Luận văn thạc sĩ Mối quan hệ giữa cơ hội tăng trưởng và nợ của các Công ty trên TTCK Việt Nam

T s thu nh p trên giá ch ng khoán earnings to price ratio Q3... Th tr ng ch ng khoán ch ng khoán Vi t Nam... Tuy nhiên tiêu chu n này th ng không chính xác.

TÓM T T

Trong giai đo n t 2008 kinh t Vi t Nam c ng g p không ít khó kh n, thách th c

t cu c kh ng ho ng tài chính c a M , và kh ng ho ng n công Châu Âu vì v y

v n đ t ng tr ng có xu h ng ch m l i và tr thành m i quan tâm hàng đ u c a

nhi u qu c gia trong đó có Vi t Nam Doanh nghi p t ng tr ng góp ph n giúp

kinh t c a qu c gia t ng tr ng

Bài nghiên c u này nghiên c u xem gi a c h i t ng tr ng và n có m i quan h

nào hay không? Nghiên c u này đư thu th p s li u c a 92 công ty th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam trong giai đo n b n n m t 2009 t i 2012, s d ng các mô

hình Pool Regression, Random Effect Model, Fixed Effect Model đ ki m đ nh

l n l t m i quan h tuy n tính và bình ph ng gi a c h i t ng tr ng và n Bài

nghiên c u đư phát hi n m i quan h thu n chi u gi a c h i t ng tr ng go1 và blev, ng c chi u gi a c h i t ng tr ng go1 v i mlev ng th i m i quan h

ng c chi u c a c h i t ng tr ng go2 v i c hai bi n ph thu c là blev và mlev

đ nh h u hình

CH NG 1: GI I THI U:

1.1 V năđ ănghiênăc u:

C h i t ng tr ng ngày càng tr nên c n thi t trong vi c nghiên c u tri n v ng

phát tri n c a doanh nghi p Doanh nghi p nh v i giá tr c a tài s n th p nh ng l i

có c h i t ng tr ng cao thì s đ i m t v i r i ro cao do b t cân x ng thông tin

ng c l i v i doanh nghi p l n khi có c h i t ng tr ng thì s ít ph i đ i m t v i

r i ro h n vì nh ng doanh nghi p l n có kh n ng d dàng ti p c n th tr ng và chi

phí s n xu t kinh doanh c ng nh chi phí huy đ ng vôn th p h n v i vi c vay n t

t ch c tín d ng hay vay t công chúng (Houston và James 1996, Spindt và Subramaniam 1999) V n đ trên ngày nay càng đ c xem xét nhi u h n Bài lu n

v n c g ng phân tích vi c m r ng kinh doanh thông qua tiêu chí l i nhu n, quy

mô công ty, t o ra c h i t ng tr ng nh h ng t i vi c vay n nh th nào Doanh

nghi p có c h i t ng tr ng cao s đ u t vào tài s n c đ nh và th ng là các

công ty có quy mô m c l n, và t o ra l i nhu n m c cao Do v y nghiên c u c

h i t ng tr ng và n trong b i c nh chi ph i b i các y u t nh : quy mô công ty,

tài s n c đ nh h u hình, l i nhu n s chi ph i và tác đ ng nh th nào đ n m i

quan h gi a c h i t ng tr ng và n Vi t Nam

1.2 Lýădoăch năđ ătƠi:

Hi n nay trên th gi i đư có nhi u nghiên c u v m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n c a các tác gi nh Rajan và Zingales 1995, Serrasqueiro và Macus

Nune và các c ng s , Mauricio Jara Bertin, Marta Moreno Walerta, Paolo Saona Hoffmann và các c ng s Tuy nhiên Vi t Nam thì tác gi nh n th y ch a có

nhi u nghiên c u v m i quan h gi a c h i t ng tr ng và n Do đó bài nghiên

c u này ti n hành ki m đ nh xem m i quan h gi a c h i t ng tr ng và n Vi t Nam là nh th nào? ng th i c h i t ng tr ng cho doanh nghi p và n c a

doanh nghi p là hai v n đ c n thi t đ i v i nhà đ u t tr c khi quy t đ nh đ u t

cho doanh nghi p hay không? C h i t ng tr ng và tri n v ng c a doanh nghi p s

ra sao? Do đó tác gi nh n th y m i quan h gi a c h i t ng tr ng và n là v n đ

c n thi t đ th c nghiên c u cho bài lu n v n này

1.3 M c tiêu nghiên c u và câu h i nghiên c u

1.3.1 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a bài nghiên c u này là nghiên c u m i quan h gi a c h i t ng tr ng

và n c a các công ty trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

2) M i quan h gi a c h i t ng tr ng và n thay đ i nh th nào khi công ty có

c h i t ng tr ng m c cao, m c th p và m c trung gian

3) Các nhân t nh l i nhu n, quy mô công ty, tài s n c đ nh h u hình s tác

đ ng nh th nào lên m i quan h gi a c h i t ng tr ng và n

1.4 iăt ng và ph m vi nghiên c u:

i t ng nghiên c u c a lu n v n này là nghiên c u m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n c a các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

Ph m vi nghiên c u là các công ty phi tài chính đ c niêm y t trên th tr ng ch ng

khoán t i hai sàn HOSE và HNX trong giai đo n t 2009-2012

1.5 Ph ngăphápănghiênăc u:

Bài nghiên c u s d ng d li u b ng (panel data) theo ba ph ng pháp Pool Regression, Random Effect εodel và Fixed Effect model Sau đó s d ng các ki m

đ nh δikelihood test, Hausman Test và δagrange εultiplier Test đ l a ch n ra

ph ng pháp nào phù h p N u x y ra các hi n t ng t t ng quan, hay ph ng

sai thay đ i, thì s d ng ph ng pháp FGδS cho mô hình

C u trúc bài lu n v n g m có 5 ch ng:

Ch ng 1: Gi i thi u v m i quan h gi a c h i t ng tr ng và n

Ch ng 2: T ng quan nh ng nghiên c u tr c đó v m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n

Ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u: trình bày v quy mô m u, s li u và cách l y

s li u, mô hình nghiên c u , các bi n đ c đ a vào mô hình nghiên c u và ph ng

pháp nghiên c u , ph ng pháp ki m đ nh, chính đ c s d ng trong bài

Ch ng 4: Trình bày k t qu nghiên c u c a bài lu n v n

Ch ng 5: K t lu n và th o lu n v k t qu nghiên c u, nh ng h n ch c a bài

nghiên c u này và đ xu t h ng nghiên c u ti p theo

CH NG 2: T NG QUAN NH NG NGHIÊN C UăTR Că ÓăV M I

2 1ăC ăs lý thuy t v m i quan h gi a n vƠăc ăh iăt ngătr ng

2.1.1 M i quan h gi aăc ăh iăt ngătr ng và n theo lý thuy t tr t t phân

h ng (Pecking Order Theory)

Lý thuy t tr t t phân h ng b t đ u v i thông tin b t cân x ng- m t c m t dùng

đ ch các giám đ c có bi t thông tin v các ti m n ng, r i ro, c h i t ng tr ng

và , thu nh p c a doanh nghi p h n các nhà đ u t t bên ngoài Thông tin b t cân

x ng tác đ ng đ n s l a ch n gi a tài tr n i b và tài tr t bên ngoài gi a vi c huy đ ng ngu n v n m i t n hay t v n c ph n bên ngoài Theo lý thuy t v

tr t t phân h ng thì công ty s u tiên tài tr v n t ngu n v n n i b tr c ch

y u là l i nhu n sau thu đ c gi l i đ tái đ u t , r i m i phát hành n m i Do

đó theo lý thuy t tr t t phân h ng chúng ta có th th y khi l i nhu n công ty t ng

lên m c cao thì nhu c u đ doanh nghi p vay n gi m hay n c a doanh nghi p

gi m xu ng i u đó cho th y m i quan h ng c chi u gi a l i nhu n và đòn b y

n Phát hành c ph n th ng là gi i pháp cu i cùng khi công ty đư s d ng h t

kho n l i nhu n gi l i và s d ng h t kh n ng vay n Lý thuy t tr t t phân

h ng là k t qu c a thông tin b t cân x ng vì các giám đ c c a doanh nghi p bi t

rõ các thông tin v doanh nghi p h n nhà đ u t bên ngoài do đó h c ng r t mi n

c ng khi phát hành c ph n m i khi nh n th y giá c phi u c a công ty đang b

đ nh giá th p H c g ng tìm th i đi m phát hành khi c ph n có giá h p lý ho c

đ c đ nh giá cao ng th i huy đ ng n s t t h n v n c ph n vì doanh nghi p

không ph i công b thông tin m t cách r ng rãi ra công chúng vì v y lý thuy t tr t

t phân h ng thì huy đ ng t v n c ph n bên ngoài ch là gi i pháp cu i cùng khi

khi doanh nghi p đư s d ng h t l i nhu n gi l i và c n ki t kh n ng vay n

2.1.2 M i quan h gi aă c ă h iă t ngă tr ng và n theo lý thuy tă đánhă đ i

(Trade off Theory)

Theo lý thuy t đánh đ i thì vi c vay n c a doanh nghi p ph i đánh đ i gi a m t

bên có l i ích t lá ch n thu và m t bên là đ i m t v i chi phí ki t qu tài chính

và chi phí phá s n khi công ty vay n nh ng không có kh n ng tr lãi vay t

kho n n này Vi c doanh nghi p vay n đ tài tr cho nhu c u v n c a mình ho c

đ đ u t vào các d án m ng l i c h i t ng tr ng c ng nh thu nh p trong

t ng lai Doanh nghi p s ph i gánh kho n chi phí lưi vay đ tr cho kho n vay

này và kho n n vay khi đ n h n do v y chi phí lưi vay đ c tính là kho n chi phí

trong ho t đ ng c a doanh nghi p và đ c kh u tr thu khi tính thu thu nh p

doanh nghi p Do đó khi công ty có, c h i đ u t m ng l i thu nh p và c h i

t ng tr ng thì l i ích t lá ch n thu càng giúp ích doanh nghi p có đ c thu

nh p và l i nhu n cao h n ó là l i ích t t m ch n thu khi doanh nghi p vay

n Tuy nhiên khi kho n vay n t i h n ph i tr hoàn n g c và lãi vay mà doanh nghi p ho t đ ng kinh doanh y u kém, đ u t không hi u qu d n t i thua l Lúc

này doanh nghi p ph i đ i m t v i chi phí ki t qu tài chính và chi phí phá s n

Do v y doanh nghi p ph i cân nh c k l ng gi a và ch p nh n đanh đ i gi a l i

ích và chi phí c a vi c vay n Ban đ u doanh nghi p vay n m c th p thì s đ i

di n v i chi phí ki t qu tài chính và chi phí phá s n m c th p nh ng khi doanh

nghi p vay n t i m t đi m nào đó thì chi phí ki t qu tài chính và chi phí phá s n

l n h n l i ích t lá ch n thu , lúc này doanh nghi p g p ph i r i ro phá s n và v

n cao, đ ng m t đi chi phí c h i khi có c h i h p tác v i các đ i tác h y h p

đ ng khi bi t doanh nghi p đang đ i di n v i vi c phá s n và làm n thu l không

đ kh n ng tài chính đ tr kho n n đư vay Do v y doanh nghi p m t đi c h i

t ng tr ng n u h p đ ng này mang l i thu nh p và sinh l i cho doanh nghi p Do

v y nhi m v c a các giám đ c doanh nghi p là ph i cân nh c và đánh đ i gi a l i

ích t lá ch n thu và chi phí ki t qu tài chính t vi c vay n

2.2 Các nghiên c u th c nghi mă tr că đóă v m i quan h gi aă c ă h iă t ngă

tr ng và n

Theo bài nghiên c u th c nghi m c a Panley xem xét m i quan h gi a c u trúc

v n và c h i t ng tr ng đ c đo l ng b ng bi n (market power) s d ng s li u

g m 208 công ty εalaysia trong sáu n m t 1994 t i 2000 Nghiên c u này cho

th y m t cái nhìn m i v v c u trúc v n đ c đo l ng b ng t ng n chia cho t ng

tài s n và bi n εarket power đ c đo l ng b i t s Tobin Q H d đoán r ng c u

trúc v n có quan h hàm l p ph ng v i market power i u này cho th y khi tobin

Q m c t ng tr ng th p ho c cao thì công ty s vay n nhi u h n và gi m vay n

khi tobin Q m c trung bình, đi u này d n t i m t m i t ng quan ph c t p v

đi u ki n th tr ng, chi phí đ i di n, chi phí phá s n, có m i quan h thu n chi u

v i market power H c ng th y bi n quy mô công ty và tài s n c đ nh h u hình

có m i quan h cùng chi u v i c h i t ng tr ng R i ro h th ng và bi n c u trúc

s h u có tác đ ng ng c chi u lên c u trúc v n

Bài nghiên c u c a Gaur 2005 v c ch quy t đ nh c u trúc v n c a các công ty

Th y S s d ng m u c a 106 công ty trên th tr ng ch ng khoán Th y S trong giai đo n 1991-2000 s d ng c hai mô hình static và dynamic, phân tích mô hình

dynamic k t h p v i GMM k t qu cho th y l i nhu n n m hi n hành và c h i

t ng tr ng thì có m i quan h ng c chi u v i đòn b y n , quy mô công ty, tài s n

c đ nh h u hình, r i ro kinh doanh, có m i quan h thu n chi u v i đòn b y n Phân tích mô hình dynamic đ xu t r ng có s t n t i t s n trên v n ch s h u

m c tiêu L i nhu n đ c l y đ tr thì có tác đ ng thu n chi u lên đòn b y n

Kh ng đ nh này d báo hành vi trong ng n h n theo thuy t tr t t phân h ng s hành đ ng v phía n m c tiêu Tuy nhiên quá trình đi u ch nh này di n ra r t ch m

Theo nghiên c u c a Raijan và Zingales 1995 nghiên c u v đòn b y n gi a các

qu c gia khác nhau v i bi n đòn b y n đ c đo l ng b i hai bi n giá tr s sách

c a n và giá tr th tr ng c a n , còn bi n c h i t ng tr ng đ c đo l ng b i

bi n “εarket to book” đ c tính b ng t s gi a giá tr s sách c a tài s n tr giá tr

s sách c a v n ch s h u c ng v i giá tr th tr ng c a v n ch s h u trên giá

tr s sách c a t ng tài s n Ngoài ra bi n đ c l p g m các bi n quy mô công ty

đ c đ i di n là bi n doanh thu (sale) b ng cách l y logarite c a doanh thu thu n,

bi n l i nhu n đ c tính b i t s gi a l i nhu n tr c thu chia cho giá tr s sách

c a t ng tài s n Cu i cùng bi n tài s n c đ nh h u hình là t s gi a tài s n c đ nh

h u hình và t ng tài s n K t qu cho th y c h i t ng tr ng đ c đo l ng b i

bi n “εarket to book” có m i quan h ng c chi u v i bi n n trong c hai tr ng

h p giá tr s sách c a n hay giá tr th tr ng c a n làm bi n ph thu c Tài s n

c đ nh h u hình luôn có m i t ng quan cùng chi u v i đòn b y n Quy mô công

ty c ng có t ng quan cùng chi u v i n ngo i tr tr ng h p c Cu i cùng l i

nhu n có t ng quan ng c chi u v i n t t c các qu c gia

Theo nghiên c u c a ba tác gi Mauricio Jara Bertin, Marta Moreno Walerta, Paolo Saona Hoffmann v m i quan h gi a c h i t ng tr ng và đòn b y n c a các

công ty phi tài chính trên th tr ng ch ng khoán Chile, s d ng h i quy d li u

b ng (panel data) c a 1699 công ty phi tài chính trong giai đo n t 1997-2008 Bi n

ph thu c đ c s d ng hai bi n: t s n vay t t ch c tín d ng trên t ng n (bank

debt –BDTD), bi n ph thu c th hai là t ng n t t ch c tín d ng trên t ng tài s n

(bank debt over total asset –BDTA) Các bi n đ c l p g m c h i đ u t c a công

3 T s thu nh p trên giá ch ng khoán (earnings to price ratio Q3)

4 Chi ti u v n ch s h u trên giá tr s sách c a giá tr nhà máy, thi t b

(capital expenditure to book value of plant, equipment, property)

Các bi n gi i thích bao g m : quy mô công ty (l y logarite t ng tài s n), ch t l ng

c a các d án đ u t đ c đo l ng b i bi n thu nh p trên tài s n (ROA), tài s n c

đ nh (fixed asset to total asset- FATA), chênh l ch m c n c a doanh nghi p v i

m c trung bình c a ngành DIFD), đ tu i c a doanh nghi p đ c tính toán b ng

cách l y s n m t n m thành l p (δNAGE), đ ng th i s d ng bi n gi ngành

Theo nghiên c u c a ba tác gi Mauricio Jara Bertin, Marta Moreno Walerta, Paolo

s d ng mô hình GMN k t qu cho th y c h i t ng tr ng có m i quan h “non monotonic” hình ch “U” v i n i u đó kh ng đ nh thêm m i quan h phi tuy n

gi a c h i t ng tr ng và n c a doanh nghi p

Trong bài nghiên c u B ào nha c a hai tác gi Serrasqueiro và Macus Nune s

d ng s li u tài chính đ c l y t b ng cân đ i k toán và b ng k t qu kinh doanh

c a các công ty phi tài chính đ c niêm y t trên th tr ng ch ng khoán B ào

Nha d li u t Finbolsa database D li u v kinh t tài chính đ c xác nh n thông

tin t cung c p b i H i đ ng th tr ng ch ng khoán B ào Nha Cu i cùng m u

nghiên c u g m 39 công ty t n m 1998 t i 2006 trong 8 n m Bi n đ c l p đ c

s d ng trong nghiên c u B ào Nha là t s t ng n s d ng giá tr s sách và

giá tr th tr ng c a n H s d ng giá tr th tr ng c a n nh là bi n đ c l p đ

ki m tra tính b n v ng c a k t qu đ c p t i m i quan h t ng ng nh t gi a c

h i t ng tr ng và n theo nghiên c u c a Raijan và Zingales (1995), Gaur 2005

Kayhan và Titman 2006 Bi n gi i thích s d ng là Tobin Q, bi n m r ng nghiên

c u và phát tri n (R&D intensity) đ i di n cho bi n t ng tr ng đ c s d ng b i

r t nhi u tác gi (Ozkan 2001, Panley 2004, Gaur 2005) Trong b i c nh c a nh ng công ty niêm y t Whitwell 2007, Galbreath và Gavin 2008 xem xét tài s n vô hình

là ngu n t ng tr ng quan tr ng c a công ty nh ng khó kh n trong vi c xác đ nh

giá tr tài s n vô hình d n đ n vi c ch n ngu n qu đ u t phát tri n nh là bi n đ i

di n cho c h i t ng tr ng, đ c th c hi n b i nhi u nghiên c u sau đó c a Fama

và French 2002, δin 2006, εoon và Tandon 2007, Huang và Ritter 2009 o l ng

quy mô v n c a công ty, ch n logarite c a t ng tài s n (Bhaduri 2002, Chen 2004, Pandey 2004)

B ng ch ng th c nghi m c a nghiên c u B ào Nha b sung cho k t lu n v

m i quan h l p ph ng gi a c h i t ng tr ng và n c a các công ty niêm y t

trên th tr ng ch ng khoán B ào Nha ε i quan h gi a hai bi n là thu n

t ng tr ng m c trung gian T đó m i quan h gi a n và c h i t ng tr ng ph

thu c vào m c đ c a c h i t ng tr ng c a công ty và m i quan h này là phi

tuy n tính

Hình 2.1: M i quan h gi a c h i t ng tr ng GO1 và n B ào Nha

Nh ng ch s đo l ng trên ph i đ c phù h p v i hai cách đo l ng c a c

h i t ng tr ng (t s Q Tobin và R&D intensity) và n

Hình 2.2: M i quan h gi a c h t ng tr ng GO2 và n B ào Nha

B ng ch ng th c nghi m đ t đ c trong bài nghiên c u B ào Nha cho th y khi

các công ty niêm y t B ào Nha mà có c h i t ng tr ng th p thì t n t i m i

quan h cùng chi u gi a n và c h i t ng tr ng, làm c ng c v ng ch c h n tranh

lu n c a Jensen 1986 và Stulz 1990 δiên quan đ n v n đ đ i di n gi a c đông và giám đ c N đ c s d ng nh là cách đ tr ng ph t nh ng hành đ ng sai l m c a ban giám đ c khi mà h không đ u t vào d án mà s mang l i cho công ty t ng

tr ng v t quá m c n t i u và làm t n h i t i tình hình tài chính c a công ty Khi c h i t ng tr ng c a các công ty niêm y t B ào Nha m c trung gian thì

m i quan h gi a n và c h i t ng tr ng là ng c chi u khía c nh khác thì k t

qu này b sung cho nh ng tranh lu n c a h c thuy t đánh đ i (trade-off theory)

c a Kraus và Litzenberger 1973, scott 1977 đư đ xu t các công ty này gi m m c

n đ ki m soát l i nhu n và gi m nguy c phá s n c ng nh làm gi m đi c h i

t ng tr ng và tri n v ng c a công ty trong t ng lai m t khía c nh khác thì m i

quan h ng c chi u gi a n và c h i t ng tr ng c ng c thêm nh ng tranh lu n

v thuy t đ i di n liên quan t i v n đ đ u t d i m c (Jensen và Meckling 1976, εyer 1977) a ra kh n ng c a công ty th c hi n đ u t th p h n m c đ u t t i

u nh là m t quá trình t n d ng c h i t ng tr ng Ng i cho vay có th khó

kh n v i công ty trong vi c c p kho n cho vay

Cu i cùng k t qu ch ra m i quan h thu n chi u gi a n và c h i t ng tr ng cho

các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán B ào Nha v i m c t ng tr ng

cao Phát hi n này cho th y công ty mà s h u c h i t ng tr ng cao s t o ra

ngu n v n trong n i b h n là vay n t bên ngoài b sung c ng c cho nh ng

tranh lu n c a lý thuy t tr t t phân h ng c a (Myer 1984, Myer và Maijut 1984)

M i quan h thu n chi u này c ng c ng c cho nh ng tranh lu n c a lý thuy t phát

tín hi u c a Ross 1977 r ng các giám đ c và các thành viên n i b trong công ty có

nh ng thông tin riêng bí m t v k v ng v l i nhu n và ch t l ng c a nh ng

kho n đ u t t ng l i mang l i

S th c là v n đ đ u t d i m c đư đ c ch ra nh là nguyên nhân c a k t qu

th c nghi m ch ra m i quan h ng c chi u gi a n và c h i t ng tr ng (Kim và

Sorensen 1986, Barclay 1995, Raijan và Zingales 1995, Hovakimian 2001, Fama và French 2002 , Moon và Tandon 2007, Huang và Ritter 2009

Tuy nhiên, b ng ch ng th c nghi m khác đư h ng v m i quan h thu n chi u

gi a n và c h i t ng tr ng (Buhduri 2002, Chen 2004, Gaud 2005) hai y u t

này có th đóng góp vào k t qu đ t đ c b i nh ng tác gi này

1) N đ c s d ng v i m c đích tr ng ph t hành đ ng c a giám đ c trong

tr ng h p đ u t quá m c- overinvestment theo Bhaduri 2002, Chen 2004,

Gaur 2005

2) Ng i cho vay nh n ra c h i t ng tr ng c a công ty và đ ng ý cho vay

m t kho n tín d ng u đưi và d dàng h n theo δang 1996

Ví d cho công ty niêm y t Malaysia (Panday 2004) phát hi n ra r ng có m i quan h phi tuy n gi a n và c h i t ng tr ng V n đ đ i di n liên quan t i m i

quan h gi a c đông và giám đ c, gi a ng i cho vay v i c đông và giám đ c có

th làm h n ch kh n ng tài chính nh h ng t i c h i t ng tr ng thông qua n

và m c đ nh h ng này có th ph thu c vào m c đ c a c h i t ng tr ng

B ngă2.1.ăT ngăh păcácănghiênăc uătr căđơy

Bi n Kíăhi u K ăv ngă

(Giá tr th tr ng

c a v n ch s h u + giá tr s sách c a

t ng tài s n- giá tr

s sách c a v n ch

s h u)/ giá tr s sách t ng tài s n

Qu nghiên c u công ngh , đ u t

Logarite t ng tài s n

-Zaian zingales, Panley 2004, Gaur

2005, Serraqueiro và Macus Nune 2010

t ng tài s n

Các nghiên c u th c nghi m tr c đó trên th gi i v m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n là khá đa d ng, s d ng nhi u ph ng pháp khác nhau và s d ng

cách th c đo l ng cho bi n giá tr s sách và giá tr th tr ng c a n hay bi n c

h i t ng tr ng r t đa d ng tuy nhiên do đ c đi m c a n n kinh t B ào Nha có

th tr ng ch ng khoán và n n kinh t đang phát tri n, khá t ng đ ng v i Vi t Nam do đó bài lu n v n này s d ng bài nghiên c u c a Serraqueiro và Macus

Nune 2010 s d ng h i quy d li u b ng (panel data) đ th c hi n cho nghiên c u

c a tác gi

TƠiăs năc ă

Zaian và Zingales 1995, Panley 2004, Gaur

2005, , Serraqueiro

và εacus Nune 2010

Tài s n c đ nh h u hình/ t ng tài s n

CH NGă3.ăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U:

3.1 S li u và l y m u:

S li u đ c l y t 92 công ty phi tài chính thu c các l nh v c khác nhau niêm y t

trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam t i hai sàn giao d ch ch ng khoán HOSE và HNX trong giai đo n t 2009 t i 2012 (th i k m u là 4 n m) Trong đó có 11 công

ty thu c l nh v c th c ph m n c u ng, 10 công ty thu c l nh v c kim lo i và thép,

11 công ty thu c l nh v y t hóa ch t, 10 công ty thu c l nh v c giáo d c, 10 công

ty thu c l nh v c d u khí b t đ ng s n, 13 công ty thu c l nh v c th y s n, 11 công

ty thu c l nh v c th y s n

D li u đ c thu th p t các công ty ch ng khoán trên cafef.vn, vietstock.vn t n m

2009 t i 2012 sau đó đ c x lý qua ph n m m excel và ch y h i quy b ng ph n

m m Eviews 5.1 và Stata 11

3.2 Gi thuy t nghiên c u:

T nh ng nghiên c u th c nghi m trên th gi i v m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n cho th y k t qu khá gi ng nhau là m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n là m i quan h phi tuy n tính Nghiên c u này nh m ki m đ nh m i

quan h gi a c h i t ng tr ng và đòn b y n các công ty trên th tr ng ch ng

khoán Vi t Nam Do đó bài nghiên c u d a trên gi thuy t sau:

3.2.1 Gi thuy t 1:

H0: M i t ng quan có ý ngh a gi a c h i t ng tr ng và n là tuy n tính

H1: M i t ng quan có ý ngh a gi a c h i t ng tr ng và n là phi tuy n tính

Các nghiên c u th c nghi m trên th gi i h u h t cho th y k t qu m i quan h

gi a c h i t ng tr ng và n là phi tuy n tính C th m i quan h gi a c h i t ng

tr ng và n B ào Nha c a các gi Serrasqueiro và Macus Nune là phi tuy n

tính c th là m i quan h hàm l p ph ng, nghiên c u c a Mauricio Jara Berlin,

Moreno và Warleta, Paolo Saona Hoffman và c ng s cho th y m i quan h monotoic” (hình ch U) Bài nghiên c u này tác gi ti n hanh xem xét m i quan h

“non-gi a n và c h i t ng tr ng là tuy n tính hay phi tuy n tính

Tác gi k v ng có s t ng quan gi a m i quan h c h i t ng tr ng và n M i

t ng quan này có th là cùng chi u ho c ng c chi u tùy thu c vào m c đ c a c

h i t ng tr ng là cao hay th p hay m c trung gian Khi công ty có c h i t ng

tr ng cao thì s có nhu c u ngu n v n cao h n đ tài tr cho các d án mang l i

thu nh p cho doanh nghi p hay t o ra s t ng tr ng cho công ty Do đó c h i t ng

tr ng cao thì nhu c u vay n càng l n nên m i quan h gi a c h i t ng tr ng và

n đ c k v ng là cùng chi u Ng c l i khi công ty có c h i t ng tr ng m c

th p thì công ty không t o ra kh n ng sinh l i và thu nh p cao cho t ng lai và do

v y mà nhu c u s d ng ngu n n vay c ng gi m đi do đó m i quan h gi a c h i

Các nghiên c u th c nghi m tr c đó đ u cho th y k t qu khá gi ng nhau khi l i

ty và tài s n c đ nh đ u có m i quan h cùng chi u v i n

3.3 Ph ngăphápănghiênăc u:

Trong bài lu n v n này tác gi k th a các nghiên c u c a Seraqueiro và Macas Nune 2009, đ xây d ng mô hình nghiên c u và các bi n Th tr ng ch ng khoán

ch ng khoán Vi t Nam Do v y c hai th tr ng ch ng khoán B ào Nha và Vi t

Nam đ u có h n ch nh t đ nh trong vi c ti p c n ngu n v n tài chính t th tr ng

ch ng khoán do v y các doanh nghi p ti p c n v i ngu n tài chính t vay n nhi u

h n

Bài nghiên c u s d ng ph ng pháp h i quy d li u b ng (Panel data) theo hai

bi n εδEV và BδEV l n l t là hai bi n ph thu c ng th i bài nghiên c u còn xem xét m i quan h tuy n tính, hàm bình ph ng gi a c h i t ng tr ng và n đ xác đ nh m i quan h nào là gi i thích t t nh t, phù h p nh t cho m i quan h gi a

ph ng pháp nào phù h p nh t cho t ng mô hình

so sánh ph ng pháp Pooled Regression và Fixed Effects model tác gi s d ng

ki m đ nh δikelihood, gi thuy t Ho: mô hình Pool regression là phù h p Gi thuy t H1: mô hình fixed effect model là phù h p N u k t qua h i quy cho P-value< thì bác b gi thuy t Ho và ng c l i n u P-value> thì ch p nh n gi

thi t Ho

so sánh ph ng pháp Pool Regression và Random effect model tác gi s d ng

ki m đ nh Breusch Pagan δagrangian εultipier test đ ki m đ nh gi a hai ph ng pháp trên, ph ng pháp nào phù h p v i gi thuy t Ho mô hình Pool regression là

phù h p Gi thuy t H1: mô hình random effect model là phù h p N u k t qua h i

quy cho P-value< thì bác b gi thuy t Ho và ng c l i n u P-value> thì ch p

nh n gi thi t Ho

so sánh ph ng pháp Fixed Effect model và Random effect model tác gi s

d ng ki m đ nh Hausman Test đ ki m đ nh gi a hai ph ng pháp trên, ph ng pháp nào phù h p v i gi thuy t Ho mô hình Random Effect model là phù h p Gi

thuy t H1: mô hình Fixed effect model là phù h p N u k t qua h i quy cho value< thì bác b gi thuy t Ho và ng c l i n u P-value> thì ch p nh n gi thi t Ho

P-3.4 Mô hình nghiên c u:

Mô hình nghiên c u c a bài lu n v n đ c tác gi k th a theo nghiên c u th c

nghi m c a Serras Quiero và εacus Nune 2010 đ xây d ng mô hình h i quy và

các bi n trong mô hình Tác gi s d ng hai bi n go1 và go2 đ đo l ng cho c h i

t ng tr ng c a doanh nghi p, bi n l i nhu n đ c s d ng theo lý thuy t tr t t

ph n h ng đ tác đ ng lên bi n đòn b y n khi doanh nghi p có l i nhu n gi l i

Hai bi n quy mô công ty và tài s n c đ nh là tài s n đ m b o cho kho n vay n khi

doanh nghi p đ i m t v i chi phí ki t qu tài chính và chi phí phá s n (theo lý thuyêt đánh đ i)

3.4 1ăC ăh iăt ngătr ngăGO1:

C h i t ng tr ng GO1 đo l ng b i công th c:

C h i t ng tr ng GO1 cho th y bi n đ ng c a chênh l ch giá tr th tr ng và giá

tr s sách c a v n ch s h u Theo nghiên c u c a Panley 2004 thì c h i t ng

tr ng và n có m i quan h phi tuy n ng th i theo nghiên c u c a Serasquiro

và Macas Nune thì c h i t ng tr ng và n là có m i quan h l p ph ng Khi c

cùng chi u Khi c h i t ng tr ng m c trung bình thì m i quan h gi a c h i

t ng tr ng và n là ng c chi u

3.4 2ăC ăh iăt ngătr ngăGO2:

Bi n m r ng nghiên c u và phát tri n (R&D intensity) đ i di n cho bi n t ng

tr ng đ c s d ng b i r t nhi u tác gi (Ozkan 2001, Panley 2004, Gaur 2005

Theo Whitwell 2007, Galbreath và Gavin 2008 xem xét tài s n vô hình là ngu n

t ng tr ng quan tr ng c a công ty nh ng khó kh n trong vi c xác đ nh giá tr tài

s n vô hình d n đ n vi c ch n ngu n qu đ u t phát tri n nh là bi n đ i di n cho

c h i t ng tr ng, th c hi n nhi u nghiên c u sau đó Fama và French 2002, δin

2006, Moon và Tandon 2007, Huang và Ritter 2009

C h i t ng tr ng GO2 đu c đo l ng b i công th c:

Khi công ty gi l i m t kho n đ u t cho qu nghiên c u công ngh m i đ t o ra

n ng su t lao đ ng và s n xu t cao h n, công ngh m i này s ti t ki m đ c chi phí, đ ng th i làm cho l i nhu n công ty t ng lên thông qua đó làm gia t ng c h i

t ng tr ng c a công ty Theo nghiên c u c a tác gi Seroquiro và Nune thì m i quan h GO2 c ng có m i quan h phi tuy n v i c giá tr s sách và giá tr th

tr ng c a đòn b y n Tuy nhiên do đ c đi m c a Vi t Nam thì các doanh nghi p khá h n ch trong vi c s d ng qu nghiên c u phát tri n công ngh do đó tác gi

ph i ch n quy đ u t phát tri n đ i di n cho bi n c h i t ng tr ng go2

3.4 3ăL iăNhu n:

Bi n l i nhu n đ c tính toán b i công th c:

δ i nhu n là bi n đo l ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p, đ ng

th i có m i quan h m t thi t v i đòn b y n Doanh nghi p vay n đ đ u t d án

ho c tài tr cho v n l u đ ng hay ho t đ ng hàng ngày c a doanh nghi p Vi c doanh nghi p vay n s ph i đ i m t v i chi phí lưi vay và trách nhi m hoàn tr n vay do đó nó nh h ng tr c ti p đ n l i nhu n c a công ty Khi doanh nghi p có

l i nhu n cao sau khi đư tr đi kho n lưi vay và thu , chi tr c t c có th gi l i l i nhu n đ tái đ u t Vi c doanh nghi p có kho n l i nhu n l n thì doanh nghi p có

th t tài tr cho d dán đ u t c a mình do đó gi m nhu c u vay n t bên ngoài

Do v y l i nhu n là y u t quan tr ng có tác đ ng lên đòn b y n

3.4.4 Quy mô công ty

Quy mô công ty (SIZE) theo đ c đo l ng b ng cách l y δogarit c a t ng tài s n Quy mô công ty là y u t quan tr ng khi vay n Theo Gaur 2005 và εacas Nune thì quy mô công ty có m i quan h cùng chi u v i n Quy mô công ty càng l n

càng d ti p c n kho n vay và v i lưi su t u đưi Do v y m i quan h k v ng gi a quy mô công ty và n là cùng chi u

3.4 5ăTƠiăs năc ăđ nhăh uăhình

Tài s n c đ nh h u hình theo Gaur 2005 và εacas Nune đ c đo l ng công th c

v ng m i quan h gi a n và tài s n c đ nh h u hình là thu n chi u

3.5 Ph ngăphápăki măđ nh mô hình

Mô hình nghiên c u c a bài s d ng d li u b ng (panel data) đ c h i quy theo 3

cách: mô hình h i quy OLS (Pool Regression), mô hình các nh h ng c đ nh

(FEM), mô hình các nh h ng ng u nhiên (REM)

u đi m c a d li u b ng là nghiên c u đ c s khác bi t gi a các đ n v chéo,

ch a đ ng nhi u thông tin h n và quan tr ng h n c là nâng cao s quan sát c a

m u, gi m đ c h n ch c a mô hình OLS do b sót các bi n

Tuy nhiên n u s d ng OδS thông th ng đ h i quy d li u b ng có th t o ra các

c l ng sai do các gi thuy t c a mô hình có th b vi ph m l a ch n ph ng pháp c l ng phù h p tác gi ki m đ nh theo ti n trình sau:

ph n ánh m t cách t ng quát v tình hình các doanh nghi p này

B c 2: Phân tích ma tr n h s t ngăquană

Thi t l p ma tr n h s t ng quan gi a các bi n đ c l p và bi n ki m soát nh m

xác đ nh m i t ng quan gi a các bi n này là nh th nào và đ ki m tra m i t ng

quan nh th nào gi a các bi n đ c l p và bi n ph thu c và gi a các bi n đ c l p

v i nhau

B că3:ă căl ng các h s h i quy OLS

Nh c đi m c a c l ng OδS có th nh n di n sai do t t ng quan & ràng bu c

quá ch t v các đ n v chéo, n u có hi n t ng đa c ng tuy n ho c ph ng sai thay

đ i s d n đ n k t qu c l ng sai; Do đó, sau khi th c hi n ki m đ nh OδS

chúng ta th c hi n ki m đ nh các gi đ nh c a mô hình

Ki m tra hi năt ngăđaăc ng tuy n:

Mô hình c đi n là mô hình lý t ng v i gi thi t các bi n gi i thích không t ng

quan v i nhau Ngh a là m i bi n ch a đ ng m t s thông tin riêng v bi n ph

thu c và thông tin đó l i không có trong bi n đ c l p khác Khi đó ta nói không có

hi n t ng đa c ng tuy n Ki m tra hi n t ng đa c ng tuy n b ng cách s d ng

t ng quan c p gi a các bi n đ c l p cao và nhân t phóng đ i ph ng sai (VIF)

N u các c p t ng quan gi a các bi n đ c l p cao (l n h n 0,8) thì có th x y ra

hi n t ng đa c ng tuy n Tuy nhiên tiêu chu n này th ng không chính xác Có

nh ng th ng tr ng h p t ng quan c p không cao nh ng v n x y ra đa c ng

tuy n Do đó, đ đ m b o tính chính xác trong nghiên c u có s d ng nhân t

phóng đ i ph ng sai đ ki m tra hi n t ng đa c ng tuy n

Nhân t phóng đ i ph ng sai:

Theo quy t c kinh nghi m, n u VIF >10 thì x y ra hi n t ng đa c ng tuy n

Ki mătra hi năt ngăt ăt ngăquan: t t ng quan là s t ng quan gi a các

thành ph n c a chu i quan sát đ c s p x p theo th t th i gian (trong chu i th i gian) ho c không gian (trong s li u chéo) Ngh a là trong mô hình h i quy c đi n

s ng v i quan sát nào đó không b nh h ng b i sai s ng v i quan sát khác

Ki m đ nh t t ng quan thông qua: ki m đ nh Woodridge test

Ki m tra hi năt ngăph ngăsaiăthayăđ i: m t trong nh ng gi thi t quan tr ng

c a mô hình OLS c đi n là ph ng sai c a t ng y u t ng u nhiên Ui là m t s

không đ i và b ng 2 ây là gi thi t ph ng sai không thay đ i, t c là ph ng sai

b ng nhau var(Ui) = 2

i (i=1, 2,…,n) Ki m tra hi n t ng ph ng sai thay đ i

(heteroskedasticity) thông qua ki m đ nh Breusch-Pagan / Cook-Weisberg test

B că4:ăL aăch năph ngăphápă

N u m t trong các gi thi t ban đ u c a OδS b vi ph m (ph ng sai thay đ i, t

t ng quan, đa c ng tuy n, t ng quan gi a bi n đ c l p và ph n d ) Khi đó, các

c l ng thu đ c s b bóp méo và s là sai l m n u s d ng chúng đ phân tích

Ph ng pháp c b n trong tr ng h p có th s d ng ph ng pháp h i quy theo mô

hình các nh h ng c đ nh (FEM) ho c nh h ng ng u nhiên (REε) đ c

l ng các d li u d ng b ng Ki m đ nh Hausman đ l a ch n mô hình nh h ng

ng u nhiên và mô hình nh h ng c đ nh

Môăhìnhă nhăh ngăc ăđ nhă M

V i gi đ nh m i th c th đ u có nh ng đ c đi m riêng bi t có th nh h ng đ n

các bi n đ c l p, FEε phân tích m i t ng quan này gi a ph n d c a m i th c th

v i các bi n đ c l p qua đó ki m soát và tách nh h ng c a các đ c đi m riêng

bi t (không đ i theo th i gian) ra kh i các bi n gi i thích đ chúng ta có th c

l ng nh ng nh h ng th c c a bi n đ c l p lên bi n ph thu c

εô hình c l ng s d ng:

Yit = Ci + Xit + uit *

Trong đó: Yit: bi n ph thu c – v i i:doanh nghi p và t: th i gian (n m)

Xit: bi n đ c l p

Ci (i=1….n): h s ch n cho t ng th c th nghiên c u

: h s góc đ i v i nhân t X

uit : ph n d

εô hình trên đư thêm vào ch s i cho h s ch n c đ phân bi t h s ch n c a t ng

doanh nghi p khác nhau có th khác nhau, s khác bi t này có th do đ c đi m khác

nhau c a t ng doanh nghi p ho c do s khác nhau trong chính sách qu n lý, ho t

đ ng c a doanh nghi p

i m khác bi t gi a mô hình nh h ng ng u nhiên và mô hình nh h ng c đ nh

đ c th hi n s bi n đ ng gi a các th c th N u s bi n đ ng gi a các th c th

có t ng quan đ n bi n đ c l p trong mô hình nh h ng c đ nh thì trong mô hình

nh h ng ng u nhiên s bi n đ ng gi a các th c th đ c gi s là ng u nhiên và không t ng quan đ n các bi n gi i thích

Chính vì v y, n u s khác bi t gi a các th c th có nh h ng đ n bi n ph thu c

thì REM s thích h p h n so v i FEε Trong đó, ph n d c a m i th c th (không

t ng quan v i bi n gi i thích) đ c xem là m t bi n gi i thích m i

Ý t ng c b n c a mô hình nh h ng ng u nhiên c ng b t đ u t mô hình:

Yit = Ci + Xit + uit Thay vì trong mô hình trên, Ci là c đ nh thì trong REM có gi đ nh r ng nó là m t

bi n ng u nhiên v i trung bình là C1 và giá tr h s ch n đ c mô t nh sau:

Ci = C + i (i=1, n)

i: Sai s ng u nhiên có trung bình b ng 0 và ph ng sai là

Thay vào mô hình ta có:

Yit = C + Xit + i + uit hay Yit = C + Xit + wit

th ng kê c a mô hình, tác gi s d ng ph ng pháp giá tr p-value đ ki m tra gi

thi t cho các h s h i quy c a các bi n

H0: Các bi n đ c l p không nh h ng hay tác đ ng lên bi n ph thu c là giá tr s

sách c a n (blev) ho c giá tr th tr ng c a n (mlev)

H1: M t trong các bi n đ c l p nh h ng hay tác đ ng lên bi n ph thu c

Ch p nh n gi thuy t H0 t c là nh ng bi n này không có ý ngh a th ng kê và không

có nh h ng bi n ph thu c là giá tr s sách c a n (blev) hay giá tr th tr ng

c a n (mlev)

CH NGă4 K T QU NGHIÊN C U:

4.1 Th ng kê mô t các bi n nghiên c u:

B ng 4.1 Th ng kê mô t các bi n nghiên c u:

Bi n S quan sát Trung bình l ch chu n Nh nh t L n nh t

Ngu n: tính toán c a tác gi t ph n m m th ng kê

B ng 4.1 th ng kê s li u v trung bình, đ l ch chu n, giá tr l n nh t, giá tr nh

nh t c a các bi n đ c s d ng trong bài nghiên c u trong giai đo n 2009- 2012

Có 368 quan sát do s li u đ c thu th p trong b n n m 2009-2012 c a 92 công ty

trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trên hai sàn HOSE và HNX Vùng bi n đ ng

c a giá tr s sách c a đòn b y n (BLEV) là 0.0094333và 0.9640645 và giá tr

trung bình là 0.5060522 cho th y m c vay n c a doanh nghi p Vi t Nam m c trung bình 50.60% th p h n so v i nghiên c u c a Saraquiero và Macas Nune là

71.83%

M c bi n đ ng c a bi n giá tr th tr ng c a đòn b y n khá l n t 0.0180973 t i

0.9786174 và giá tr trung bình là 56.57% đi u này cho th y m c bi n đ ng c a

m c bi n đ ng c a giá tr th tr ng c a đòn b y n ph thu c vào s bi n đ ng c a

giá tr th tr ng c a v n ch s h u

M c bi n đ ng c a c h i t ng tr ng GO1 t 0.0503896 t i 5.311853 và giá tr

trung bình là 1.016496 i u đó cho th y m c đ c a c h i t ng tr ng c a các

doanh nghi p là kho n 1.65% ng th i m c bi n đ ng c a bi n c h i t ng

tr ng GO2 là trung bình 0.382757

Quy mô công ty c a doanh nghi p Vi t Nam t ng r t nhanh v i quy mô bi n đ ng

trung bình 5.806002 i u này c ng d hi u b i Vi t Nam quy mô công ty còn

khá nh nên m c đ t ng quy mô công ty c a doanh nghi p là m c cao

ng th i b ng 4.1 cho th y bi n l i nhu n và tài s n c đ nh h u hình bi n đ ng

m nh t ng ng -0.2286114 t i 0.5976949 giá tr trung bình là 0.0822053 và tài s n

c đ nh 0.0032675 t i 0.9111181 giá tr trung bình là 0.2737639 ng v i bi n tài

Ngu n: tính toán c a tác gi t ph n m m th ng kê

B ng 4.2 cho th y m i t ng quan gi a các bi n nghiên c u trong đó bi n GO1 có

t ng quan thu n chi u lên Blev v i h s t ng quan là 0.5967, t ng quan này

c ng trái ng c v i nghiên c u c a Saraquiero và Macas Nune khi m i t ng quan

gi a blev và GO1 là ng c chi u Bi n c h i t ng tr ng GO2 có t ng quan

ng c chi u lên blev v i h s t ng quan là -0.1392, m i t ng quan này gi ng

v i nghiên c u c a tác gi Serraquiero và Macas Nune ng th i b ng 4.2 cho

th y m i t ng quan cùng chi u gi a l i nhu n (pro) và và quy mô công ty (size)

v i blev tuy nhiên bi n tài s n c đ nh h u hình l i có m i t ng quan ng c chi u

Likelihood Ratio Tests 0.000

Lagrange Multiplier Test 0.000

B ng 4.3.1 cho th y bi n go1 có quan h cùng chi u và có ý ngh a th ng kê lên bi n

ph thu c blev đi u này gi ng v i k t qu nghiên c u c a Serrasquiero và Macus

Nune tuy nhiên bi n go2 l i có m i t ng quan âm trái ng c v i nghiên c u tr c

Các bi n còn l i nh l i nhu n có t ng quan âm, quy mô công ty, tài s n c đ nh

ào Nha

B ng 4.3.1 th hi n k t qu h i quy c a mô hình (1) theo ba ph ng pháp là Pool

Regression, mô hình tác đ ng c đ nh (Fixed Effect model) và mô hình tác đ ng

nh t, tác gi ti n hành t ng c p ph ng pháp ki m đ nh v i nhau

u tiên tác gi ti n hành ki m đ nh δikelihood Ratio Test đ so sánh ki m đ nh

Pool Regression v i Fixed Effect model v i gi thuy t Ho: ch n Pool Regression là phù h p H1: ch n ph ng pháp Fixed effect là phù h p K t qu cho th y p-value

=0.000<0.05 bác b gi thuy t Ho đi u đó có ngh a là ph ng pháp Fixed effect

model là phù h p

Ti p theo tác gi ti n hành ki m đ nh Breusch and Pagan Lagrangian Multiplier (δε test) đ ki m đ nh so sánh ph ng pháp Pool Regresion và Random effect model ph ng pháp nào là phù h p v i gi thuy t H0: ch n Pool Regression là phù

h p và gi thuy t H1: ch n Random effect model là phù h p K t qu ki m đ nh cho

th y P-value = 0.000< nh v y chúng ta bác b gi thuy t H0 hay có ngh a là mô hình Random effect model la ph ng pháp thich h p trong tr ng h p này

Breusch and Pagan Lagrangian multiplier test for random effects

Test: Var(u) = 0

chi2(1) = 327.41 Prob > chi2 = 0.0000

Cu i cùng tác gi ti n hành ki m đ nh Hausman Test đ ki m đ nh xem gi a hai

ph ng pháp Fixed effect model và Random effect model ph ng pháp nào là phù

h p v i gi thuy t H0: ch n ph ng pháp Random effect model là phù h p và gi

thuy t H1: ch n ph ng pháp Fixed effect model là phù h p K t qu ki m đ nh cho

th y P-value = 0.000< do đó bác b gi thuy t H0 ch n ph ng pháp Fixed effect model trong tr ng h p này

Test: Ho: difference in coefficients not systematic

chi2(5) = (b-B)'[(V_b-V_B)^(-1)](b-B)= 50.29 Prob>chi2 = 0.0000

(V_b-V_B is not positive definite)

K t lu n: t k t qu ki m đ nh tác gi ch n ph ng pháp Fixed effect model cho

mô hình (1)

Sau khi ch n đ c ph ng pháp phù h p nh t cho mô hình (1) tác gi ti n hành

ki m đ nh hi n t ng ph ng sai thay đ i, ki m đ nh hi n t ng đa c ng tuy n và

ki m đ nh hi n t ng t t ng quan K t qu ki m đ nh nh sau:

Ki m đ nh hi n t ng ph ng sai thay đ i nh sau:

Breusch-Pagan / Cook-Weisberg test for heteroskedasticity

Ho: Constant variance Variables: fitted values of blev Chi2(1) = 1617.01

Prob > chi2 = 0.0000

Tác gi s d ng ph ng pháp Breusch –Pagan Test đ ki m đ nh hi n ph ng sai thay đ i cho mô hình (1) Gi thuy t H0: không có hi n t ng ph ng sai thay đ i,

và k t qu P-value< nh v y mô hình trên có hi n t ng ph ng sai thay đ i

Ki m đ nh đa c ng tuy n cho mô hình:

Tác gi dùng nhân t phóng đ i ph ng sai (Variance inflation factor- VIF) đ ki m

đ nh hi n t ng đa c ng tuy n trong mô hình VIF trung bình là 1.29

K t lu n: mô hình trên có hi n t ng đa c ng tuy n nh ng không nghiêm tr ng

Ki m đ nh hi n t ng t t ng quan cho mô hình (1)

Wooldridge test for autocorrelation in panel data

H0: no first order autocorrelation F( 1, 91) = 0.253

Prob > F = 0.6165

Tác gi ti n hành ki m đ nh hi n t ng t t ng quan b ng ki m đ nh Woodridge

test cho mô hình (1) v i gi thuy t H0: không có hi n t ng t t ng quan trong mô

hình K t qu cho th y P-value >0.05 do đó mô hình trên không có hi n t ng t

t ng quan, ch p nh n gi thuy t H0