1980 - 2008, phân tích này cung c p m t n n t ng cho s phát tri n các nghiên

c u ch ng minh s t n t i ng ng n và c tính ng ng n (n công trên GDP)

cho t ng qu c gia, t đó có nh ng chính sách phù h p đ i phó v i nguy c kh ng

ho ng n đang đe d a các n c có n n c ngoài cao hi n nay Và k t qu nghiên

c u cho th y có s t n t i ng ng n (Debt threshold), m c ng ng c a t l n công trung bình dài h n so v i GDP là 77% cho các nhóm m u chung (g m các

qu c gia đư phát tri n và đang phát tri n) và 64% cho các các n c đang phát tri n

N u n công v t qua m c 77%, m i đi m ph n tr m t ng thêm trong t l n công trên GDP c a n n kinh t làm m t 0,0174 đi m ph n tr m t ng tr ng th c trung bình hàng n m Hi u ng này là r t quan tr ng D i ng ng này, m i đi m ph n

tr m t ng thêm trong t l n công trên GDP c a n n kinh t làm t ng 0,065 đi m

ph n tr m t ng tr ng th c trung bình hàng n m Nh v y, có s t n t i ng ng n , đây là giá tr t i h n

nh p th p

Các ch s đánh giá m c đ an toàn v n n c ngoài đ c xây d ng thành h th ng

nh m xác đ nh m c đ nghiêm tr ng c a n n c ngoài đ i v i an ninh tài chính

qu c gia C ng c n ph i xác đ nh l i là các ch tiêu đánh giá chung v n n c ngoài, trong đó n n c ngoài c a Chính ph là ch y u, còn n c a khu v c t nhân h u nh không đáng k

a Tiêuăchíăđánhăgiáăm căđ an toàn n n c ngoài c a IMF

Theo quan đi m c a IMF thì tiêu chí đánh giá an toàn n n c ngoài đ i v i các

qu c gia có thu nh p th p d a vào hi n giá thu n c a n và d ch v n (ngh a v tr

n ), m t chính sách n y u đ ng ngh a an toàn v n và m t chính sách n m nh

đ ng ngh a v i kém an toàn v n

B ng 2.1: Tiêu chí đánh giá m c đ an toàn v n c a IMF

Gánhăn ngăn ătheoătiêuăchíăDSF

- T l NPV c a n /thu ngân sách nhà n c (NPV/DBR): đo l ng hi n giá thu n c a n n c ngoài liên quan đ n kh n ng tr n c a qu c gia l y t ngu n thu ngân sách nhà n c

Tuy nhiên, ch tiêu th hai ch đ c s d ng n u nh đáp ng hai đi u ki n: (i)

t l xu t kh u/GDP (X/GDP) ph i l n ho c b ng 30% và (ii) t l thu ngân

sách nhà n c/GDP ( DBR/GDP) ph i l n h n 15% M t qu c gia đ c xem

là an toàn n u nh NPVc a n /X nh h n 100%; NPVc a n /DBR nh h n 200%

- T l NPV c a n /GDP (NPV/GDP): đo l ng hi n giá thu n c a n n c ngoài trên t ng thu nh p qu c n i

- D ch v n /xu t kh u (TDS/X) và d ch v n /ngu n thu ngân sách (TDS/DBR): là nh ng ch tiêu đo l ng tính l ng đ c IMF đ a vào đ đánh giá m c đ b n v ng n công TDS/X đo l ng kh n ng thanh toán d ch v

n t ngu n thu xu t kh u Còn TDS/DBR đo l ng kh n ng thanh toán d ch

v n t thu ngân sách nhà n c M t qu c gia đ m b o tính l ng, TDS/X ph i

th p h n 15% và TDS/DBR th p h n 25%

gia vay n

Ch ăs bìnhăth ng M căđ M căđ ă khó tr mătr ng M căđ

D a vào các ch s trên, các t ch c tài chính qu c t có th đánh giá m c đ n n n

và kh n ng tài tr cho các n c thành viên Các ch s này c ng là c n c đ các

qu c gia vay n tham kh o, xác đ nh tình tr ng n đ ho ch đ nh chi n l c vay n cho qu c gia

Quy mô n và tr n , tr lãi so v i ngu n thu tr c ti p và gián ti p đ tr n th ng

đ c dùng đ đánh giá m c đ n M c đ n c ng ng m cho bi t kh n ng tr n

c a các qu c gia trong trung và dài h n Các ch tiêu th ng dùng:

- Kh n ng hoàn tr n vay n c ngoài: đo b ng t s T ng n /T ng kim ng ch xu t

kh u hàng hóa d ch v (EDT/XGS) Ch tiêu này bi u di n t l n n c ngoài bao

g m n t nhân, n đ c chính ph b o lãnh trên thu nh p xu t kh u hàng hóa và

d ch v ụ t ng s d ng ch tiêu này là nh m ph n ánh ngu n thu xu t kh u hàng hóa và d ch v là ph ng ti n mà m t qu c gia có th s d ng đ tr n n c ngoài

- T l n n c ngoài so v i t ng s n ph m qu c n i (EDT/GDP): ây là ch tiêu đánh giá kh n ng tr n thông qua t ng s n ph m qu c n i đ c t o ra Hay nói cách khác, nó ph n ánh kh n ng h p th v n vay n c ngoài Thông th ng các

n c đang phát tri n th ng đánh giá cao giá tr đ ng n i t ho c s d ng ch đ đa

n nay, trên th gi i đư có r t nhi u nghiên c u th c nghi m v t ng tr ng kinh

t Các tác gi t p trung vào vi c đo l ng nh h ng c a các bi n kinh t v mô tác

đ ng nh th nào đ n t ng tr ng kinh t và ph bi n là đo l ng nh h ng c a n

n c ngoài, ngh a v tr n , đ u t n i đ a, đ u t n c ngoài, đ n t ng tr ng kinh t

Cunningham (1993) v i nghiên c u 16 n c là con n l n trong giai đo n t n m

1980 đ n 1987 đư tìm ra k t qu có m i quan h ng c chi u gi a t ng tr ng kinh

t và gánh n ng vay n Và Fosu (1999) trong bài nghiên c u cho 35 n c châu Phi

đư ch ng minh s t n t i c a lý thuy t ắdebt overhang” Tuy nhiên, Cohen (1993) trong nghiên c u 81 n c đang phát tri n đư đ a ra k t lu n r ng n n c ngoài không nh h ng đ n t c đ t ng tr ng GDP trong giai đo n nghiên c u t n m

Bài nghiên c u này tác gi s d ng mô hình đ nh l ng t ng t nh nghiên c u

c a Frimpong, J M and Oteng-Abayi, E F., đ ng trong T p chí Khoa h c và Công ngh , Vol 26 No.3, 12/2006 ắThe Impact Of External Debt On Economic Growth In Ghana: A Cointegration Analysis” Tr ng tâm nghiên c u c a Frimpong, J M and Oteng-Abayi, E F là đánh giá tác đ ng c a n n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t

c a Ghana b ng cách phân tích s li u chu i th i gian Tác gi đư s d ng b d

li u th i gian t n m 1970 - 1999 đ ti n hành các b c th c nghi m

Tình hình kinh t c a Vi t Nam có nhi u đi m t ng đ ng v i Ghana đ u là các

n c đang phát tri n, đ c bi t là có m c n n c ngoài cao trong nh ng n m c a

th p niên 80 nh ng hi n t i nh nh ng chính sách vay và s d ng n h p lý thì th c

tr ng n n c ngoài đư có nhi u chuy n bi n tích c c

Nh ng n m c a th p niên 80, Ghana ph i đ i m t v i m t v n đ n r t nghiêm

tr ng, các kho n thanh toán n n c ngoài là 577 tri u USD (114% GDP) vào cu i

n m 1982 Cu c kh ng ho ng n này là do s t ng v t giá d u trên th tr ng qu c

t , và vi c t ng lưi su t cho vay ph ng Tây, trong b i c nh các chính sách kinh t

và qu n lý kinh t trong n c y u kém Vào cu i n m 2000, n c a Chính ph Ghana và n b o lưnh đư lên đ n 6 t USD, chi m kho ng 571% c a doanh thu tài chính, 157% xu t kh u hàng hóa và d ch v , và 78% c a GDP

Tình tr ng n n c ngoài c a Ghana c ng gi ng nh các n c HIPCs v i các t s

v n n c ngoài trên GDP r t cao, ch ra r ng Ghana đ ng nguy c c a vi c tích

l y n , có th là không b n v ng trong dài h n Xu h ng này n u không đ c ki m tra có th có d n vào m t cu c kh ng ho ng n , có th làm cho đ t n c m t tình

tr ng r i ro tài chính nghiêm tr ng

đo l ng các nhân t tác đ ng đ n t ng tr ng kinh t trong mô hình th c nghi m, tác gi đư s d ng ph ng pháp Augmented Dickey-Fuller (ADF), Phillips-Perron (PP) và KPSS đ ki m nghi m đ n v và ti p t c s d ng ph ng pháp phân tích đ ng tích h p (Co-integration) c a Johansen-Juselius đ đo l ng các m i quan

h trong dài h n gi a các bi n (quan h đ ng liên k t) Cu i cùng, tác gi s d ng

mô hình đi u ch nh sai s VECM (Vector Error Correction Model) đ th c hi n

kh o sát m i quan h đ ng trong ng n h n gi a các bi n v mô T đó, rút ra k t

lu n và nh n xét đ xu t Mô hình c th nh sau:

Y t= 0+ 1 lnEDT t+ 2 lnTDS t+ 3 lnINV t+ 4 lnFDI t+ 5 EXP t+ t

Trong đó: Bi n Y là bi n ph thu c đ i di n cho m c t ng tr ng kinh t , bi n EDT

là t s gi a t ng s n n c ngoài trên GDP, bi n TDS là t l t ng d ch v n trên

xu t kh u, bi n INV là t l đ u t trong n c trên GDP, bi n FDI là t l đ u t

tr c ti p n c ngoài trên GDP, và bi n EXP là ch tiêu đ i di n cho bi n đo l ng

đ m c a n n kinh t , đ c tính b ng cách l y t ng giá tr xu t kh u hàng hóa d ch

v chia cho t ng giá tr nh p kh u; 1,…, 5 l n l t là h s c l ng c a các bi n kinh t trên

Các y u t quy t đ nh phân tích c a tác gi là m t mô hình t ng tr ng Elbadawi Et

al (1996) trong đó t ng tr ng ph thu c vào đ u t qu c n i, đ u t tr c ti p n c ngoài, d ch v n , ngu n v n n n c ngoài và n ng l c xu t kh u

K t qu th c nghi m có s t n t i c a m t ph ng trình t ng tr ng dài h n t i Ghana Trong dài h n, dòng n n c ngoài (EDT), d ch v n (TDS) và đ u t tr c

ti p n c ngoài (FDI) nh h ng đ n t ng tr ng GDP S gia t ng dòng v n n

n c ngoài có tác d ng tích c c đ i v i t ng tr ng GDP Tuy nhiên, s gia t ng

d ch v n n c ngoài làm gi m t ng tr ng kinh t , hay t n t i ắhi u ng l n át” Bên c nh đó, v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) có nh h ng tích c c và đáng

k đ n t ng tr ng GDP u t n i đ a (INV) đư b t ng tác đ ng tiêu c c và đáng

k vào s t ng tr ng

Ngoài ra, còn m t s nghiên c u phân tích đánh giá m i quan h tác đ ng gi a n

n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t t i các n c Kenya, Nepal, Pakistan và Turkye,

v i k t qu tóm l t nh sau:

B ng 2.3: M t s nghiên c u th c nghi m g n đây v m i quan h gi a n

Vi c chi tr cho các kho n n n c ngoài nh h ng ng c chi u đ n

t ng tr ng kinh t

2001 Maureen 1970-1995, N n c ngoài đư tác đ ng tiêu c c

Were Kenya t ng tr ng kinh t th c, s gia t ng

trong t l d ch v n hi n t i nh

h ng tiêu c c đ n đ u t t nhân,

đi u này kh ng đ nh hi u ng l n át

d ch v n trên đ u t t nhân

2002 Karagol, 1965-2001, T n t i m t m i quan h tiêu c c gi a

Causality Turkey n n c ngoài và t ng tr ng kinh t

trong th i gian dài Chi tr cho n

n c ngoài ng c chi u đ n t ng

tr ng kinh t trong dài h n

Có quan h nhân qu đ n h ng ch y

t d ch v n đ n t ng tr ng kinh t

2008 Krishna 1986- 2006, S gia t ng n n c ngoài và d ch v

Prasad Regmi Nepal n đư tác đ ng tiêu c c, gây khó kh n

tr ng i t ng tr ng kinh t

2010 Shahnawaz 1972-2005, N n c ngoài tác đ ng tiêu c c đáng

Malik ; Pakistan k đ n t ng tr ng kinh t n n c Muhammad ngoài, là nguyên nhân chính c a suy Khizar Hayat gi m trong đ u t s d n đ n suy

Muhammad

Umer Hayat

Nhìn chung ph n l n các nghiên c u c a tác gi n c ngoài cho r ng n n c ngoài

có tác đ ng tiêu c c đ n t ng tr ng kinh t , d ch v n cao gây ra hi n t ng l n át

đ u t t nhân, đ u t trong n c và ho t đ ng xu t kh u có đóng góp tích c c vào

t ng tr ng kinh t c a các n c đang phát tri n

Trong n c hi n ch a có nhi u nghiên c u s d ng mô hình đ nh l ng đ gi i thích tác đ ng c a n n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t Vi t Nam, đi n hình thì có nghiên c u c a Ths oàn Kim Thành ậ Vi n nghiên c u phát tri n Tp.H Chí Minh

(HIDS), đư th c hi n v i đ tài: ắV n vay ODA và kh n ng tr n c a Vi t Nam, giai đo n 1990-2005”, trình bày t i H i ngh nhóm các nhà t v n tài tr cho Vi t Nam, ngày 4/12/2008 Tr ng tâm c a nghiên c u này qua s d ng mô hình h th ng

d ng t nh l c c a Jame de Pines và mô hình h i quy b i đ gi i thích tác đ ng c a

n n c ngoài đ n t ng tr ng kinh t Vi t Nam M c đích c a nghiên c u nh m tìm hi u li u n n c ngoài Vi t Nam có b n v ng hay không và đóng góp c a nó cho t ng tr ng kinh t nh th nào Tác gi đư s d ng s li u t Ngân hàng Th

gi i (WB), Ngân hàng Phát tri n Châu Á (ADB) và T ng C c th ng kê Vi t Nam (GSO), đ phân tích th c nghi m

Tr c tiên, tác gi đư phân tích đ nh tính t ng quan v tình hình vay v n ODA, đánh giá kh n ng ch u đ ng n c a Vi t Nam theo khung c a WB và IMF, ch s đ an toàn n c a Vi t Nam trong giai đo n t n m 1990 đ n 2005 ánh giá chung n

n c ngoài đ i v i Vi t Nam cho t i th i đi m này ch y u là v n ODA v i lãi su t

th p và th i gian cho vay dài, t l vay th ng m i là không đáng k Các ch s an toàn v n n c ngoài cho th y Vi t Nam v n n m trong gi i h n an toàn và khó có

kh n ng x y ra kh ng ho ng v n

Tuy nhiên đánh giá này ch m i th y đ c tính thanh kho n trong th i đi m hi n t i

mà ch a d báo t i kh n ng kh ng ho ng n trong t ng lai, đ làm rõ h n v n đ trên tác gi ti n hành phân tích th c nghi m m i quan h c a ngu n v n ODA tác

đ ng đ n t ng tr ng kinh t Vi t Nam Vi c phân tích t p trung và mô hình n b n

v ng Jame de Pines và mô hình h i qui b i

Mô hình h i quy b i gi i thích t ng tr ng kinh t có d ng nh sau:

Trong đó: gt là bi n ph thu c đ i di n cho t ng tr ng kinh t , bi n I là t l đ u

t trong n c, bi n X là giá tr xu t kh u, bi n INFt-1 là m c đ l m phát có đ tr

th i gian là 1 k , bi n FDI đ u t tr c ti p c a n c ngoài, bi n TDS/GDP là t l

d ch v n trên GDP, bi n AID/GDP là t l vi n tr c a n c ngoài trên GDPt-1, (AID có đ tr th i gian là 1 k )

K t qu ch y mô hình

Qua s li u t k t qu c a mô hình ta th y, đ u t trong n c, đ u t n c ngoài và

xu t kh u đóng góp vào t ng tr ng kinh t Vi t Nam 20 n m qua; Vi n tr có th không tr c ti p tác đ ng hay tác đ ng ít (ngh ch bi n) đ n t ng tr ng, nh ng có th

có tác đ ng đ n t ng tr ng phúc l i bình quân đ u ng i thông qua các d án công

N có th tác đ ng âm đ n t ng tr ng, có th do vay m n và s d ng không hi u

qu hay có th đ u t vào các d án dài h n mà tác đ ng c a nó n m ngoài mô hình này

Mô hình h th ng d ng t nh l c c a Jame de Pines cho th y n Vi t Nam đ n n m

2020 v n b n v ng (n trên xu t kh u d i 200%) n u t c đ t ng tr ng nh p kh u

so v i t c đ t ng tr ng xu t kh u d i 2% hàng n m N n c ngoài có tác đ ng

âm đ n t ng tr ng Vi t Nam trong ng n h n Cho nên vi c qu n lý và s d ng các kho n vay ph i tính toán đ n nhi u y u t : Chênh l ch lãi su t và l m phát trong và ngoài n c, th i đi m vay và th i gian vay, ràng bu c c a các kho n vay, hi u qu kinh t và xã h i c a vi c phân b và s d ng ngu n v n đi vay, th i đi m tr n

Nh đư phân tích trên, tác đ ng c a n c ng nh vi n tr là đ n phúc l i bình quân đ u ng i h n là t ng tr ng kinh t Vi t Nam hi n t i và trong t ng lai g n không g p r i ro v n n c ngoài đ có th d n t i m t s kh ng ho ng kinh t trong tr ng h p không có s đ t bi n l n

2012

khái quát tình hình n n c ngoài c a Vi t Nam (g m N Chính ph và n do Chính ph b o lãnh) trong giai đo n 1986 - 2012, chúng ta nên xem xét trên các

ph ng di n: Quy mô n , d ch v n so v i GDP, c c u n , các ch s v an toàn

n và kh n ng tr n c a Vi t Nam

Qua s li u th ng kê cho th y, tình hình vay n n c ngoài c a Vi t Nam hi n đang

có xu h ng t ng r t nhanh và luôn m c cao so v i t c đ t ng tr ng kinh t Do

đó, nguy c kh ng ho ng n công nh các n c Châu Âu (Hy l p, Ireland,…) là

đi u có th , n u không có nh ng chính sách qu n lý và s d ng v n vay m t cách có

hi u qu thì s đi vào v t xe đ c a các n c Nam Âu hi n nay

Ngu n: WB

1986 - 2012

-100% -80% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60%

Trong nh ng n m đ u th p niên 90, Vi t Nam là m t n c n l n, n n c ngoài cao r t nhi u l n so v i t ng s n ph m qu c n i (GDP), đi n hình: n m 1990 là 23,27 t USD trong khi GDP ch là 6,4 t USD, đi u này cho th y s kh ng ho ng

v kh n ng thanh toán n c a Vi t Nam Trong giai đo n này, do đ c h ng

nh ng u đưi c a H i đ ng t ng tr kinh t (CMEA/SEV), Vi t Nam đư vay n r t

l n t t ch c này, ch y u là vay t các n c xã h i ch ngh a, nh t là vay n c a Liên Xô c và các n c ông Âu v i lãi su t u đưi r t th p ho c mi n lãi su t và

k h n tr n 20-30 n m Ngoài ra, vi n tr không hoàn l i chi m ph n l n trong s vay đó

Sau khi h th ng Xã H i Ch Ngh a tan rư ông Âu (N m 1991), H i đ ng t ng

tr kinh t không còn n a, m c n t n đ ng tr c đó ti p t c sinh lãi, nên n c a

Vi t Nam v n m c cao, t 23,27 t USD n m 1990 t ng lên 26,25 t USD n m

Trong th i gian t n m 1993 - 1997, Vi t Nam đư đàm phán song ph ng v i các

ch n thành viên câu l c b Paris, t ng n đ c gi m là 745 tri u USD n tháng 5-1996, Vi t Nam đư th a thu n v i câu l c b London, k t qu gi m 53% ngh a v

n theo ph ng án Brady qua các hình th c nh : mua l i n , chuy n đ i n thành các trái phi u chi t kh u, chuy n đ i n trái phi u ngang giá, chuy n đ i n thành trái phi u có lãi Tháng 12/1997, Vi t Nam đư hoàn t t đ c th a thu n gi m n là

572 tri u USD, trong đó n lãi là 304 tri u USD c a các ngân hàng th ng m i

T ng n n m 1997 đư gi m xu ng còn 21,78 t USD, t c là gi m 17% so v i n m

1996, gánh n ng n n n đư gi m đáng k

Trong đó, kho n n c l n nh t c a Vi t Nam là kho n n v i Liên Bang Nga Sau tám vòng đàm phán k t 1994 - 2000, hai bên đư th a thu n và ký k t hi p đ nh x

lý n t ng th c a Vi t Nam v i Liên Xô (c ), gi m n ngay 85% t ng n c , t ng

đ ng 9,3 t USD Hi p đ nh này đư đ a m c n t n đ ng c a n m 1999 là 23,26 t USD, gi m xu ng còn 12,78 t USD vào n m 2000 C ng thêm vào đó, n n kinh t

Vi t Nam luôn t ng tr ng m c cao và n đ nh trong th p niên 1990, nên đ n n m

2000 t ng n ch kho ng 1/3 so v i t ng s n ph m qu c n i

n h t n m 2006, t ng d n n c ngoài c a Vi t Nam b ng 32,5% GDP gi m so

v i các n m tr c đó và chi m 52% t ng kim ng ch xu t kh u và kho ng g n 2 l n

d tr ngo i h i N m 2007 t ng n c tính là 32,6% GDP, chi m 51% t ng kim

ng ch xu t kh u

V i u th n đ nh v chính tr và s đi u hành h p lý c a Chính ph n n kinh t đư

t ng tr ng kh quan, t đó n c ta nh n đ c s tín nhi m r t cao c a c ng đ ng

qu c t Vi t Nam liên t c nh n đ c nh ng kho n vay u đưi h tr phát tri n mà

n i b t là nh ng kho n ODA đ n t Nh t B n, WB và ADB Do đó, t ng n n c ngoài c a Vi t Nam có xu h ng liên t c t ng trong nh ng n m g n đây n n m

2012, theo B tài chính thì n n c ngoài c a Vi t Nam (N c a Chính Ph và Chính ph b o lãnh) vào kho ng 72,86 t USD b ng kho ng 51,43% GDP

Nhìn chung, Vi t Nam đư thành công trong x lý n đ n h n, kh ng ch đ c lu ng

n vay ng n h n, nh ng còn m t s v n đ trong s d ng và qu n lý n n c ta còn nhi u v ng m c c n đ c gi i quy t ó là trong vay n và vi n tr , chúng ta

ch a xác đ nh rõ m c tiêu, hi u qu kinh t theo quan đi m thúc đ y hàng hóa xu t

kh u t o ra l i nhu n và có ngo i t đ tr n Nhi u cán b lưnh đ o c a chúng ta

khi nh n đ c các kho n ODA v n còn ngh là ắc a cho không”, h không có ý th c vay là ph i tr vì th đư đ buông l ng trong quá trình th c hi n các d án

Ngay c khi vi n tr không hoàn l i c ng có cái giá c a nó, nhà tài tr đòi h i ng i

s d ng ph i dùng v n vào đúng m c đích, đúng n i, đúng ch

Vi t Nam hi n ch a xây d ng m t chi n l c vay và tr n c th rõ ràng cho t ng kho n vay, do đó vi c ban hành các chính sách và c ch qu n lý không kh i lúng túng Nhi u c p cùng qu n lý m t d án và có khi m t ngu n vi n tr đ c phân tán nhi u ngành, nhi u đ a ph ng gây ra nh ng chi phí giao d ch không đáng k

Hi n nay, n n c ngoài đư gia t ng r t nhanh, t ng ng ngh a v n c ng gia t ng đáng k , n m 2010 chúng ta ph i tr c g c và lãi là 2,79 t USD và t ng lên 4,46 t USD vào n m 2012, trong khi đó kh n ng thanh toán n c a n n kinh t nói chung

và c a ngân sách Nhà n c nói riêng là còn r t khó kh n

M c dù, các ch s đánh giá v n n c ngoài c a Vi t Nam đang n m trong gi i

h n an toàn theo chu n m c c a WB và không đáng lo ng i, nh ng th c t , n n c ngoài c a Vi t Nam gi m là do đ c gi m n ch không ph i n i l c tr n (Giai

đo n t 1993 - 2000) Hi n nay, n n c ngoài v n ngày càng t ng, thêm vào đó các nguy c làm gia t ng n v n luôn ti m n, trong khi t c đ t ng tr ng kinh t l i không t ng x ng v i t c đ gia t ng n , đi u này d d n t i gia t ng r i ro tài chính

Vì v y, c n ph i tìm hi u các nguyên nhân gây ra gia t ng n n c ngoài, t đó có

nh ng nghiên c u đ xu t ki m soát s gia t ng n n c ngoài t i Vi t Nam trong

th i gian t i Trong ph n này, tác gi ti n hành phân tích vi c gia t ng n n c ngoài do thâm h t th ng m i và thâm h t ngân sách trong th i gian qua

Ta có th phân tích m t cách đ n gi n v n đ quan h gi a ngo i th ng và n n c ngoài này b ng cách phân tích chênh l ch gi a ti t ki m và đ u t (S-I) và chênh l ch

gi a xu t kh u và nh p kh u (X-M) N u thâm h t X-M l n h n S-I, khi y c n có các kho n vay n c ngoài đ bù vào kho n thi u h t ngo i t Do v y, d a trên cách ti p c n

lý thuy t này, khi tình tr ng nh p siêu kéo dài mà ngu n l c trong n c không đ đ bù

đ p thâm h t thì n n c ngoài s gia t ng ó chính là lỦ do khi n quan h gi a ngo i

th ng và n n c ngoài th ng là tr ng tâm c a các n c đang phát tri n trong vi c tìm

nh ng gi i pháp đ gi m gánh n ng n n c ngoài thông qua h th ng th ng m i đa

ph ng

Có r t nhi u nguyên nhân gây ra thâm h t th ng m i Tuy nhiên, trong ph m vi nghiên

c u này tác gi t p trung phân tích thâm h t th ng m i do chênh l ch gi a đ u t và ti t

ki m và do m t cân b ng gi a xu t kh u và nh p kh u

N u xem xét thâm h t th ng m i là chênh l ch gi a đ u t và ti t ki m trong n c thì

có hai v n đ c b n c n xem là đ u t và ti t ki m Thâm h t th ng m i là do đ u t

t ng cao trong khi m c ti t ki m th p

Qua s li u trên, ta th y nh ng n m g n đây m c chênh l ch gi a ti t ki m và đ u

t đang gi m d n, và đư thu h p so v i m c 5-10% c a th p niên tr c đây Tuy nhiên, m c gia t ng ti t ki m n i đ a th p h n m c gia t ng đ u t , sau khi đ t m c

th ng d không đáng k vào 2005 thì nh ng n m ti p theo cán cân ti t ki m - đ u t liên t c b thâm h t

uăt ăt ngăquáăcao và không hi u qu

Theo s li u th ng kê c a GSO, tính theo giá th c t t ng v n đ u t c a toàn n n kinh t đư t ng t h n 239.246 t đ ng vào n m 2003 lên 989.300 t đ ng vào n m

2012 Xét theo khu v c kinh t (theo giá th c t ) thì m c t ng bình quân l n l t

c a các khu v c kinh t nhà n c là 12,86%, kinh t ngoài nhà n c là 23,28% và kinh t có v n đ u t n c ngoài là 23,51%

Ngu n: GSO

giai đo n 2003 - 2012

0 200,000 400,000 600,000 800,000 1,000,000

đo n 2003 – 2012

Hình 3.3: So sánh t l đ u t /GDP (%) c a Vi t Nam v i các n c trong khu

c châu Á, giai đo n 2000 - 2011

Qua đ th , ta th y k t n m 2000 - 2011 t l đ u t /GDP c a Vi t Nam luôn

m c cao h n các n c trong khu v c bình quân 40%/GDP Trong khi đó, Vi t Nam

có t c đ t ng tr ng GDP bình quân ngang v i n đ (7%/n m) nh ng t l đ u

t /GDP trong th p niên qua cao h n r t nhi u, đi u này cho th y hi u qu đ u t c a

Vi t Nam là r t kém so v i các n c trong khu v c, bình quân ph i b ra 6 đ ng v n

đ đ t 1 đ ng t ng tr ng (ICOR = 6)

Tuy nhiên, n u m t cân đ i gi a ti t ki m và đ u t là do nhu c u đ u t t ng cao thì thâm h t ch a h n là m t v n đ nghiêm tr ng, khi đ u t nhi u tài s n c đ nh nh : nhà x ng, máy móc, thi t b , công c s n xu t thì trong t ng lai n ng su t s cao

h n, s s n xu t nhi u h n và hàng hóa s n xu t ra có th đ t ng xu t kh u nh m cân b ng cán cân th ng m i và tài kho n vãng lai (tr n ) Ng c l i, n u đ u t

t ng cao vào khu v c b t đ ng s n thì l i đáng lo ng i, vì khu v c này th ng không làm t ng n ng su t, c ng nh t o ra các s n ph m có th đ c dùng đ tr n

Th c t , qua s li u th ng kê c a GSO cho th y trong su t th p niên qua, t l v n

đ u t vào các ngành thì không có nhi u bi n đ i (B ng 3.3), t l đ u t vào khu

v c s n xu t trung bình kho ng 45%/n m Khu v c s n xu t đ c xem xét g m các ngành nh : Công nghi p khai thác m , công nghi p ch bi n, s n xu t và phân ph i

đi n, khí đ t, n c và nông lâm thu s n V n đ u t vào ngành xây d ng và nhà hàng khách s n chi m t tr ng th p kho ng 6% Nh v y, xét v c c u thì thâm h t

th ng m i do đ u t t ng cao hi n nay ch a ph i là v n đ nghiêm tr ng

B ng 3.3: C c u đ u t phân theo ngành giai đo n 2008 – 2012

n n kinh t phát tri n theo h ng b n v ng

Theo tính toán c a WB và tính toán c a các nhà kinh t trong n c thì ICOR

c aVi t Nam hi n hay còn quá cao (xem b ng 3.4) i u này cho th y v n đ u t

c a Vi t Nam kém hi u qu

B ng 3.4: T ng tr ng GDP và ICOR m t s qu c gia Châu Á

Trong quá trình đ u t phát tri n kinh t , ICOR t ng nhanh l i luôn là không bình

th ng và đáng lo ng i c a m i n n kinh t ICOR Vi t Nam th m chí còn cao

h n c m t s n c trong khu v c nh : Indonesia, Trung Qu c n và Philippines Vì v y, đ có th đ t đ c h s ICOR = 3 (theo khuy n ngh c a Ngân hàng Th gi i) thì trong t ng lai ta ph i nâng cao t c đ t ng tr ng kinh t trong khi v n gi m đ c t l đ u t /GDP i u này có ngh a là v n gia t ng m c đ u t trong đó m c gia t ng c a GDP ph i nhanh h n Tuy nhiên, làm sao đ m b o đ c

đ ng v n đ u t c a Nhà n c nói chung và t ng doanh nghi p nói riêng đ t đ c

hi u qu cao nh t, là m t câu h i không d gi i m t s m, m t chi u Do đó, Vi t Nam c n ph i có nh ng chi n l c đ u t thích h p đ c i thi n h s ICOR trong

th i gian t i

M c ti t ki m th p

Cán cân th ng m i là chênh l ch gi a ti t ki m và đ u t : TB = S p + S g ậ I

Trong đó Sp là ti t ki m c a khu v c t nhân (thu nh p tr đi tiêu dùng và n p thu cho chính ph ); Sg là ti t ki m c a khu v c chính ph Theo đ ng th c này, n u nh các y u t khác nh S g và I mà không thay đ i thì cán cân th ng m i s thâm h t,

n u nh m c ti t ki m trong n c c a khu v c t nhân gi m đi

giai đo n m i b t đ u phát tri n, các n c đang phát tri n th ng có m c ti t

ki m khá th p so v i nhu c u đ u t trong n c (do thu nh p th p nên m c ti t ki m

c ng th p) Vi t Nam là qu c gia có thu nh p trung bình, m c ti t ki m v n d đư không cao, trong th i gian v a qua m c đ ti t ki m c a Vi t Nam so v i GDP còn

t ng tr ng r t ch m nguyên nhân có th do m c tiêu dùng t ng cao đ t bi n

các n m ti p theo t n m 2009 đ n 2011 v n gi m c kho ng 28,50% GDP Hi n nay m c ti t ki m đư có d u hi u ph c h i tr l i n m 2012 là 32,29% GDP, nh ng

v n th p h n t l đ u t /GDP là 33,50%

Thâm h t gi a ti t ki m và đ u t đư tác đ ng m nh đ n cán cân th ng m i và ph i

bù đ p b ng ngu n vay n trong và ngoài n c đ đáp ng nhu c u đ u t đang t ng cao T l ti t ki m so v i GDP c a Vi t Nam th p h n so v i các n c Nh t B n, Hàn Qu c, Trung Qu c trong nh ng th i k t ng t , do đó Vi t Nam v n ph i d a nhi u vào ngu n v n bên ngoài M t khác, t ng tr ng kinh t Vi t Nam trong th i gian qua v n d a quá nhi u vào y u t v n, đi u này đư đ y t l đ u t c a Vi t Nam bình quân 40%/ GDP, cao b ng t l đ u t c a Trung Qu c, n c đang t ng

tr ng quá nóng Do v y, v n đ quan tr ng c a Vi t Nam hi n nay là nâng cao ch t

l ng đ u t ch không ph i gia t ng t l này và t ng tr ng kinh t t chi u r ng sang chi u sâu

H n n a, Vi t Nam c ng c n t o ra th ch t t h n đ nâng cao t l ti t ki m, đ c

bi t là ti t ki m c a khu v c doanh nghi p và h gia đình Yêu c u v n cho quá trình công nghi p hóa s làm cho nhu c u v n t ng lên, kh n ng ngu n cung v n

ph thu c vào t l ti t ki m trong n c và ngu n v n đ u t t bên ngoài V n đ quan tr ng đ i v i Vi t Nam là t o ra khung pháp lỦ đ y đ và đ ng b đ đ m b o

th tr ng v n và ti n t phát tri n lành m nh, duy trì n đ nh kinh t v mô và phòng ng a kh ng ho ng

Thâm h t th ng m i x y ra do tình tr ng nh p kh u v t quá m c xu t kh u c a

qu c gia S li u cho th y h n 10 n m qua th ng m i hàng hoá qu c t c a Vi t Nam đư t ng nhanh chóng C nh p kh u và xu t kh u đ u t ng nhanh, đó có th là