Luận văn thạc sĩ Phân tích tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến lạm phát tại Việt Nam

Trong giai đo n này, Nhà... đây, thu gián thu đóng vai trò... Ph ng pháp h i quy theo mô hình VAR.

Tôi xin cam đoan đơy lƠ công trình nghiên c u c a riêng tôi S li u, k t

qu nghiên c u trong lu n v n nƠy lƠ hoƠn toƠn trung th c vƠ ch a đ c s d ng

đ b o v m t h c v nào

Lu n v n có s d ng thông tin t nhi u ngu n khác nhau, các thông tin đƣ

đ c trích d n là hoàn toàn chính xác

TP.H Chí Minh, Ngày tháng n m 2013

Tác gi

V Th T i

AD T ng c u (Agrregate Demand)

AS T ng cung (Agrregate Supply)

CPI Ch s giá tiêu dùng (Consumer Price Index)

GDP T ng s n ph m qu c n i (Gross Domectic Product)

NHNN Ngơn hƠng nhƠ n c

OLS Ph ng pháp bình ph ng bé nh t thông th ng (Odinary Least

Squares)

VAR Ph ng pháp vector t h i quy (Vector Automatic Regression )

VECM Mô hình Vector hi u ch nh sai s (Vector Error Correction Model)

B ng 2.2: K t qu ki m đ nh tính d ng các chu i d li u (Tiêu chu n AIC)

41

B ng 2.3: K t qu ki m đ nh tính d ng các chu i d li u (Tiêu chu n SIC) 41

B ng 2.4: K t qu xác đ nh đ tr t i u cho các bi n theo AIC và SIC 42

B ng 2.5: K t qu mô hình h i quy 43

B ng 2.6: Ch n l c các bi n có Ủ ngh a th ng kê 45

B ng 2.7: K t qu h s t ng quan gi a các bi n đ c l p trong mô hình 53

B ng 2.8: K t qu ki m đ nh tính d ng chu i ph n d theo AIC vƠ SIC 54

Hình 1.1: L m phát c u kéo 14

Hình 1.2: L m phát chi phí đ y 15

Hình 1.3: L m phát do kho ng chênh s n l ng 19

th 2.1 : Tình hình l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 ậ 2006 30

th 2.2: So sánh M c l m phát c a Vi t Nam,Trung Qu c và Malaysia giai đo n 2000-2006 31

th 2.3 : M i quan h gi a t c đ t ng cung ti n M2 va t c đ t ng GDP t i Vi t Nam giai đo n 2000 ậ 2006 32

th 2.4 và 2.5 : M i quan h gi a t ng tr ng cung ti n M2 vƠ t ng tr ng GDP c a Trung Qu c vƠ Malaysia giai đo n 2000 ậ 2006 33

th 2.6 : M c l m phát Vi t Nam giai đo n 2007 ậ 2012 34

th 2.7: So sánh M c l m phát c a Vi t Nam,Trung Qu c và Malaysia giai đo n 2000-2006 37

th 2.8 : M i quan h gi a t c đ t ng cung ti n M2 va t c đ t ng GDP t i Vi t Nam giai đo n 2000 ậ 2006 37

th 2.9 : M i quan h gi a t ng tr ng cung ti n M2 vƠ t ng tr ng GDP c a Trung Qu c vƠ Malaysia giai đo n 2006 ậ 2011 38

PH N M U 1

1 Lý do ch n đ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 2

3 Câu h i nghiên c u 2

4 i t ng, ph m vi nghiên c u 2

5 N i dung nghiên c u: 3

Ch ng 1 4

T NG QUAN V CÁC Y U T KINH T V MÔ LIểN QUAN N L M PHÁT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 4

1.1 Khái quát chung v l m phát 4

1.1.1 Khái ni m v l m phát 4

1.1.2 Phân lo i l m phát 4

1.1.3 Các ch s đo l ng l m phát 5

1.1.4 Tác đ ng c a l m phát 8

1.1.5 Các bi n pháp ki m ch và ki m soát l m phát 10

1.2 Các y u t kinh t v mô nh h ng đ n l m phát 11

1.2.1 Các y u t kinh t v mô liên quan đ n l m phát 11

1.2.2 Các nguyên nhân gây ra l m phát 13

1.3 M t s nghiên c u tr c đơy 20

1.3.1 Nh ng nghiên c u trên th gi i 20

1.3.2 Nh ng nghiên c u Vi t Nam 22

1.4 Xây d ng mô hình nghiên c u th c nghi m 24

1.4.1 Xây d ng mô hình nghiên c u 24

Ch ng 2 TH C TR NG TÁC NG C A CÁC Y U T KINH T V MÔ

N L M PHÁT T I VI T NAM GIAI O N 1995 ậ 2012 29

2.1 Th c tr ng l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 ậ 2012 29

2.1.1 Tình hình l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 – 2006 29

2.1.2 Tình hình l m phát Vi t Nam giai đo n 2007 – 2012 34

2.2 Mô hình nghiên c u th c nghi m 39

2.2.1 Ph ng pháp x lý s li u 39

2.2.2 Ti n hành h i quy mô hình 39

2.2.3 K t qu mô hình h i quy 42

2.2.4 Th o lu n k t qu 46

2.2.5 Ki m đ nh m t s khuy t t t c a mô hình 51

K T LU N CH NG 2 56

Ch ng 3 57

GI I PHÁP NH M KI M SOÁT V N L M PHÁT T I VI T NAM 57

3.1 i v i y u t k v ng v l m phát c a ng i dân 57

3.2 Ki m soát y u t cung ti n trong n n kinh t 59

3.3 m b o t c đ t ng tr ng kinh t h p lý 61

3.4 Ki m soát v n đ t giá 62

3.5 i phó v i v n đ t ng giá c a d u thô th gi i 64

3.6 M t s gi i pháp khác 65

K T LU N CH NG 3 66

K T LU N CHUNG 67

TÀI LI U THAM KH O 68

PH N M U

1 Lý do ch n đ tài

Vi t Nam chúng ta đƣ vƠ đang đ i m t v i tình hình l m phát cao trong th i gian dƠi, đ c bi t là vào th i k đ i m i v i m c siêu l m phát g n 800%/ n m,

và g n đơy nh t lƠ vƠo giai đo n 2006 cho đ n hi n nay, t l l m phát luôn

m c hai con s , đ nh đi m lƠ n m 2008 t l l m phát x p x 23%

Nh chúng ta đƣ bi t ch v i m c l m phát th p thì có tác d ng kích thích n n

kinh t phát tri n, còn l m phát m c cao nh Vi t Nam chúng ta thì gây h u

qu nghiêm tr ng cho n n kinh t L m phát làm gi m sút n n s n xu t kinh doanh, làm gi m sút ngu n thu thu c a NhƠ n c, gây b t n cung c u trong

quan h mua bán l u thông hƠng hóa, lƠm h th ng ti n t tín d ng b r i lo n và

khó ki m soátầTóm l i l m phát gơy khó kh n cho toàn b đ i s ng kinh t - xã

h i c a m t qu c gia

NhƠ n c ta luôn xem vi c ki m ch l m phát là m c tiêu hƠng đ u trong

phát trong giai đo n hi n nay đ t đó đ a ra đ c nh ng chính sách vƠ đ nh

h ng đúng đ n là m t v n đ b c thi t hi n nay Vì th em đƣ l a ch n đ tài

ắPhân tíẾh táẾ đ ng c a nh ng y u t kinh t v mô đ n l m phát t i Vi t

nh ng nhân t gây nên l m phát t i Vi t Nam và nh h ng c a các y u t y

đ n l m phát Vi t Nam nh th nào t đó có nh ng đ xu t h p lý trong

công cu c ki m ch và ki m soát v n đ l m phát n c ta

2 M c tiêu nghiên c u

T ng h p các lý thuy t n n t ng và m t s các nghiên c u tr c đơy c a th

gi i và Vi t Nam v phân tích l m phát đ có th xây d ng đ c mô hình nghiên

c u cho tr ng h p Vi t Nam

Th c hi n phơn tích đ nh tính v nh ng nguyên nhân gây ra l m phát giai

đo n 1995 ậ 2012, sau đó k t h p v i k t qu phơn tích đ nh l ng đ ki m đ nh

l i nh ng nhân t kinh t v mô trong vƠ ngoƠi n c th c s nh h ng đ n t l

l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 ậ 2012

T k t qu nghiên c u có th đ ra m t s khuy n ngh cho vi c ki m soát

l m phát t i Vi t Nam

3 Câu h i nghiên c u

tài nghiên c u đ t ra nh ng câu h i nh sau:

d u th gi i, và l m phát k v ng có nh h ng đ n t l l m phát Vi t

Nam trong giai đo n 1995 - 2012 ?

vi c gia t ng t l l m phát Vi t Nam trong giai đo n 1995 ậ 2012 ?

 i t ng nghiên c u:

o Di n bi n ch s giá tiêu dùng ậ l m phát c a Vi t Nam

o M t s chu i bi n s kinh t nh cung ti n M2, GDP th c, giá d u

th gi i, t giá VND/USD

 Ph m vi th i gian: S li u đ c thu th p theo quý t nhi u ngu n khác nhau trong giai đo n 1995 ậ 2012

Ch ng 3: Gi i pháp nh m ki m soát l m phát t i Vi t Nam

L m phát là tình tr ng m c giá chung c a n n kinh t t ng lên trong m t

kho ng th i gian nh t đ nh M c giá chung là m c giá trung bình c a t t c các

lo i hàng hóa và d ch v trong n n kinh t k này so v i k g c

Ngoài ra, m t s nhà kinh t khác đƣ đ a ra nh ng khái ni m đ c p đ n

nguyên nhân, nh h ng, hay các đ c tr ng c a quá trình l m phát Friedman

cho r ng ắL m phát là m t hi n t ng ti n t t o nên s d c u v hàng

hóa, t c là do l ng ti n trong n n kinh t quá nhi u đ theo đu i m t kh i

l ng hàng hoá có h nẰ

Nhìn chung, l m phát là s t ng lên theo th i gian c a m c giá chung c a

n n kinh t Trong m t n n kinh t , l m phát là s m t giá tr th tr ng hay

gi m s c mua c a đ ng ti n Khi so sánh v i các n n kinh t khác thì l m phát

là s phá giá ti n t c a m t lo i ti n t so v i các lo i ti n t khác

1.1.2 Phân lo i l m phát

Trong kinh t h c, ng i ta chia l m phát thành 3 lo i:

a L m phát v a ph i: còn g i là l m phát m t con s , t c là l m

phát v i t l d i 10% m t n m L m phát m c đ này không gây ra nh ng

tác đ ng đáng k đ i v i n n kinh t

b L m phát phi mã: x y ra khi giá c t ng t ng đ i nhanh v i t l 2

ho c 3 con s trong m t n m Lo i l m phát này kéo dài s gây ra nh ng bi n

d ng kinh t nghiêm tr ng

c Siêu l m phát: Siêu l m phát đ c xác đ nh khi t l l m phát

hàng tháng v t quá 50% Trong giai đo n sau chi n tranh th gi i th II,

siêu l m phát xu t hi n nhi u n c châu Âu nh c, Ba Lan, Áo, Nga

và Hungary T i Vi t Nam, giai đo n 1986-1988, n n kinh t đã r i vào tình

tr ng siêu l m phát (liên t c m c 3 con s ) Trong giai đo n này, Nhà

- lnPt là giá tr ln c a ch s giá n m t

- lnPt-1 là giá tr ln c a ch s giá n m t-1

Các ch s giá công th c trên có th là m t trong các ch s d i đơy

a Ch s giá tiêu dùng (Consumer Price Index)

Ch s giá tiêu dùng (CPI) là th c đo m c giá chung c a gi hàng hoá và

d ch v đi n hình mà ng i tiêu dùng mua Gi hàng hoá đ c n đ nh đ i v i

m t n m c s , ch s CPI là m t ch s Laspeyres, đ c tính b i công

GDP danh ngh a s d ng giá hi n hành đ tính giá tr s n l ng hàng hóa và

d ch v , GDP th c t s d ng giá c đ nh đ tính giá tr s n l ng hàng hóa

và d ch v s n xu t ra trên lãnh th qu c gia Ch s đi u ch nh GDP, còn g i là

ch s gi m phát theo GDP

i

i i

Pt , Qt lƠ giá vƠ l ng c a hàng hóa th i n m t

P0lƠ giá vƠ l ng c a hàng hóa th i n m c s

n là s l ng s n ph m s n xu t trong m t qu c gia

c M t s ch s khác

NgoƠi ra, ng i ta còn đo l ng l m phát theo nh ng ch s sau:

Ch s giá s n xu t (PPI ậ Production Price Index): PPI là ch s đ c

xây d ng đ tính m c giá chung trong l n bán đ u tiên Ch s này r t có

ích, vì nó đ c tính chi ti t sát v i nh ng thay đ i th c t

Ch s giá bán buôn (WPI - Whosesale Price Index) đo s thay đ i

trong giá c c a hàng hóa bán buôn (thông th ng là tr c khi bán

có thu ) Ch s này r t gi ng v i PPI

Ch s giá bán l (RPI - Retail Price Index) là ch s ph n ánh tình hình

bi n đ ng giá bán l hàng hoá và d ch v trên th tr ng theo th i gian

(tháng, quý, n m hay m t chu kì nhi u n m) và không gian (th tr ng

th gi i, th tr ng toàn qu c, th tr ng khu v c, t nh, thành ph ) Ch

s này đ c tính theo ph ng pháp bình quân gia quy n s l ng hàng

hoá l u thông trên th tr ng và giá bán l hàng hai th i đi m khác

nhau

i

i

i

Do m t cơn đ i gi a l ng ti n vƠ l ng hàng hóa nên s c mua đ ng ti n

gi m sút và giá c hàng hóa ngày cƠng t ng, đi u nƠy lƠm cho đ i s ng ng i dơn ngƠy cƠng khó kh n h n, th m chí có m t b ph n ng i dân v i m c thu

nh p th p không th đáp ng đ y đ nh ng nhu c u t i thi u trong th i k l m

phát

 i v i ệ nh v Ế s n xu t

i v i nhƠ s n xu t, t l l m phát cao lƠm cho giá đ u vƠo vƠ đ u ra bi n

đ ng không ng ng, gơy ra s khó kh n cho quá trình s n xu t M t khác khi tình

tr ng l m phát x y ra dai d ng làm cho s c mua ngày càng y u, khi n hàng hóa

s n xu t ra không tiêu th đ c, đi u này làm doanh nghi p lâm vào tình tr ng khó kh n v tài chính và có th d n đ n phá s n Và khi nhi u doanh nghi p,

nhi u ngành ngh lơm vƠo khó kh n thì n n kinh t s r i vƠo vòng suy thoái

 i v i ệ nh v Ế ệ u thông

L m phát lƠm di n ra quá trình đ u c tích tr d n đ n khan hi m hƠng hóa,

gây h n lo n quan h cung c u, t o s m t cơn đ i gi t o lƠm cho l nh v c l u thông c ng b r i lo n

 i v i ệ nh v Ế ti n t , tín ế ng

L m phát lƠm cho quan h tín d ng, th ng m i vƠ ngơn hƠng b thu h p S

ng i g i ti n vƠo ngơn hƠng gi m đi r t nhi u V phía h th ng ngơn hƠng, do

l ng ti n g i vƠo gi m m nh nên không đáp ng đ c nhu c u c a ng i đi vay, c ng v i vi c s t giá c a đ ng ti n quá nhanh, s đi u ch nh lƣi su t ti n

g i không lƠm an tơm nh ng ng i hi n có l ng ti n m t nhƠn r i trong tay V phía ng i đi vay, h lƠ nh ng ng i có l i l n nh s m t giá đ ng ti n m t cách nhanh chóng Do v y, ho t đ ng c a h th ng ngơn hƠng không còn bình

th ng n a Ch c n ng kinh doanh ti n t b h n ch , các ch c n ng c a ti n t không còn nguyên v n b i khi có l m phát thì ng i dơn s không thích tích tr

nh h ng n ng n và lâu dài c a l m phát l i làm gi m ngu n thu c a ngân

sách, ch y u là thu do s n xu t b sút kém, nhi u doanh nghi p, công ty b phá

s n, gi i th ,ầ khi n ngân sách th t thu, t đó Chính ph khó kh n trong vi c

c p v n đ u t cho n n kinh t và th c hi n nh ng ch ng trình an sinh phúc l i

Tóm l i, h u qu c a l m phát r t n ng n và nghiêm tr ng L m phát gây

h u qu đ n toàn b đ i s ng kinh t ậ xã h i c a m t n c L m phát làm cho

quá trình phân hoá giàu nghèo nghiêm tr ng h n L m phát làm cho nhóm này

ki m đ c l i l c nh ng l i làm cho nhóm khác thi t h i n ng n , nh t lƠ đ i v i

ng i lao đ ng

1.1.5 CáẾ bi n pháp Ệi m Ếh và Ệi m soát ệ m phát

Khi n n kinh t r i vƠo tình tr ng l m phát cao thì ph i th c hi n nh ng

bi n pháp có tính ch t c p bách đ ki m ch l m phát Và khi n n kinh t trong

tình tr ng l m phát th p thì nh ng bi n pháp ki m soát l m phát l i r t c n thi t

nh m duy trì m t m c l m phát th p nh m kích thích n n kinh t t ng tr ng

a Bi n pháp có tính ch t c p bách

 Tri n khai chính sách th t ch t ti n t

b t l ng ti n ngoƠi l u thông vƠo C th là:

T ng lƣi su t ti n g i nh m thu hút l ng ti n ngoƠi dơn c vƠ doanh

nghi p vào ngân hàng

T ng t l d tr b t bu c đ gi m ngu n v n kh d ng c a h th ng

ngân hàng và các t ch c tín d ng nh m h n ch kh n ng t o ti n m i

c a h th ng NHTM

NHTW th c hi n vi c bán các lo i trái phi u, tín phi u trên th tr ng

nh m thu hút v n ti n t c a NHTM, dơn c vƠ doanh nghi p

đúng, thu đ và công b ng đ không gây nh h ng tiêu c c đ n s n xu t

vƠ đ i s ng

b Bi n pháp c b n

Nh ng bi n pháp c b n nh m tác đ ng đ ng b lên nhi u m t trong ho t

đ ng n n kinh t nh m t o cho n n kinh t phát tri n cân đ i và v ng m nh n

đ nh s c mua đ ng ti n vƠ t ng tr ng kinh t n đ nh

ph n n đ nh m t b ng giá c

Khuy n khích nh p kh u nh ng m t hƠng đang thi u và lên giá nh m

t ng l ng hƠng hóa đ cơn đ i v i l ng ti n trong n n kinh t

1.2.1 Các y u t kinh t v mô ệiên quan đ n l m phát

Các y u t kinh t v mô là các s li u th ng kê cho th y tr ng thái kinh

t hi n th i c a m t qu c gia Các ch tiêu kinh t v mô bao g m:

 T ng s n ph m qu c n i GDP (GDP - Gross Dosmetic Product)

T ng s n ph m qu c n i GDP là ch tiêu ph n ánh giá tr b ng ti n c a toàn b s n ph m cu i cùng đ c s n xu t ra trên m t lãnh th m t n c trong

m t kho ng th i gian nh t đ nh, th ng là m t n m

 T ng c u AD (AD – Aggregate Demand)

Là t l trao đ i gi a đ ng ti n trong n c và đ ng ti n n c ngoài Ho c

t giá h i đoái còn đ c hi u là giá c c a m t đ n v ti n t c a m t n c đ c

tính b ng ti n t n c khác

 M t s y u t khác

Ngoài nh ng y u t k trên thì còn m t s y u t kinh t v mô khác liên

quan đ n l m phát nh lãi su t, giá d u thô, giá g o,

Vi c phân tích rõ s nh h ng c a các y u t kinh t v mô tác đ ng đ n

l m phát theo nh ng chi u h ng nh th nào r t quan tr ng và c n thi t trong

công cu c ki m ch và ki m soát l m phát ng ngh a v i vi c nƠy lƠ đi tìm

nh ng nguyên nhân gây ra l m phát, đ c trình bày chi ti t m c 1.2.2 sau đơy

1.2.2 Các nguyên nhân gây ra l m phát

1.2.2.1 L m phát c u kéo

L m phát c u kéo xu t phát t s gia t ng m t trong các thành t c a t ng

c u nh : Tiêu dùng c a h gia đình, đ u t c a khu v c t nhơn, chi tiêu c a

Chính ph , xu t kh u ròng

Ví d , khi có nh ng làn sóng mua s m m i ho c s gia t ng m nh m trong tiêu dùng, giá c c a nh ng m t hàng này s t ng, góp ph n làm l m phát

t ng lên và ng c l i T ng t , l m phát c ng ph thu c vào s bi n đ ng

trong nhu c u đ u t : s l c quan c a các nhà đ u t làm t ng nhu c u đ u t

và do đó giá c s t ng

L m phát có th phát sinh t nhu c u c a Chính ph Khi Chính ph quy t đ nh t ng m c mua hàng và đ u t nhi u vào c s h t ng c ng nh

các công trình công c ng khác, giá c s t ng Ng c l i, khi Chính ph quy t

đ nh gi m m c mua hàng hoá và d ch v , ho c các công trình đ u t l n đã

k t thúc, giá c s gi m

L m phát c ng có nguyên nhân t nhu c u xu t kh u Tuy nhiên, hàng

xu t kh u tác đ ng t i l m phát trong n c theo cách khác: khi nhu c u xu t

kh u t ng, l ng cung trong n c gi m và do v y làm t ng m c giá trong

Hình 1.1: L m phát c u kéo 1.2.2.2 L m phát Ếhi phí đ y

L m phát chi phí đ y lƠ hi n t ng kinh t trong đó m c giá chung t ng lên do s t ng lên c a các chi phí s n xu t Hình th c l m phát nƠy có nguyên nhơn t phía cung, khi chi phí đ u vƠo t ng khi n các doanh nghi p ph i t ng giá bán ho c gi m s n l ng trong đi u ki n c u không đ i, khi đó đ ng t ng cung

d ch chuy n sang trái d n đ n m c giá chung t ng lên

B n lo i chi phí có th gây ra l m phát lo i này là: ti n l ng, thu gián

thu, lãi su t và giá nguyên li u nh p kh u

Khi l ng c a ng i lao đ ng t ng thì các doanh nghi p s tìm cách t ng

giá bán s n ph m N u h làm đ c đi u này, l m phát s gia t ng Vòng xoáy đi

lên c a ti n l ng và giá c s ti p di n

Ho c vi c Chính ph t ng nh ng lo i thu tác đ ng đ ng th i t i t t c

các nhà s n xu t c ng có th gây ra l m phát đây, thu gián thu đóng vai trò

đ c bi t quan tr ng, vì nó tác đ ng tr c ti p t i giá hàng hoá

Ngoài ra, n u m t hay nhi u lo i nguyên li u đóng vai trò quan tr ng

trong quá trình s n xu t hàng hoá, thì khi giá c c a nh ng m t hàng này bi n

đ ng t ng giá thì s lƠm t ng chi phí đ u vào s n xu t hàng hóa, d n đ n

giá thành s n xu t t ng, vƠ k t qu cu i cùng doanh nghi p ph i t ng

giá bán VƠ đ ng lo t t t c các doanh nghi p cùng t ng giá thì l m phát t h n

s x y ra Ví d nh ng nguyên li u đ u vƠo nh x ng d u, thép, h t nh a và

phân bón là nh ng m t hƠng đ c bi t có th gây ra s bi n đ ng m t b ng giá

chung

Ngoài ra, đ i v i các n c đang phát tri n ph i nh p kh u nhi u lo i

nguyên li u, l inh ki n c n thi t mà n n công nghi p trong n c ch a s n xu t

đ c, thì s thay đ i giá c c a chúng tác đ ng m nh t i tình hình l m phát

trong n c

Hình 1.2: L m phát chi phí đ y

1.2.2.3 L m phát ti n t

Thuy t s l ng ti n t (Quantity theory of money) đ c các nhà Kinh t

h c theo tr ng phái C đi n (Classical) vƠ tr ng phái Tân C đi n

(Neo-Classical) s d ng đ gi i thích hi n t ng l m phát H c thuy t d a trên

% thay đ i M + % thay đ i V = % thay đ i P + % thay đ i Y

Fisher và các nhà kinh t h c c đi n cho r ng t c đ l u thông ti n t là

m t h ng s vì nó ph thu c vào s phát tri n c a h th ng tài chính, mà v n đ nƠy thì không thay đ i ngay đ c Ngoài ra h còn cho r ng s n l ng th c t Y

c ng lƠ m t h ng s trong dài h n vì nó ph thu c vào các nhân t s n xu t và

hàm s n xu t Vì th n u có m t s gia t ng trong cung ti n thì s là nguyên

nhân làm cho m c giá chung trong n n kinh t t ng lên, hay tình tr ng l m phát

di n ra

Milton Friedman đƣ nh n m nh đ ng th c trên v i nh ng gi thi t g m:

(1) s n l ng th c t c đ nh vì m c toàn d ng nhân l c (khi đó s n l ng

th c t b ng s n l ng ti m n ng), (2) t c đ l u thông ti n t không thay đ i,

(3) cung ti n là bi n ngo i sinh vì ngơn hƠng trung ng lƠ c quan quy t đ nh

nó K t qu là t c đ t ng cung ti n s b ng t l l m phát T đó k t lu n, chính

lƠ ngơn hƠng trung ng gơy ra l m phát khi t ng cung ti n Ông cho r ng l m

phát bao gi c ng lƠ m t hi n t ng ti n t

1.2.2.4 L m phát k v ng

M t trong nh ng khác nhau chính gi a các lý thuy t c a l m phát đ c

phát tri n trong nh ng n m sau nƠy và các lý thuy t c đi n là vai trò c a kì

v ng M c dù Keynes, Hicks, Lange, và các tác gi khác có bàn v kì v ng,

nh ng ch nh ng n m 1970 tr l i đơy, vi c đ a y u t k v ng vào l m phát

Ng i ta có th đoán l m phát trong n m t i b ng v i l m phát c a n m

v a r i ho c là trung bình c a vƠi n m g n v i hi n t i N u d đoán nh v y thì

g i là k v ng thích nghi (adaptive expectation) Nh ng h c ng có th không

ch d a vào quá kh đ đoán t ng lai mƠ còn s d ng nh ng thông tin hi n t i

đ giúp mình d đoán V i cách này, các nhà kinh t h c g i là k v ng h p lý

(rational expectation)

 Kì v ng thích nghi

K v ng thích nghi là k v ng đ c d a trên c s các thông tin c a l m phát

quá kh Nó có th m c sai l m h th ng vì ngu n tin m t chi u vƠ không đ y

đ

Kì v ng thích nghi ch phù h p cho tr ng h p xác đ nh kì v ng ph thu c

vào s thay đ i l m phát trong quá kh N u các nhà kinh t có thêm thông tin

v các bi n kinh t khác thì vi c s d ng kì v ng thích nghi đƣ đ lãng phí thông tin Trong tr ng h p này, chúng ta s d ng kì v ng h p lý

 Kì v ng h p lý

Kì v ng h p lý gi đ nh m i ng i s d ng t i u t t c thông tin hi n có, trong đó có thông tin v các chính sách hi n t i, đ d báo v t ng lai Kì v ng

là h p lý khi chúng trùng v i các d báo t lý thuy t kinh t liên quan

1.2.2.5 L m phát do kho ng chênh s n ệ ng

Theo các nhà kinh t h c tr ng phái c đi n vƠ tr ng phái Keynes, m t

trong nh ng nguyên nhơn lƠm t ng ch s CPI là vi c t ng tr ng s n l ng th c

c a n n kinh t v t m c t ng tr ng s n l ng ti m n ng hay đơy lƠ kho ng

chênh s n l ng

Kho ng chênh l ch s n l ng lên nh h ng lên t l l m phát đ c ph n

ánh theo hình v V i AD: T ng c u, AS: t ng cung, Y: s n l ng th c t ,

Y*: s n l ng ti m n ng, P: m c giá chung

Hình 1.3: L m phát do kho ng chênh s n l ng

Trong ng n h n khi tín d ng đ c m r ng s lƠm t ng t ng c u AD theo

ba kênh: tiêu dùng, đ u t , xu t kh u-nh p kh u Khi AD t ng thì s n l ng Y

t ng lên

Trong dài h n, n n kinh t luôn đ t m c cân b ng t i s n l ng ti m

n ng Y* t i m c toàn d ng ngu n l c s n xu t Gi s ban đ u n n kinh t

tr ng thái cân b ng t i đi m (1) v i m c giá P1 và s n l ng ti m n ng Y* Khi Ngơn hƠng Trung ng th c hi n chính sách ti n t n i l ng khi n t ng c u

AD1 d ch chuy n sang ph i AD2, đi m cân b ng chuy n sang (1’) t i m c s n

l ng Y’ l n h n s n l ng ti m n ng Y* Nh ng trong dài h n, khi s n l ng

l n h n s n l ng ti m n ng (Y*) thì do các ngu n l c s n xu t đƣ đ c s d ng

v t m c n n kinh t th c có, ngay l p t c ti n l ng và chi phí s n xu t t ng lên lƠm đ ng t ng cung (AS1) d ch chuy n sang trái (AS2), đi m cân b ng

chuy n sang (2) và s n l ng l i quay tr v v trí c (Y*) N u chính sách

ti n t ti p t c n i l ng, đ ng t ng c u ti p t c d ch chuy n sang ph i (AD3)

vƠ đ ng t ng cung l i ti p t c d ch chuy n sang trái (AS3) Nh v y, có th

th y trong ng n h n, tác đ ng c a chính sách ti n t m r ng có th lƠm t ng

t ng c u t Y* sang Y1 r i Y2, nh ng trong dƠi h n thì s n l ng không t ng vƠ

v n gi m c s n l ng ti m n ng Y*, vƠ giá c t ng t m c P1 lên P3 Nh

v y kho ng chênh s n l ng đƣ gơy nên s c ép làm l m phát gia t ng

1.3 M t s nghiên c u tr c đơy

1.3.1 Nh ng nghiên c u trên th gi i

thuy t và th c nghi m c a nhi u n c trên th gi i Có nh ng nghiên c u

nghiêng v phân tích nh h ng c a l m phát đ n n n kinh t , nh ng c ng r t

nhi u công trình phân tích nh ng nhân t tác đ ng đ n l m phát đ t đó đ a ra

nh ng chính sách và bi n pháp phù h p nh m ki m ch l m phát VƠ d i đơy lƠ

ba nghiên c u đi n hình mà tác gi tham kh o

Koohoon Kwon và Lavern McFarlane (2006) b ng ph ng pháp nghiên

c u th c nghi m đƣ nghiên c u m i quan h gi a n công, cung ti n và l m

phát Tác gi nghiên c u trên d li u b ng c a 42 qu c gia khác nhau, bao g m

nh ng qu c gia phát tri n, và nh ng qu c gia đang phát tri n Ph ng pháp h i

quy theo mô hình VAR Nghiên c u đƣ ch r ng có m i t ng quan m nh cùng

chi u gi a n công và l m phát các qu c gia có t l n công cao, nh ng m i

quan h này thì m nh t đ i v i nh ng qu c gia phát tri n và nh ng qu c gia đang phát tri n mà có t l n công th p Và y u t cung ti n c ng lƠ nguyên

nhân gây ra l m phát c hai nhóm qu c gia này dù có vay n hay không vay

n

Byung ậ Yeon Kim (2001) đƣ nghiên c u tr ng h p c a Ba Lan giai

đo n 1990 ậ 1999 Tác gi thu th p các chu i s li u nh l m phát, cung ti n,

ti n l ng, và t giá đ th c hi n h i quy D li u đ c thu th p theo quý, h i quy theo mô hình VECM th c hi n đ c mô hình nghiên này, tác gi th c

hi n vi c ki m đ nh tính đ ng liên k t c a các chu i d li u (ki m tra m i quan

h trong dài h n c a chúng) và sau đ a nh ng c ch đi u ch nh sai s ecm (t c

đ đi u ch nh v dài h n) vào các mô hình h i quy đ phân bi t m i quan h

trong dài h n và ng n h n c a các bi n trong mô hình Tác gi đ a ra k t lu n

ti n l ng, và t giá có m i quan h r t ch t v i l m phát Ba Lan trong giai

đo n 1990 ậ 1999, m i quan h này cùng chi u Ngoài ra tác gi còn cho r ng

cung ti n và s n l ng không gi i thích cho s bi n đ ng c a l m phát

Nina Leheyda (2005) đƣ dùng mô hình đi u ch nh sai s đ ki m đ nh m i

quan h gi a cung ti n, s n l ng th c, t giá h i đóai vƠ ti n l ng có nh

h ng đ n l m phát t i Ukraine giai đo n 1997 ậ 2003 hay không D li u đ c

tác gi thu th p theo tháng Tác gi đƣ th c hi n ki m đ nh tính đ ng liên k t c a

các chu i d li u trong dài h n, sau đó h i quy các m i liên h này trong ng n

h n K t qu c a nghiên c u ch ng minh r ng trong ng n h n t giá h i đoái nh

h ng đ n l m phát theo quan h cùng chi u t i Ukraine giai đo n 1997 - 2003

S n l ng th c c ng quy t đ nh đ n l m phát Ngoài ra, y u t ti n t nh h ng

r t y u và theo m t ng quan d ng Tác gi cho r ng r t khó gi i thích m i

quan h gi a l m phát và ti n l ng, vì tr ng h p Ukraine m i quan h này l i

ngh ch chi u

1.3.2 Nh ng nghiên c u Vi t Nam

Vi c phân tích c a nh ng nguyên nhân gây ra l m phát t i Vi t Nam c ng

đ c r t nhi u các nhà nghiên c u quan tâm Trong s các nghiên c u đó có c

nghiên c u đ nh tính vƠ đ nh l ng D i đơy lƠ đi n hình m t s nghiên c u v

phân tích nh ng y u t kinh t tác đ ng đ n l m phát Vi t Nam

Ph m Th Anh (2009) cho r ng có b n nhóm nhân t tác đ ng đ n l m

phát Th nh t là nhóm nhân t nh h ng đ n t ng c u nh lƠ th ng d cung

ti n, thâm h t tài khóa Nhóm th hai là các cú s c v t ng cung nh s m t giá

c a n i t , gia t ng ti n l ng, thu và các y u t đ u vào Nhóm th ba là s

c ng nh c c a giá c nh k v ng l m phát và nhóm cu i cùng là y u t th ch

Trong nghiên c u nƠy ông còn đ a thêm các c ch đi u ch nh sai s ECM nh m

đi u ch nh nh ng m i quan h dài h n v ng n h n giúp làm t ng tính chính xác

c a mô hình K t lu n ông đ a ra lƠ y u t k v ng tác đ ng đ n l m phát, ngh a

ti n tác đ ng r t m nh đ n l m phát t quý ba tr đi vƠ s m t giá c a đ ng n i

t c ng góp ph n lƠm gia t ng l m phát c bi t k t qu nghiên c u c a ông đƣ

đ a ra r ng bi n đ ng giá d u th gi i không nh h ng gì đ n v n đ l m phát

t i Vi t Nam vì chính sách tr giá x ng d u c a NhƠ n c Ngoài ra, k t qu đ i

v i bi n lãi su t cho th y s ph n ng ch m ch p c a chính sách ti n t trong

giai đo n nƠy đ i v i l m phát Bi n lãi su t v i đ tr 1 có m i quan h d ng

đ i v i l m phát hàm ý s ph n ng c a lãi su t đ i v i l m phát mang tính thích

ng ch không mang tính ch đ ng ng n ch n T c là, khi l m phát x y ra r i thì

lãi su t đ c đi u ch nh t ng theo S gia t ng c a lãi su t ch có tác đ ng làm

gi m l m phát k t quý th hai sau khi có l m phát x y ra Cu i cùng, d u

d ng c a các tham s đi li n v i bi n gdp ph n ánh tác đ ng cùng chi u c a gdp đ i v i l m phát

Lê Vi t Hùng và Wade D.Pfau (2008) s d ng mô hình VAR đ phân tích

c ch truy n d n ti n t Vi t Nam giai đo n 1996 - 2005 có m i quan h nh

th nƠo đ i v i l m phát và s n l ng Tác gi đi đ n k t lu n giai có m i quan

h ch t ch gi a cung ti n và s n l ng nh ng không có m i quan h ch t ch

nào gi a cung ti n và l m phát t i Vi t Nam

V ng Th Th o Bình (2009) đƣ s d ng mô hình OLS đ phơn tích đ ng

thái giá c - l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 ậ 2008 Trong nghiên c u này

ngoài nh ng y u t nh cung ti n, l m phát k v ng, giá d u và t giá mà các

nhà nghiên c u tr c đơy đƣ s d ng, tác gi còn phân tích thêm nhân t kho ng

các bi n đ c l p nh y u t ti n t (cung ti n), y u t cung (Giá d u), y u t c u

(giá tr s n xu t công nghi p, giá g o), y u t k v ng th hi n b ng các giá tr

tr c a t l l m phát Tác gi đ a ra k t lu n t ng cung ti n, t ng t ng c u s

làm l m phát gia t ng ngay vƠ nh h ng kéo dƠi ba tháng sau đó T l l m phát

bi n đ ng cùng chi u v i bi n đ ng giá g o xu t kh u Giá d u th gi i tác đ ng

t i l m phát L m phát trong quá kh có nh h ng t i l m phát hi n t i, đây là

phát t i Vi t Nam ch y u xu t phát t nh ng nguyên nhân n i đ a, giá c hàng

hóa th gi i nh h ng lên l m phát r t th p so v i nh ng nhân t khác trong

n n kinh t Tác gi còn ch ra r ng vi c phá giá đ ng n i t c ng lƠ nguyên nhơn

gây s c ép lên l m phát Bài nghiên c u còn đ a ra k t lu n v các ph n ng

1.4 Xây d ng mô hình nghiên c u th c nghi m

1.4.1 Xây d ng mô hình nghiên c u

Nh đƣ trình bƠy v các lý thuy t v l m phát thì l m phát do nhi u

nguyên nhân, có th là l m phát c u kéo, chi phí đ y, l m phát ti n t ho c đ

chênh gi a s n l ng th c t và s n l ng ti m n ng c ng gơy nên l m phát Vì

th l m phát Vi t Nam có th ch u nh h ng b i nh ng nhân t kinh t bên

trong l n nh ng nhân t kinh t bên ngoài n n kinh t c a m t qu c gia và c

nh ng y u t tơm lỦ c ng nh h ng đ n l m phát

Theo nghiên c u c a Ti n s Ph m Th Anh (2009) v đ tƠi ắXác đ nh

các nhân t tác đ ng đ n l m phát t i Vi t NamẰ, tác gi đƣ vi t ắCác nhƠ kinh t

có th chia các nhân t xác đ nh l m phát thành b n nhóm chính Th nh t, đó lƠ

nhóm các nhân t nh h ng đ n t ng c u ví d nh th ng d cung ti n và thâm

h t tài khóa Th hai, đó lƠ nhóm các cú s c th c hay cú s c t ng cung ví d nh

s m t giá c a đ ng n i t , s gia t ng c a ti n l ng, lƣi su t, thu , và giá c

các y u t đ u vào Th ba, đó lƠ nhóm các y u t nh h ng đ n s c ng nh c

c a giá c ví d nh kì v ng, s ch m thay đ i c a giá c và ti n l ng do hƠnh

vi thi t l p giá,ầ VƠ cu i cùng là nhóm các y u t th ch Ằ

Tác gi s d ng ph ng pháp h i quy OLS k t h p v i c ch đi u ch nh

sai s ecm đ th c hi n h i quy mô hình sau:

d2lp = 0 + 1id2lpt-i + 2id2loilt-i + 3id2lmt-i

Trong đó: d2l ch sai phân b c hai log c a ch s giá tiêu dùng (p), giá d u

th gi i (oil), cung ti n (m), t giá h i đoái (ex), vƠ t ng s n ph m qu c n i (y); r

là lãi su t vƠ; ecm lƠ c ch đi u ch nh sai s

Anh đ lƠm c s đ xu t ra mô hình nghiên c u c a mình H n n a, đ i v i d

li u chu i th i gian, thông th ng tác đ ng c a các bi n đ c l p lên bi n ph

thu c r t ít x y ra ngay l p t c, mà nh h ng này s có m t th i gian nh t đ nh

ng i ta g i là nh ng đ tr Vì th đ i v i nh ng mô hình nghiên c u chu i

th i gian thì vi c đ a nh ng kho ng tr c a các bi n đ c l p vào mô hình là r t

quan tr ng

 Mô hình nghiên c u c a lu n v n:

K t h p v i lý thuy t đƣ t ng h p và nghiên c u c a Ph m Th Anh, lu n

v n đƣ xơy d ng mô hình nghiên c u theo h ng pháp h i quy truy n th ng

OLS v i:

- Bi n ph thu c là t l l m phát theo quý (ký hi u lp) c a Vi t Nam, đ c

tính toán t ch s giá tiêu dùng CPI

- Bi n ph thu c lƠ đ tr c a l m phát (l m phát k v ng), kho ng chênh

s n l ng gap, sai phân b c nh t c a các chu i g m log cung ti n M2

(dlm2), log giá d u th gi i (dloil), log t giá VND/USD (dlex)

ệp = 0 + 1ilpt-i + 2igapt-i + 3idlm2t-i +

4idlext-i + 5idloilt-i +

- lpt-i : K v ng c a l m phát, đơy chính lƠ nh ng đ tr c a l m phát

- dlm2: Sai phân b c nh t c a log cung ti n M2, đơy lƠ bi n đ i di n y u t

ti n t M2 đ c l y theo quý theo công b c a IMF, đ n v tính: t đ ng

- gap: Kho ng chênh gi a s n l ng th c và s n l ng ti m n ng đ c đo

l ng b ng ph ng pháp l c Hoddrick ậ Prescott Trong đó s n l ng

th c gdp thu th p theo quý t IMF, n m c s lƠ 2000, đ n v t đ ng

- dlex: Sai phân b c nh t c a log t giá VND/USD T giá VND/USD là t

giá bình quơn đ c l y theo quý t ngu n IMF và SBV

- dloil: Sai phân b c nh t c a log giá d u thô th gi i Giá d u thô thu th p theo quý t ngu n Bloomberg

 Ph ng pháp ệ c Hoddrick Presscott

n ng t logarit c a GDP th c t M t trong nh ng th m nh c a ph ng pháp

này là ng d ng đ c cho chu i th i gian không d ng ụ t ng c a ph ng

pháp này là trong ph n m m Eview áp d ng ph ng pháp l c Hoddrick Presscott

đ i v i chu i GDP th c (sau khi đƣ l y log và x lý mùa v b ng công c

Census X12, ký hi u lƠ lgdp_sa) đ tách thành ph n xu h ng dài h n (chính là

s n l ng ti m n ng, kỦ hi u lƠ hptrend01), khi đó kho ng chênh gi a GDP th c

K T LU N CH NG 1

Ch ng 1 đƣ khái quát nh ng lý thuy t v l m phát và các y u t kinh t

v mô liên quan đ n l m phát C n c vào nh ng lý thuy t truy n th ng v l m

phát thì l m phát xu t phát t nh ng nguyên nhơn nh l m phát do c u kéo, l m phát do chi phí đ y, l m phát do t ng tr ng v t m c s n l ng ti m n ng, l m

phát do y u t k v ng, l m phát ti n t Trong ch ng 1 lu n v n đƣ t ng h p

ng n g n nh ng nguyên nhân k trên, đ ng th i đ a ra m t s công trình đƣ

nghiên c u v xác đ nh các nhân t tác đ ng đ n l m phát trên th gi i và

nghiên c u tr c đơy, đ c bi t là nghiên c u c a TS Ph m Th Anh, lu n v n

đƣ xơy d ng mô hình phân tích th c nghi m đ ki m ch ng nh ng nhân t nào

s có tính quy t đ nh đ n l m phát t i Vi t Nam trong giai đo n 1995 ậ 2012 s

đ c trình bày k t qu trong ch ng 2

Ch ng 2

NAM GIAI O N 1995 ậ 2012 2.1 Th c tr ng l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 ậ 2012

C n c vƠo xu h ng bi n đ ng c a l m phát, lu n v n chia thƠnh hai giai

đo n đ ti n hƠnh phơn tích Giai đo n th nh t t n m 1995 đ n n m 2006, đơy

lƠ giai đo n mà n n kinh t t ng đ i n đ nh, l m phát m c m t con s và

t ng tr ng kinh t t ng đ i t t Giai đo n th hai là t n m 2007 đ n nay, đơy

lƠ giai đo n có m c l m phát t ng đ i cao và n n kinh t b t n

2.1.1 Tình hình l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 – 2006

Giai đo n 1995 ậ 2006 lƠ giai đo n có tính hình l m phát t ng đ i th p

m c m t con s , đ c th hi n đ th 2.1 d i đơy, v i s li u đ c thu th p t

website Ngân hàng Th gi i

th 2.1 : Tình hình l m phát Vi t Nam giai đo n 1995 ậ 2006

đ ng c a chính sách tài khóa và chính sách ti n t th t ch t c a nhƠ n c Nh ng

đ n n m 1998 t l l m phát này nâng lên 7.27%, nguyên nhân do nh h ng

c a cu c kh ng ho ng tài chính Châu Á n ra vƠo n m 1997 b t ngu n t Thái

Lan, và NHNN ph i th c hi n vi c phá giá đ ng n i t đ b o v VND tránh

kh i nh ng cu c t n công ti n t

VƠo n m 1999, n n kinh t đ t ng t chuy n qua giai đ an thi u phát, t ng

tr ng r t ch m Sang n m 2000, đơy c ng lƠ l n đ u tiên n n kinh t r i vƠo

tình tr ng gi m phát (-1.71%) M c dù giai đo n này t c đ t ng cung ti n t ng

đ i l n nh ng c ng khó kéo n n kinh t thoát kh i tình tr ng thi u phát, cung

3.83 3.22

7.76 8.28 7.39

T n m 2001 tr đi đ n n m 2006, t l l m phát c a n m sau cao h n

n m tr c vƠ đi kèm lƠ t c đ t ng tr ng kinh t c ng t ng đ i cao M t trong

nh ng nguyên nhân làm l m phát gia t ng trong n m 2001 tr đi lƠ do Chính

ph s d ng chính sách kích c u b ng vi c t ng cung ti n cùng v i nh ng công trình đ u t l n Ngoài ra c ng thêm s bi n đ ng giá d u th gi i do cu c chi n Trung ông vƠ kh n ng M t n công Iraq H n n a th i k nƠy giá l ng

th c và hàng nông s n nh cƠ phê, cao su trên th tr ng th gi i t ng gơy s c ép

T l l m phát

Qua đ th chúng ta th y r ng m c l m phát c a Vi t Nam trong giai đo n nƠy luôn cao h n m c l m phát c a Malaysia và Trung Qu c (tr giai đo n 2000

ậ 2001 khi n n kinh t Vi t Nam đang trong tình tr ng thi u phát) L m phát c a hai n c b n có t ng nh ng t ng ch m và trong t m ki m soát, đ nh cao nh t trong giai đo n nƠy c ng ch 4% Còn đ i v i Vi t Nam thì đ ng t ng khá d c

vƠ đ t h n 8% vƠo n m 2005 Chúng ta c ng đƣ bi t Vi t Nam, Malaysia và

Trung Qu c có m t s đi m t ng đ ng v kinh t , l ch s và xã h i, nh v y lý

do vì sao mà chúng ta luôn ph i gánh ch u m c l m phát cao h n hai n c b n

có th lý gi i ph n nƠo đó nguyên nhơn d n đ n tình tr ng trên, lu n v n s đi

phân tích m i quan h gi a t ng tr ng cung ti n M2 vƠ t ng tr ng GDP c a

ba qu c gia đ c trình bƠy d i đơy, v i s li u đ c tín toán t ngu n s li u