Luận văn thạc sĩ Nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro lãi suất tại Ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam

LIBOR : Lãi su t liên ngân hàng Luân ôn... • Lãi su t liên ngân hàng: lãi su t mà các ngân hàng áp d ng khi cho nhau vay trên thc tr ng liên ngân hàng.

L I CAM OAN

Toàn b n i dung lu n v n này là do b n thân t nghiên c u t nh ng tài li u tham kh o và làm vi c th c t t i BIDV và làm theo hu ng d n c a ng i hu ng

d n khoa h c theo qui đ nh

Tôi xin cam đoan đ tài “ Nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t t i Ngân hàng TMCP u T và Phát tri n Vi t Nam” là không sao chép t lu n v n, lu n

án c a ai Tôi hoàn toàn ch u trách nhi m v l i cam đoan c a mình tru c nhà tru ng và nh ng qui đ nh pháp lu t

Tác gi lu n v n

M C L C

CH NG 1: T NG QUAN V QU N LÝ R I RO LÃI SU T TRONG

HO T NG NGÂN HÀNG 1

1.1 LÃI SU T TRONG N N KINH T 1

1.1.1 Khái ni m 1

1.1.2 B n ch t 1

1.1.3 Phân lo i lãi su t 2

1.1.4 Vai trò c a lãi su t 3

1.2 R I RO LÃI SU T 5

1.2.1 Khái ni m 5

1.2.2 c đi m 5

1.2.3 Tác đ ng c a r i ro lãi su t 7

1.3 QU N LÝ R I RO LÃI SU T VÀ NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ R I RO LÃI SU T C A NGÂN HÀNG TH NG M I 7

1.3.1 Khái ni m v qu n lý r i ro lãi su t 7

1.3.2 Khái ni m v nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t 8

1.3.3 Các b c qu n lý r i ro lãi su t 9

1.3.4 Ý ngh a vi c nâng cao qu n lý r i ro lãi su t 9

1.3.4.1 i v i ho t đ ng kinh doanh c a NHTM 9

1.3.4.2 i v i khách hàng 11

1.3.4.3 i v i n n kinh t 11

1.4 CÁC PH NG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NH L NG R I RO LÃI SU T 12 1.4.1 Ph ng pháp qu n lý r i ro lãi su t 12

1.4.1.1 Ph ng pháp đ nh l ng khe h nh y c m lãi su t 12

1.4.1.2 Ph ng pháp đ nh l ng khe h th i l ng 13

1.4.1.3 Ph ng pháp giá tr có th t n th t 15

1.4.2 Mô hình đ nh l ng r i ro lãi su t 16

1.4.2.1 Mô hình k h n đ n h n 16

1.4.2.2 Mô hình th i l ng 18

1.4.2.3 Mô hình đ nh giá l i 20

1.5 CÔNG C PHÒNG NG A R I RO LÃI SU T 23

1.6 CHU N M C BASEL II V QU N LÝ R I RO LÃI SU T 25

1.7 KINH NGHI M QU N LÝ R I RO LÃI SU T C A M T S NGÂN HÀNG TH NG M I 26

CH NG 2 TH C TR NG NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ R I RO LÃI SU T T I NGÂN HÀNG TMCP U T VÀ PHÁT TRI N VI T NAM 31

2.1 GI I THI U V NGÂN HÀNG TMCP U T VÀ PHÁT TRI N VI T NAM 31

2.1.1 Quá trình ra đ i và phát tri n 31

2.1.2 C c u t ch c ho t đ ng kinh doanh 34

2.1.3 K t qu ho t đ ng kinh doanh (2008-2013) 35

2.2 TH C TR NG NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ R I RO LÃI SU T T I NGÂN HÀNG TMCP U T VÀ PHÁT TRI N VI T NAM 37

2.2.1 T ch c qu n lý r i ro lãi su t 37

2.2.2 Kh o sát các ph ng h ng và mô hình qu n lý r i ro lãi su t c a Ngân hàng TMCP u t và Phát tri n Vi t Nam 41

2.2.3 BIDV th c hi n các bi n pháp qu n lý r i ro lãi su t 51

2.2.4 Nh n xét v th c tr ng nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t c a Ngân hàng TMCP u t và Phát tri n Vi t Nam 53

2.2.4.1 Nh ng k t qu đ t đ c 53

2.2.4.2 Nh ng h n ch và nguyên nhân 55

K T LU N CH NG 2 57

3.1 NH H NG PHÁT TRI N C A NGÂN HÀNG TMCP U T VÀ PHÁT TRI N VI T NAM N 2015-2020 58

3.1.1 nh h ng phát tri n chung 58

3.1.2 nh h ng nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t t i Ngân hàng TMCP u t và Phát tri n Vi t Nam 62

3.1.2.1 C c u t ch c qu n lý: 62

3.1.2.2 Ph ng pháp qu n lý: 62

3.1.2.3 Xây d ng các tiêu chí đánh giá: 63

3.1.2.4 Quy trình qu n lý r i ro lãi su t: 64

3.2 NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ R I RO LÃI SU T T I NGÂN HÀNG TMCP U T VÀ PHÁT TRI N VI T NAM 65

3.2.1 Nhóm gi i pháp do Ngân hàng TMCP u t và phát tri n Vi t Nam t ch c th c hi n 65

3.2.1.1 i u ch nh k h n c a ngu n và tài s n, th c hi n đi u hành, cân đ i v n có hi u qu 65

3.2.1.3 M r ng s l ng các giao d ch phái sinh 68

3.2.1.4.Ki m soát, giám sát r i ro lãi su t : 69

3.2.1.5.Nâng cao trình đ nh n th c nhà qu n lý, cán b ngân hàng v r i ro lãi su t: 69

3.2.1.6.Hi n đ i hoá công ngh ngân hàng: 70

3.2.2 Nhóm gi i pháp h tr 70

3.2.2.1 i v i Ngân hàng nhà n c Vi t Nam: 70

3.2.2.2 i v i chính ph : 74

K T LU N CH NG 3 76

K T LU N 77

TÀI LI U THAM KH O 78

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T



BIDV : Ngân hàng TMCP u T và Phát Tri n Vi t Nam

IS GAP : Khe h nh y c m lãi su t

ISA : Giá tr tài s n Có nh y c m lãi su t

ISL : Giá tr tài s n N nh y c m lãi su t

LIBOR : Lãi su t liên ngân hàng Luân ôn

2.1 M t s ch tiêu ph n ánh k t qu ho t đ ng kinh doanh 32

2.2 Lãi su t bình quân huy đ ng v n-FTP mua v n c a BIDV (t

2.3 Lãi su t bình quân huy đ ng v n-FTP mua v n c a BIDV (t

2.4 Phân tích khe h nh y c m lãi su t 2012 41-43

2.5 Chênh l ch TSC nh y c m lãi su t v i TSN nh y c m c a BIDV

2.6 K t qu giao d ch hoán đ i lãi su t c a BIDV n m 2013 49

2.5 C ch FTP giúp mang tính linh ho t trong qu n lý và đi u hành 36 2.6 i u ch nh lãi su t mua bán v n FTP chi n l c 36 2.7 Lãi su t bình quân huy đ ng v n-FTP mua v n c a BIDV n m 2013 38 2.8 Lãi su t bình quân cho vay-FTP bán v n c a BIDV n m 2013 39

th c đó, h th ng ngân hàng Vi t Nam ph i đ i m t v i r t nhi u lo i r i ro, nh r i

ro tín d ng, r i ro lãi su t, r i ro thanh kho n, r i ro t giá, r i ro đ o đ c…V i

ch c n ng trung gian tài chính, đi vay đ cho vay, vi c lãi su t th tr ng bi n đ ng

đã gây ra r i ro lãi su t, và không ít tr ng h p đã gây thua l nh h ng k t qu kinh doanh và uy tín c a các ngân hàng R i ro lãi su t là m t trong nh ng r i ro

đ c thù c a các Ngân hàng th ng m i R i ro lãi su t có nh h ng r t l n đ n thu

nh p c ng nh giá tr v n ch s h u c a Ngân hàng vì thu nh p t lãi và chi phí t lãi là nh ng ngu n thu và các kho n chi ch y u c a các NHTM Vì v y vi c đi sâu nghiên c u v qu n lý r i ro lãi su t t i ngân hàng TMCP u t và phát tri n Vi t Nam là m t yêu c u c p thi t và r t quan tr ng giúp cho các nhà qu n tr ngân hàng nói chung mà c th là các nhà qu n tr Ngân Hàng TMCP u T và Phát Tri n

Vi t Nam có nh ng bi n pháp phòng ng a và ng phó k p th i v i nh ng bi n đ ng

b t th ng c a lãi su t

2 T ng quan các đ tài nghiên c u có liên quan

Do h u h t các NHTMCP Vi t Nam ch a có s quan tâm đúng m c đ n vi c

qu n lý tài s n N , tài s n Có đ tránh r i ro lãi su t nên các mô hình qu n lý ho c không đ c xây d ng ho c ch đ c xây d ng m t cách khái quát nên không th nêu chi ti t mô hình tham kh o, đánh giá chi ti t nh ng mô hình đã đ c áp d ng

Trên th gi i đã có nhi u công trình, sách giáo khoa, tài li u nghiên c u đ

c p đ n v n đ qu n lý r i ro lãi su t các góc đ khác nhau, ví d nh nghiên c u

c a Mahshid Raiszadeh- Managing Interest Rate Risk nghiên c u v qu n tr r i ro lãi su t t i 4 ngân hàng Thu i n

Vi t Nam, h u nh không có nhi u các đ tài nghiên c u v qu n lý r i ro lãi su t ngân hàng th ng m i M t s đ tài nghiên c u c p th c s c a h c viên các tr ng theo tác gi nh n đ nh là ch a có giá tr s d ng H u h t các đ tài đ u

th c hi n nghiên c u các ngân hàng th ng m i nói chung, và không có ý ngh a

th c ti n m t ngân hàng c th

3 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu nghiên c u c a đ tài là trên c s lý thuy t v r i ro lãi su t, qua

đó kh ng đ nh r i ro lãi su t luôn ti m n trong ho t đ ng kinh doanh c a h th ng ngân hàng Phân tích và nh n di n các y u t tác đ ng đ n lãi su t, nguyên nhân và cách đo l ng r i ro lãi su t nh m h n ch r i ro lãi su t, đ a ra nh ng bi n pháp

kh c ph c nh ng t n t i trong công tác qu n lý r i ro lãi su t và nâng cao n ng l c

qu n lý r i ro lãi su t c a Ngân Hàng TMCP u T và Phát Tri n VN trong th i

V không gian: quá trình nghiên c u s di n ra t i Ngân hàng TMCP u T

và Phát Tri n Vi t Nam trong v th so sánh v i các ngân hàng Công th ng Vi t Nam, Nông nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam

V th i gian: Bi n đ ng lãi su t trên th tr ng s làm thay đ i thu nh p ròng

c ng nh tác đ ng đ n chi phí ho t đ ng c a ngân hàng Bi n đ ng lãi su t c ng

đ ng th i tác đ ng đ n các tr giá n c a tài s n Có, tài s n N và các công c ngo i

b ng khác do làm thay đ i hi n giá c a các dòng ti n trong t ng lai Quá trình nghiên c u s s d ng s li u trong các n m 2008-2013 Các s li u trong b ng cân

đ i k toán và k t qu ho t đ ng kinh doanh s đ c s d ng nh m đ a ra mô hình

hi u qu cho công tác qu n lý r i ro lãi su t

 Ph ng pháp đ nh tính k t h p ph ng pháp phân tích nh h ng chênh l ch tài s n Có, tài s n N đ n thu nh p c a ngân hàng khi có s bi n đ ng c a lãi su t Nghiên c u ng d ng, nhân qu và nghiên c u t i hi n tr ng Thu th p s li u, xác

l p các ch tiêu đánh giá công tác qu n lý r i ro lãi su t và xác đ nh các y u t tác

đ ng đ n lãi su t và h th ng qu n lý r i ro lãi su t (m c tiêu 2)

 Ph ng pháp đ nh l ng k t h p đ nh tính và ph ng pháp so sánh Thu

th p các s li u đ tính toán đánh giá công tác qu n lý r i ro lãi su t c a các đ i th

c nh tranh L p b ng so sánh các ch tiêu c a BIDV v i các đ i th c nh tranh K t

h p ph ng pháp th o lu n tr c ti p v i chuyên gia trong ngành đ t các s li u so sánh đ a ra nh ng nh n đ nh v công tác qu n lý r i ro lãi su t t i BIDV (m c tiêu 3)

 S d ng ph ng pháp phân tích t ng h p, nghiên c u ng d ng, nhân qu

a ra mô hình, tính toán các t s : tác đ ng thu nh p, tác đ ng delta, tác đ ng xoay và đ nh y c m lãi su t, khe h lãi su t Thông qua vi c tính toán tác đ ng thu

nh p ta có th có m t cái nhìn t ng quát v c u trúc tài s n Có, tài s n N , đ ng th i

có th tính toán m t cách khái quát s thay đ i c a thu nh p khi cho lãi su t thay đ i (m c tiêu 4)

 V n d ng các ph ng pháp trên bài vi t đi sâu phân tích t ng khía c nh c a

v n đ qu n lý r i ro lãi su t, phân tích các nguyên nhân tác đ ng và đo l ng các

k t qu tính toán đ c, s d ng mô hình tính toán đ c nêu lên ý ngh a các k t qu

6 Ngu n s li u

S li u th c p:

 Báo cáo tài chính (b ng cân đ i k toán và k t qu ho t đ ng kinh doanh) và các s li u c n thi t khác t n m 2008 đ n n m 2013 c a BIDV

M c đích: đ tính toán các ch tiêu đánh giá công tác qu n lý r i ro lãi su t,

đ a ra mô hình hi u qu cho công tác qu n lý RRLS

 Báo cáo tài chính (b ng cân đ i k toán và k t qu ho t đ ng kinh doanh) và các s li u c n thi t khác c a các Ngân hàng t i Vi t Nam

M c đích: đ tính toán các ch tiêu có c s so sánh công tác qu n lý r i ro lãi su t t i BIDV v i các đ i th c nh tranh

S li u s c p: các s li u liên quan đ n m t s y u t tâm lý; hành vi nh

h ng đ n công tác qu n lý r i ro lãi su t t i BIDV

CH NG 1: T NG QUAN V QU N LÝ R I RO LÃI SU T TRONG

Lãi su t là giá c a v n, là chi phí c a vi c thuê v n

Trong n n kinh t luôn có nh ng ch th t m th i d th a v v n, cùng lúc đó

có nh ng ng i có c h i đ u t sinh l i, c n v n song l i thi u v n, th tr ng tài chính ra đ i làm thông su t quá trình chuy n v n t ng i th a v n sang ng i c n

v n, các ch th thông qua quan h vay m n tín d ng ho c mua bán các công c

n đ u đ t đ c m c đích c a mình, ng i th a v n v a đ m b o đ c v n v a thu

đ c l i, ng i thi u v n v a đáp ng đ cho nhu c u đ u t T th tr ng đó, lãi

su t đ c hình thành nh giá c c a m t lo i hàng hóa, nó là chi phí mà ng i đi vay ph i tr cho ng i cho vay đ đ c quy n s d ng v n, nó v n đ ng tuân theo quy lu t cung c u, xác đ nh trên c s cân b ng gi a nhu c u v v n và cung v v n

th tr ng

1.1.2 B n ch t

Lãi su t là m t ph m trù r t quan tr ng c a kinh t h c, c a th tr ng và c a

cu c s ng kinh doanh Chúng ta hi u lãi su t theo ngh a "giá c " gi ng nh m i lo i giá c hàng hóa khác trên th tr ng i u khác bi t duy nh t c a lãi su t so v i các

lo i giá c khác là nó chính là giá c a m t lo i hàng hóa r t tr u t ng

Lãi su t là giá c c a quy n đ c s d ng v n trong m t th i gian nh t đ nh

mà ng i s d ng tr cho ng i s h u nó Lãi su t ph i đ c tr b i l ng i đi vay đã s d ng v n c a ng i cho vay ph c v nhu c u sinh l i trong s n xu t kinh doanh ho c nhu c u tiêu dùng c a mình, vi c ng i cho vay chuy n quy n s d ng

v n cho ng i khác có ngh a là đã hy sinh quy n s d ng ti n t ngày hôm nay c a

mình, đánh đ i cho s chuy n quy n đó là quy n ng i cho vay đ c tr lãi su t Lãi su t chính là tín hi u th tr ng tham gia vào vi c nâng cao hi u qu s

• Lãi su t danh ngh a (nominal interest rate – NIR): là m c lãi su t đ c quy

đ nh trong h p đ ng tín d ng và c đ nh su t toàn b th i gian h p đ ng

• Lãi su t th c (real interest rate – RIR): là m c lãi su t danh ngh a đã đ c

đi u ch nh theo t l l m phát

RIR = NIR - t l l m phát

Theo tính linh ho t c a lãi su t:

• Lãi su t c đ nh: là m c lãi su t đ c quy đ nh chính xác trong su t th i gian

c a h p đ ng tín d ng

Ví d : Khung lãi su t huy đ ng ti n g i ti t ki m c đ nh c a ngân hàng

• Lãi su t th n i: là m c lãi su t c a h p đ ng tín d ng đ c neo vào m t lãi

su t không c đ nh trên th tr ng

VD: Quy đ nh lãi su t h p đ ng tín d ng là lãi su t LIBOR 6 tháng cùng k

c ng 0,05%

Theo n i dung ho t đ ng c a ngân hàng:

• Lãi su t nh n g i: lãi su t ngân hàng tr cho các kho n ti n g i vào ngân hàng

• Lãi su t cho vay: lãi su t mà ng i đi vay ph i tr cho ngân hàng (là ng i cho vay)

• Lãi su t chi t kh u: lãi su t ngân hàng cho vay d i hình th c chi t kh u

th ng phi u ho c gi y t có giá khác ch a đ n h n thanh toán c a khách hàng

• Lãi su t liên ngân hàng: lãi su t mà các ngân hàng áp d ng khi cho nhau vay trên thc tr ng liên ngân hàng

su t có vai trò h t s c quan tr ng trong vi c huy đ ng ngu n v n nhàn r i trong xã

h i và các t ch c kinh t đ m b o đúng đ nh h ng v n trong n c là quy t đ nh,

v n ngoài n c là quan tr ng trong chi n l c công nghi p hóa-hi n đ i hóa n c

ta hi n nay

Vi c áp d ng m t chính sách lãi su t h p lý đ m b o nguyên t c: lãi su t ph i

b o t n đ c giá tr v n vay, đ m b o tích lu cho c ng i cho vay và ng i đi vay C th :

• T l l m phát< lãi su t ti n g i < lãi su t ti n vay < t su t l i nhu n bình quân

• Lãi su t ng n h n < lãi su t dài h n (đ i v i c ti n g i và ti n vay)

Lãi su t là đòn b y đ kích thích các đ n v cá nhân s d ng v n m t cách ti t

ki m và có hi u qu :

Thu nh p c a m t h gia đình th ng đ c chia thành hai b ph n: tiêu dùng

và ti t ki m T l phân chia này ph thu c vào nhi u nhân t nh thu nh p, v n đ hàng hoá lâu b n và tín d ng tiêu dùng, hi u qu c a ti t ki m trong đó lãi su t có tác d ng tích c c t i các nhân t đó

Khi lãi su t th p chi phí tín d ng tiêu dùng th p, ng i ta vay nhi u cho vi c tiêu dùng hàng hoá ngh a là tiêu dùng nhi u h n.Khi lãi su t cao đem l i thu nh p

t kho n ti n đ dành nhi u h n s khuy n khích ti t ki m, do đó ti t ki m t ng

t m v mô, lãi su t là công c quan tr ng đ NHTW tác đ ng và đi u ch nh các m t ho t d ng c a các ngành tài chính ngân hàng nh m đem l i l i ích cao nh t cho n n kinh t NHTM v i hai nghi p v chính trong ho t đ ng kinh doanh c a mình là huy đ ng v n và s d ng v n đã ph n ánh quy mô ho t đ ng c a các NHTM.V i ph ng châm “đi vay đ cho vay”, NHTM huy đ ng v n t m th i nhàn

r i trong các doanh nghi p và dân c đ cho vay phát tri n kinh t và các nhu c u tiêu dùng khác c a nhân dân huy đ ng v n và cho vay có hi u qu , NHTM ph i xác đ nh lãi su t ti n g i và lãi su t ti n vay m t cách h p lý.N u lãi su t huy đ ng

ti n g i quá th p thì không khuy n khích các doanh nghi p và dân c g i ti n vào,

d n đ n NHTM không đ v n cho vay đ đáp ng yêu c u khách hàng

Lãi su t Ngân hàng là nhân t quan tr ng quy t đ nh k t qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM và khách hàng.N u lãi su t h p lý s là đòn b y quan tr ng thúc

đ y s n xu t l u thông hàng hoá phát tri n và ng c l i B i v y lãi su t Ngân hàng

v a là công c qu n lý v mô c a Nhà n c v a là công c đi u hành vi mô c a các NHTM

Ví d : n m 2008 l m phát Vi t Nam t ng r t cao, khi đó chính ph đã dùng nhi u bi n pháp đ ki m ch trong đó có dùng lãi su t, t ng m c lãi su t lên cao đ kích thích cá nhân và t ch c g i ti n vào ngân hàng Nh v y s làm gi m b t

l ng ti n d th a đang l u thông trong n n kinh t (nh đã bi t l ng ti n d th a trong l u thông là m t trong nh ng nguyên nhân gây nên l m phát) ây là m t bi n pháp r t h u hi u đã đ c dùng đ kh c ph c l m phát trong n m 2008

R i ro lãi su t là r i ro phát sinh khi có s bi n đ ng c a chênh l ch lãi su t

gi a lãi su t cho vay c a ngân hàng v i lãi su t ph i tr cho vi c đi vay, d n đ n làm gi m thu nh p c a ngân hàng

R i ro này là h u qu c a nh ng thay đ i lãi su t Trong n n kinh t , lãi su t là

y u t r t nh y c m đ i v i bi n đ ng c a n n kinh t H n n a, nó là công c trong

vi c th c hi n chính sách tài chính ti n t c a Chính ph vì v y r i ro lãi su t là r i

ro xu t hi n th ng xuyên trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

Nh v y, r i ro lãi su t là nh ng tác đ ng do bi n đ ng lãi su t đ i v i ho t

đ ng c a ngân hàng R i ro lãi su t b t ngu n t m i quan h qua l i c a tài s n Có, tài s n N và các h p đ ng ngo i b ng

Các nguyên nhân d n đ n r i ro lãi su t :

 Khi xu t hi n s không cân x ng v k h n gi a tài s n Có và tài s n N

• K h n c a tài s n Có l n h n tài s n N : Ngân hàng huy đ ng v n ng n h n

đ cho vay, đ u t dài h n R i ro s tr thành hi n th c n u lãi su t huy đ ng trong

nh ng n m ti p theo t ng lên trong khi lãi su t cho vay và đ u t dài h n không đ i

• K h n c a tài s n Có nh h n tài s n N : Ngân hàng huy đ ng v n có k

h n dài đ cho vay, đ u t v i k h n ng n R i ro s tr thành hi n th c n u lãi

su t huy đ ng trong nh ng n m ti p theo không đ i trong khi lãi su t cho vay và

đ u t gi m xu ng

 Do các ngân hàng áp d ng các lo i lãi su t khác nhau trong quá trình huy

đ ng v n và cho vay

• Ngân hàng huy đ ng v n v i lãi su t c đ nh đ cho vay, đ u t v i lãi su t

bi n đ i Khi lãi su t gi m, r i ro lãi su t s xu t hi n vì chi phí lãi không đ i trong khi thu nh p gi m do đó s làm l i nhu n ngân hàng gi m

• Ngân hàng huy đ ng v n v i lãi su t bi n đ i đ cho vay, đ u t v i lãi su t

c đ nh Khi lãi su t t ng, r i ro lãi su t s xu t hi n vì chi phí lãi t ng theo lãi su t

th tr ng, trong khi thu nh p lãi không đ i do đó s làm l i nhu n ngân hàng gi m

 Do t l l m phát d ki n không phù h p v i t l l m phát th c t đã làm cho v n c a ngân hàng không đ c b o toàn sau khi cho vay

Lãi su t cho vay danh ngh a = Lãi su t th c + t l l m phát d ki n

L m phát t ng, lãi su t bu c ph i đi u ch nh theo xu h ng t ng lên, chi phí cho ho t đ ng ngân hàng c ng t ng lên, do đó làm gi m thu nh p c a ngân hàng Khi l m phát cao thì th ng có l i cho ng i vay v n và b t l i cho ng i cho vay

 R i ro lãi su t c ng có th x y ra do trình đ th p kém, b thua thi t trong

vi c c nh tranh lãi su t th tr ng ho c do nhi u y u t c a n n kinh t tác đ ng

đ n lãi su t nh cung, c u, y u t khác c a th tr ng Khi ngân hàng có quy t

đ nh đi u ch nh lãi su t theo h ng gi m xu ng, trong khi ti n g i có k h n ch a

đ n h n tr , t c là kho n ti n g i có k h n l i không gi m t ng ng, nên c ng d n

đ n r i ro lãi su t

1.2.3 Tác đ ng c a r i ro lãi su t

 Xét trên khía c nh l i nhu n: Thu nh p ròng t lãi chi m t tr ng l n trong

ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng Khi lãi su t th tr ng thay đ i thì thu nh p t lãi su t ngân hàng c ng bi n đ ng do nh ng ngu n thu t danh m c cho vay và đ u

t c ng nh chi phí lãi đ i v i các lo i ti n g i đ u b tác đ ng

 Xét v khía c nh giá tr kinh t : Giá tr kinh t c a m t tài s n là hi n giá c a

dòng ti n mong đ i trong t ng lai Bi n đ ng c a lãi su t th tr ng có th tác

đ ng lên giá tr kinh t c a tài s n Có, tài s n N và các h ng m c ngo i b ng c a ngân hàng R i ro khi n ngân hàng b thua l , phá s n s nh h ng đ n hàng ngàn

ng i g i ti n, hàng ngàn doanh nghi p không đ c đáp ng v n, làm cho n n kinh

t b suy thoái, giá c t ng cao, s c mua gi m sút, th t nghi p t ng, gây r i lo n tr t

t xã h i và h n n a là s kéo theo s s p đ c a hàng lo t các ngân hàng trong

n c và khu v c Ngoài ra, s phá s n c a m t ngân hàng s d n đ n s ho ng lo n

c a hàng lo t ngân hàng khác và nh h ng x u đ n toàn b n n kinh t Theo ngh a này, khía c nh giá tr kinh t ph n ánh tác đ ng lâu dài c a bi n đ ng lãi su t

đ i v i ho t đ ng ngân hàng

1.3 QU N LÝ R I RO LÃI SU T VÀ NÂNG CAO HI U QU QU N LÝ

R I RO LÃI SU T C A NGÂN HÀNG TH NG M I

1.3.1 Khái ni m v qu n lý r i ro lãi su t

Qu n lý r i ro lãi su t chính là vi c các ngân hàng thi t l p h th ng quy trình

nh m nh n bi t, đ nh l ng, giám sát, ki m soát nh ng t n th t đang và s gây ra

đ i v i thu nh p c a ngân hàng do bi n đ ng c a lãi su t đ t đó có th đ ra

nh ng chi n l c, chính sách ho c s d ng nh ng công c nh m phòng ng a, h n

ch t i m c t i đa nh ng nh h ng x u c a bi n đ ng lãi su t t i thu nh p c a ngân hàng m t cách đ y đ , toàn di n và liên t c

1.3.2 Khái ni m v nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t

Hi u qu qu n lý r i ro lãi su t :

Qu n lý r i ro lãi su t có hi u qu không nh t thi t ph i c g ng lo i tr t t c các

r i ro mà ph i c g ng chuy n nh ng r i ro không th ch p nh n sang m t hình

th c có th ch p nh n đ c Thách th c đ i v i nhà qu n lý r i ro lãi su t là ph i xác đ nh đ c nh ng r i ro mà ngân hàng s n sàng gánh ch u và nh ng r i ro mà ngân hàng c n đ c chuy n đ i thông qua các công c phòng ng a r i ro lãi su t, sao cho cân đ i gi a l i ích nh n đ c v i chi phí b ra

Nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t:

M t m c tiêu quan tr ng trong qu n lý r i ro lãi su t là h n ch t i m c t i đa các nh h ng x u c a bi n đ ng lãi su t t i thu nh p c a ngân hàng Dù lãi su t thay đ i nh th nào, ngân hàng luôn mong mu n đ t đ c m c thu nh p d ki n

m c t ng đ i n đ nh, vì v y vi c nâng cao hi u qu qu n lý r i ro lãi su t là m c tiêu hàng đ u c a các ngân hàng

đ t đ c m c tiêu này, các ngân hàng c n ph i t p trung vào nh ng b

ph n nh y c m nh t v i lãi su t trong danh m c tài s n Có và tài s n N Ngân hàng ph i duy trì t l thu nh p lãi c n biên c đ nh H s giúp ngân hàng d báo

tr c kh n ng sinh lãi c a ngân hàng thông qua vi c ki m soát ch t ch tài s n sinh

l i và tìm ki m nh ng ngu n v n có chi phí th p nh t

Tiêu chí đánh giá hi u qu qu n lý r i ro lãi su t :

Ngân hàng ph i duy trì t l thu nh p lãi c n biên (NIM) c đ nh H s này giúp ngân hàng d báo tr c kh n ng sinh lãi c a ngân hàng thông qua vi c ki m soát

ch t ch tài s n sinh l i và tìm ki m nh ng ngu n v n có chi phí th p nh t H s này

cho th y n u chi phí huy đ ng v n t ng nhanh h n lãi thu t cho vay và đ u t s làm cho NIM b thu h p l i, r i ro lãi su t s l n

1.3.3 Các b c qu n lý r i ro lãi su t

Nh n d ng r i ro: R i ro lãi su t có th xu t phát t nhi u ngu n g c khác

nhau vì v y c n có h th ng đo l ng đa d ng trong cách ti p c n t ng lo i r i ro Tùy theo m c đ ph c t p c a các s n ph m và ho t đ ng c a mình mà các ngân hàng thi t l p h th ng đo l ng kh n ng nh n bi t t t c các ngu n r i ro

1.3.4 Ý ngh a vi c nâng cao qu n lý r i ro lãi su t

Gi m thi u m t mát cho ngân hàng: H n ch t i m c t i đa m i nh h ng

x u c a s bi n đ ng lãi su t đ n thu nh p c a ngân hàng N u lãi su t t ng khi n chi phí tr lãi cho ngu n v n vay t ng nhanh h n thu lãi trên kho n vay và đ u t

ch ng khoán, làm nh h ng nghiêm tr ng đ n l i nhu n ngân hàng N u lãi su t

th tr ng gi m khi n cho thu nh p t các kho n cho vay và ch ng khoán gi m nhanh h n chi phí tr lãi ng cong thu nh p không bao gi n đ nh, do đó chênh

l ch gi a chi phí tr lãi và thu t lãi không bao gi hoàn toàn c đ nh

T ng l i nhu n ngân hàng: Ngoài vi c gi m thi u m t mát do RRLS gây ra, ngân hàng còn có th t i đa hóa l i nhu n cho mình v i nh ng d đoán đúng v

bi n đ ng c a lãi su t trong t ng lai N u ngân hàng d đoán đ c tr c s t ng lên c a lãi su t, h có th ng n ch n đ c t n th t và sinh l i b ng các th c hi n

m t s đi u ch nh đ i v i tài s n và ngu n v n đ gi m quy mô c a khe h nh y

c m lãi su t

Gi m thi u s s t gi m thu nh p ròng c ng nh s s t gi m v giá tr kinh t

c a các tài s n t s thay đ i lãi su t trong t ng lai: Nh ng s s t gi m này s

đ c qu n lý theo các chính sách qu n lý c a ngân hàng, cùng v i các ho t đ ng

qu n lý r i ro lãi su t và các bi n pháp đ c xác đ nh rõ ràng

M c tiêu qu n lý r i ro lãi su t ph i đ c ph i h p v i các m c tiêu qu n lý khác nh thi t l p các khung qu n lý nh m đ m b o r i ro lãi su t đ c đo l ng chính xác, tr giúp nh ng ng i có trách nhi m qu n lý v r i ro này n m đ c đ y

đ thông tin, qu n lý r i ro lãi su t khung pháp lý phù h p v i ki m soát n i b ngân hàng

Hi u qu kinh doanh c a NHTM ph thu c vào n ng l c qu n lý r i ro lãi

su t Trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng có nhi u y u t khách quan và ch quan mang l i r i ro lãi su t trong đó có nhi u y u t b t kh kháng nên không tránh kh i r i ro Trong đi u ki n th tr ng đ y bi n đ ng, khi lãi su t th tr ng thay đ i có th d n đ n nh ng thi t h i v tài s n c ng nh nh h ng đ n thu nh p

c a ngân hàng Nh ng nh h ng c a r i ro lãi su t có th d n đ n r i ro thi u v n

kh d ng và t đó có th nh h ng đ n toàn b ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng R i ro lãi su t t n t i trong nghi p v c b n c a NHTM Ho t đ ng huy

đ ng v n, ho t đ ng tín d ng, ho t đ ng kinh doanh ngo i t đ u ti m n nh ng

r i ro lãi su t Nh v y, đ ho t đ ng kinh doanh c a NHTM đ t hi u qu thì công tác qu n lý r i ro lãi su t c n ph i đ c quan tâm thích đáng

Qu n lý r i ro lãi su t làm gi m nh h ng c a nh ng bi n đ ng đ i v i giá tr ngân hàng B ng cách làm gi m bi n đ ng, qu n lý r i ro làm gi m xác su t mà ngân hàng ph i đ i m t v i kh n ng ki t qu tài chính Xu h ng t do hóa và toàn

c u hóa kinh t khi n ho t đ ng kinh doanh c a ngành ngân hàng ngày càng tr nên

ph c t p, r i ro ho t đ ng ngày càng gia t ng i v i m t n c đang phát tri n

nh Vi t Nam, vi c nâng cao qu n lý r i ro lãi su t m t cách có hi u qu trong m t môi tr ng kinh doanh m i và th tr ng có nhi u bi n đ ng nh hi n nay đang là

v n đ c p thi t

Qu n lý r i ro lãi su t là đi u ki n quan tr ng đ nâng cao ch t l ng ho t

đ ng kinh doanh c a NHTM Trong xu th h i nh p, c nh tranh ngày càng gay g t,

ch t l ng ho t đ ng quy t đ nh s t n t i c a NHTM Khi công tác qu n lý r i ro lãi su t đ c quan tâm và th c hi n có hi u qu s kéo theo ch t l ng ho t đ ng kinh doanh khác c a NHTM vì nh ng bi n đ ng v lãi su t luôn có m t nh h ng

đ n nh ng ho t đ ng liên quan đ n nghi p v t o v n và nghi p v huy đ ng v n Quan tâm đ n công tác qu n lý r i ro lãi su t s t o đi u ki n nâng cao ch t l ng

ho t đ ng huy đ ng v n và ho t đ ng tín d ng nói riêng và toàn b ho t đ ng c a NHTM nói chung

i v i khách hàng: Khi ngân hàng h ng ch u r i ro s ph i gia t ng các ngu n chi trong đó nh h ng tr c ti p đ n lãi su t cho vay làm gia t ng chi phí c a khách hàng trong trong quan h ngân hàng Bên c nh đó vi c t ng chi phí c a khách hàng s làm m t uy tín ngân hàng t đó m t khách hàng Vì v y, công tác qu n lý

r i ro lãi su t là r t c n thi t đ n đ nh thu nh p c a ngân hàng và duy trì m i quan

h lâu dài v i khách hàng

1.3.4.3 i v i n n kinh t

M t ngân hàng s p đ do h ng ch u h u qu c a công tác qu n tr r i ro y u kém có th d n đ n hi u ng làm suy gi m ni m tin c a công chúng vào h th ng Ngân hàng t đó có th d n đ n s s p đ c a các ngân hàng trong n c, trong khu

v c và trên th gi i nh h ng tr c ti p đ n s phát tri n c a n n kinh t i n hình

s s p đ c a các ngân hàng M đã có tác đ ng r t l n đ n n n kinh t trong khu

v c và trên th gi i, làm suy gi m n n kinh t toàn c u Chi phí do các chính sách

c u vãn n n kinh t th ng r t cao là thâm h t ngân sách qu c gia Ngoài ra m t h

th ng ngân hàng y u kém làm suy gi m hình nh c a qu c gia trong công tác kêu

g i đ u t qu c t , làm suy gi m kh n ng t ng tr ng c a qu c gia đó

Tóm l i,qu n lý r i ro lãi su t không nh ng quy t đ nh s duy trì, phát tri n

c a m t ngân hàng mà còn nh h ng dây chuy n đ n t t c các l nh v c c a n n kinh t không ch trên l nh v c tài chính mà còn tác đ ng đ n các l nh v c khác nh chính tr , xã h i

vi c ngân hàng xác đ nh khe h nh y c m lãi su t cho các k đáo h n, sau đó thi t

l p ra các h n m c cho các khe h này tùy thu c vào m c tiêu qu n lý r i ro c a ngân hàng

H n m c khe h thông th ng đ c đ t d i d ng +/-L, t c là d ng biên đ Tài s n Có có th l n h n ho c nh h n tài s n N nh ng tr tuy t đ i c a nó không

đ c v t quá h n m c đã đ c đ t ra H n m c này đ c qu n lý hàng ngày Vi c xác đ nh h n m c và qu n lý khe h trong h n m c ph thu c vào m c tiêu qu n lý RRLS c a m i ngân hàng Quy trình qu n lý khe h nh y c m g m 4 b c:

• Nhà qu n lý ph i qu n lý l a ch n “ th i k m c tiêu” cho vi c qu n lý ch tiêu thu nh p lãi c n biên (NIM) (ví d : 6 thàng, 1 n m ) đ làm c s cho vi c xác

đ nh nh ng giá tr k v ng và đ dài c a nh ng giai đo n thành ph n

• Nhà qu n lý ph i l a ch n giá tr t l thu nh p lãi c n biên m c tiêu, t c là duy trì t l thu nh p lãi c n biên hi n t i ho c làm t ng chi tiêu này

• N u nhà qu n lý mong mu n nâng cao NIM, h ph i d báo chính xác lãi

su t ho c tìm cách phân b l i danh m c tài s n sinh l i và n nh m t ng thu nh p lãicho ngân hàng

• Nhà qu n lý ph i xác đ nh giá tr tài s n nh y c m lãi su t và giá tr ngu n

v n nh y c m lãi su t mà ngân hàng s n m gi

Các nhà qu n lý đã s d ng khe h lãi su t nh là m t ch tiêu đo kh n ng thu nh p gi m khi lãi su t thay đ i ngoài d ki n Khe h lãi su t càng l n thì khi lãi su t thay đ i ngoài d ki n, t n th t c a ngân hàng càng l n

Khe h lãi su t = giá tr tài s n Có nh y c m v i lãi su t – giá tr N nh y c m

v i lãi su t

Yêu c u v i nh ng nhà qu n lý: Khi s d ng k thu t này yêu c u nhà qu n lý

ph i ti n hành phân tích k h n, đ nh giá l i nh ng c h i g n v i nh ng tài s n sinh l i c a ngân hàng, nh ng kho n ti n g i c ng nh v n vay trên th tr ng

N u nhà qu n lý th y r ng m c đ r i ro là quá l n, h s ph i th c hi n m t s

đi u ch nh sao cho giá tr c a các tài s n nh y c m v i lãi su t tr nên phù h p t i

m c t i đa v i giá tr ngu n nh y c m v i lãi su t

Vi c qu n lý khe h lãi su t là vô cùng khó kh n và ph c t p đòi h i nhà qu n

lý ph i có trình đ và vi c xác đ nh th i đi m đ nh giá l i c a các tài s n và ngu n

v n c a ngân hàng và l a ch n th i gian thích h p đ cân b ng tài s n và ngu n

nh y c m v i lãi su t là không đ n gi n

V i ph ng pháp qu n lý khe h th i l ng,đ phòng ch ng r i ro lãi su t ngân hàng th ng l a ch n khe h k h n ti n d n đ n 0

Khe h k h n = K hoàn v n trung bình theo giá tr c a danh m c tài s n –

K hoàn tr trung bình theo giá tr ngu n v n

K h n hoàn v n là giá tr k h n trung bình xác đ nh trên c s th i gian

xu t hi n các dòng ti n vào đ c t o ra t tài s n

K h n hoàn tr là th c đo th i gian trung binh c a dòng ti n d tính đi ra

kh i ngân hàng

phòng ng a r i ro lãi su t ph i đ m b o:

K h n hoàn v n K h n hoàn tr TB T ng giá tr ngu n v n

TB theo giá tr = theo giá tr c a X -

tài s n ngu n v n T ng giá tr tài s n

Quy trình qu n lý khe h th i l ng g m 3 b c:

• Tính k h n hoàn v n c a t ng kho n m c trong danh m c

• Nhân giá tr k h n hoàn v n v a tính v i t tr ng c a giá tr th tr ng t ng kho n m c trong danh m c

• C ng k t qu b c 2 đ xác đ nh k h n hoàn v n c a toàn danh m c Chúng ta có th s d ng mô hình th i l ng đ tính toán đ c k h n hoàn

v n c a t ng kho n m c trong danh m c và l ng hóa đ c m c đ t n th t khi

x y ra r i ro lãi su t ây đ c xem là mô hình hoàn h o nh t trong vi c đo m c đ

nh y c m c a tài s n có và tài s n n đ i v i lãi su t do nó đ c p đ n t t c các y u

t th i l ng c a t t c các lu ng ti n c ng nh k h n đ n h n c a tài s n N và tài s n Có

Tuy nhiên vi c áp d ng mô hình th i l ng vào ho t đ ng c a ngân hàng g p

r t nhi u h n ch :

 Cân x ng th i l ng hai v b ng cân đ i k toán là r t t n kém :Trên th c t

vi c c c u l i b ng cân đ i tài s n bao g m m t danh m c tài s n và ngu n v n l n

và ph c t p là m t vi c làm h t s c khó kh n và t n kém c v th i gian và ti n b c

i u này đòi h i c n ph i có m t th tr ng tài chính phát tri n m nh m v i các nghi p v nh : ch ng khoán hóa tài s n, mua bán n và các nghi p v phái sinh, mua bán v n

 S bi n đ ng c a mô hình th i l ng: Mô hình th i l ng đ c xây d ng trên gi thuy t lãi su t th tr ng thay đ i ngay l p t c ngay sau khi mua trái phi u Trên th c t thì đi u này không ph i lúc nào c ng nh v y mà lãi su t th tr ng có

th thay đ i trong su t k h n c a trái phi u ng th i, th i l ng c a trái phi u

thay đ i theo th i gian Do đó dòi h i nhà qu n tr ph i th ng xuyên cân đ i l i

th i l ng gi a tài s n Có và tài s n N i u này là h t s c t n kém và ph c t p, không ph i lúc nào c ng làm đ c

 V n đ lãi su t th n i và vi c trì hoãn v n đ thanh toán : Trên th c t có r t nhi u trái phi u và kho n tín d ng có lãi su t th n i theo đi u ki n th tr ng Và không ph i lúc nào khách hàng c a ngân hàng c ng thanh toán c g c và lãi đúng

M c đích c a Var:

- o l ng m c đ t n th t ti m n ng c a m t danh m c đ u t

- D a trên m c bi n đ ng c a giá t ng đ i l n nh ng đ c bi t lo i tr nh ng

bi n đ ng giá quá l n

-D a trên "giá tr " t c là tính toán theo giá tr th tr ng

- ây là ph n phân tích m r ng c a đ nh y c m c a lãi su t

có đ tin c y 99% ta hãy lo i b ra 1% lãi su t có biên đ l n nh t Sau

đó ta đánh giá l i tr ng thái r i ro c a ngày hôm nay, tính ra VaR theo bi n đ ng

th c c a th tr ng v i đ tin c y 99%

 Ph ng pháp th ng kê:

tính đ c Var theo ph ng pháp th ng kê, c n làm theo các b c sau:

- Xác đ nh hàm s phân b c n thi t - là hàm phân b chu n

- Tính toán đ l ch chu n c a lãi su t trong quá kh

- Tính toán h s t ng quan c a các lãi su t trong quá kh

- Tính toán hàm s chung phân b lãi-l c a danh m c đ u t t ng h p

- Xác đ nh m c t n th t v i đ tin c y 99%

Cách tính đ l ch chu n= M c đ bi n đ ng= S đo m c đ bi n đ ng c a lãi

su t, giá c th tr ng Nó đ c th hi n b ng đ l ch chu n c a bi n đ ng lãi su t hay giá c H s t ng quan là s đo th hi n m c đ ph thu c l n nhau gi a hai

ch s giá c th tr ng khi bi n đ ng H s t ng quan bao g m:

- T ng quan d ng: Các ch s giá c s bi n đ i cùng h ng so v i ch s giá c kia

- T ng quan âm: Ch s giá c này s bi n đ i ng c h ng so v i ch s giá

c a bi n s th tr ng (lãi su t), th c hi n th nhi u k ch b n c a lãi su t t ng lai

d a trên qui trình ng u nhiên, sau đó chúng ta s phân tích k t qu ng v i đ tin

c y cho tr c

u đi m c a Var: Cung c p cho chúng ta m t m u s chung đ đo l ng r i ro và

là m t công c qu n lý hi u qu đ đo l ng r i ro c p đ qu n lý cao

Nh c đi m c a Var: Var gi đ nh các y u t c a th tr ng không thay đ i nhi u

trong th i gian xác đ nh Var Khi các nhà qu n tr quá tin t ng vào Var, n u x y ra

nh ng t n th t n m ngoài d đoán thì kh n ng phá s n là r t l n

1.4.2 Mô hình đ nh l ng r i ro lãi su t

n đ n h n

Mô hình này d a vào th i h n và th i đi m đáo h n c a tài s n và n đ đo

l ng s bi n đ ng giá tr c a tài s n và n tr c s bi n đ ng c a lãi su t

áp d ng mô hình k h n đ n h n ta ph i xác đ nh đ c k h n đ n h n bình quân c a danh m c n và tài s n M i m t kho n n và tài s n đ u có k h n

đ n h n riêng bi t và chi m t tr ng nh t đ nh trong t ng n và t ng tài s n

Ta có công th c tính k h n đ n h n trung bình c a tài s n và n là:

t ng giá tr danh m c tài s n và giá tr danh m c n c a ngân hàng

• K h n đ n h n trung bình c a danh m c tài s n và danh m c n có thu nh p

c đ nh càng dài thì khi lãi su t th tr ng thay đ i (t ng ho c gi m) giá tr c a chúng bi n đ ng càng l n

• Lãi su t th tr ng thay đ i, k h n c a danh m c tài s n ho c n càng dài thì m c đ bi n đ ng giá tr c a chúng càng gi m

Theo mô hình này thì r i ro lãi su t s xu t hi n khi không có s cân x ng

gi a k h n đ n h n bình quân c a danh m c N và k h n đ n h n bình quân c a tài s n Có

Ý ngh a mô hình: M c thay đ i v n t có hay v n c ph n b ng chênh l ch

m c thay đ i giá tr tài s n và m c chênh l ch giá tr n

i u ki n áp d ng mô hình: Ph i xác đ nh đ c t tr ng và k h n đ n h n

c a t ng kho n m c tài s n Có và tài s n N

u đi m: Là m t trong ph ng pháp đ n gi n, d l ng hóa r i ro lãi su t

trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

H n ch : Mô hình k h n đ n h n đã không đ c p đ n y u t th i l ng c a

các lu ng tài s n Có và tài s n N , cho nên mô hình này có nh ng khi m khuy t

nh t đ nh Tuy nhiên do có u đi m là đ n gi n, nên đ c các ngân hàng áp d ng khá ph bi n

Mô hình th i l ng phân tích đ l ch th i l ng gi a n và tài s n đ đánh giá

và ki m soát r i ro lãi su t Mô hình này đ t tr ng tâm vào giá tr th tr ng c a

v n, trong đó giá tr th tr ng tiêu bi u cho giá tr hi n t i và t ng lai c a thu

là th i l ng trung bình c n thi t đ thu h i kho n v n đã b ra đ u t Còn th i

l ng c a n là th i gian trung bình c n thi t đ hoàn tr kho n v n đã huy đ ng

ho c đi vay

Công th c tính th i l ng c a m t kho n m c n ho c tài s n là:

= 1 (1 + )

Trong đó :

D : Th i l ng c a n ho c tài s n

I : K h n kho n ti n đ c thanh toán

Ci : Giá tr kho n ti n d tính đ c thanh toán trong k h n i

P : Giá tr hi n t i c a n ho c tài s n

YTM : T l thu nh p đ n h n c a n ho c tài s n

Gi a th i l ng D và giá tr th tr ng c a tài s n (P) có m i quan h v i s thay đ i c a lãi su t th tr ng (r)

Th nh t, khi khe h k h n d ng ( k h n v n trung bình c a tài s n l n h n

k h n hoàn tr trung bình n ), n u lãi su t t ng s gi m giá tr ròng c a ngân hàng,

n u lãi su t gi m s làm t ng giá tr ròng c a ngân hàng

Th hai, khi khe h k h n âm ( k h n hoàn v n trung bình c a tài s n nh

h n k h n hoàn tr trung bình n ), n u lãi su t t ng s làm t ng giá tr ròng c a

ngân hàng, n u lãi su t gi m s làm gi m giá tr ròng c a ngân hàng

Khi khe h k h n b ng không (k h n hoàn v n trung bình c a tài s n b ng

k h n hoàn tr trung bình n ), giá tr ròng c a ngân hàng không ch u nh h ng

b i s thay đ i lãi su t, ngh a là m c t ng hay gi m giá tr tài s n đ c cân b ng

v i m c t ng gi m c a giá tr n

Tóm l i, s d ng mô hình th i l ng đ qu n lý r i ro lãi su t là m t gi i pháp thích h p, cho phép các ngân hàng phòng ng a đ c r i ro lãi su t đ i v i toàn b hay m t b ph n riêng l c a b ng cân đ i tài s n Tuy nhiên ph i t n kém r t nhi u

th i gian và ti n b c đ c c u l i b ng cân đ i tài s n

u đi m: Mô hình th i l ng v c b n so v i hai mô hình trên, thì mô hình

th i l ng hoàn h o h n nhi u trong vi c đo m c đ nh y c m c a tài s n Có và tài

s n N đ i v i lãi su t, b i vì nó đ c p đ n y u t th i l ng c a t t c các lu ng

ti n c ng nh k h n c a tài s n n và tài s n có

H n ch và kh n ng áp d ng mô hình: Mô hình th i l ng thông th ng khó

có kh n ng áp d ng trong ho t đ ng ngân hàng, đó là kh n ng ki m soát d li u

đ u vào trong phân tích, đ c bi t là trong các ngân hàng có danh m c tài s n Có và tài s n N ph c t p Bênh c nh đó vi c cân x ng th i l ng c a danh m c tài s n

Có và tài s n N r t t n kém

1.4.2.3 Mô hình đ nh giá l i

Mô hình đ nh giá l i đo l ng s thay đ i giá tr c a tài s n và n khi lãi su t

bi n đ ng d a vào vi c chia nhóm tài nhóm tài s n và n theo k h n đ nh giá l i

c a chúng N i dung c a mô hình là phân tích các lu ng ti n d a trên nguyên t c giá tr ghi s nh m xác đ nh chênh l ch gi a thu nh p lãi su t t tài s n Có v i chi phí lãi su t ph i tr cho tài s n N sau m t th i gian nh t đ nh Phân lo i trên nh m

đ a các tài s n Có và tài s n N sau m t th i gian nh t đ nh Phân lo i trên nh m

đ a các tài s n có và tài s n n v cùng m t nhóm có k h n t đó đo l ng s thay

đ i c a thu nh p ròng t lãi su t c a các nhóm v i s thay đ i c a lãi su t th

tr ng Giá tr tài s n và n trong các nhóm dùng đ tính chênh l ch là giá tr l ch

s , khe h nh y c m lãi su t (IS Gap) đ c dùng đ đo l ng s nh y c m lãi su t

IS GAP = Giá tr tài s n có nh y c m – Giá tr tài s n n nh y c m

Lãi su t(ISA) lãi su t (ISL)

Trong đó:

 Giá tr tài s n có nh y c m lãi su t ( có th đ c đ nh giá l i) bao g m:

• Các kho n cho vay có lãi su t bi n đ i

• Các kho n cho vay ng n h n có th i h n d i n tháng

• Các kho n cho vay còn l i d i n tháng

• Ch ng khoán còn l i d i n tháng

• Ti n g i trên th tr ng liên ngân hàng, ti n g i không k h n t i ngân hàng khác, các kho n đ u t tài chính có th i h n còn l i d i n tháng

 Giá tr tài s n n nh y c m v i lãi su t(có th đ c đ nh giá l i) bao g m:

• Ti n g i thanh toán và ti t ki m không k h n c a khách hàng

Tr ng h p này lãi su t bi n đ ng t ng ( hay gi m) c ng không nh h ng đ n

l i nhu n ngân hàng, vì m c t ng ( gi m) c a thu nh p lãi và chi phí b ng nhau

 IS GAP>0=> T ng tài s n nh y c m LS> T ng n nh y c m LS

Tr ng h p này khi lãi su t t ng l i nhu n ngân hàng gi m và ng c l i

i u ki n ng d ng mô hình: Tài s n có và tài s n n nh y c m LS ph i đ c phân nhóm theo th i gian đáo h n ho c s p đ c tái gia h n

B ng 1.1.Quan h gi a khe h nh y c m lãi su t và thu nh p

IS GAP>0 (ISA>ISL)

T ng

Gi m

Gi m

T ng

IS GAP=0 (ISA=ISL)

T ng

Gi m

Không thay đ i Không thay đ i

(Ngu n: Giáo trình qu n tr ngân hàng th ng m i c a PGS.TS Tr n Huy Hoàng)

u đi m: i m khác bi t c b n c a mô hình đ nh giá l i so v i các mô hình

khác là vi c phân tích các lu ng ti n d a trên nguyên t c giá tr ghi s nh m xác

đ nh chênh l ch gi a lãi su t thu đ c t tài s n N và tài s n Có v i lãi su t thanh toán c a ngu n v n huy đ ng sau m t th i k nh t đ nh Do đó d a vào mô hình này ta có th so sánh đ c m c đ nh y c m c a tài s n N và tài s n Có v i lãi

su t và t đó xác đ nh đ c m c đ nguy c x y ra r i ro lãi su t c a ngân hàng

u đi m c a mô hình là tr c quan, d s d ng r t phù h p v i đi u ki n t i các NHTM Vi t Nam trong quá trình ti n lên hi n đ i và hòa nh p v i n n tài chính

th gi i, vì v y mô hình này đ c NHNN quy đ nh áp d ng trong báo cáo d báo

r i ro lãi su t trong kinh doanh ngân hàng

Nh c đi m: Mô hình đ nh giá l i ch đ c p đ n giá tr ghi s c a tài s n ch

không ph i là giá tr th tr ng c a chúng Do đó mô hình đ nh giá l i ch ph n ánh

đ c m t ph n r i ro lãi su t đ i v i ngân hàng.V n đ phân nhóm tài s n theo m t khung k h n đ n h n đã ph n ánh sai l ch thông tin v c c u các tài s n Có và tài

s n N trong cùng m t nhóm.Theo mô hình đ nh giá l i, nh ng kho n tín d ng dài

h n v i lãi su t c đ nh thì không nh y c m v i lãi su t, nh ng th ng nh ng kho n tín d ng dài h n th ng đ c tr góp đ nh k , do đó ngân hàng có th tái đ u t

nh ng kho n thu đ c trong n m v i lãi su t th tr ng hi n hành, ngh a là các kho n thu này c ng là nh y c m v i lãi su t

1.5.CÔNG C PHÒNG NG A R I RO LÃI SU T

Các bi n pháp phòng ng a r i ro lãi su t t công c phái sinh:

H p đ ng lãi su t k h n: H p đ ng lãi su t k h n là h p đ ng trên th

tr ng phi t p trung, trong đó m t lãi su t xác đ nh nào đó s áp d ng cho m t kho n v n xác đ nh nào đó trong su t m t kho ng th i gian xác đ nh trong t ng lai

H p đ ng lãi su t t ng lai: H p đ ng lãi su t t ng lai là h p đ ng t ng lai

mà giá c a nó ph thu c duy nh t vào m c lãi su t trên th tr ng Do đó, h p đ ng lãi su t t ng lai là h p đ ng mua bán t i th i đi m hôm nay, vi c thanh toán và giao nh n hàng hóa đ c ti n hành t i m t th i đi m xác đ nh trong t ng lai H p

đ ng lãi su t t ng lai đ c mua bán trên th tr ng t p trung, do lãi su t bi n đ ng hàng ngày nên giá c a h p đ ng c ng đ c đi u ch nh hàng ngày theo đi u ki n

c a th tr ng và t đó ti n hành thanh toán ph n bi n đ ng giá vào cu i ngày

H p đ ng hoán đ i lãi su t: Hoán đ i lãi su t là m t s th a thu n gi a hai

bên trong đó bên này cam k t thanh toán cho bên kia kho n ti n lãi ph i tr theo lãi

su t c đ nh (hay th n i) tính trên cùng m t kho n n g c trong cùng m t kho ng

th i gian nh t đ nh H p đ ng hoán đ i lãi su t giúp các ngân hàng h tr nhau

b ng cách trao đ i nh ng đ c đi m có l i nh t trong h p đ ng vay v n c a mình,

ho c th ng đ c các ngân hàng s d ng đ đi u ch nh k h n th c t c a tài s n

Có và tài s n N

H p đ ng quy n ch n lãi su t: Quy n ch n lãi su t, là m t công c đ cho

phép ng i mua nó có quy n, nh ng không b t bu c, đ c mua ho c bán m t s

l ng tài s n tài chính nh t đ nh t i th i đi m xác đ nh trong t ng lai, v i m t m c

giá đ c xác đ nh ngay t i th i đi m th a thu n h p đ ng Ng c l i, ng i bán quy n ch n ph i th c hi n ngh a v , ch không có quy n bán hay mua m t s

l ng tài chính theo m t giá th a thu n tr c trong h p đ ng và đ c thu v m t kho n phí bán quy n ch n

B ng 1.3.So sánh u đi m và nh c đi m các công c phái sinh

Các công c phái sinh u đi m Nh c đi m

H p đ ng lãi su t k

h n

H p đ ng có th đ c cá nhân hóa

Không yêu c u đ t c c

T n kém h n so v i h p

đ ng t ng lai b i vì tính thanh kho n th p và phí giao

1.6 CHU N M C BASEL II V QU N LÝ R I RO LÃI SU T

Basel II là hi p c qu c t v tiêu chu n an toàn v n, t ng c ng qu n tr toàn c u hóa tài chính c ng nh vi c khai thác t i đa ti m n ng l i nhu n và h n

ch r i ro ây đ c xem là gi i pháp đ c đ a ra nh m nâng cao các tiêu chu n

c a ngân hàng châu Á Basel II đ a ra m t lo t các ph ng pháp l a ch n, cho phép quy n t quy t r t l n trong giám sát ho t đ ng ngân hàng, quy đ nh t l v n

an toàn t i thi u g n ch t ch v i m c đ r i ro c a tài s n ngân hàng, m c đ r i ro

c a Tài s n Có có tính đ n nhi u y u t nh đ tín nhi m c a khách hàng, th i h n kho n vay, đ t p trung c a các kho n vay vào m t nhóm khách hàng nh t đ nh, quá trình xem xét giám sát c a c quan qu n lý và các quy t c c a th tr ng Hi n nay nhi u n c trên th gi i trong đó có Vi t Nam đang áp d ng qu n lý r i ro lãi su t theo tiêu chu n Basel II

qu n tr r i ro đ t hi u qu theo tiêu chu n Basel II, Ngân hàng Nhà n c

c n:

Th nh t, xây d ng các tiêu chí đ đánh giá đ c các chính sách và quy trình

qu n lý r i ro phù h p v i quy mô và m c đ ph c t p c a t ng Ngân hàng Th ng

m i.Bên c nh đó c n t ng b c chu n hóa các quy trình nh m nh n d ng, đo l ng

và ki m tra, ki m soát r i ro các lo i r i ro

Th hai, NHNN c n xem xét l i m t s t l quy đ nh nh vi c s d ng ngu n

v n ng n h n đ cho vay dài h n h n ch t i đa nh ng r i ro do khe h k h n, t l

kh ng ch d n v n cho vay, chi t kh u gi y t đ đ u t , kinh doanh ch ng khoán, ti n t i giao cho các NHTM qu n lý t l này tùy theo đ c thù kinh doanh, quy mô, c u trúc, k h n, tính n đ nh và thanh kho n c a ngu n v n c a m i ngân hàng Ngân hàng Nhà n c giám sát d a trên vi c tuân th quy ch tín d ng và các

ch tiêu an toàn khác Ngoài ra, NHNN c n có nh ng quy đ nh b t bu c các NHTM chú tr ng qu n lý r i ro, đ c bi t là r i ro thanh kho n và có bi n pháp ch tài b t

bu c tuân th theo

Hi p c Basel II cho r ng s phù h p h n n u x lý r i ro lãi su t trong s sách Ngân hàng theo nguyên t c th hai h n là xác đ nh các yêu c u v n i u này

hàm ý: không có gánh n ng v v n nh ng s có m t quy trình giám sát nâng cao

H ng d n v r i ro lãi su t theo Basel II xem h th ng n i b ngân hàng là công c chính cho vi c đo l ng r i ro lãi su t trong s sách ngân hàng và ph n ng c a ho t

đ ng giám sát t o đi u ki n cho vi c đi u hành r i ro lãi su t c a các chuyên gia giám sát, c a các đ nh ch tài chính, các ngân hàng nên đ a ra k t qu t h th ng đánh giá n i b c a mình thông qua vi c s d ng các bi n đ ng lãi su t đ c chu n hóa N u các chuyên gia giám sát xác đ nh r ng ngân hàng đang không n m gi m c

v n t ng x ng v i m c đ r i ro lãi su t, h có th đòi h i ngân hàng gi m r i ro

ho c gia t ng l ng v n n m gi ho c c hai

1.7 KINH NGHI M QU N LÝ R I RO LÃI SU T C A M T S NGÂN HÀNG TH NG M I

NHTM là m t lo i hình kinh doanh hàng hóa đ c bi t -ti n t a ph n trong

đó là các kho n ti n ph i tr khi có yêu c u Ngu n ti n c a các NHTM đang có thay đ i m nh m do gia t ng s c nh tranh trong h th ng ngân hàng, gi a ngân hàng v i các t ch c tài chính, b o hi m, các t ch c phi ngân hàng và th tr ng

ch ng khoán d i nh h ng c a công ngh thông tin và quá trình toàn c u hóa Ngu n ti n g i c a các cá nhân, doanh nghi p tr nên d dàng di chuy n h n, nh y

c m h n khi có s thay đ i c a lãi su t i u này t o đi u ki n các ngân hàng d tìm ki m l i nhu n song l i t ng tính m ng manh, thi u n đ nh cho c h th ng Bên c nh đó tài s n c a các NHTM ch y u là tài s n tài chính (các kho n cho vay,

ch ng khoán) v i tính r i ro th tr ng, r i ro lãi su t l n Th tr ng tài chính ngày càng mang tính toàn c u, vì v y đây c ng là c h i đ các ngân hàng đa d ng hóa

đ u t tìm ki m l i nhu n c ng nh phân tán r i ro, song m t khác c ng làm t ng tính r i ro bi n đ ng l n trên th tr ng th gi i và khu v c

Nh n th c đ c t m quan tr ng trong công tác nh n bi t qu n tr r i ro lãi su t trong ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng, đúc k t t kinh nghi m th c ti n mà có nhi u k thu t qu n lý r i ro lãi su t đ c ng d ng.Tuy nhiên m i ph ng pháp

đ u có nh ng u nh c đi m riêng tùy thu c đi u ki n th c t mà áp d ng khác

nhau Ví d M hay Australia, NHTW khuy n khích các NHTM áp d ng ph ng pháp th i l ng trong công tác d báo r i ro lãi su t

Vi t Nam, khi th tr ng tài chính d n đi vào hoàn thi n, các NHTM ngày càng phát tri n.C c u tài s n Có, tài s n N c a ngân hàng ngày càng ph c t p.Áp

l c c nh tranh gi a các ngân hàng ngày càng nhi u h n.Nh m đ m b o h th ng ngân hàng phát tri n n đ nh, công tác qu n lý r i ro lãi su t trong các NHTM ph i

đ c qu n lý th ng nh t

NHTMCP Công Th ng Vi t Nam là m t trong nhóm các ngân hàng có ti m

l c tài chính, công ngh c ng nh ngu n nhân l c có ch t l ng trong h th ng NHTM Vi t Nam Ban lãnh đ o ngân hàng nh n th c rõ nh ng r i ro r t l n t r i

ro lãi su t trong kinh doanh ngân hàng Vì v y, trong n m 2011, ngân hàng c ng đã

ti n hành tri n khai toàn h th ng c ch đi u chuy n v n t p trung, chuy n toàn b

r i ro lãi su t v h i s chính qu n lý, t p trung ki n toàn b ph n qu n lý r i ro đ

ng phó nh ng r i ro trong tình hình m i N u nh theo c ch c là c ch lãi đi u hòa, s tính lãi đi u hòa đ i v i ph n chênh l ch gi a tài s n có và tài s n n c a

m t chi nhánh, áp m t giá cho t t c các tài s n, ngu n v n, không phân bi t r i ro

C ch lãi đi u hòa m i chi nhánh ho t đ ng nh m t ngân hàng con t cân đ i v n

và cho vay, ph n chênh l ch chi nhánh t cân đ i v n v i Tr s chính B n thân Tr

s chính không có công c m nh đ c c u tài s n có và tài s n n c a toàn h th ng,

hi n t i m i chi nhánh t cân đ i và không quan tâm đ n chi nhánh khác cân đ i

nh th nào Trong đó lãi đi u hòa ch th hi n thu nh p ròng hay chi phí liên quan

đ n đi u chuy n v n n i b và chi nhánh t qu n lý r i ro lãi su t c a chi nhánh mình Còn theo c ch FTP m i, h th ng s tính lãi đi u hòa cho toàn b tài s n n

và tài s n có theo đúng m c đ r i ro lãi su t, r i ro thanh kho n c a tài s n có và tài s n n Có nhi u giá áp riêng cho tài s n n và tài s n có c bi t đ i v i cho vay

và ti n g i s chi ti t đ n t ng giao d ch có s d cu i ngày

Vi c áp d ng ph ng pháp qu n tr RRLS b ng ph ng pháp giá tr có th là

ph ng pháp m i nh t hi n nay trên th gi i, các ph ng pháp khác nh ph ng