Luận văn thạc sĩ Phân tích tác động của các nhân tố kinh tế vĩ mô đến VN-Index trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Do đó, doanh nghi p... Mahmudul Alam và Md.. Tác gi s d ng mô hình ARIMA Autogressive intergrated Moving Average.

Danh m c hình và đ th

Danh m c b ng bi u

GI I THI U TÀI

1 Lý do ch n đ tài 01

2 M c tiêu nghiên c u 01

3 i t ng nghiên c u 02

4 Ph m vi nghiên c u 02

5 Ph ng pháp nghiên c u 02

6 K t c u c a đ tài 03

Ch ng 1: T ng quan v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n ch s giá c phi u trên th tr ng ch ng khoán 1.1 T ng quan v th tr ng ch ng khoán 04

1.1.1 Khái ni m và b n ch t th tr ng ch ng khoán 04

1.1.2 Ch c n ng và vài trò c a th tr ng ch ng khoán 05

1.1.3 Phân lo i th tr ng ch ng khoán 07

1.2 Ch s giá c phi u 07

1.2.1 Khái ni m v ch s giá c phi u 07

1.2.2 ụ ngh a v ch s giá c phi u 07

1.2.3 Các ph ng pháp tính ch s giá c phi u 07

1.3 Tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n ch s giá c phi u 11

1.3.1 S l c lý thuy t v các nhân t kinh t v mô 11

1.3.1.1 L m phát 11

1.3.1.2 Lãi su t 12

1.3.2.1 Tác đ ng c a l m phát đ n ch s giá c phi u 15

1.3.2.2 Tác đ ng c a lãi su t đ n ch s giá c phi u 16

1.3.2.3 Tác đ ng c a t giá đ n ch s giá c phi u 17

1.3.2.4 Tác đ ng c a cung ti n đ n ch s giá c phi u 20

1.4 Nghiên c u trên th gi i v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n th tr ng ch ng khoán 21

1.4.2 Nghiên c u trên th gi i v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n th tr ng ch ng khoán .21

1.4.3 Nghiên c u trên th gi i v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n th tr ng ch ng khoán có s d ng mô hình hi u ch nh sai s Véc t (VECM) và ki m đ nh đ ng liên k t 22

K t lu n ch ng 1 27

Ch ng 2: Phơn tích tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n VN-Index trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 2.1 Ch s giá c phi u t i Vi t Nam_VN-Index 28

2.2 Di n bi n c a VN-Index giai đo n t tháng 01/2002 đ n tháng 12/2012 30

2.3 Th c tr ng tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n VN-Index 35

2.3.1 Tác đ ng c a l m phát đ n ch s VN-Index 35

2.3.2 Tác đ ng c a lãi su t đ n ch s VN-Index 36

2.3.3 Tác đ ng c a t giá VND/USD đ n ch s VN-Index 39

2.3.4 Tác đ ng c a cung ti n m r ng (M2) đ n ch s VN-Index 40

2.4 Ki m đ nh s tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n VN-Index 42

2.4.1 Ngu n d li u và mô hình nghiên c u 42

2.4.1.1 Ngu n d li u 42

2.4.3.1 Ki m đ nh nghi m đ n v 46

2.4.3.2 Xác đ nh đ tr t i u 48

2.4.3.3 Ki m đ nh đ ng liên k t .49

2.4.3.4 Mô hình h i quy hi u ch nh sai s Véc t (VECM) 56

2.4.3.5 Phân tích phân rụ ph ng sai 60

K t lu n ch ng 2 .62

Ch ng 3: Gi i pháp h n ch s tác đ ng b t th ng c a các nhân t kinh t v mô nh m n đ nh và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 3.1 M t s khuy n ngh c th v chính sách kinh t v mô 64

3.1.1 i u hành chính sách ti n t trong m i t ng quan v i th tr ng ch ng khoán 65

γ.1.β i u hành chính sách lãi su t huy đ ng linh ho t h ng đ n m t m c lãi su t chung theo th tr ng 65

3.1.3 Nâng cao hi u qu đi u hành chính sách t giá VND/USD 67

3.1.4 Ki m soát l m phát k p th i và hi u qu .68

3.2 Nh ng gi i pháp c th trong n i t i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 70

3.2.1 Nâng cao ch t l ng hàng hóa tính trong ch s VN-Index 70

3.2.2 Xây d ng m i b ch s giá c phi u trên HOSE 70

γ.β.γ Kh i thông ngu n v n c a nhà đ u t vào c phi u 71

γ.β.4 Nâng cao n ng l c qu n lý, giám sát công b thông tin 73

3.2.5 Phát tri n các nhà đ u t t ch c 74

3.2.6 Tri n khai s n ph m ch ng khoán phái sinh đ phòng ng a r i ro 75

γ.β.7 Nâng cao n ng l c tài chính và đ o đ c ngh nghi p c a các công ty ch ng khoán 77

UBCKNN: y ban ch ng khoán nhà n c

VAR: Vector Autoregressive model- Mô hình véc t t h i quy

VECM: Vector Error Correction Model- Mô hình hi u ch nh sai s véc t

Bi u đ 2.1: Ch s VN-Index giai đo n 2002-2005 30

Bi u đ 2.2: Ch s VN-Index giai đo n 2006-2007 31

Bi u đ 2.3: Ch s VN-Index giai đo n 2008-2012 32

Bi u đ 2.4: L m phát và Ch s VN-Index 36

Bi u đ 2.5: Lãi su t và Ch s VN-Index 36

Bi u đ 2.6: T giá VND/USD và Ch s VN-Index 38

Bi u đ 2.7: Cung ti n và Ch s VN-Index 39

đ n ch s VN-Index 41

B ng 2.2: B ng tóm t t các bi n s trong mô hình nghiên c u 43

B ng 2.3: B ng th ng kê mô t d li u các bi n nghiên c u 45

B ng 2.4: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v .47

B ng 2.5μ tr t i u qua các tiêu chu n 48

B ng 2.6: Ki m đ nh Trace Test 52

B ng 2.7: Ki m đ nh Maximum Eigenvalue 52

B ng 2.8μ Ph ng trình đ ng liên k t 1 .53

B ng 2.9: K t qu ch y mô hình VECM 58

B ng 2.10: K t qu ch y phân rã ph ng sai c a VN-Index 60

GI I THI U TÀI

1 Lý do ch n đ tài:

Tr c n m β008 th tr ng ch ng khoán Vi t Nam có nh ng đóng góp nh t đ nh,

th tr ng t ng tr ng nóng nh t vào n m β007 và đ nh đ c l p vào ngày 12/03/2007

v i VN-Index đ t 1.170,67 đi m Tuy nhiên, t n m β008 khi n n kinh t toàn c u b

kh ng ho ng đã khi n cho kinh t Vi t Nam đ ng đ u v i khá nhi u thách th c,

nhi u thông tin tiêu c c t y u t kinh t v mô x y ra, th tr ng ch ng khoán liên t c

s t gi m, đáy c a th tr ng đ c l p v i VN-Index là βγη,η đi m vào ngày

24/02/2009 và t đó đ n nay ch s này giao đ ng quanh m c 350 - 4η0 đi m Chính vì

th , đã t o ra s hoài nghi li u r ng các nhân t kinh t v mô và th tr ng ch ng

khoán Vi t Nam nói chung c ng nh ch s VN-Index nói riêng có m i liên quan?

Th tr ng ch ng khoán là kênh huy đ ng v n r t quan tr ng cho n n kinh t , t o

đi u ki n cho Chính Ph , cá nhân, doanh nghi p có v n đ duy trì và m r ng ho t

đ ng s n xu t kinh doanh Do đó, c n ph i có th tr ng ch ng khoán lành m nh và n

đ nh, đ làm đ c đi u này thì chúng ta ph i quan tâm đ n các nhân t kinh t v mô tác đ ng đ n TTCK qua đó giúp Chính Ph có nh ng gi i pháp đi u hành chính sách

kinh t v mô thích h p nh m đ nh h ng t t cho th tr ng

Chính vì th tác gi ch n nghiên c u đ tài ắPhân tích tác đ ng c a các nhân t

kinh t v mô đ n VN-Index trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam”

2 M c tiêu nghiên c u:

M c tiêu nghiên c u c a lu n v n là làm rõ s tác đ ng c a các nhân t kinh t v

mô lên ch s VN-Index c ng nh ki m đ nh m i quan h gi a các nhân t kinh t v

mô và ch s VN-Index trong ng n và dài h n T vi c phân tích tác đ ng, ki m đ nh

m i quan h c a nhân t kinh t v mô và ch s VN-Index khuy n ngh m t s gi i

pháp v chính sách kinh t v mô nh m thúc đ y th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

phát tri n n đ nh và b n v ng, đ ng th i giúp nhà đ u t cá nhân, t ch c trong và ngoài n c gi m thi u đ c r i ro khi đ u t ch ng khoán

3 i t ng nghiên c u

Th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đ c th hi n rõ nét qua hai sàn giao d ch đó là

S giao d ch ch ng khoán Thành ph H Chí Minh (HOSE) v i ch s VN-Index và

S giao d ch ch ng khoán Hà N i (HNX) v i ch s HNX-Index, tuy nhiên HOSE là sàn giao d ch có l ch s lâu đ i, có kh i l ng và giá tr giao d ch l n h n HNX do đó,

trong bài nghiên c u này tác gi ch ch n ch s VN-Index đ nghiên c u trong m i

t ng quan v i các nhân t kinh t v mô

D a vào nh ng nghiên c u tr c đây đ c th c hi n các n c có n n kinh t m i

n i nh Singapore, Hàn Qu c, Malaysia, n …và tình hình n n kinh t c a Vi t

Nam, tác gi đã ch n 4 nhân t kinh t v mô là l m phát, t giá, cung ti n, lãi su t đ i

di n cho các y u t kinh t v mô c a Vi t Nam đ th c hi n nghiên c u này

Tóm l i, đ i t ng nghiên c u c a lu n v n bao g m: VN-Index, l m phát, t giá

h i đoái gi a VND/USD, cung ti n M2, lãi su t ti n g i ng n h n, lãi su t trái phi u

chính ph

4 Ph m vi nghiên c u:

Sau h n m t n m thành l p TTCK Vi t Nam, vào ngày 31/12/2001 th tr ng m i

có 2.908 tài kho n nhà đ u t , 10 Công ty niêm y t trên HOSE và VN-Index m i b t

đ u có nhi u bi n đ ng Bên c nh đó, do h n ch v vi c thu th p d li u nên đ đ t

đ c m c tiêu nghiên c u, lu n v n t p trung vào ph m vi nghiên c u sau đâyμ

- Ch s VN-Index giai đo n t tháng 01/β00β đ n tháng 12/2012

- Các y u t kinh t v mô giai đo n t tháng 01/β00β đ n tháng 12/2012 bao g m: t

l l m phát, t giá h i đoái gi a VND/USD, cung ti n M2, lãi su t ti n g i ng n h n,

lãi su t trái phi u chính ph

Tác gi s d ng ph ng pháp phân tích th ng kê mô t đ xem xét s bi n đ ng c a

ch s VN-Index khi các y u t kinh t v mô bi n đ ng d a trên nh ng s li u có liên quan đ c thu th p t tháng 1/2002 đ n tháng 12/2012

Th c hi n nghiên c u đ nh l ng b ng mô hình hi u ch nh sai s Véc t (VECM)

đ đ nh l ng m c đ tác đ ng, xem xét s t ng quan trong ng n h n gi a bi n ch s

VN-Index v i các bi n kinh t v mô và s đi u ch nh trong ng n h n đ đ t s cân

b ng trong dài h n Th c hi n ki m đ nh đ ng liên k t Jonhansen đ xem xét m c đ tác đ ng, s t ng quan dài h n gi a bi n ch s VN-Index v i các bi n kinh t v mô

Bên c nh đó, đ th y rõ s tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô lên ch s VN-Index

tác gi s d ng thêm phân tích phân rã ph ng sai

Trong bài nghiên c u này tác gi s d ng ph n m m Eview θ.0 đ th c hi n các ki m

Ch ng 1μ T ng quan v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n ch s giá c

phi u trên th tr ng ch ng khoán

Ch ng βμ Phân tích tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n VN-Index trên th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp h n ch s tác đ ng b t th ng c a các nhân t kinh t v mô

nh m n đ nh và phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Khái ni m: Th tr ng ch ng khoán là m t b ph n c a th tr ng v n dài h n,

th c hi n c ch chuy n v n tr c ti p t nhà đ u t sang nhà phát hành, qua đó th c

hi n ch c n ng c a th tr ng tài chính là cung c p ngu n v n trung và dài h n cho

n n kinh t

Th tr ng ch ng khoán là thu t ng đ ch c ch c a ho t đ ng giao d ch mua bán

ch ng khoán dài h n nh trái phi u, c phi u và các công c tài chính nh ch ng ch

qu đ u t , công c phái sinh, h p đ ng t ng lai, quy n ch n, quy n mua c ph n

B n ch t:

TTCK là n i t p trung và phân ph i các ngu n v n ti t ki m T p trung các ngu n

v n ti t ki m đ phân ph i l i cho nh ng ai mu n s d ng các ngu n ti t ki m đó theo giá mà ng i s d ng s n sàng tr và theo phán đoán c a th tr ng v kh n ng sinh

l i t các d án c a ng i s d ng

TTCK là đ nh ch tài chính tr c ti p: c ch th cung và c u v n đ u tham gia vào

th tr ng ch ng khoán m t cách tr c ti p, nh ng ng i có v n khi có đ đi u ki n v môi tr ng tài chính, pháp lý…s tr c ti p đ u t vào s n xu t, kinh doanh không c n

qua các trung gian tài chính mà chuy n v n thông qua th tr ng ch ng khoán, m t th

tr ng d n v n tr c ti p t ng i có v n sang ng i c n v n theo nguyên t c đ u t

TTCK th c ch t là quá trình v n đ ng c a t b n ti n t Các ch ng khoán mua bán

trên TTCK có th đem l i thu nh p cho ng i n m gi nó sau m t th i gian nh t đ nh

và đ c l u thông trên TTCK theo giá c th tr ng

TTCK ph n ánh các quan h trao đ i, mua bán quy n s h u t li u s n xu t và v n

b ng ti n, t c là mua bán quy n s h u v n Trong n n kinh t th tr ng, v n đ c

l u thông nh m t lo i hàng hóa có giá tr và giá tr s d ng TTCK là m t hình thái

phát tri n cao c a n n s n xu t hàng hóa

1.1.2 Ch c n ng vƠ vai trò c a th tr ng ch ng khoán

 Huy đ ng v n đ u t cho n n kinh t

Khi các nhà đ u t mua ch ng khoán do các Công ty phát hành, s ti n nhàn r i c a

h đ c đ a vào ho t đ ng s n xu t kinh doanh và qua đó góp ph n m r ng s n xu t

xã h i Thông qua TTCK, Chính ph và chính quy n các đ a ph ng c ng huy đ ng

đ c các ngu n v n cho m c đích s d ng và đ u t phát tri n h t ng kinh t , ph c v

các nhu c u chung c a xã h i

 Cung c p môi tr ng đ u t cho công chúng

TTCK cung c p cho công chúng m t môi tr ng đ u t lành m nh v i các c h i

l a ch n phong phú Các lo i ch ng khoán trên th tr ng r t khác nhau v tính ch t,

th i h n và đ r i ro, cho phép các nhà đ u t có th l a ch n lo i hàng hóa phù h p

v i kh n ng, m c tiêu và s thích c a mình

 T o môi tr ng giúp chính ph th c hi n các chính sách kinh t v mô

Các ch s c a TTCK ph n ánh đ ng thái c a n n kinh t m t cách nh y bén và

chính xác Giá các ch ng khoán t ng lên cho th y nhà đ u t đang m r ng ho t đ ng

đ u t , n n kinh t t ng tr ng và ng c l i giá ch ng khoán gi m s cho th y các d u

hi u tiêu c c c a n n kinh t Vì th , TTCK đ c g i là phong v bi u c a n n kinh t

và là m t công c quan tr ng giúp chính ph th c hi n các chính sách kinh t v mô

Thông qua TTCK, Chính ph có th mua và bán trái phi u Chính ph đ t o ra ngu n thu bù đ p thâm h t ngân sách và qu n lý l m phát Ngoài ra, Chính ph c ng có th s

d ng m t s chính sách, bi n pháp tác đ ng vào TTCK nh m đ nh h ng đ u t đ m

b o cho s phát tri n cân đ i c a n n kinh t

Vai trò

 T o tính thanh kho n cho các ch ng khoán

Nh có th tr ng ch ng khoán các nhà đ u t có th chuy n đ i các ch ng khoán

h s h u thành ti n m t ho c các lo i ch ng khoán khác khi h mu n Kh n ng

thanh kho n (kh n ng chuy n đ i thành ti n m t) là m t trong nh ng đ c tính h p d n

c a ch ng khoán đ i v i nhàđ u t ây là y u t cho th y tính linh ho t, an toàn c a

v n đ u t TTCK ho t đ ng càng n ng đ ng và có hi u qu thì càng có kh n ng nâng

cao tính thanh kho n c a các ch ng khoán giao d ch trên th tr ng

 ánh giá ho t đ ng c a các doanh nghi p

Thông qua giá ch ng khoán, ho t đ ng c a các doanh nghi p đ c ph n ánh m t

cách t ng h p và chính xác, giúp cho vi c đánh giá và so sánh ho t đ ng c a các doanh

nghi p đ c nhanh chóng và thu n ti n, t đó c ng t o ra đ c m t môi tr ng c nh

tranh lành m nh nh m nâng cao hi u qu s d ng v n, kích thích áp d ng công ngh

m i, c i ti n s n ph m

S bi n đ ng không ng ng c a giá ch ng khoán, đ c bi t là giá c phi u, nhà đ u t

có th đánh giá doanh nghi p m t cách khách quan và khoa h c t i b t k th i đi m

công ty c ph n qua vi c qu ng bá th ng hi u, đ nh giá doanh nghi p, b o lãnh phát

hành, phân ph i ch ng khoán m t cách nhanh chóng, t o tính thanh kho n cho chúng

và nh th thu hút các nhà đ u t đ n góp v n vào công ty c ph n

Ng c l i, chính s phát tri n c a mô hình công ty c ph n đã làm phong phú và đa

d ng các lo i hàng hóa trên TTCK, thúc đ y s phát tri n sôi đ ng c a TTCK

Có th nói TTCK và công ty c ph n là β đ nh ch song hành h tr cùng phát tri n

 Thu hút v n đ u t n c ngoài

TTCK không nh ng thu hút các ngu n v n trong n i đ a mà còn giúp Chính ph và

doanh nghi p th phát hành trái phi u ho c c phi u công ty ra th tr ng v n qu c t

đ thu hút thêm ngo i t Vi c thu hút v n đ u t n c ngoài qua kênh ch ng khoán

FPI (Foreign Portfolio Investment) là an toàn và hi u qu vì các ch th phát hành

đ c toàn quy n s d ng v n huy đ ng cho m c đích riêng mà không b ràng bu c b i

b t k đi u ki n nào c a các nhà đ u t n c ngoài

1.1.3 Phân lo i th tr ng ch ng khoán

C n c vào s luân chuy n c a các ngu n v n: th tr ng s c p và th tr ng th

c p

C n c vào ph ng th c ho t đ ng c a th tr ng: th tr ng ch ng khoán bao g m

S giao d ch ch ng khoán (th tr ng t p trung) và th tr ng OTC (th tr ng phi t p

trung)

C n c vào hàng hóa trên th tr ng: th tr ng ch ng khoán c ng có th đ c

phân thành các th tr ng: th tr ng c phi u, th tr ng trái phi u, th tr ng các

công c ch ng khoán phái sinh

1.2 Ch s giá c phi u

1.2.1 Khái ni m v ch s giá c phi u

Ch s giá c phi u là ch s giá đ c dùng đ ph n ánh s bi n đ ng c a giá c

phi u niêm y t trên m t TTCK nh t đ nh t i m t th i đi m so v i th i đi m g c hay

nói cách khác ch s giá c phi u là thông tin th hi n giá c phi u bình quân hi n t i

so v i giá bình quân th i đi m g c đã ch n

Ch s giá c phi u là phong v bi u th hi n tình hình ho t đ ng c a th tr ng

ch ng khoán Ch s giá c phi u r t quan tr ng đ i v i nhà đ u t cá nhân, t ch c,

các qu đ u t , chuyên gia t v n, môi gi i và các nhà ho ch đ nh chính sách

Ch s giá c phi u t ng cho th y toàn b hay đa s các c phi u t ng giá và ng c

l i S bi n đ ng c a th tr ng ch ng khoán có t ng quan ch t ch v i n n kinh t ,

khi kinh t t ng tr ng thông th ng các nhà đ u t tin r ng ho t đ ng kinh doanh c a

doanh nghi p s kh quan h n do đó nhu c u c phi u s t ng kéo theo giá c phi u

trên th tr ng s t ng và khi n ch s giá ch ng khoán t ng Ng c l i, khi kinh t suy

thoái hay s t gi m nhà đ u t s bi quan v ho t đ ng kinh doanh c a các doanh

nghi p vì th nhu c u c phi u s gi m, khi n giá c phi u gi m và TTCK s t gi m

1.2.3 Các p h ng pháp tính ch s giá c phi u

Hi n nay, trên th gi i th ng dùng η ph ng pháp đ tính ch s giá c phi u, đó

là:

 Ph ng pháp bình quân gi n đ n

Công th c đ n gi n là l y t ng th giá c a ch ng khoán chia cho s l ng ch ng

khoán tham gia tính toán:

IP=Pi/n

Trong đó:

IP: giá bình quân

Pi: giá c a ch ng khoán i

n: s l ng ch ng khoán đ a vào tính toán

Các ch s Dow jones c a M , Nikkei 225 c a Nh t, MBI c a Ý áp d ng ph ng pháp này Ph ng pháp này s t t khi m c giá c a các c phi u tham gia niêm y t khá

đ ng đ u, hay đ l ch chu n c a nó th p

 Ch s giá bình quân gia quy n

Là ch s đ c tính có s tham gia c a kh i l ng, có ngh a là bi n đ i giá c a

nh ng nhân t có t tr ng kh i l ng trong t ng th càng l n thì nh h ng càng nhi u

đ n ch s giá chung và ng c l i

I= =1

0

=1

Trong đó:

I: Ch s giá bình quân gia quy n

Pi: giá th i k báo cáo

P0: giá th i k g c

Q: kh i l ng (quy n s ), có th theo k g c ho c k báo cáo c ng có th là

c c u c a kh i l ng th i đi m tính toán

i: c phi u i tham gia tính ch s giá

n: s l ng c phi u đ a vào tính ch s giá

 Ph ng pháp Laspeyres

Ch s giá bình quân Laspeyres là ch s giá bình quân gia quy n giá tr , l y quy n

s là s c phi u niêm y t th i k g c Nh v y, k t qu tính s ph thu c vào c c u

i: c phi u i tham gia tính ch s giá

n: s l ng c phi u đ a vào tính ch s bình quân Laspeyres

 Ph ng pháp Passcher

ây là lo i ch s giá c phi u thông d ng nh t và nó là ch s giá bình quân gia

quy n giá tr v i quy n s là s l ng ch ng khoán niêm y t th i k tính toán

Ch s giá bình quân Passcher là ch s giá bình quân gia quy n giá tr l y quy n s

là quy n s th i k tính toán, vì v y k t qu tính s ph thu c vào c c u quy n s (c

c u ch ng khoán niêm y t) th i k tính toán

Các ch s KOSPI (Hàn Qu c), S&P500 (M ), ET-SE 100 (Anh), TOPIX (Nh t), CAC (Pháp), TSE ( ài Loan), Hangseng (H ng công) đ u áp d ng ph ng pháp này

Các ch s Value line (M ); FT-30 (Anh) áp d ng ph ng pháp bình quân nhân gi n

đ n này

1.3 Tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n ch s giá c phi u

1.3.1 S l c lý thuy t v các nhân t kinh t v mô

1.3.1.1 L m phát

Khái ni m: L m phát là hi n t ng cung ti n t kéo dài làm cho m c giá c chung

c a n n kinh t t ng lên liên t c trong m t th i gian nh t đ nh

B n ch t: L m phát là m t hi n t ng ti n t khi nh ng bi n đ ng t ng lên c a giá

c di n ra trong m t th i gian dài

Nguyên nhân gây ra l m phát

 Xét theo ngu n g c:

Nguyên nhân c b n và sâu xa: n n kinh t qu c dân b m t cân đ i, s n xu t sút

kém, ngân sách qu c gia b thâm h t d n đ n l m phát

Nguyên nhân tr c ti p: cung ti n t t ng tr ng quá m c c n thi t

 Xét theo ch quan-khách quan:

Nguyên nhân ch quan: nh ng chính sách qu n lý kinh t không phù h p v i Nhà

n c nh chính sách c c u kinh t , chính sách lãi su t, chính sách thu …làm cho n n

kinh t b m t cân đ i, hi u qu s n xu t b sút kém, nh h ng đ n n n tài chính qu c

gia

Nguyên nhân khách quanμ thiên tai, đ ng đ t, song th n…là nh ng nguyên nhân b t

kh kháng ho c n n kinh t sau chi n tranh b tàn phá, tình hình bi n đ ng c a th

tr ng nhiên li u, vàng, ngo i t th gi i… d n t i thi u hàng hóa, đ ng ti n m t giá

 Xét theo lý thuy t cung c u:

L m phát do ti n t : là m t l ng cung ti n l n đã đ c đ a vào l u thông Ch ng

h n do NHTW tung n i t ra đ mua ngo i t vào đ gi cho đ ng ti n ngo i t kh i

m t giá so v i trong n c hay do Chính ph th c hi n chính sách n i l ng ti n t đ

giúp v n cho các doanh nghi p…

L m phát do c u kéo: x y ra khi m c t ng c u t ng trong khi t ng cung không thay

đ i hay nhanh h n so v i m c cung Lúc đó m t l ng ti n l n đ c dùng đ mua m t

l ng hàng hóa không t ng x ng làm cho giá c t ng lên

L m phát do chi phí đ y: x y ra do t ng chi phí s n xu t ho c khi n ng l c s n xu t

c a qu c gia gi m sút và có th phát tri n ngay c khi th t nghi p và vi c s d ng ngu n l c th p

L m phát “ngo i nh p”μ do giá các s n ph m trên th tr ng th gi i t ng nh h ng

đ n s n ph m trong n c

1.3.1.2 Lãi su t

Khái ni m: Lãi su t là t l % gi a kho n ti n ng i đi vay ph i tr thêm cho ng i

cho vay trên t ng s ti n vay trong m t th i h n nh t đ nh đ đ c s d ng ti n vay đó

Vai trò c a lãi su t

t m kinh t vi mô, lãi su t là c s đ cá nhân và t ch c đ a ra các quy t đ nh

kinh t nh μ chi tiêu hay đ dành ti n ti t ki m, đi vay đ tài tr cho các kho n đ u t

hay s d ng v n t có… t m kinh t v mô lãi su t là m t trong nh ng công c đi u

hành kinh t c a Chính ph B ng vi c đi u ch nh lãi su t, Chính ph có th tác đ ng

đ n các chi tiêu v l m phát, th t nghi p, ho t đ ng đ u t hay m c tiêu dùng c a

ng i dân

N n kinh t m , chính sách lãi su t còn đ c s d ng nh là m t công c góp ph n

đi u ti t đ i v i các lu ng v n đi vào hay đi ra đ i v i m t n c, tác đ ng t giá và

đi u ti t s n đ nh c a t giá i u này không nh ng tác đ ng tr c ti p đ n đ u t

phát tri n kinh t mà còn tác đ ng đ n cán cân thanh toán và các quan h th ng m i

qu c t c a n c đó v i n c ngoài

Phân lo i lãi su t

 Phân lo i theo ngu n s d ng:

Lãi su t huy đ ng là lo i lãi su t quy đ nh t l ph i tr cho các hình th c nh n ti n

g i c a khách hàng

Lãi su t cho vay là lo i lãi su t quy đ nh t l lãi mà ng i đi vay ph i tr cho ng i

cho vay

 Phân lo i theo giá tr th c:

Lãi su t danh ngh aμ là lo i lãi su t đ c xác đ nh cho m i k h n g i ho c vay, th

hi n trên quy c gi y t đ c th a thu n

Lãi su t th c: là lo i lãi su t xác đ nh giá tr th c c a kho n lãi đ c tr ho c đ c

thu Lãi su t th c b ng lãi su t danh ngh a tr l m phát

 Phân lo i theo ph ng pháp tính lụi:

Lãi su t đ nμ là t l theo n m tháng ngày c a ti n lãi so v i ti n vay ban đ u không

g p lãi vào ti n vay ban đ u đ tính lãi th i h n k ti p

Lãi su t kép: là t l theo n m tháng ngày c a ti n lãi so v i ti n vay, s ti n vay này t ng lên do có g p lãi qua th i k cho vay

 Phân lo i theo lo i ti n:

Lãi su t n i t : là lo i lãi su t áp d ng đ tính toán cho đ ng n i t (k c lãi su t huy đ ng và lãi su t cho vay)

Lãi su t ngo i t : là lo i lãi su t áp d ng đ tính toán cho đ ng ngo i t (k c lãi

su t huy đ ng và lãi su t cho vay)

 Phân lo i theo đ dài th i h n:

Lãi su t ng n h n: là lo i lãi su t áp d ng cho các kho n huy đ ng và kho n vay

T giá h i đoái là quan h so sánh gi a hai ti n t c a hai n c v i nhau mà trong

th i đ i ngày nay so sánh đó là s so sánh s c mua c a các ti n t

Phân lo i t giá

C n c vào cá c nghi p v trên th tr ng ngo i h i: t giá đ c niêm y t t i ngân

hàng là t giá c s đ xác đ nh các m c t giá khác Khi niêm y t t giá h i đoái, ngân hàng th ng công b t giá bán và t giá mua T giá bán bao gi c ng cao h n t giá

mua và kho n chênh l ch này là l i nhu n kinh doanh ngo i h i c a ngân hàng

Phân tích d i góc đ t giá là công c đi u ti t c a Nhà n c: các n c đang

phát tri n ngoài th tr ng ngo i h i chính th c còn hình thành th tr ng ngo i h i t

do Do đó, bên c nh t giá chính th c do nhà n c quy đ nh còn có t giá th tr ng do

quan h cung c u ngo i h i trên th tr ng này quy t đ nh

C n c vào ph ng pháp xác đ nh t giá: có th chia thành t giá danh ngh a và t

giá th c t T giá danh ngh a là giá c c a m t đ ng ti n đ c bi u th thông qua m t

đ ng ti n khác mà không đ c p đ n t ng quan s c mua hàng hóa và d ch v gi a

chúng T giá th c b ng t giá danh ngh a đ c đi u ch nh b i thay đ i trong t ng

quan giá c trong n c và n c ngoài T giá th c là th c đo đ y đ s c c nh tranh

hàng hóa c a Vi t Nam so v i n c ngoài, ngh a là khi phân tích s c c nh tranh qu c

t hàng hóa Vi t Nam ph i đ c p không nh ng thay đ i trong t giá danh ngh a mà

còn ph i đ c p đ n t ng quan thay đ i giá c n c ngoài so v i n i đ a

T giá t ng ngh a là ngo i t t ng giá (n i t gi m giá) đi u này s kích thích xu t

kh u

T giá gi m ngh a là ngo i t gi m giá (n i t t ng giá) đi u này kích thích nh p

kh u

1.3.1.4 Cung ti n

Khái ni m: Cung ti n là m t khái ni m kinh t v mô, đ ch l ng cung c p ti n t

trong n n kinh t nh m đáp ng nhu c u mua hàng hóa, d ch v , tài s n,… c a các cá

nhân (h gia đình) và doanh nghi p (không k các t ch c tín d ng)

Các thành ph n c a cung ti n bao g m c s ti n (M0), ti n giao d ch (M1) và cung

ti n m r ng (M2), M3:

M0 bao g m ti n m t ngoài ngân hàng và ti n m t dành cho d tr trong ngân hàng

M0 là thành ph n có m c đ thanh kho n cao nh t trong các thành ph n c a cung ti n

M1 bao g m ti n m t ngoài ngân hàng và ti n g i không k h n đ s d ng chi

phi u, th ghi n (th thanh toán) M1 là b ph n có tính thanh kho n cao ph c v ch

y u cho nhu c u giao d ch

M2 bao g m M1 và ti n g i có k h n M2 kém linh ho t h n M1 nh ng s ki m soát

M2 là h t s c quan tr ng b i vì ti n g i có k h n và không k h n th ng xuyên

chuy n hóa cho nhau ây là kh i ti n coi nh ch tiêu ki m soát chính th c

M3 là cung ti n ph m vi c c r ng, bao g m M2+tín phi u, trái phi u do chính ph , doanh nghi p và các t ch c phát hành

Ngân hàng trung ng ki m soát l ng cung ti n trong n n kinh t thông qua các

công c t l d tr b t bu c, lãi su t chi t kh u và th tr ng m M c đích cu i cùng

c a đi u ch nh l ng cung ti n c a NHTW là th c thi chính sách ti n t nh m n đ nh

kinh t

1.3.2.1 Tác đ ng c a l m phát đ n ch s giá c phi u

L m phát đ c th hi n thông qua ch s giá c (CPI), CPI t ng s nh h ng đ n

th tr ng ch ng khoán nói chung và t ng c phi u nói riêng

Th nh t, theo ph ng trình Fisher thì lãi su t danh ngh a b ng lãi su t th c c ng

v i t l l m phát: ie

=ir+e Do đó, khi l m phát d ki n thay đ i theo chi u h ng t ng

s làm lãi su t danh ngh a t ng, lãi su t t ng khi n chi phí s d ng v n c a doanh nghi p t ng và đi u này nh h ng đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p c ng nh giá c phi u c a các công ty niêm y t trên th tr ng

Th hai, khi l m phát t ng khi n chi phí đ u vào c a doanh nghi p nh chi phí

nguyên v t li u, ti n l ng nhân công, chi phí s d ng v n t ng Do đó, doanh nghi p

ph i t ng giá bán đ i v i s n ph m đ u ra, đi u này s gây khó kh n v vi c tiêu th

s n ph m c a doanh nghi p Vì th l i nhu n, c t c c a các doanh nghi p s t gi m, c phi u tr nên kém h p d n đ i v i nhà đ u t kéo theo s s t gi m c a các c phi u

trên TTCK

Th ba, th tr ng ch ng khoán th c ch t là m t kênh huy đ ng v n cho n n kinh

t , cho doanh nghi p và c ng là kênh đ u t cho các nhà đ u t tài chính Do đó, trong

m t n n kinh t khi s c mua c a đ ng ti n gi m, nhà đ u t s ti n hành tái c c u danh m c đ b o toàn v n và l i nhu n H s bán ra nh ng c phi u “x u”, mua vào

nh ng c phi u “t t” làm thay đ i l ng cung c u các lo i c phi u trên th tr ng, qua

đó giá c phi u c ng s thay đ i

Bên c nh đó, bi u hi n c a dòng ti n ch y vào TTCK nh h ng r t l n đ n quy t

đ nh c a nhà đ u t Nh v y, chính sách th t ch t ti n t c a chính ph đ ki m ch

l m phát nh t ng lãi su t chi t kh u, h n ch tín d ng, t ng c ng thu n … c ng làm

gi m l ng cung ti n cho TTCK, nh t là đ i v i các đ i t ng đi vay đ đ u t vào c

phi u Lãi su t chi t kh u c a ngân hàng t ng, các ngân hàng ph i t ng lãi su t huy

đ ng đ hút thêm ti n g i ph c v cho ho t đ ng kinh doanh c a mình Lãi su t ngân hàng tr nên h p d n h n t su t sinh l i t đ u t c phi u s hút m t l ng v n t TTCK sang, các nhà đ u t s thoái v n m t s c phi u và chuy n sang g i ti n Các

bi n đ ng trên đ u có tác đ ng làm thay đ i l ng cung-c u v c phi u trên th

tr ng, qua đó giá c c a c phi u có s bi n đ ng l n

Tóm l i, l m phát tác đ ng ng c chi u đ n ch s ch ng giá c phi u

1.3.2.2 Tác đ ng c a lãi su t đ n ch s giá c phi u

CFt là dòng ti n c a doanh nghi p ho c c t c đ c chia th i k t

Ke: là t su t sinh l i đòi h i c a nhà đ u t

Khi lãi su t t ng ngh a là chi phí c h i c a nhà đ u t b ti n mua c phi u t ng

hay nói cách khác là l i nhu n phi r i ro t ng (b ng t l lãi su t ti n g i ho c lãi su t

trái phi u chính ph ), đi u này khi n nhà đ u t t ng m c t su t sinh l i đòi h i t

đ u t c phi u, do đó theo công th c đ nh giá trên thì giá c phi u gi m xu ng M t

khác, khi lãi su t t ng s có m t l ng ti n l n c a nhà đ u t ch y kh i th tr ng

ch ng khoán đ tìm ki m m c t su t sinh l i phi r i ro t vi c g i ti n ngân hàng

ho c đ u t trái phi u chính ph Và khi lãi su t gi m thì hành đ ng c a nhà đ u t

trên th tr ng theo chi u h ng ng c l i

Bên c nh đó, khi lãi su t t ng c ng nh h ng m nh đ n các nhà đ u t s d ng

v n vay đ đ u t ch ng khoán B i vì, khi lãi su t t ng t su t sinh l i c a nhà đ u t

gi m, nhà đ u t s thoát d n danh m c đ u t c phi u c a h

i v i các doanh nghi p niêm y t

Ta có cách xác đ nh lãi su t cho vay nh sau:

Lãi su t cho vay=chi phí v n vay + M c l i nhu n k v ng

Trong đó : Chi phí v n vay =chi phí v n huy đ ng+chi phí ho t đ ng+chi phí d

phòng r i ro tín d ng+chi phí thanh kho n+chi phí v n ch s h u

Do đó, theo ph ng trình trên khi lãi su t ti n g i t ng, các ngân hàng s t ng lãi

su t cho vay, đi u này khi n chi phí c a vi c s d ng v n vay t ng, gây khó kh n cho

các doanh nghi p ti p c n n vay đ mua máy móc thi t b , nguyên v t li u, m r ng

ho t đ ng s n xu t kinh doanh…Nh v y, s nh h ng x u đ n k t qu ho t đ ng

kinh doanh c a các doanh nghi p niêm y t, d n đ n giá c phi u trên th tr ng gi m

Tóm l i, lãi su t tác đ ng ng c chi u đ n ch s giá c phi u, ngh a là khi lụi su t

t ng ch s giá c phi u s gi m, lãi su t gi m ch s giá c phi u s t ng trong đi u

ki n các y u t khác không đ i

1.3.2.3 Tác đ ng c a t giá đ n ch s giá c phi u

 i v i cá c doanh nghi p có ho t đ ng xu t kh u:

i v i các doanh nghi p xu t kh u: N u đ ng n i t gi m giá, xu t kh u s có l i

h n, đ ng th i doanh nghi p xu t kh u có đ c l i nhu n cao t ho t đ ng kinh

doanh, t su t sinh l i trên c phi u c ng s t ng, nhà đ u t s mua c phi u nhi u

h n và làm cho giá c phi u s cao h n Ng c l i, khi đ ng n i t t ng giá, làm cho t

su t sinh l i trên c phi u c a nh ng doanh nghi p xu t kh u s gi m đi, giá c phi u

c ng s gi m xu ng B i vì, khi đ ng n i t t ng giá s làm gi m kh n ng c nh tranh

c a các doanh nghi p xu t kh u trên th tr ng qu c t và dòng ti n ngo i t thu vào

khi chuy n sang n i t b gi m đi r t nhi u, đi u này nh h ng đ n k t qu l i nhu n

c a các doanh nghi p xu t kh u

Bên c nh đó, đ i v i nh ng công ty đa qu c gia thì dòng ti n h p nh t trong báo cáo

thu nh p c ng b nh h ng b i các dao đ ng t giá, làm cho ng i đ u t có th có

nh ng đánh giá b t l i đ n giá c phi u

 i v i các doanh nghi p nh p kh u: đ i v i các doanh nghi p xu t kh u thì

chính sách t giá t ng (đ ng n i t gi m giá) r t đ c hoan nghênh thì ng c l i các

doanh nghi p nh p kh u r t a chu ng t giá gi m (đ ng n i t t ng giá) Vì khi đó h

đ c nh p kh u máy móc, nguyên v t li u v i giá r , chi phí s n xu t vì th c ng gi m

đi r t nhi u và l i nhu n t ng lên i u này c ng đ ng ngh a v i vi c giá c phi u t ng

lên r t nhi u

 i v i các nhà đ u t n c ngoài: Thông th ng, dòng v n n c ngoài ch y

vào th tr ng tài chính r t m nh đ c bi t là TTCK n i có t su t sinh l i cao Nhà đ u

t n c ngoài ch mua c phi u khi đ ng n i t qu c gia đó y u và bán ra khi đ ng n i

t c a qu c gia đó m nh lên B i vì, khi đ ng n i t y u thì chi phí đ mua c phi u s

ít h n, hay nói cách khác v i cùng m t kh i l ng ngo i t nh ng có th mua đ c

nhi u c phi u h n so v i khi đ ng n i t lên giá Do đó, khi đ ng n i t y u s thu hút nhà đ u t n c ngoài nhi u h n và sau m t th i gian đ u t , h s bán ch ng khoán khi đ ng ti n n i t t ng giá

Nh v y, vi c đ ng n i t m nh lên hay y u đi có th tác đ ng thu n ho c ngh ch

lên ch s giá c phi u, tùy thu c vào t tr ng c a các công ty niêm y t có ho t đ ng

kinh doanh xu t kh u và nh p kh u t i S giao d ch ch ng khoán Bên c nh đó, vi c

đ ng n i t m nh lên hay y u đi c ng tác đ ng đ n dòng ti n c a nhà đ u t n c

ngoài ch y vào th tr ng ch ng khoán và làm nh h ng thu n ho c ngh ch lên ch s

giá c phi u

 khía c nh khác, theo lý thuy t hi u ng Fisher qu c t , m i quan h gi a

chênh l ch lãi su t c a hai n c và thay đ i t giá h i đoái d ki n đ c th hi n qua

Lý thuy t hi u ng Fisher qu c t kh ng đ nh trong ph ng trình (1) r ng khi i h > i f ;

ef s d ng T c là, đ ng ngo i t s t ng giá khi lãi su t n c ngoài th p h n lãi su t trong n c S t ng giá này s c i thi n t su t sinh l i t n c ngoài cho các nhà đ u

t trong n c, làm cho t su t sinh l i t ch ng khoán n c ngoài t ng t v i t su t

sinh l i t ch ng khoán trong n c Ng c l i, khi ih < if; ef s âm T c là, đ ng

ngo i t s gi m giá khi lãi su t n c ngoài cao h n lãi su t trong n c S gi m giá

này s làm gi m t su t sinh l i t ch ng khoán n c ngoài d i góc nhìn c a các nhà

đ u t trong n c, làm cho t su t sinh l i t ch ng khoán n c ngoài không cao h n

t su t sinh l i t ch ng khoán trong n c

Nh v y, khi các y u t khác không đ i nh ng ch có y u t t giá h i đoái thay đ i thì l ng cung c u c a th tr ng ch ng khoán trong n c không thay đ i ngh a là t

giá h i đoái không tác đ ng đ n giá ch ng khoán hay nói cách khác t giá h i đoái không tác đ ng đ n ch s giá c phi u

Tóm l i, t nh ng lý thuy t mà tác gi nêu trên cho th y t giá có th tác đ ng cùng

chi u, ng c chi u ho c không nh h ng đ n ch s giá c phi u

1.3.2.4 Tác đ ng c a cung ti n đ n ch s giá c phi u

Trong giai đo n kinh t suy thoái, mu n kích thích n n kinh t t ng tr ng Chính

ph th ng có ch tr ng m r ng cung ti n Khi đó, lãi su t gi m xu ng và t l t ng

tr ng tín d ng gia t ng B i vì, lãi su t gi m khi n chi phí s d ng v n bình quân c a

doanh nghi p gi m kích thích các doanh nghi p ti p c n ngu n v n vay đ t ng c ng

đ u t tìm ki m c h i l i nhu n t t h n; v phía nhà đ u t trên TTCK có s d ng đòn b y s đ c s d ng v n vay v i chi phí r h n Vì v y, khi cung ti n t ng s kích

thích dòng ti n ch y vào th tr ng ch ng khoán làm gia t ng ch s giá ch ng khoán

Ng c l i, khi chính ph có ch tr ng th t ch t cung ti n đ ki m soát l m phát n

đ nh v mô thì c h i tìm ki m l i nhu n trên TTCK gi m, h qu là ch s giá c phi u

gi m

Theo thuy t s l ng ti n t (N.Gregory Mankiw, Macroeconomics, fifth edition)

M =k*P*Y (trong đó M là l ng cung ti n, k là t l thu nh p đ c gi ti n m t, P là

m c giá chung c a n n kinh t , Y là thu nh p th c t (GDP) c a n n kinh t

Theo ph ng trình trên, gi đ nh trong đi u ki n các y u t khác không đ i, khi Chính

ph phát đi m t tin t c r ng cung ti n trong t ng lai t ng, ng i dân ngh r ng trong

t ng lai m c giá chung c a n n kinh t s t ng, ngh a là l m phát gia t ng L m phát

d ki n t ng thì theo hi u ng Fisher lãi su t danh ngh a hi n t i gia t ng i u này

s nh h ng tiêu c c đ n giá c phi u

Nh v y, nh ng thay đ i trong cung ti n có th nh h ng thu n chi u t i giá c

phi u thông qua nh ng tác đ ng c a nó t i các ho t đ ng kinh t Bên c nh đó, nh ng thay đ i trong cung ti n c ng có th t o ra s gia t ng đ t ng t trong l m phát hi n t i

và c trong t ng lai đi u này s tác đ ng ngh ch chi u đ n giá c phi u c ng nh ch

s giá c phi u

1.4 Các nghiên c u trên th gi i v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n th

tr ng ch ng khoán

1.4.1 Nghiên c u trên th gi i v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n th

tr ng ch ng khoán

Md Mahmudul Alam và Md Gazi Salah Uddin (2009) nghiên c u m i quan h

gi a lãi su t và giá ch ng khoán t i 1η n c phát tri n và các n c đang phát tri n (Úc, Bangladesh, Canada, Chile, Colombia, c, Ý, Jamaica, Nh t b n, Malaysia, Mexico, Philippine, S Africa, Tây Ban Nha và Venezuela), d li u đ c tác gi l y theo tháng,

t tháng 1 n m 1λ88 đ n tháng γ n m β00γ Mô hình tác gi s d ng là mô hình h i quy đa bi n K t qu cho th y t i các n c mà tác gi nghiên c u ngo i tr Philippine

còn l i đ u có m i quan h ngh ch bi n đáng k gi a lãi su t và giá c phi u ho c có

m i quan h ngh ch bi n đáng k gi a nh ng thay đ i c a lãi su t và nh ng thay đ i

c a giá c phi u ho c c hai

Zohaib Khan và c ng s (2012) nghiên c u tác đ ng c a lãi su t, l m phát và t giá đ n ch s ch ng khoán t i Karachi (KSE 100 index) Nhóm tác gi thu th p d li u

theo tháng, t tháng 07/2001-tháng 06/2010 và s d ng mô hình h i quy đa nhân t đ

xem xét m i quan h gi a các bi n K t qu cho th y, lãi su t và l m phát tác đ ng không đáng k đ n KSE 100 index, t giá thì có tác đ ng đáng k đ n KSE 100 index

Muhammed Monjurul Quadir (2012) nghiên c u s nh h ng c a lãi su t trái

phi u, s n xu t công nghi p đ n sàn giao d ch ch ng khoán Dhaka, d li u đ c thu

th p theo tháng t tháng 1/β000 đ n tháng 2/2007 Tác gi s d ng mô hình ARIMA

(Autogressive intergrated Moving Average) K t qu cho th y m i t ng quan d ng

gi a lãi su t trái phi u, s n xu t công nghi p v i th tr ng ch ng khoán Dhaka

1.4.2 Nghiên c u trên th gi i v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n th

tr ng ch ng khoán có s d ng mô hình hi u ch nh sai s Véc t (VECM)

và ki m đ nh đ ng liên k t

Naeem Muhammad và Abdul Rasheed (2001) nghiên c u m i quan h gi a giá

ch ng khoán và t giá t i các n c Nam Á (Pakistan, India, Bangladesh và Sri Lanka)

D li u đ c thu th p theo tháng, t tháng 1 n m 1λλ4 đ n tháng 1β n m β000 Hai tác

gi áp d ng ki m đ nh đ ng liên k t, mô hình hi u ch nh sai s (ECM) và ki m đ nh

nhân qu đ xác đ nh m i quan h ng n và dài h n K t qu , cho th y không có m i

quan h trong ng n và dài h n gi a giá ch ng khoán v i t giá Pakistan và n

T i Bangladesh và Sri Lanka, t giá và giá ch ng khoán không có m i t ng quan

trong ng n h n, tuy nhiên l i có m i quan h nhân qu hai chi u trong dài h n

Abeyratna Gunasekarage và c ng s (2004) nghiên c u nh h ng c a các nhân

t kinh t v mô đ n th tr ng ch ng khoán c a n n kinh t m i n i Nam Á ( n ,

Pakistan, Nepal, Bhutan và Bangladesh, Sri Lanka và Maldives) Bi n kinh t v mô

nghiên c u g m cung ti n, lãi su t trái phi u chính ph , l m phát, t giá D li u đ c

thu th p theo tháng, t tháng 1 n m 1λ8η đ n tháng 1β n m β001 Nhóm tác gi s

d ng ki m đ nh nghi m đ n v , đ ng liên k t, mô hình hi u ch nh sai s véc t

(VECM), hàm ph n ng đ y và phân tích phân rã ph ng sai đ xem xét m i quan h

ng n và dài h n gi a các bi n kinh t v mô v i ch s ch ng khoán K t qu cho th y

m i quan h cân b ng trong dài h n gi a giá ch ng khoán và các nhân t v mô Theo

mô hình VECM trong nghiên c u thì đ tr l m phát, cung ti n, lãi su t có nh h ng đáng k đ n th tr ng ch ng khoán Theo phân tích phân rã ph ng sai thì s bi n

đ ng c a ch s ch ng khoán ph n l n là do chính nó gi i thích, các bi n v mô ch đóng góp ph n nh vào s gi i thích s bi n đ ng c a ch s giá ch ng khoán Tuy

nhiên, phân tích b i hàm ph n ng đ y thì cho th y s nh h ng c a các bi n v mô

lên TTCK ngay l p t c

Mohamed Asmy và c ng s (2009) nghiên c u s nh h ng c a các bi n kinh t

v mô lên giá ch ng khoán t i Malaysia tr c và sau kh ng ho ng b ng cách s d ng

mô hình hi u ch nh sai s (ECM) Các bi n v mô đ c s d ng trong nghiên c u là

l m phát, cung ti n và t giá h i đoái danh ngh a có hi u l c, d li u đ c l y theo

tháng v i th i k tr c kh ng ho ng (giai đo n 1987 – 1995) và sau kh ng ho ng (giai

đo n 1999 – 2007) K t qu tìm th y m i quan h trong dài h n gi a các bi n trong

th i k tr c và sau kh ng ho ng, s m t cân b ng trong ng n h n đ c đi u ch nh

trong dài h n Bên c nh đó, trong dài h n cho th y m i quan h đ ng bi n gi a l m

phát và giá ch ng khoán, m i quan h ngh ch bi n gi a cung ti n và giá ch ng khoán,

đ i v i t giá xét trong dài h n c a th i k tr c kh ng ho ng thì có m i quan h đ ng

bi n v i giá ch ng khoán, sau kh ng ho ng thì m i quan h này là ngh ch bi n K t

qu hàm xung đ ng ph n ng cho th y giá ch ng khoán có m i quan h đ ng bi n v i

t giá và cung ti n trong ng n h n, nh ng ngh ch bi n trong dài h n

Nadeem Sohail và Zakir Hussain (2009) nghiên c u m i quan h ng n và dài h n

gi a các bi n kinh t v mô và ch s giá ch ng khoán LSE25 (LSE _Lahore stock

exchange) Pakistan S d ng d li u theo tháng, t tháng 1β/β00β đ n tháng 6/2008

Tác gi s d ng ki m đ nh đ ng liên k t, mô hình VECM và phân tích phân rã ph ng sai đ phân tích m i t ng quan K t qu cho th y, trong dài h n có s tác đ ng ng c

chi u gi a CPI (consumer price index _ch s giá tiêu dùng) đ n ch s giá ch ng

khoán LSE25; ch s s n xu t công nghi p, t giá h i đoái th c có hi u l c, cung ti n tác đ ng cùng chi u lên ch s giá ch ng khoán LSE25

Shahnaz Mashayekh và c ng s (2011) nghiên c u m i quan h gi a l m phát, lãi

su t ti n g i, lãi su t trái phi u chính ph , t l t ng tr ng c a giá vàng và ch s

ch ng khoán Tehran (th tr ng ch ng khoán Iran) Th i gian nghiên c u t tháng 4

n m 1λλ8 đ n tháng γ n m β008 Nhóm tác gi s d ng mô hình VAR, ki m đ nh

đ ng liên k t Jonhansen và mô hình VECM K t qu cho th y m i quan h đ ng bi n

và có Ủ ngh a th ng kê gi a l m phát và ch s ch ng khoán Tehran; m i quan h

ng c chi u, có Ủ ngh a th ng kê gi a lãi su t ti n g i và ch s ch ng khoán trong dài

h n Ng c l i, v i hai y u t trên thì trong dài h n m i quan h gi a giá vàng và ch

s ch ng khoán không có Ủ ngh a th ng kê nh ng trong ng n h n gi a chúng có m i

t ng quan ng c chi u

Mahedi Masuduzzaman (2011) nghiên c u tác đ ng c a các bi n kinh t v mô lên

t su t sinh l i c a th tr ng ch ng khoán c và Anh Bi n v mô đ c ch n là

l m phát (CPI), lãi su t, t giá, cung ti n và s n xu t công nghi p v i d li u t tháng 2/1999 - tháng 1/2011 Tác gi áp d ng ki m đ nh đ ng liên k t Jonhansen, mô hình

hi u ch nh sai s (ECM), phân tích phân rã ph ng sai và hàm xung đ ng ph n h i

K t qu cho th y có m i quan h gi a các bi n v mô và ch ng khoán t i c và Anh

trong ng n và dài h n C th , m i quan h nhân qu t i c: trong ng n h n quan h nhân qu xu t phát theo chi u t DAX30 đ n CPI, cung ti n đ n DAX30 và s n xu t

công nghi p (IP) đ n DAX30 Các quan h nhân qu trong dài h n xu t phát theo chi u CPI đ n DAX30 và t t giá h i đoái đ n DAX30 Ch có m t m i quan h duy trì c

ng n h n và dài h n, đó là DAXγ0 đ n s n xu t công nghi p i v i V ng qu c

Anh, tác gi th y r ng trong ng n h n m i quan h nhân qu theo chi u t FTSE100

đ n lãi su t, FTSE100 đ n cung ti n, FTSE100 đ n t giá, t giá đ n FTSE100 và

FTSE100 đ n s n xu t công nghi p M i quan h nhân qu dài h n theo chi u CPI đ n

FTSE100 M i quan h duy trì c ng n h n và dài h n theo chi u t FTSE100 đ n CPI,

cung ti n đ n FTSE100 và IP đ n FTSE100

Seyed Mehdi Hosseini và c ng s (2011) nghiên c u vai trò c a các bi n kinh t v

mô đ i v i ch s ch ng khoán t i b n n c có n n kinh t m i n i-Brazil, Nga, n

, Trung Qu c Các tác gi đã s d ng ki m đ nh đ ng liên k t và mô hình h i quy

hi u ch nh sai s véc t (VECM) B n bi n v mô là giá d u, cung ti n m r ng (M2),

s n xu t công nghi p, l m phát K t qu cho th y m i quan h trong ng n và dài h n

gi a các bi n v mô và th tr ng ch ng khoán c a hai n c Trong dài h n, giá d u và

cung ti n có m i quan h đ ng bi n v i ch s giá ch ng khoán c a Trung Qu c,

ngh ch bi n v i ch s giá ch ng khoán c a n S n xu t công nghi p tác đ ng

ngh ch bi n v i ch s giá ch ng khoán c a Trung Qu c L m phát tác đ ng cùng

chi u đ i v i ch s ch ng khoán c hai qu c gia Trong ng n h n, giá d u có tác đ ng

cùng chi u v i ch s ch ng khoán n , ng c chi u v i ch s ch ng khoán

Trung Qu c nh ng l i không có Ủ ngh a th ng kê Cung ti n tác đ ng cùng chi u lên

ch s ch ng khoán Trung Qu c còn n thì ng c l i, tuy nhiên đ u này c ng không có Ủ ngh a th ng kê

Shahnaz Mashayekh và c ng s (2011) nghiên c u tác đ ng c a các nhân t kinh

t v mô đ n các ch s t i s giao d ch ch ng khoán Tehran (Tehran Stock

Exchange_TSE) c a Iran Trong nghiên c u này bi n v mô đ c xác đ nh là l m phát,

lãi su t ti n g i, lãi su t trái phi u ch nh ph , t l thay đ i c a giá vàng và ch s

TEDPIX (Tehran Dividend and Price Index) đ i di n cho m t trong các ch s ch ng

khoán t i s giao d ch ch ng khoán Tehran D li u đ c thu th p theo tháng v i th i

gian nghiên c u t tháng 4/1998 - 3/2008, tác gi s d ng mô hình VAR và ki m đ nh

đ ng liên k t Jonhansen đ nghiên c u m i liên h gi a các nhân t v mô và TSE K t

qu nghiên c u cho th y trong ng n h n m i quan h gi a l m phát và TSE là ng c

chi u nh ng không có Ủ ngh a th ng kê, lãi su t ti n g i và t l thay đ i c a giá vàng

t ng quan ng c chi u v i TSE, lãi su t trái phi u chính ph t ng quan cùng chi u

Trong dài h n, l m phát và lãi su t trái phi u chính ph t ng quan cùng chi u v i

TSE, lãi su t ti n g i t ng quan ng c chi u v i TSE, trong khi đó m i quan h gi a

t l thay đ i c a giá vàng và TSE không có Ủ ngh a th ng kê

J K M Kuwornu (2012) nghiên c u nh h ng c a các bi n kinh t v mô lên th

tr ng ch ng khoán Ghana v i vi c s d ng mô hình đ ng liên k t và hi u ch nh sai s

(ECM) Các bi n v mô đ c s d ng trong nghiên c u này là l m phát, giá d u, t giá

và lãi su t trái phi u, v i d li u đ c l y theo tháng t tháng 1/1λλβ đ n tháng

12/2008 Tác gi đã tìm th y m i quan h cân b ng trong dài h n gi a b n bi n v mô

và th tr ng ch ng khoán Ghana Trong ng n h n, lãi su t trái phi u có s nh h ng

tích c c đáng k (m i quan h đ ng bi n), l m phát có m i quan h ng c chi u đ n

th tr ng ch ng khoán Ghana K t qu c ng cho th y 79% m t cân b ng trong ng n

h n đ c đi u ch nh trong dài h n

Muhammad Mubashir Hussain, Muhammad Aamir (2012) nghiên c u m i quan

h ng n và dài h n gi a ch s giá ch ng khoán Karachi và m t vài bi n v mô

Pakistan D li u đ c thu th p theo tháng t tháng 1/β001 đ n tháng 12/2010 Các

bi n v mô trong nghiên c u này là t giá, d tr ngo i t , ch s s n xu t công nghi p,

lãi su t, nh p kh u, cung ti n, ch s giá bán s và xu t kh u Tác gi s d ng ki m

đ nh ADF đ ki m đ nh tính d ng, ki m đ nh đ ng liên k t Jonhansen, ki m đ nh nhân

qu và mô hình hi u ch nh sai s véc t (VECM) Nghiên c u đã tìm th y m i quan h

dài h n gi a ch s ch ng khoán Karachi và các bi n v mô C th , d tr ngo i h i,

lãi su t, nh p kh u, cung ti n và ch s bán s có m i t ng quan d ng cùng chi u đáng k v i giá ch ng khoán Trong khi đó, t giá và xu t kh u tác đ ng ng c chi u

nh ng không đáng k đ n giá c phi u; ch s giá s n xu t công nghi p có m i quan h

ng c chi u và đáng k v i giá c phi u Bên c nh đó, phân tích nhân qu Granger cho

th y cung ti n và ch s bán s có quan h nhân qu hai chi u; t giá, d tr ngo i h i

và nh p kh u có quan h m t chi u v i ch s giá ch ng khoán Karachi, trong khi đó

ch s giá s n xu t công nghi p, lãi su t và xu t kh u không có m i quan h nhân qu

Samuel Antwi và c ng s (2012) nghiên c u s nh h ng c a các bi n kinh t v

mô lên giá ch ng khoán Ghana D li u đ c l y theo tháng, t tháng 1/2001 đ n

tháng 12/2011 Nghiên c u c a tác gi thi t l p s cân b ng trong dài h n và m i quan

h nhân qu gi a GSE All-share index v i lãi su t, t giá Mô hình VECM đ c s

d ng, k t qu cho th y t n t i m i quan h cân b ng dài h n gi a các bi n và quan h nhân qu m t chi u xu t phát t nh ng thay đ i trong lãi su t và t giá đ n th tr ng

ch ng khoán Ghana

Naik Pramod Kumar and Padhi Puja (2012) nghiên c u tác đ ng c a các nhân t

kinh t v mô đ n ch s th tr ng ch ng khoán n (BSE Sensex) M c tiêu c a nghiên c u này là nghiên c u m i quan h gi a th tr ng ch ng khoán n và ch

s s n xu t công nghi p, ch s giá bán s , cung ti n, lãi su t trái phi u và t giá D

li u đ c l y theo tháng t tháng 04/1994 - tháng 06/2011, tác gi s d ng mô hình

VECM và ki m đ nh đ ng liên k t Jonhansen đ phát hi n m i liên h cân b ng trong

dài h n gi a các nhân t v mô và th tr ng ch ng khoán K t qu nghiên c u cho

th y m i quan h cân b ng trong dài h n gi a các nhân t v mô và BSE Sensex Trong

dài h n, giá ch ng khoán t ng quan d ng v i cung ti n và ch s s n xu t công

nghi p, t ng quan âm v i l m phát, t ng quan không đáng k v i t giá và lãi su t

trái phi u chính ph

K t lu n ch ng 1:

Ch ng này đã làm rõ đ c khái ni m v TTCK, ch s giá c phi u, cách tính ch

s giá c phi u đ ng th i nh n bi t đ c vai trò r t quan tr ng c a TTCK trong n n

kinh t v i ch c n ng huy đ ng v n, cung c p môi tr ng đ u t cho công chúng và

t o môi tr ng giúp chính ph đi u hành các chính sách kinh t v mô

V i nh ng phân tích lý thuy t v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n ch s

giá c phi u đã cho th y k t qu không có s nh t quán Ch ng h n, khi xét khía

c nh này thì nhân t v mô tác đ ng cùng chi u lên ch s giá c phi u, khía c nh khác thì tác đ ng ng c chi u

B ng ch ng c a các nghiên c u th c nghi m trên th gi i c ng ch ra tác đ ng c a

y u t v mô đ n TTCK c ng nh m i t ng quan gi a chúng trong ng n và dài h n

Tuy nhiên, m i t ng quan này không có s th ng nh t khi nghiên c u các qu c gia

khác nhau M i nhân t v mô có th tác đ ng cùng chi u hay ngh ch chi u ho c không tác đ ng đ n giá c phi u nói riêng và TTCK nói chung trong ng n và dài h n tùy vào

th i gian nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u, đ c thù v chính sách kinh t v mô c a

m i qu c gia Vì v y không th d a vào lý thuy t hay suy lu n đ đ a ra k t lu n v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n TTCK nói chung và ch s giá c phi u nói

riêng mà đ a ra k t lu n ph i d a vào nghiên c u đ nh l ng trong m t kho ng th i gian xác đ nh v i ph ng pháp nghiên c u phù h p

Ch ng 2: Phân tích tác đ ng c a các nhân t kinh t v

mô đ n VN-Index trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

2.1 Ch s giá c phi u t i Vi t Nam_VN-Index

Khái ni m: VN-Index th hi n xu h ng bi n đ ng giá các c phi u giao d ch t i s

giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh (SGDCK-TP.HCM)

VN-Index so sánh giá th tr ng hi n hành v i giá th tr ng c s vào ngày g c β8/07/β000, ngày đ u tiên th tr ng ch ng khoán chính th c đi vào ho t đ ng Giá tr

th tr ng c s trong công th c tính ch s đ c đi u ch nh trong các tr ng h p nh

niêm y t m i, h y niêm y t và các tr ng h p có th thay đ i v v n niêm y t

Cách tính VN-Index: VN-Index đ c y ban Ch ng khoán Nhà n c tính toán theo ph ng pháp ch s giá bình quân Passcher

VN - Index đ c tính theo công th c sau:

 Khi trên th tr ng x y ra tr ng h p niêm y t m i hay t ch c niêm y t ti n

hành t ng v n, h s chia s đ c đi u ch nh nh sauμ

=

Trong đó:

D1: H s chia m i

D0: H s chia c D0= =1 1 1

V1: T ng giá tr hi n hành c a các c phi u niêm y t: V1 = =1 1 1

AV: Giá tr đi u ch nh c phi u

 Khi hu niêm y t hay t ch c niêm y t ti n hành gi m v n, h s chia m i s

th tr ng B i vì, trên th c t không ph i t t c các c phi u đã đ c niêm y t s có

th giao d ch d dàng, ch ng h n nh ng nhà đ u t dài h n nh c đông nhà n c, ban

đi u hành và nhà đ u t chi n l c s không giao d ch c phi u do h n m gi trong

th i gian dài Ngoài ra, m t s c phi u khác có th b h n ch chuy n nh ng trong

m t th i gian nh t đ nh nh c phi u phát hành cho cán b nhân viên và c phi u phát

hành riêng l Nh ng c phi u không giao d ch này s không gây nh h ng đ n th

tr ng và do đó nên đ c lo i khi xác đ nh thay đ i bình quân c a th tr ng, c th là

Vn-Index

Ph ng pháp tính VN-Index ch a h n ch đ c s nh h ng quá m c c a nh ng thành ph n có t tr ng quá cao trong ch s VN-Index Hi n t i, có kho ng 15 c phi u

có v n hoá l n nh t chi m t i 67%, trong đó ch riêng 3 c hi u BVH, MSN, VIC đã

chi m h n γ0% v n hoá, khi n nh ng bi n đ ng giá c a các c phi u này tác đ ng

m nh đ n ch s chung

2.2 Di n bi n c a VN-Index giai đo n t tháng 1/2002-12/2012

S bi n đ ng c a VN-Index giai đo n 2002-201β đ c chia thành 3 giai đo n nh

sau:

Giai đo n 2002-2005: VN-Index giai đo n 2002-2005 không có s bi n đ ng l n

do th tr ng ch ng khoán v n còn s khai, nhà n c trong giai đo n t p trung xây

d ng nh ng gi i pháp hoàn thi n th tr ng ch ng khoán và thúc đ y các doanh nghi p

niêm y t đ đa d ng ngu n cung trên th tr ng Chính vì th ,VN-Index đ t 125,57

đi m t i th i đi m tháng 1/β00β nh ng sau kho ng th i gian 4 n m giao d ch

VN-Index k t thúc m c γ11,λη đi m vào th i đi m tháng 1β/β00η Giai đo n này đ c

xem nh là b c đ m cho s bi n đ ng c a VN-Index trong giai đo n ti p theo

Ngu n: http://www.fpts.com.vn và tính toán c a tác gi

Giai đo n 2006-2007: Giai đo n này là th i k bùng n c a th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam nói chung và ch s VN-Index nói riêng, c ng là giai đo n ghi nh n nhi u

Ngu n: http://www.fpts.com.vn và tính toán c a tác gi

Trong tháng 1/2006, VN-Index giao đ ng m c γ04,βγ đ n γ1γ,γ8 đi m, tuy nhiên

vào gi a n m β00θ, ch s VN-Index c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam lên g n θ00 đi m và VN-Index đ t k l c qua θ n m k t khi đi vào ho t đ ng (28/07/2000)

v i 80λ,8θ đi m vào ngày 20/12/2006 Cu i n m β00θ, ch s VN-Index đ t m c 7η1,77 đi m (t ng 144,8% so v i cu i n m β00η) và chính th c ghi d u Vi t Nam tr thành TTCK t ng tr ng nhanh nh t th gi i n m β00θ Giá tr th tr ng c phi u

niêm y t t i sàn giao d ch ch ng khoán TP.HCM đ t g n 148.000 t đ ng (9 t USD)

chi m 1η,γθ% GDP N m β00θ có hai ngu n tin ch y u h tr th tr ng ch ng

khoán là Lu t ch ng khoán s 70/β00θ/QH11 đ c Qu c h i thông qua ngày

29/06/2006 thay th cho Pháp l nh ch ng khoán và các Quy đ nh tr c đó; s ki n l ch

s ngày 07/11/2006 - Vi t Nam chính th c gia nh p và tr thành thành viên th 150

c a t ch c th ng m i th gi i (WTO)

B c sang n m β007, th tr ng th c s tr nên quá nóng sau m t n m t ng tr ng

ngo n m c N i ti p nh ng thông tin h tr th tr ng c a n m β00θ, Lu t ch ng

khoán có hi u l c thi hành ngày 01/01/2007 và trong ba tháng đ u n m β007 d th a

ph ng ti n thanh toán (M2) trong n n kinh t t ng cao Chính vì th , trong n m β007

ch s VN-Index l p đ nh m c 1.171 đi m vào ngày 12/03/2007 Sau đó, VN-Index

có s đi u ch nh sau m t th i gian dài t ng tr ng nóng, lúc này nh n th y m t nguy

c b t n đang di n ra trên th tr ng ch ng khoán non tr th tr ng phát tr n b n

v ng tránh nguy c s p đ nh bài h c đã di n ra các n c trên th gi i đ ng th i

đ m b o an toàn cho h th ng tài chính nói chung, các đ nh ch tài chính và đ c bi t các nhà đ u t nói riêng, NHNN đã ban hành ch th 03/2007/CT-NHNN ngày

28/05/2007, kh ng ch d n cho vay chi t kh u gi y t có giá đ đ u t kinh doanh

ch ng khoán m c d i 3% t ng d n tín d ng và các t ch c tín d ng i u này đã

làm VN-Index ngay l p t c r i m nh xu ng m c 883,9 đi m vào ngày 06/08/2007,

kh i lu ng giao d ch bình quân ch đ t 6,82 tri u ch ng khoán m i phiên Cu i n m

2007 ch s VN-Index đ t λβ7,0β đi m, t ng βη% so v i đi m VN-Index phiên giao

d ch cu i cùng c a n m β00θ

Giai đo n 2008 -2012: giai đo n này cho th y s tr m l ng rõ r t c a ch s

VN-Index t thông tin kh ng ho ng tài chính toàn c u, n công Châu Âu và nh ng tín hi u

b t n c a c a các nhân t kinh t v mô VN-Index t trên 800 đi m xu ng còn 400

đi m vào th i đi m cu i n m β01β

Ngu n: http://www.fpts.com.vn và tính toán c a tác gi Sau hai n m sôi đ ng, th tr ng ch ng khoán l i lao d c không phanh trong n m

2008 M đ u phiên giao d ch đ u tiên c a n m 2008, VN-Index đ t λβ1,07 đi m

nh ng trong n m VN-Index đã l p đáy m c β8θ,8η đi m, so v i phiên giao d ch m