ĐÁNH GIÁ TẦM QUAN TRỌNG CỦA MỘT SỐ THUỘC TÍNH CÁ NHÂN CỦA KIỂM TOÁN VIÊN ĐỐI VỚI CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CỦA CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP Ở VIỆT NAM.PDF

Experts are able to make decisions under high stress situations.. Experts approach each new problem situation very systematically with one thought-out plan of attack.. Experts know when

-

NGUY N TH NG C MAI

ÁNH GIÁ T M QUAN TR NG C A M T S THU C TÍNH CÁ NHÂN C A KI M TOÁN VIÊN

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh - N m 2013

-

NGUY N TH NG C MAI

ÁNH GIÁ T M QUAN TR NG C A M T S THU C TÍNH CÁ NHÂN C A KI M TOÁN VIÊN

Tác gi xin cam đoan t t c các n i dung đ c trình bày trong lu n v n này

hoàn toàn đ c xây d ng, phát tri n t nh ng quan đi m cá nhân c a tác gi và

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC Kụ HI U, CÁC CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC HỊNH V , TH

PH N M U 1

1 Tính c p thi t c a đ tài 1

2 T ng quan nghiên c u 2

3 M c tiêu nghiên c u c a đ tài 3

4 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

5 Ph ng pháp nghiên c u 4

6 óng góp m i c a lu n v n v lý thuy t và th c ti n ng d ng 4

7 K t c u c a đ tài 5

CH NG 1 C S LÝ LU N V CH T L NG KI M TOÁN VÀ NH H NG C A CÁC THU C TÍNH CÁ NHÂN C A KI M TOÁN VIểN I V I CH T L NG KI M TOÁN 6

1.1 T ng quan v ch t l ng ki m toán 6

1.1.1 nh ngh a v ch t l ng 6

1.1.2 nh ngh a v ch t l ng ki m toán 6

1.2 Các y u t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 8

1.2.1 Y u t đ u vào c a m t cu c ki m toán 9

1.2.2 Quá trình ki m toán 10

1.2.3 Công ty ki m toán 10

1.2.4 Ngành công nghi p ki m toán và th tr ng ki m toán 10

1.2.5 Th ch 10

1.2.6 Tác đ ng kinh t c a k t qu ki m toán 11

1.3.1 nh ngh a thu c tính cá nhân 11

1.3.2 nh h ng c a thu c tính cá nhân c a ki m toán viên đ i v i ch t l ng ki m toán 12

1.3.3 Các thu c tính cá nhân đ c tr ng c a m t ki m toán viên chuyên nghi p 18

CH NG 2 KH O SÁT TH C TR NG CÁC THU C TÍNH CÁ NHÂN NH H NG N CH T L NG KI M TOÁN 25

2.1 Th c tr ng v ch t l ng ki m toán, th tr ng ki m toán, các công ty ki m toán và đ i ng ki m toán viên Vi t Nam hi n nay 25

2.1.1 Th c tr ng v ch t l ng ki m toán Vi t Nam hi n nay 25

2.1.2 Th c tr ng v th tr ng ki m toán, các công ty ki m toán và đ i ng ki m toán viên Vi t Nam hi n nay 26

2.2 Mô hình nghiên c u 30

2.2.1 C s khoa h c cho nghiên c u 30

2.2.2 Xây d ng b ng h i và th o lu n nhóm t p trung 30

2.2.3 Ki m tra thí đi m và hoàn thi n b ng h i 31

2.2.4 Ph ng pháp nghiên c u và kích th c m u 32

2.3 Th ng kê mô t c a m u 34

2.4 Phân tích k t qu nghiên c u 35

2.4.1 K t qu c a ph n li t kê các thu c tính cá nhân c n thi t đ i v i m t ki m toán viên 35

2.4.2 K t qu c a ph n đánh giá các thu c tính đ c xác đ nh tr c 40

2.4.2.1 K t qu đánh giá chung v t m quan tr ng c a các thu c tính 40

2.4.2.2 Phân tích s khác nhau trong k t qu đánh giá gi a các c p b c khác nhau 49

2.5 Tóm t t các k t qu nghiên c u đã đ t đ c 53

CH NG 3 GI I PHÁP VÀ KI N NGH 58

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

ACCA Hi p h i k toán công ch ng Anh

FRC H i đ ng báo cáo tài chính

GAO V n phòng ki m toán chính ph M

PCAOB y ban giám sát ho t đ ng ki m toán cho các công ty đ i chúng

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: B ng t ng h p tình hình t ng tr ng c a đ i ng ki m toán viên 29

B ng 2.2: B ng k t qu tóm t t c a 10 thu c tính đ c li t kê nhi u nh t 36

B ng 2.3: B ng k t qu đánh giá d a trên giá tr trung bình c a các thu c tính 40

B ng 2.4: Tr s th ng kê 44

DANH M C CÁC HỊNH V , TH Hình 2.1: Bi u đ t tr ng c a các c p b c tham gia kh o sát 34

Hình 2.2: Bi u đ t tr ng c a các công ty tham gia kh o sát 35

Hình 2.3: Bi u đ th hi n s bi n thiên c a giá tr trung bình 42

Hình 2.4: Bi u đ th hi n s chênh l ch trong k t qu đánh giá gi a các nhóm 50

PH N M U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Ch t l ng luôn là s thách th c và là m i quan tâm hàng đ u mà b t k t

ch c và doanh nghi p nào đ u ph i đ i m t trong quá trình ho t đ ng c a mình

Hàng hóa, d ch v nào c ng c n có ch t l ng m i đ m b o đ c kh n ng th ng

m i và t n t i lâu dài trên th tr ng Ki m toán c ng là m t lo i hình d ch v và

còn là m t lo i d ch v đ c bi t đòi h i ph i có ch t l ng cao tuân th các quy

đ nh, chu n m c c a ngành, ngh và k v ng c a xã h i B i ch t l ng c a m t

cu c ki m toán nh h ng r t nhi u đ n quy t đ nh c a các t ch c cá nhân khác

nhau trong n n kinh t trong đó có ngân hàng, nhà đ u t , nhà cung c pầvà c các

nhà chính sách, c quan Nhà n c

Ho t đ ng ki m toán đ c l p Vi t Nam ra đ i t n m 1991 Tính đ n nay,

ki m toán đ c l p Vi t Nam ch m i h n 20 n m hình thành và phát tri n So v i

th gi i thì ho t đ ng ki m toán đ c l p Vi t Nam còn r t non tr Tuy nhiên,

cùng v i s phát tri n c a n n kinh t , ho t đ ng ki m toán đ c l p c ng ngày càng

đ c m r ng c v s l ng công ty ki m toán l n s l ng ki m toán viên

(KTV)

Có nhi u y u t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán (CLKT) nh tính đ c

l p c a KTV, giá phí ki m toán, quy mô và m c đ chuyên nghi p c a công ty

ki m toánầtrong đó có y u t đ u vào là các thu c tính cá nhân c a KTV nh kh

n ng thích nghi, tinh th n trách nhi m, tính sáng t o, kh n ng truy n đ t, kinh

nghi m, ki n th cầ c ng nh h ng đ n ch t l ng c a ki m toán

B i vì KTV là ng i tr c ti p tham gia vào m t cu c ki m toán và là y u t

đ u tiên chi ph i ch t l ng c a m t cu c ki m toán Do đó, các thu c tính cá nhân

c a h là y u t quan tr ng đ u tiên ph i nói đ n khi nghiên c u CLKT

Hi n nay các nhà làm lu t và các công ty ki m toán ph n l n ch chú tr ng

đ n v n đ xây d ng các chu n m c và các quy đ nh, quy trình, th t c ki m toán

mà ít có s quan tâm đ n vi c đ a ra các thu c tính c n thi t đ có th tr thành m t

KTV chuyên nghi p c ng nh đánh giá t m quan tr ng c a nh ng thu c tính này

đ i v i KTV ây là nh ng y u t có nh h ng to l n đ n ch t l ng ra quy t

đ nh c a KTV và qua đó nh h ng đ n ch t l ng c a cu c ki m toán

Các nghiên c u tr c đây Vi t Nam c ng ch t p trung vào các nhân t nh

h ng đ n CLKT nh quy mô công ty ki m toán, giá phí ki m toán, nhi m k c a

KTVầ mà ít quan tâm đ n các đ c đi m cá nhân c ng nh nh ng thu c tính c n

thi t đ có th tr thành m t KTV chuyên nghi p hay đánh giá m c đ quan tr ng

c a nh ng thu c tính này đ i v i m t KTV đ t đó có th nâng cao ch t l ng c a

vi c ra quy t đ nh và cu i cùng là nâng cao ch t l ng c a cu c ki m toán

có cái nhìn c th h n v v n này tác gi đã ch n và nghiên c u đ tài

ắ ánh giá t m quan tr ng c a m t s thu c tính cá nhân c a KTV đ i v i CLKT

c a các công ty ki m toán đ c l p Vi t Nam” và ti n hành kh o sát th c nghi m

các KTV các công ty ki m toán t i Vi t Nam

2 T ng quan nghiên c u

Trên th gi i đã có nhi u nghiên c u liên quan đ n đ tài v thu c tính cá nhân c a KTV c ng nh nh h ng c a các thu c tính cá nhân c a KTV đ i v i CLKT Tuy nhiên do thu c tính cá nhân là m t ph m trù thiên v tâm lý h c xã h i

và r t khó đo l ng cho nên các nghiên c u th ng ch đ c th c hi n thông qua hình th c kh o sát và th ng kê mô t mà ít có tr ng h p nghiên c u đ nh l ng hay xây d ng mô hình th hi n m i t ng quan gi a thu c tính cá nhân c a KTV

và CLKT Các nghiên c u thông th ng đi theo h ng kh o sát kinh nghi m th c

nghi p c a các tác gi Mohammad Abdolmohammadi và ames Shanteau n m

1992 Chính vì s h n ch c h u này mà tính thuy t ph c c ng nh tính logic ch t

ch c a các nghiên c u v n ch a cao Các nhà nghiên c u c ng th a nh n r ng có

nh ng thu c tính cá nhân c a KTV có nh h ng đ n CLKT nh ng h không th

đo l ng hay nghiên c u đ c Các nghiên c u ch y u đi theo h ng kh o sát ý

ki n t nh ng ng i có kinh nghi m trong ngh và t đó rút ra nh ng quan đi m chung nh t gi a h đ đi đ n k t lu n cu i cùng cho nghiên c u cho nên các k t qu nghiên c u khá r i r c và ch a t o ra đ c m t b c tranh t ng th

C ng b i nh ng h n ch trên mà cho đ n nay Vi t Nam ch a có b t k nghiên c u nào v v n đ này Do đó ch a có m t k t qu nghiên c u nào đ c nêu

ra Chính vì l đó, tác gi đã ch n h ng nghiên c u là d a nên n n c a m t nghiên

c u đã đ c th c hi n tr c đó c a các tác gi Mohammad Abdolmohammadi và ames Shanteau đ đ nh h ng cho nghiên c u c a mình Tuy nhiên do nghiên c u này đ c th c hi n n c ngoài cho nên có nhi u s khác bi t v i đi u ki n c a

Vi t Nam Chính vì th tác gi đã th c hi n kh o sát th và ph ng v n l y ý ki n trên 20 KTV có kinh nghi m và d a vào k t qu đó đ thay đ i, b sung thêm các thu c tính cho phù h p v i nh ng đ c tr ng riêng c a các KTV Vi t Nam

3 M c tiêu nghiên c u c a đ tài

H th ng hóa các nghiên c u tr c đây có liên quan đ n thu c tính cá nhân

c a KTV nh h ng đ n vi c ra quy t đ nh trong ki m toán thông qua đó nh

h ng đ n CLKT

Nghiên c u th c nghi m thông qua kh o sát các KTV và các đ i t ng đã và đang làm ki m toán t đó th ng kê mô t nh ng thu c tính cá nhân c n có đ tr

thành m t KTV chuyên nghi p

Th ng kê đánh giá c a các đ i t ng đ c nghiên c u v m c đ quan

tr ng c a m t s thu c tính cá nhân c a KTV đ i v i vi c ra quy t đ nh c a KTV

mà thông qua đó có nh h ng đ n ch t l ng c a m t cu c ki m toán

4 i t ng và ph m vi nghiên c u

Trong m t cu c ki m toán có r t nhi u đ i t ng cùng tham gia vào quá

trình ki m toán bao g m: tr lý ki m toán, tr ng nhóm ki m toán, ch nhi m ki m

toán và ch ph n hùnầTùy thu c vào quy mô và m c đ ph c t p c a t ng khách

hàng mà m c đ tham gia c a các đ i t ng trên s khác nhau Do đó, tác gi ch n

kh o sát trên ba nhóm đ i t ng:

- Nhóm th nh t là nhóm KTV có nhi u kinh nghi m và ki n th c nh t bao

g m ch ph n, ch nhi m, giám đ c, tr ng phòng, phó phòng ki m toán

- Nhóm th hai là nhóm các KTV ít kinh nghi m và ki n th c h n ch h n nhóm th nh t bao g m các tr ng nhóm ki m toán

- Nhóm th ba là nhóm các tr lý ki m toán n m m t, n m hai và ch a có nhi u kinh nghi m trong l nh v c ki m toán

- Nghiên c u này ch đ c th c hi n trong ph m vi các công ty ki m toán TP.HCM

5 Ph ng pháp nghiên c u

- Ph ng pháp nghiên c u k th a kinh nghi m b ng cách tìm hi u và h

th ng hoá các nghiên c u tr c đây Vi t Nam và trên th gi i có liên quan

đ n đ tài và t đó rút ra các k t qu , ý t ng có th áp d ng cho đ tài

nghiên c u

- Nghiên c u th c nghi m thông qua g i b ng câu h i kh o sát và th ng kê

mô t d a vào d li u kh o sát các KTV c a các công ty ki m toán trên đ a

bàn TP.HCM

- Ph ng pháp phân tích nh m đánh giá t m quan tr ng c a m t s thu c tính

cá nhân c a KTV đ i v i vi c ra quy t đ nh trong ki m toán và thông qua đó

nh h ng đ n CLKT

6 óng góp m i c a lu n v n v lý thuy t và th c ti n ng d ng

Trong nghiên c u này tác gi đã h th ng l i các nghiên c u tr c đây v

nh h ng c a thu c tính cá nhân c a KTV đ i v i CLKT

Nghiên c u này c ng đã đúc k t các kinh nghi m và nh n th c c a chính b n

thân nh ng ng i đã và đang th c hi n công vi c ki m toán, nh ng KTV hành

ngh , t đó đ a ra m t cái nhìn t ng quát v các thu c tính c n có đ có th tr

thành m t ng i KTV chuyên nghi p c ng nh đánh giá m c đ nh h ng c a

nh ng thu c tính này đ i v i m t KTV chuyên nghi p trong vi c ra quy t đ nh mà

thông qua các quy t đ nh đó s nh h ng đ n CLKT

Thông qua nghiên c u này, các đ i t ng có ý đ nh phát tri n s nghi p và

g n bó lâu dài v i ngh ki m toán có th rèn luy n và trang b cho mình nh ng thu c tính c n thi t đ có th ti n xa h n trong ngh nghi p mà mình yêu thích

Nghiên c u này c ng giúp cho các công ty ki m toán có th nh n th y đ c

các KTV chuyên nghi p ti m n ng trong t ng lai, thông qua đó s có chi n l c

tuy n d ng, đào t o, đánh giá và đãi ng thích h p i u này có th giúp các công

ty ki m toán xây d ng đ c m t đ i ng KTV chuyên nghi p, cam k t g n bó lâu dài và đam mê trong công vi c

Cu i cùng nghiên c u này giúp cho các nhà làm lu t, các t ch c ngh nghi p xây d ng các chu n m c, chính sách liên quan đ có th đ a ra m t s tiêu

chu n chung hay g i ý chung v nh ng thu c tính c n có c a m t KTV

đ xu t cho các công ty ki m toán, các KTV c ng nh nh ng ng i mu n tr thành

KTV trong t ng lai, các t ch c ngh nghi p và các tr ng đ i h c

v t Ch t l ng bi u hi n ra bên ngoài qua các thu c tính Nó là cái liên k t các

thu c tính c a s v t l i làm m t, g n bó v i s v t nh m t t ng th , bao quát toàn

b s v t và không tách kh i s v t S v t trong khi v n còn là b n thân nó thì không th m t ch t l ng c a nó S thay đ i ch t l ng kéo theo s thay đ i c a

s v t v c n b n Ch t l ng c a s v t bao gi c ng g n li n v i tính quy đ nh v

s l ng c a nó và không th t n tài ngoài tính quy đ nh y M i s v t bao gi

c ng là s th ng nh t c a ch t l ng và s l ng”

1.1.2 nh ngh a v ch t l ng ki m toán

Theo chu n m c ki m toán Vi t Nam s 220 - VSA220 (2003, trang 2) -

Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán thì: ắCh t l ng ho t đ ng ki m toán là

m c đ tho mãn c a các đ i t ng s d ng k t qu ki m toán v tính khách quan

và đ tin c y vào ý ki n ki m toán c a KTV; đ ng th i tho mãn mong mu n c a

đ n v đ c ki m toán v nh ng ý ki n đóng góp c a KTV, nh m nâng cao hi u

qu ho t đ ng kinh doanh, trong th i gian đ nh tr c v i giá phí h p lý”

Tuy nhiên, do ki m toán là lo i hình d ch v đ c bi t nên CLKT r t khó có

th quan sát, đo l ng và ki m tra K t qu c a m t cu c ki m toán đ c s d ng

b i nhi u đ i t ng khác nhau, m i đ i t ng s d ng báo cáo ki m toán v i nh ng

m c đích khác nhau nên quan đi m và yêu c u c a h v CLKT c ng khác nhau

Do đó c ng có r t nhi u đ nh ngh a v CLKT:

Ch ng h n, theo DeAngelo (1981), CLKT là kh n ng KTV:

1) phát hi n sai sót tr ng y u trong báo cáo tài chính c a khách hàng

2) báo cáo các sai sót tr ng y u đó

Hay đ nh ngh a CLKT d a trên khía c nh m c đ đ m b o cho r ng vì m c đích c a ki m toán là đ cung c p đ m b o trên báo cáo tài chính (BCTC) cho nên

CLKT là xác su t mà BCTC không ch a sai sót tr ng y u (Palmrose, 1988) Trong

th c t , đ nh ngh a này s d ng k t qu ki m toán, có ngh a là, đ tin c y c a

BCTC đ c ki m toán đ ph n ánh CLKT

Có m t s đ nh ngh a khác v CLKT trong các tài li u đ c p đ n các trách

nhi m c a KTV trên các khía c nh c a quá trình ki m toán, m c tiêu c a cu c ki m

toán V n phòng Ki m toán Chính ph M - GAO (2003) đ nh ngh a CLKT là vi c

th c hi n ắtuân th chu n m c ki m toán chung đ c ch p nh n (GAAs) đ cung

c p đ m b o h p lý r ng các BCTC đã đ c ki m toán và thuy t minh liên quan (1)

trình bày theo các nguyên t c k toán chung đ c ch p nh n (GAAP) và (2) không

b sai sót tr ng y u cho dù là do sai sót ho c gian l n” Nh ng nhà nghiên c u khác

l i t p trung vào vi c phát hi n l i và k t qu BCTC, h cho r ng m t cu c ki m toán có ch t l ng cao s phát hi n đ c sai sót trong báo cáo thu nh p và nâng cao

đ tin c y c a BCTC (Chan và Wong, 2002; Gul và c ng s , 2002; Behn và c ng

s , 2008; Chang và c ng s , 2009) Xa h n n a, m t s nghiên c u ch ra r ng

CLKT có liên quan tr c ti p đ n s l ng công vi c ki m toán (Carcello và c ng

s , 2002) Tuy có nhi u ý ki n khác nhau v v n đ này, tuy nhiên có m t gi đ nh thông th ng r ng KTV càng th c hi n nhi u th t c ki m toán thì càng có nhi u

c h i thu th p đ c các b ng ch ng ki m toán đ y đ và thích h p t đó góp ph n

nâng cao CLKT

Tóm l i, hi n nay không có đ nh ngh a th ng nh t v CLKT Nh n th c (quan đi m) v CLKT ph thu c r t nhi u vào vi c nó đ c nhìn nh n d i con

m t ng i s d ng, KTV, ng i làm lu t hay xã h i - t t c nh ng ng i có liên quan đ n BCTC có th có nh ng quan đi m r t khác nhau v nh ng y u t c u

thành CLKT mà nh h ng đ n các ch s mà qua đó ng i ta có th s d ng đ đánh giá CLKT

Ng i s d ng BCTC có th tin r ng CLKT cao có ngh a là không có sai sót

tr ng y u Ki m toán viên th c hi n ki m toán có th đ nh ngh a m t cu c ki m

toán có ch t l ng cao khi mà cu c ki m toán đó th a mãn vi c hoàn thành t t c

các nhi m v theo yêu c u c a ph ng pháp ki m toán c a công ty Công ty ki m

toán có th đánh giá CLKT cao khi mà công vi c c a h có th đ c b o v ch ng

l i thách th c trong m t cu c ki m tra ho c cáo bu c t i tòa án C quan qu n lý có

th xem m t ki m toán là có ch t l ng cao khi nó tuân th các tiêu chu n ngh

nghi p Cu i cùng, xã h i có th xem cu c m t ki m toán là có ch t l ng cao khi

nó có th tránh các v n đ t n th t v kinh t cho m t công ty ho c th tr ng Nói

tóm l i, đ i v i các quan đi m khác nhau đòi h i cách th c nghiên c u khác nhau

v CLKT

1.2 Các y u t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán

Nh đã nói trên có r t nhi u đ nh ngh a khác nhau v CLKT, do đó ng v i

m i đ nh ngh a khác nhau s d n đ n nh ng cách th c đo l ng CLKT khác nhau

cho nên các y u t nh h ng đ n CLKT c ng khác nhau

Theo đ nh ngh a c a DeAngelo v CLKT thì có th th y có hai thành ph n

nh h ng đ n CLKT Thành ph n đ u tiên trong đ nh ngh a c a DeAngelo liên h

đ n kh n ng c a m t KTV và m c đ n l c c a KTV đó - kh n ng KTV phát

hi n ra nh ng sai sót tr ng y u trong khi thành ph n th hai trong đ nh ngh a này

liên h đ n tính khách quan c a m t KTV, tính hoài nghi ngh nghi p và tính đ c

l p - kh n ng KTV báo cáo nh ng sai sót tr ng y u đó Hai thành ph n này c ng

cho th y các khía c nh khác nhau c a cu c ki m toán có th nh h ng đ n CLKT

t ng th Vi c phát hi n ra m t sai sót tr ng y u đòi h i các ngu n l c thích h p

đ c s d ng hi u qu trong quá trình ki m toán (ví d đ u vào và quá trình) trong

khi báo cáo m t sai sót tr ng y u đòi h i KTV ph i có hành đ ng thích h p trong

b i c nh hi n t i vào cu i cu c ki m toán (t c là đ u ra và b i c nh)

Theo Francis, ông đ ra m t khuôn kh cho s hi u bi t và nghiên c u

CLKT Ông l u ý r ng CLKT là m t khái ni m ph c t p và là m t th liên t c

(Francis, 2011) Francis l p lu n r ng CLKT b nh h ng b i sáu nhân t bao

g m: (1) đ u vào ki m toán (các th nghi m ki m toán và nhân s c a cu c ki m

toán), (2) quy trình ki m toán (vi c áp d ng các th nghi m ki m toán c a KTV), (3) công ty ki m toán (KTV làm vi c trong công ty ki m toán, công ty ki m toán

thuê, đào t o và tr l ng cho KTV c ng nh xây d ng các quy trình ki m toán,

báo cáo ki m toán đ c phát hành d i tên c a công ty ki m toán), (4) ngành công

nghi p ki m toán và th tr ng ki m toán (các công ty ki m toán c u thành ngành

công nghi p ki m toán, c u trúc c a ngành công nghi p ki m toán s nh h ng

đ n th tr ng và hành vi kinh t ), (5) th ch (th ch nh h ng đ n ho t đ ng

ki m toán và t o đ ng l c nâng cao CLKT nh H i đ ng k toán Hoa K , AICPA,

FASB, SEC, and PCAOB, c ng nh các h th ng pháp lý r ng h n), (6) tác đ ng

kinh t c a k t qu ki m toán (k t qu c a cu c ki m toán nh h ng đ n khách hàng và ng i s d ng các thông tin đã đ c ki m toán)

Còn theo H i đ ng BCTC c a V ng qu c Anh - FRC, sau khi tham kh o ý

ki n r ng rãi, FRC xác đ nh n m nhân t chi ph i CLKT bao g m: (1) v n hóa

trong công ty ki m toán, (2) các k n ng và ph m ch t cá nhân c a các ch ph n

hùn ki m toán và nhân viên ki m toán, (3) hi u qu c a quá trình ki m toán; (4) đ

tin c y và tính h u d ng c a báo cáo ki m toán, và (5) các y u t bên ngoài s ki m soát c a KTV nh s h tr c a ban qu n tr , ban ki m toán, và c đông đ i v i

KTV (FRC, 2008)

Tóm l i các nhân t nh h ng đ n CLKT có th đ c chia thành các nhóm

sau (d a trên quan đi m c a Francis):

1.2.1 Y u t đ u vào c a m t cu c ki m toán

u vào c a m t cu c ki m toán bao g m các th t c ki m toán đ c s

d ng và nhân s c a cu c ki m toán Ch t l ng đ u vào c a cu c ki m toán ch

y u ph n ánh trong đ c đi m cá nhân c a đ i ng ki m toán viên nh tính hoài nghi

ngh nghi p, ki n th c và chuyên môn Cu c ki m toán có ch t l ng cao h n khi

KTV đ a ra quy t đ nh đúng trong các th nghi m ki m toán và đánh giá m t cách

thích h p b ng ch ng thu đ c t các th nghi m đó đ làm c n c cho báo cáo

ki m toán

1.2.2 Quá trình ki m toán

Quá trình ki m toán là quá trình đ i ng KTV áp d ng các th t c ki m toán

đ thu th p các b ng ch ng ki m toán ây là quá trình th c hi n nh ng quy t đ nh

và xét đoán c a KTV th hi n trong vi c l p k ho ch, thu th p, gi i thích và phân

tích các b ng ch ng ki m toán đ đáp ng yêu c u c a chu n m c ki m toán nh m

thu th p đ y đ b ng ch ng ki m toán thích h p cho vi c đ a ra ý ki n trên báo cáo

ki m toán

1.2.3 Công ty ki m toán

Công ty ki m toán đóng vai trò r t quan tr ng trong vi c tìm hi u CLKT b i

vì các công ty ki m toán thuê và đào t o KTV và t o đ ng l c cho KTV thông qua

ti n l ng và các chính sách khác Công ty ki m toán c ng thi t k các ch ng

trình và th t c ki m toán h ng d n quy trình thu th p b ng ch ng ki m toán

Công ty ki m toán c ng có c u trúc qu n tr n i b đ đ m b o CLKT tuân th theo

các chính sách ki m toán

1.2.4 Ngành công nghi p ki m toán và th tr ng ki m toán

Các công ty ki m toán c u thành m t ngành công nghi p ki m toán C c u

các ngành công nghi p có th nh h ng đ n hành vi kinh t trên th tr ng, ch ng

h n nh m c đ ch t l ng s n ph m và giá c d ch v i v i ho t đ ng ki m

toán, th tr ng ki m toán cho các công ty niêm y t b chi ph i b i b n công ty

ki m toán l n Tính ch t t p trung này d n đ n m t s đ c quy n, và các công ty

ki m toán Do đó, nó t o đ ng l c cho c KTV và công ty ki m toán tuân th các quy đ nh đ b o đ m CLKT đ c cung c p

1.2.6 Tác đ ng kinh t c a k t qu ki m toán

Có m t cách khác đ đánh giá CLKT là d a trên nh ng h u qu kinh t c a

k t qu ki m toán đ i v i các công ty và ng i s d ng

Phân tích kinh t v k t qu ki m toán là r t quan tr ng vì hai lý do Th

nh t, nó ch ng minh r ng ki m toán nói chung là có giá tr và có nh ng h u qu kinh t v m t v t ch t Th hai, tác đ ng kinh t c a k t qu ki m toán cung c p

b ng ch ng v tác đ ng c a CLKT BCTC c a m t công ty đ c coi là có ch t

l ng cao h n trên th tr ng n và th tr ng v n khi nó đ c ki m toán b i công

ty ki m toán l n ho c ho c các công ty có chuyên môn cao trong ngành

1.3 M i quan h gi a thu c tính cá nhân c a ki m toán viên và ch t l ng

ki m toán

1.3.1 nh ngh a thu c tính cá nhân

Funder (2001) đ nh ngh a thu c tính cá nhân nh "nh ng ki u đ c tr ng c a

m t cá nhân v suy ngh , c m xúc và hành vi, cùng v i các c ch tâm lý đ ng sau

nh ng đ c tr ng đó" (Funder, 2001, p 2) Trong đó, hành vi là trung tâm tâm lý h c

nói chung và tâm lý tính cách nói riêng Nh Saucier và Goldberg (2003) đã l u ý,

thu c tính cá nhân ý mu n nói đ n các đ c đi m v m t tâm lý c a cá nhân m c

đ h p lý (t c là không hoàn toàn) n đ nh theo th i gian Do đó đ nh ngh a c a

Funder phân bi t đ c đi m cá nhân tr ng thái tâm lý t m th i (ví d nh t c gi n

so v i h nh phúc), (t t so v i x u), và các thu c tính v m t v t lý (cao so v i

th p)

Nh v y t đ nh ngh a trên chúng ta có th hi u r ng thu c tính cá nhân là

b t c đi u gì ho c t t c các đ c đi m thu c v m t cá nhân đ phân bi t cá nhân

đó v i nh ng cá nhân khác Các thu c tính này có th là tích c c hay tiêu c c, thay

đ i ho c c đ nh và khác nhau tùy theo t ng đ i t ng cá nhân khác nhau Thu c

tính cá nhân th hi n thái đ , ni m tin, k n ng; th ng là k t qu tr c ti p c a

ngu n l c xã h i ho c hoàn c nh và l ch s c a cá nhân

Thu c tính cá nhân bao g m nh ng đ c đi m c a m t cá nhân là k t qu t

m t nguyên nhân c th Các đ c đi m nh là s bình t nh, t tin, n ng đ ng, nhanh

nh n ho c a m o hi m, có th t t c là k t qu c a kinh nghi m ho c k v ng v

cu c s ng ây c ng có th là k t qu c a đi u ki n kinh t giáo d c, ho c b t k

nguyên nhân nào khác Dù là nguyên nhân nào thì các thu c tính có th thay đ i

theo th i gian thông qua kinh nghi m Ví d m t ng i a m o hi m có th tr nên

th n tr ng sau khi h tr i qua m t l n m o hi m suýt đe d a tính m ngầ

Nh v y thu c tính c a m t cá nhân không h n là c h u mà có th thay đ i

theo th i gian

1.3.2 nh h ng c a thu c tính cá nhân c a ki m toán viên đ i v i ch t

l ng ki m toán

Nh đã nói trên CLKT là m t khái ni m r t ph c t p và khó có th đo

l ng đ c m t cách chính xác B i vì trên th c t CLKT là không th quan sát

đ c cho nên ng i ta th ng y nhi m cho các bi n khác đ thông qua đó đo

l ng CLKT

Theo quan đi m c a Francis thì y u t đ u vào c th là nhân s c a cu c

ki m toán ậ KTV có nh h ng đ n ch t l ng c a cu c ki m toán Tuy nhiên, đ

xem xét m c đ nh h ng c a nh ng thu c tính cá nhân c a KTV đ i v i CLKT

nh th nào chúng ta hãy cùng đi m l i nh ng nghiên c u tr c đây v nh h ng

c a nh ng thu c tính cá nhân c a KTV đ n CLKT

CLKT đ u tiên không ph i là các chu n m c ki m toán mà nó nói v ch t

l ng c a con ng i,vi c đào t o h và tiêu chu n đ o đ c FRC l p lu n r ng các

k n ng, ph m ch t cá nhân c a các ch ph n hùn và nhân viên, và vi c đào t o cho

nhân viên ki m toán là nh ng y u t quan tr ng đ xác đ nh CLKT (FRC, 2008)

Các nhà nghiên c u c ng cho r ng các đ c tính liên quan đ n nhóm ki m

toán có nh h ng quan tr ng đ i v i CLKT h n là các đ c đi m liên quan đ n b n

thân các công ty ki m toán Các đ c đi m cá nhân c a KTV c ng nh thành viên

c a nhóm ki m toán có th là y u t quan tr ng nh t đ i v i CLKT (Carcello và các

c ng s , 1992) Khi nghiên c u tác đ ng c a 15 y u t đ n CLKT và so sánh gi a

các y u t c a công ty ki m toán và nhóm ki m toán, các nhà nghiên c u c ng đ a

ra k t qu xác nh n r ng y u t nhóm ki m toán quan tr ng h n y u t công ty

ki m toán (Schroeder và c ng s , 1986)

Các tài li u v tâm lý h c xã h i và nhân kh u h c c ng cho th y r ng, đ c

đi m tâm sinh lý, và nh n th c có th nh h ng đ n hi u su t làm vi c c a m t cá

nhân Ngoài ra trong các nghiên c u tr c đây v tâm lý h c c ng cho th y r ng

hành vi c a t ng cá nhân ph n ánh tính cách c a con ng i và đ c b c l khi mà

h quy t đ nh th c hi n m t hành đ ng nào đó (Jensen và Von Gilnow, 1985) N u

m t KTV có xu h ng th c hi n hành vi làm gi m CLKT thì đó có th là do tính

cách cá nhân c a m i KTV (Kelley và Margheim, 1990)

Nghiên c u c a Treadway t p trung v v n đ phân tích tính cách c a t ng

KTV và đ a ra k t lu n r ng CLKT không ph i lúc nào c ng đ t đ c cho dù trong

cùng m t công ty ki m toán KTV n u b sót các th t c ki m toán s làm gi m CLKT (Treadway, 1987) Hành vi làm gi m CLKT đ c đ nh ngh a là hành đ ng

c a ki m toán viên th c hi n trong cu c ki m toán mà làm gi m tính hi u l c và tính thích h p c a b ng ch ng ki m toán đ c thu th p

Malone và Roberts đã phát tri n m t mô hình toàn di n h n v các y u t đ

gi i thích hành vi làm gi m CLKT H nghiên c u m i quan h gi a hành vi làm

gi m CLKT và đ c đi m cá nhân c a KTV, tính chuyên nghi p c a KTV, th t c

soát xét và qu n lý CLKT, c u trúc c a công ty ki m toán và nh n th c c a KTV v

áp l c th i gian Các nghiên c u th c hi n thông qua phân tích 257 câu tr l i ph n

h i t cu c đi u tra 16 công ty ki m toán K t qu cho th y s c m nh n áp l c c a

KTV v th t c soát xét và qu n lý CLKT c a công ty h có m i quan h ngh ch

đ o v i hành vi làm gi m CLKT (Malone và Roberts, 1996) Wooten cho r ng vi c

ki m soát c a ch ph n hùn và ch nhi m ki m toán, kinh nghi m c a t ng ki m toán viên v ngành ngh và ho t đ ng kinh doanh c a khách hàng, tính chuyên

nghi p c a KTV, s kiên trì và thái đ hoài nghi ngh nghi p s nh h ng đ n

CLKT (Wooten ,2003)

Các nghiên c u g n đây c ng đã ghi nh n m i quan h tích c c gi a tính

hoài nghi ngh nghi p và CLKT (Chen và c ng s , 2009) C th , KTV có tính hoài nghi ngh nghi p v i m c đ cao h n có kh n ng đ i đ u v i khách hàng ho c

th c hi n các th t c ki m toán b sung nhi u h n (Shaub và Lawrence, 1996),

ho c có nhi u kh n ng đ phát hi n gian l n h n (Bernardi, 1994), ít tin t ng vào khách hàng h n, và đ u t n l c ki m toán m c đ cao h n (Bowlin và c ng s ,

th s đ a ra quy t đ nh phù h p h n v i các chu n m c chuyên môn và có đ c

m c đ đ ng thu n cao h n (Bedard, 1989) T ng t nh v y, trình đ hi u bi t

c a KTV v m t khách hàng c th đ c phát hi n là có s nh h ng tích c c đ n

ho t đ ng ki m toán theo th i gian (Beck và Wu, 2006)

Nghiên c u c a Ferdinand A Gul , Donghui Wu, Zhifeng Yang th tr ng

ki m toán Trung Qu c v v n đ b n thân cá nhân ng i KTV có nh h ng đ n

CLKT hay không đ c th c hi n n m 2011 đã xem xét t m quan tr ng c a t ng cá

nhân KTV trong vi c xác đ nh CLKT Các nhà nghiên c u đã ghi nh n đ c m t s

ph ng Tây trong ch ng trình giáo d c đ i h c c a h , ho c đã t ng làm vi c

trong m t công ty ki m toán qu c t l n, thì s th n tr ng h n, trong khi các KTV

đã nh n đ c b ng th c s tr lên ho c có m t n n t ng v chính tr thì th ng nóng

v i h n Nh ng k t qu này cho th y r ng đ c đi m cá nhân c a KTV, ch ng h n

nh h c thu t và kinh nghi m, có th nh h ng đ n quy t đ nh và phán đoán ngh

nghi p c a h , mà cu i cùng chúng chuy n đ i thành s khác bi t v CLKT gi a

các cá nhân KTV

Nghiên c u này nâng cao s hi u bi t c a chúng ta v CLKT thông qua nhi u h ng Các nhà nghiên c u đã đ a ra b ng ch ng r ng các cá nhân KTV đóng vai trò quan tr ng trong quá trình ki m toán BCTC, và do đó ch ng minh t m

quan tr ng c a vi c phân tích CLKT c p đ cá nhân KTV

M c dù các nhà nghiên c u ch ra m t s đ c đi m nhân kh u h c có th quan sát đ c có th gi i thích s khác bi t trong CLKT gi a các cá nhân KTV

nh ng ch đ n m t ph m vi nào đó, có nhi u s khác bi t v n không th gi i thích

đ c Các đ c tính cá nhân c a KTV đ c xem xét trong nghiên c u này ch là m t

c u thành c a m t t p h p con nh trong các đ c đi m cá nhân có th liên quan đ n

vi c phán đoán ngh nghi p c a KTV và vi c ra quy t đ nh c a h Và h khuy n

khích các nghiên c u trong t ng lai có th tìm hi u xem li u các đ c đi m khác

ch ng h n nh hình th c (appearance), ràng bu c xã h i, và n n t ng gia đình có

th đóng góp vào s khác bi t trong CLKT gi a các KTV hay không

Nghiên c u này có nhi u ng d ng th c t cho các công ty ki m toán Ví d , các tác gi đã tìm th y r ng m t s KTV có tính nóng v i h n so v i nh ng KTV

khác, và xác đ nh m t s đ c đi m cá nhân có th có liên quan đ n thái đ nóng v i

đó trong ki m toán (audit aggressiveness) gi m thi u tác đ ng tiêu c c c a s

b c đ ng nóng v i mang tính cá nhân đó đ n CLKT và r i ro ki m toán, các công

ty ki m toán có th phân công cho các KTV có tính cách th n tr ng trong các đ i

ki m toán có các đ ng nghi p có tính cách nóng v i Nghiên c u này c ng có th là

m i quan tâm c a các nhà làm lu t Nó góp ph n vào các cu c tranh lu n v tính

ch t b t bu c c a quy đ nh luân chuy n KTV M t gi đ nh c b n c a quy đ nh

này là cá nhân KTV trong các công ty ki m toán c ng là không đ ng nh t

Nghiên c u v thu c tính cá nhân c a m t ng i ki m toán viên chuyên

nghi p c a các tác gi Mohammad J Abdolmohammadi và James Shanteau n m

1992 Nghiên c u c a hai tác gi này đã tìm hi u nh n th c v các thu c tính cá

nhân c a các chuyên gia ki m toán trên ba nhóm đ i t ng: nhóm các tr ng phòng

ki m toán/các ch ph n hùn (managers/partners), nhóm các tr ng nhóm ki m

toán/nh ng ng i giám sát (seniors/supervisors), và nhóm các sinh viên chuyên

ngành ki m toán (auditing students)

u tiên các đ i t ng này s li t kê t t c các thu c tính h c m th y quan

tr ng đ i v i m t KTV Sau đó h đánh giá hai m i thu c tính đ c li t kê s n

trong các b ng câu h i đ đánh giá t m quan tr ng c a chúng đ i v i vi c ra quy t

đ nh c a các KTV Các thu c tính này đ c đúc k t t k t qu c a các quan sát

chính th c và không chính th c đ c th c hi n trong các nghiên c u tr c đó

K t qu nghiên c u cho th y r ng các thu c tính trên có th đ c chia thành

3 nhóm v i m c đ tác đ ng khác nhau đ i v i vi c ra quy t đ nh c a KTV nh

sau:

Nhóm th nh t bao g m ki n th c (Current knowledge), kinh nghi m (Experience) và s hi u bi t sâu r ng, th u hi u v n đ (Perceptive), (Knows what

is relevant), kh n ng phán đoán, l a ch n và gi i quy t v n đ (Problem

selectivity) ây là nhóm đ c đánh giá là nhóm các thu c tính quan tr ng nh t đ i

v i m t KTV Nh ng thu c tính này đ i di n cho đ c đi m nh n th c ho c t duy

Nhóm th hai bao g m tinh th n trách nhi m (Assumes Responsibility) kh

n ng quy t đoán (Decisiveness), kh n ng n m b t và gi i quy t v n đ m t cách

nhanh chóng (Adaptability), tính linh ho t trong vi c gi i quy t v n đ (Makes

exceptions), kh n ng ch u đ ng áp l c cao (Stress tolerance) và kh n ng thuy t

ph c và truy n đ t thông tin (Communicates expertise) là nhóm thu c tính ph n ánh

đ c đi m v phong cách đ c tr ng c a t ng KTV ây là nhóm thu c tính đ c đánh giá là có t m quan tr ng đ ng th hai sau nhóm ki n th c chuyên môn và

nh n th c

Nhóm th ba là nhóm các thu c tính nh sáng t o (Creativity), s t tin

(Self-confidence), tính thích tìm tòi h c h i (Inquisitive), làm vi c có ph ng pháp

(Methodical), c u toàn (Perfectionist), kh n ng đ n gi n hóa v n đ

(Simplification), v ngoài chuyên nghi p, thân thi n và m áp (Physical appearance,

Warm and friendly) và n ng đ ng (Energetic) là nhóm các thu c tính đ c xem là ít

quan tr ng nh t

Nh v y, t nh ng nghiên c u trên có th th y các thu c tính khác nhau có

nh h ng khác nhau đ n vi c ra quy t đ nh c a m t KTV Các quy t đ nh này đ n

l t chúng l i nh h ng đ n CLKT đ c cung c p Có r t nhi u thu c tính cá nhân khác nhau liên quan đ n m t KTV Tuy nhiên, thông qua các nghiên c u đã

đ c th c hi n tác gi có th rút ra m t s thu c tính c b n nh sau: ki n th c,

kinh nghi m, tinh th n trách nhi m, kh n ng ch u áp l c, kh n ng l a ch n và gi i

quy t v n đ , kh n ng thích nghi, kh n ng giao ti p, tính quy t đoán, ham h c

h iầ

Trong nghiên c u c a mình, tác gi s d a trên n n các thu c tính c a nghiên

c u trên đ ng th i s thêm vào m t s thu c tính theo k t qu kh o sát s b t

chính nh ng KTV đã và đang làm vi c t i các công ty ki m toán l n TP.HCM đ

hoàn thi n b ng câu h i nghiên c u ng th i tác gi c ng thay đ i đ i t ng kh o

sát sang ch th c hi n kh o sát đ i v i nh ng ng i đã và đang ho t đ ng trong l nh

v c ki m toán mà không kh o sát các sinh viên chuyên ngành ki m toán b i vì theo

quan đi m c a tác gi v i m c tiêu đúc k t nh ng thu c tính mà KTV c n có đ có

th nâng cao h n n a CLKT thì vi c kh o sát trên nh ng đ i t ng ch a có kinh

nghi m gì v l nh v c này là không hi u qu

K t qu nghiên c u c a lu n v n s là m t b ng t ng h p các thu c tính

đ c s p x p t cao đ n th p theo m c đ nh h ng c a chúng đ i v i vi c ra

quy t đ nh c a m t KTV chuyên nghi p K t qu này đ c rút ra t ý ki n c a b n

thân nh ng KTV chuyên nghi p và nh ng ng i đã và đang tr c ti p th c hi n

công vi c ki m toán nh các tr ng nhóm ki m toán hay các tr lý ki m toán Do

đó nó s là c s đ các sinh viên chuyên ngành ki m toán hay nh ng tr lý ki m

toán c g ng đ t t i đ có th hoàn thi n mình và c ng là nh ng tiêu chí đ công ty

ki m toán có th l a ch n và đào t o nh ng ng viên thích h p cho công ty đ góp

ph n nâng cao CLKT cung c p cho khách hàng

1.3.3 Các thu c tính cá nhân đ c tr ng c a m t ki m toán viên chuyên nghi p

Nghiên c u này c a tác gi nh đã nói trên d a trên n n t ng c a nghiên

c u v các thu c tính cá nhân c a m t KTV chuyên nghi p ắPersonal Attributes of expert auditor” c a các tác gi Mohammad J Abdolmohammadi (Bentley College)

và James Shanteau (Kansas State University) Nghiên c u c a hai tác gi này tìm

hi u v nh n th c c a các KTV chuyên nghi p trên ba nhóm: nhóm các tr ng phòng/các ch ph n hùn ki m toán(managers/partners), nhóm các tr ng nhóm

ki m toán/giám sát (seniors/supervisors), và nhóm các sinh viên chuyên ngành ki m toán (auditing students)

u tiên các đ i t ng này s li t kê t t c các thu c tính h c m th y quan

tr ng đ i v i m t KTV Sau đó h đánh giá hai m i thu c tính đ c li t kê s n

trong các b ng câu h i đ đánh giá t m quan tr ng c a chúng đ i v i vi c ra quy t

Xu t phát t yêu c u c n xác đ nh ai hay ng i nh th nào có th đ c coi

là m t chuyên gia hay có kh n ng tr thành m t chuyên gia trong t ng lai và ai

không ph i là chuyên gia trong m t l nh v c nh t đ nh mà ng i ta đã ph i t n kém

r t nhi u th i gian và chi phí Vi c xác đ nh này nh m m c đích xây d ng h th ng

chuyên gia, phát tri n ch ng trình đào t o và nh ng quy đ nh c th h ng d n

cho vi c tuy n d ng, và thi t l p các quy trình đánh giá/th ng ti n cho nhân viên, do

đó nó có ý ngh a r t quan tr ng đ i v i c b n thân nhân viên c ng nh là c a nhà

tuy n d ng

tr l i câu h i ai có th là m t chuyên gia ng i ta c n ph i xác đ nh

đ c m t t p h p các tiêu chu n khách quan đ đo l ng Tuy nhiên, các tiêu chu n

này hi m khi t n t i trong l nh v c chuyên môn B i vì vi c đánh giá m t cách

khách quan công vi c c a m t chuyên gia là r t khó n u không ph i nói là không

th Do đó, ng i ta c n tìm ra nh ng cách khác đ xác đ nh đâu là các chuyên gia

hay có th tr thành m t chuyên gia trong t ng lai M t cách ti p c n đ c đ a ra

là so sánh các đ c đi m cá nhân c a các chuyên gia đ c công nh n v i nh ng

ng i không ph i là chuyên gia đ rút ra các thu c tính cá nhân c a ng i đ c

công nh n là chuyên gia B ng cách s d ng cách ti p c n này, Shanteau đã xác

đ nh đ c m t t p h p các thu c tính cá nhân mà các chuyên gia trong các l nh v c khác nhau (trong đó có c KTV) h u nh đ u s h u và k t qu là ông đã đ a ra

đ c 13 thu c tính trong s 20 thu c tính đ c nêu ra trên B y thu c tính còn l i (đ c đánh d u * trong b ng h i) là nh ng thu c tính ph đ c rút ra t k t qu c a

là m t ng i gi i quy t v n đ hi u qu ngay c khi tình hình d n d n x u đi

vì m c đ áp l c cao (Experts are able to make decisions under high stress

situations They continue tolerance stress situations They continue to be effective problem solvers even as conditions progressively worsen because of high levels of pressure.)

2 Tinh th n trách nhi m (Assumes Responsibility)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) ch u trách nhi m v các k t qu t quy t

đ nh c a h , cho dù là thành công hay th t b i H s n sàng ch u trách nhi m

v quy t đ nh c a mình (Experts accept responsibility for the outcomes of

decisions, successful or Responsibility unsuccessful They are willing to stand behind their decisions.)

3 Ki n th c (Current Knowledge)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có ki n th c n n r ng H n l c r t cao đ

b t k p hi n t i, xu h ng và s phát tri n (Experts have an extensive

knowledge base They make a special effort to keep up with the current facts, trends, and developments.)

4 Làm vi c có ph ng pháp (Methodical)*

Các chuyên gia (Ki m toán viên) ti p c n tình hu ng c a v n đ m i r t có h

th ng v i m t k ho ch gi i quy t đ c chu n b k H s d ng cách đã đ c

v ch s n đ xem xét v n đ và th n tr ng ti n hành t ng b c đ đ a ra m t quy t đ nh (Experts approach each new problem situation very systematically

with one thought-out plan of attack They use a set way to examine problems and carefully proceed step-by-step to make a decision.)

5 Kh n ng thích nghi (Adaptability)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có kh n ng đi u ch nh các chi n l c đ a ra quy t đ nh c a h đ phù h p v i tình hình hi n t i H linh ho t ph n ng l i

s thay đ i c a các đi u ki n c a c a v n đ phát sinh (Experts adjust their

decision-making strategies to fit the current situation They are responsive to changes in conditions of the on-going problem situation.)

6 Kh n ng nh n di n các v n đ có liên quan và v n d ng ki n th c đúng

ch

(Knows What Is Relevant)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) d a trên kinh nghi m c a mình, có th d dàng phân bi t đ c nh ng thông tin thích h p và nh ng thông tin không thích

h p c a cùng m t v n đ H ch s d ng nh ng gì có liên quan, h b qua

nh ng gì không liên quan (Experts, based on experience, can readily

distinguish relevant from irrelevant information in a problem They use only what is relevant; they ignore what is not.)

7 Truy n t i thông tin chuyên nghi p (Communicates Expertise)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có th thuy t ph c ng i khác r ng h có

ki n th c chuyên môn H có th truy n đ t m t cách hi u qu kh n ng đ a

ra quy t đ nh c a h đ n nh ng ng i khác (Experts can convince others that

they have specialized knowledge They can effectively communicate their ability to make decisions to others.)

8 Linh ho t gi i quy t v n đ (Makes Exceptions)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) bi t khi nào nên theo đu i chi n l c quy t

đ nh đã đ c thi t l p và khi nào không nên H không ch có m t cách duy

nh t đ gi i quy t v n đ (Experts know when to follow established decision

strategies and when not to They don't have just one way to solve problems.)

9 S t tin (Self Confidence)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có m t ni m tin m nh m vào kh n ng c a

h đ đ a ra quy t đ nh đúng đ n H bình t nh t tin và ch c ch n khi đ a ra quy t đ nh (Experts have a strong belief in their ability to make good

decisions They are calm and self-assured while making decisions.)

10 Kinh nghi m (Experience)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) s d ng kinh nghi m quá kh đ đ a ra quy t đ nh m t cách t đ ng N n t ng và kinh nghi m c a h t o ra quy t

đ nh mà không c n đ n n l c rõ ràng (Experts use past experience to make

decisions more-or-less automatically Their background and experience produces decisions without obvious effort.)

11 Kh n ng l a ch n và gi i quy t v n đ (Problem selectivity)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) s d ng t m nhìn và k ho ch c a mình trong vi c l a ch n nh ng v n đ đ gi i quy t và v n đ nào không H gi i quy t nh ng v n đ mà h có th x lý ho c gi i quy t có hi u qu (Experts

use foresight and planning in selecting which problems to work on and

Selectivity which problems to work on and which not They tackle those problems that they can effectively handle or resolve.)

12 Tính khám phá, ham h c h i (Ấnquisitive)*

Các chuyên gia (Ki m toán viên) th hi n tính khám phá cao trong vi c gi i quy t các tình hu ng c a v n đ H có xu h ng gi i quy t m t v n đ ch đ thoát kh i s lôi cu n c a khám phá (Experts exhibit a high degree of

inquisitiveness in problem solving situations They have a tendency to work on problems just out of curiosity.)

13 Kh n ng nh n th c sâu s c (Perceptive)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có th đúc k t đ c thông tin t m t v n đ

mà nh ng ng i khác có th không th nh n th c đ c Kh n ng ra quy t

đ nh c a h đ c t ng c ng b i s nh n di n và đánh giá sâu s c các tình

hu ng khó hi u (Experts are able to extract information from a problem that

others cannot see Their decision-making ability is enhanced by insightful recognition and evaluation of confusing situations.)

14 V ngoài chuyên nghi p (Physical Appearance)*

Các chuyên gia (Ki m toán viên) th hi n ra bên ngoài r ng mình là ng i r t

gi i gi i quy t v n đ H có phong cách và di n m o c a m t ng i có th

gi i đ a ra quy t đ nh đúng đ n (Experts present the outward image of

someone who is good at solving problems They have the style and physical appearance of someone who makes good decisions.)

15 Kh n ng quy t đoán (Decisiveness)*

Các chuyên gia (Ki m toán viên) đ a ra quy t đ nh m t cách nhanh chóng, rõ ràng và d t khoát H không b n tâm đ n vi c phân tích ti u ti t c a v n đ

(Experts make decisions quickly, clearly, and emphatically They do not bother with a detailed analysis of the problem situation.)

16 m áp và thân thi n (Warm and Friendly)*

Các chuyên gia (Ki m toán viên) hòa thu n v i m i ng i, th m chí trong

nh ng tình hu ng ph i đ a ra quy t đ nh khó kh n H s d ng s l ch thi p

đ làm v n đ tr nên d dàng h n và d ng nh thuy t ph c h n khi ra quy t

đ nh (They get along well with people, even in difficult decision-making

tasks They use personality to smooth things over and appear more convincing when making decisions.)

17 N ng đ ng (Energetic) *

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có kh n ng đ u t m t l ng l n n ng

l ng vào vi c gi i quy t v n đ H th hi n r ng h s s n sàng tìm hi u k

h n khi đ a ra quy t đ nh (Experts are capable of investing large amounts of

energy into problem solving They give the appearance of going the extra mile when make decisions.)

18 n gi n hóa v n đ (Problem Simplification)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) bi t cách s d ng cách ti p c n chia nh

nh ng v n đ ph c t p đ gi i quy t H làm vi c trên t ng ph n đ có đ c

m t s hi u bi t t t h n v toàn b m t v n đ ph c t p (Experts know how to

use a divide-and-conquer approach with complex problems They work on parts to get a better understanding of a complex problem.)

19 Tính sáng t o (Creativity)

Các chuyên gia (Ki m toán viên) có th tìm ra các gi i pháp đ c đáo và m i l cho các v n đ hóc búa H có kh n ng đ a ra nh ng cách ti p c n m i đ i

v i v n đ phát sinh khi c n thi t (Experts can find novel or unique solutions

to difficult problems They are capable of generating new approaches to established problems as necessary.)

20 C u toàn (Perfectionist)*

Các chuyên gia (Ki m toán viên) c g ng đ đ t đ c c p đ cao c a vi c ra quy t đ nh b ng cách tìm ki m chi n l c t t nh t trong t t c các chi n l c

H ti p t c làm vi c đ tìm ra gi i pháp t t nh t tuy t đ i cho v n đ (Experts

attempt to achieve high levels of decision making by seeking the best of all possible strategies They keep working to find the absolute best solution forthe problem.)

K T LU N CH NG 1

Ch t l ng ki m toán luôn là ph m trù ph c t p và khó đo l ng Có r t

nhi u đ nh ngh a khác nhau v CLKT Tùy vào góc đ và cách nhìn c a các đ i

t ng khác nhau mà CLKT đ c quan ni m theo nh ng h ng khác nhau

Do có nhi u quan đi m khác nhau v CLKT cho nên c ng có nhi u quan

đi m khác nhau v các nhân t nh h ng đ n CLKT Tuy nhiên t u trung l i có

th k đ n các nhân t sau: đ u vào c a cu c ki m toán, quy trình ki m toán, công

ty ki m toán, ngành công nghi p ki m toán và th tr ng ki m toán, các th ch , tác

đ ng kinh t c a k t qu ki m toán và các y u t bên ngoài s ki m soát c a KTV

nh s h tr c a ban qu n tr , ban ki m toán, và c đông đ i v i KTV Tuy nhiên, cho dù theo tr ng phái nào đi n a thì y u t thu c tính cá nhân c a KTV c ng

đ c đánh giá là m t trong nh ng y u t quan tr ng có nh h ng không nh đ n

CLKT

Tuy Vi t Nam có r t ít các nghiên c u hay bài vi t nói v nh h ng c a

các thu c tính cá nhân c a KTV đ i v i CLKT, tuy nhiên trên th gi i đã có nhi u

nghiên c u h c thu t v v n đ này Các nhà nghiên c u đã ch ra r ng các thu c

tính thu c v nhóm ki m toán có nh h ng quan tr ng đ i v i CLKT h n là các

đ c đi m liên quan đ n b n thân các công ty ki m toán

B n thân ng i KTV có r t nhi u thu c tính cá nhân khác nhau nh ng thông

th ng nh ng thu c tính sau th ng đ c ng i ta nh c đ n khi nói đ n ngh ki m

toán: ch u đ c áp l c cao, có ki n th c chuyên môn t t, có tinh th n đ ng đ i và

kh n ng thích nghi cao, có tinh th n trách nhi m, kh n ng h c h i và n m b t v n

đ nhanh c ng nh kh n ng di n đ t, giao ti p t t

Trong nghiên c u c a mình, tác gi s d a trên n n c a hai m i thu c tính

trong nghiên c u c a hai tác gi Mohammsad và James Shanteau Tuy nhiên, tác

gi s thêm vào m t s thu c tính d a vào k t qu kh o sát s b trên các KTV

các công ty ki m toán hàng đ u t i Vi t Nam đ đ m b o phù h p v i đ c đi m

riêng c a các KTV Vi t Nam

CH NG 2 KH O SÁT TH C TR NG CÁC THU C TÍNH CÁ

2.1 Th c tr ng v ch t l ng ki m toán, th tr ng ki m toán, các công ty

ki m toán và đ i ng ki m toán viên Vi t Nam hi n nay

2.1.1 Th c tr ng v ch t l ng ki m toán Vi t Nam hi n nay

Qua k t qu kh o sát th c nghi m c a ti n s Tr n Khánh Lâm trong lu n án

Ti n s kinh t v i đ tài ắ Xây d ng c ch ki m soát ch t l ng cho ho t đ ng

ki m toán đ c l p Vi t Nam” n m 2011 thì CLKT c a các công ty ki m toán đ c

l p t i Vi t Nam hi n nay ch u tác đ ng b i các y u t nh : Quy mô công ty ki m

toán, m c đ chuyên sâu trong ki m toán (chuyên ngành), nhi m k c a KTV, giá

phí ki m toán, ph m vi c a d ch v phi ki m toán cung c p, ph ng pháp lu n ki m

toán và tính cách c a KTV, ki m soát ch t l ng d ch v cung c p

Ch t l ng d ch v ki m toán c a các công ty ki m toán có quy mô nh còn

khá th p tuy nhiên l i chi m t tr ng khá l n (kho n 2/3 trong t ng s các công ty

ki m toán đ c l p đ ng ký ho t đ ng t i Vi t Nam hi n nay) và cung c p d ch v

ki m toán cho đ n h n 70% s l ng khách hàng nh ng ch chi m ch a đ n 30%

t ng doanh thu c a toàn ngành ki m toán

Th c t Vi t Nam trong th i gian v a qua đã có nhi u v bê b i có liên quan đ n nhi u công ty ki m toán l n nh v Vinashin (KPMG), Bông B ch Tuy t

(A&C và AISC), hay Habubank (Ernst & Young), công ty c ph n D c Vi n ông (Ernst & Young) Tuy các công ty ki m toán này không b quy trách nhi m

tr c ti p nh ng d lu n ít nhi u c ng đ t câu h i v ch t l ng d ch v c a các

công ty này ó là ch a k đ n hàng ngàn báo cáo ki m toán khác đ c ra đ i hàng

n m mà ắch a có s chú ý c a bên th ba” t c là ch a b phát hi n sai ph m nh

nh ng tr ng h p trên

Ông Nguy n Th Th , V tr ng V Giám sát th tr ng ch ng khoán (U

ban Ch ng khoán Nhà n c) trong bài vi t v ắNâng ch t công ty ki m toán” trên báo Sài Gòn đ u t s ra ngày 20/08/2012, c ng ch rõ m t s BCTC doanh nghi p

niêm y t ch a tuân th chu n m c k toán, ch đ k toán doanh nghi p và doanh

nghi p ki m toán ch a đánh giá h t nh h ng tr ng y u liên quan đ n ch t l ng

BCTC sau ki m toán

Nhi u ý ki n ki m toán lo i tr nh ng giá tr l n, đáng k trên BCTC liên quan đ n vi c không ch p hành chu n m c k toán, ch đ k toán Bên c nh đó,

doanh nghi p ki m toán đ c l p ch a nh n th c rõ và ch a th c hi n trách nhi m

b i th ng thi t h i gây ra do có sai sót v ki m toán

ây qu th t là tình tr ng đáng báo đ ng v ch t l ng d ch v ki m toán

đ c l p Vi t Nam hi n nay

Ch t l ng d ch v ki m toán nh trên dù tr c ti p hay gián ti p c ng ph n

ánh ch t l ng c a đ i ng KTV b i h là nh ng ng i tr c ti p tham gia vào quá

trình ki m toán và đ a ra k t qu c a cu c ki m toán Có th KTV và công ty ki m toán có đ c s đ ch ng minh h đã làm h t các th t c ki m toán theo quy đ nh

nh ng đi u quan tr ng đây là nh ng ng i b thi t h i do tin t ng vào k t qu

ki m toán c a h có quy n đ t ra nghi ng r ng li u h có đ tay ngh và làm h t

trách nhi m hay không? B i n u KTV là ng i chuyên tâm, có nhi u kinh nghi m

thì nh ng ắchiêu” gian l n c a khách hàng c ng khó có th qua m t h đ c

u n m 2013, U ban Ch ng khoán Nhà n c đã x ph t 5 KTV c a c a 4

công ty ki m toán v i m c ph t 60 tri u đ ng m i ng i vì các hành vi vi ph m

nh : không ghi ý ki n v các sai ph m c a công ty đ c ki m toán khi không trình

bày v kho n đ u t v t v n ch s h u đ đ u t tài chính; không ghi đ y đ ý

ki n v nh ng sai ph m c a doanh nghi p đ c ki m toán trong vi c cho các c đông n i b và ng i có liên quan vay ti n theo quy đ nhầ ó không ph i là con s đáng k nh ng nó gi ng nh m t tín hi u báo đ ng v tình tr ng ch t l ng c a đ i

ng KTV hi n nay Vi t Nam

2.1.2 Th c tr ng v th tr ng ki m toán, các công ty ki m toán và đ i ng

ki m toán viên Vi t Nam hi n nay

Trên th tr ng ki m toán Vi t Nam hi n nay các công ty ki m toán trong

nhóm Big 4 bao g m Deloitte, EY, KPMG và PwC đang chi m u th v doanh thu

l n s l ng khách hàng

Theo ắBáo cáo t ng k t ho t đ ng n m 2012 và ph ng h ng ho t đ ng

n m 2013 c a các công ty ki m toán” c a VACPA, tính đ n ngày 28/02/2013 có

155 công ty ki m toán đã đ ng ký hành ngh , bao g m:

- 04 Công ty 100% v n n c ngoài (E&Y, PwC, KPMG, Grant Thornton)

- 05 Công ty có v n đ u t n c ngoài (E Jung, Mazars, HSK, Immanuel,

S&S)

- 145 Công ty Trách nhi m h u h n

- 01 Công ty h p danh (CPA VN)

Và theo s li u báo cáo c a 147 công ty ki m toán, tính đ n 31/12/2012 có 10.070 ng i làm vi c trong các công ty ki m toán, trong đó có 8.836 nhân viên

chuyên nghi p và 1.385 nhân viên khác; 1.582 ng i có ch ng ch KTV, trong đó

có 192 ng i v a có ch ng ch KTV Vi t Nam v a có ch ng ch KTV n c ngoài;

129 ng i có ch ng ch KTV n c ngoài

Tuy s l ng công ty ki m toán đã t ng lên đáng k nh ng đa ph n có quy

mô nh và v a, uy tín ngh nghi p ch a cao, còn khó kh n v c s v t ch t và

n ng l c đào t o, kh n ng c nh tranh th p, ch a chuyên môn hóa, ch a đ ti m l c

đ phát tri n, nh t là ch a t xây d ng đ c m t c ch ho t đ ng và quy trình

ki m toán chu n làm n n t ng cho ho t đ ng ngh nghi p, d n đ n trình đ nhân

viên, ch t l ng d ch v gi a các công ty ki m toán ch a đ ng đ u

M t s công ty ki m toán ph i c c u l i, trong đó có kho ng 40 công ty

ki m toán không đ đi u ki n so v i yêu c u t i thi u c a Lu t Ki m toán đ c l p

có hi u l c t ngày 1-1-2014 (có ít nh t 5 KTV và v n 3 t đ ng tr lên), còn l i là

nh ng công ty ph i c c u đ đ đi u ki n ki m toán doanh nghi p niêm y t i u

này cho th y dù s l ng doanh nghi p ki m toán không ph i là ít, nh ng ch t

l ng đang th c s là v n đ đáng lo ng i

i v i các công ty ki m toán nh do h n ch v th i gian, kinh phí nên không th c hi n đ c ch ng trình đào t o cho t ng c p b c nhân viên T i các

công ty này, hình th c đào t o ch y u là đào t o trong quá trình làm vi c, ch a xây

d ng đ c k ho ch đào t o c th , không l p và thu l i b ng th ng kê ch ng

trình, th i gian đào t o và tài li u đào t o, theo dõi s gi đào t o c a t ng nhân

viên, không t ch c ki m tra đánh giá k t qu đào t o H n n a nh ng công ty ki m

toán nh th ng ít danh ti ng nên không thu hút đ c nhân s gi i trong khi s

l ng l i chi m đ n kho n 2/3 trong t ng s các công ty ki m toán đ c l p đ ng ký

ho t đ ng t i Vi t Nam hi n nay Ngoài ra nh ng công ty này c ng không đ ti m

l c đ tài tr cho nhân viên c a mình h c các ch ng ch k toán, ki m toán qu c t

nh CPA, ACCA Do đó ch t l ng đ i ng nhân viên c a h c ng không th c i

thi n đ c

Các k t qu ki m tra ho t đ ng c a các công ty ki m toán n m 2012 t H i

KTV hành ngh Vi t Nam (VACPA) công b c ng cho th y, khó kh n chung c a

các công ty nh là s l ng KTV hành ngh ít, th ng xuyên bi n đ ng v nhân s , không có đi u ki n đào t o nâng cao ch t l ng đ i ng nhân viênầNgoài KTV

c a các công ty ki m toán l n, đa s các KTV còn l i các công ty hi n nay ch a

đ c đào t o m t cách bài b n v k n ng hành ngh chuyên nghi p S l ng

toán H th ng các v n b n pháp quy liên quan đ n ho t đ ng ki m toán đ c l p

c ng ch a đ c ban hành, h ng d n đ y đ và th ng nh t S tr giúp v chuyên

môn và k thu t c a các hi p h i và t ch c ngh nghi p ch a có tác d ng nhi u

trong ho t đ ng c a các công ty ki m toán

Vi c đào t o KTV các H c vi n, Tr ng i h c ch mang tính ch t lý

lu n, ch a sát v i th c t Ngoài ra, vi c đào t o KTV các công ty ki m toán

th ng mang tính ch t kinh nghi m ch a v n d ng lý lu n ki m toán ho c vi c đào

t o KTV theo tiêu chu n qu c t các hãng ki m toán Do đó, vi c v n d ng ki n

th c vào ho t đ ng ki m toán th c t th ng b h n ch

N i dung môn thi đ c p ch ng ch KTV hi n nay ch y u v n nh ch ng

trình h c đ i h c, có h th ng l i và c p nh t c ch chính sách m i N i dung ôn

thi ch y u v n là ki n th c lý thuy t, h u nh ít kinh nghi m th c t V i cách thi

này, nhi u tr ng h p có ch ng ch KTV ph i thêm vài ba n m kinh nghi m th c t

khá cao là 33,70%, doanh thu bình quân cho t ng nhân viên c ng t ng v i t l 20% trong khi đó t ng s l ng nhân viên ch t ng 7% và s l ng ng i có ch ng

ch KTV ch t ng 11% i u này ch ng t s l ng c a đ i ng KTV ch a đáp ng

đ c yêu c u t ng tr ng c a ho t đ ng ki m toán đ c l p hi n nay N u s l ng

khách hàng không ng ng gia t ng trong khi đó s l ng KTV t ng không t ng

ng s d n đ n áp l c v th i gian cho các KTV Vì b n r n v i l ch làm vi c dày

đ c h s không có đ th i gian đ ngh ng i c ng nh h c t p, nghiên c u nâng cao trình đ , ki n th c và t đó c ng nh h ng CLKT

2.2 Mô hình nghiên c u

2.2.1 C s khoa h c cho nghiên c u

Trong nghiên c u c a mình, tác gi s d a trên n n c a hai m i thu c tính

trong nghiên c u c a hai tác gi Mohammsad và James Shanteau nh đã trình bày

trong ph n c s lý lu n Tuy nhiên, tác gi s thêm vào m t s thu c tính d a vào

k t qu kh o sát s b trên 20 KTV các công ty ki m toán hàng đ u t i Vi t Nam

ng th i tác gi c ng thay đ i đ i t ng nghiên c u so v i nghiên c u g c ban

đ u Tác gi s không nghiên c u trên nhóm các đ i t ng là sinh viên chuyên

ngành ki m toán mà s thay b ng nhóm các tr lý KTV B i vì theo quan đi m c a

tác gi các sinh viên chuyên ngành ki m toán là nh ng đ i t ng hoàn toàn ch a có

kinh nghi m th c ti n gì trong l nh v c ki m toán, do đó đánh giá và nh n xét c a

h đ i v i các thu c tính c n thi t cho m t KTV s không có nhi u ý ngh a Nghiên

c u này c a tác gi nh m đánh giá t m quan tr ng c a các thu c tính trên trong vi c

ra quy t đ nh c a các chuyên gia trong l nh v c ki m toán hay KTV Quy t đ nh

c a KTV hi n nhiên nh h ng đ n CLKT, nh v y vi c đánh giá t m quan tr ng

c a các thu c tính này đ i v i vi c ra quy t đ nh c a m t KTV c ng có ngh a là đánh giá t m quan tr ng c a chúng đ i v i CLKT thông qua y u t đ u vào là

KTV

2.2.2 Xây d ng b ng h i và th o lu n nhóm t p trung

u tiên tác gi d a trên n n c a hai m i thu c tính đ c rút ra t nghiên

c u c a hai tác gi Mohammad J Abdolmohammadi và James Shanteau đ xây

d ng b ng câu h i cho nghiên c u c a mình B ng h i ban đ u c ng đ c xây d ng

d a trên k t qu th o lu n nhóm v i 5 tr ng nhóm ki m toán có kinh nghi m ba

công ty ki m toán l n nh KPMG, E&Y, Deloitte B ng h i đ c thi t k g m ba

ph n: Ph n 1: c đi m nhân kh u h c, Ph n 2: Li t kê các thu c tính mà theo quan

đi m c a các KTV cho là quan tr ng, c n thi t đ i v i m t KTV chuyên nghi p (đây là ph n câu h i m cho phép các đ i t ng đ c kh o sát li t kê t t c các

thu c tính mà h cho là c n thi t/quan tr ng đ i v i m t KTV), Ph n ba: Ph n đánh

giá c a các KTV v các thu c tính đã cho s n

2.2.3 Ki m tra thí đi m và hoàn thi n b ng h i

Nh đã nói trên b ng câu h i ban đ u đ c tác gi xây d ng d a trên hai

m i thu c tính c a nghiên c u tr c đó và k t qu th o lu n nhóm t p trung v i 5

tr ng nhóm ki m toán có kinh nghi m ba công ty ki m toán l n Sau đó b ng

kh o sát nàyđ c kh o sát th trên 20 tr ng nhóm ki m toán có kinh nghi m các

công ty KPMG, PWC, EY

K t qu kh o sát cho th y r ng, ph n câu h i m cho phép các đ i t ng

đ c kh o sát li t kê các thu c tính mà theo quan đi m c a h là quan tr ng/c n

thi t đ i v i m t KTV chuyên nghi p thì đa ph n các thu c tính đ c li t kê khá

gi ng nhau đó là: kh n ng ch u đ ng đ c áp l c, tinh th n trách nhi m, tính c n

th n, ham h c h i, kh n ng làm vi c nhóm, kh n ng giao ti p, đam mê ngh

nghi p, tham v ng ngh nghi pầ

Do đó, khi đ a ra b ng câu h i cu i cùng tác gi đã thay đ i m t chút c u

trúc c a ph n 2 nh sau: chia ph n 2 ra thành hai ph n nh Ph n 2.1 li t kê s n ba

m i thu c tính đ ng i tr l i l a ch n Ba m i thu c tính này đ c rút ra t k t

qu trong ph n ki m tra thí đi m 20 KTV và d a trên vi c tham kh o c a tác gi

các ngu n khác nhau c ng nh d a trên 20 thu c tính trong nghiên c u tr c v các

thu c tính/ph m ch t c n thi t cho m t KTV Ph n 2.2 là ph n câu h i m đ ng i

tr l i b sung các thu c tính khác ngoài nh ng thu c tính đã nêu ph n 1 Cách làm này c ng nh m h n ch tình tr ng ng i đ c kh o sát không li t kê/li t kê s

sài các thu c tính b i vì tâm lý c a ng i đ c kh o sát th ng không thích ph i

vi t ra quá nhi u Do đó, vi c li t kê s n cho h nh ng thu c tính đ cho h l a

ch n là ph ng án t i u nh t

Ngoài ra ph n 3, ph n đánh giá hai m i thu c tính cho s n, tác gi b

sung thêm ba thu c tính khác (đ c đánh d u # trong b ng h i) đó là:

1 Tham v ng ngh nghi p

2 Lòng đam mê ngh nghi p

3 Tính c n th n

B i vì thông qua k t qu kh o sát th tác gi th y r ng nh ng ng i đ c

kh o sát đa ph n đ u có ý ki n cho r ng m c tiêu ngh nghi p hay tham v ng ngh

nghi p và lòng đam mê ngh nghi p c a m t KTV chi ph i r t l n đ n ch t l ng

c a vi c ra quy t đ nh c a b n thân ng i KTV đó Ch ng h n m t ng i có tham

v ng th ng ti n trong l nh v c này hay th c s yêu thích ngh ki m toán s quy t

tâm h c t p, rèn luy n và đi u ch nh b n thân đ ngày càng có nhi u ki n th c và

k n ng phù h p v i ngh Th c t các công ty ki m toán đã ch ng minh r ng

nh ng ng i có m c tiêu ngh nghi p rõ ràng, có đam mê ngh nghi p luôn hy sinh

h t mình cho công vi c và đ t đ c nhi u thành công c ng nh đ t t i c p b c cao

Theo nh s li u th ng kê các ph n trên có th th y s l ng KTV và các

công ty ki m toán Vi t Nam hi n nay là khá l n Tuy nhiên, do gi i h n v kh

n ng ti p c n c ng nh th i gian và chi phí nghiên c u, tác gi ch d đ nh l y

kho ng 90-100 m u tr l i và ch ch n m u trên các công ty ki m toán trên đ a bàn

TP.HCM

B ng câu h i kh o sát đ c thi t k thông qua công c google docs và sau đó

đ ng d n c a b ng kh o sát đ c g i đ n các KTV các công ty ki m toán khác

nhau thông qua b n bè c a tác gi hi n đang công tác các công ty ki m toán đ a

bàn TP.HCM

B ng câu h i cu i cùng có c u trúc nh sau (chi ti t xem ph l c 9 ậ B ng

câu h i kh o sát):

Ph n th nh t c a b ng h i đ c thi t k đ kh o sát các v n đ v nhân

kh u h c bao g m m t s câu h i ng n v các thông tin c b n, ch ng h n nh h

tên, gi i tính, tu i, tình tr ng hôn nhân, s n m kinh nghi m, b ng c p, l nh v c

chuyên ngành và x p h ng chuyên mônầ

Ph n th hai c a b ng h i đ c chia thành hai ph n nh Ph n 2.1 li t kê s n

ba m i thu c tính theo th t ng u nhiên và yêu c u các đ i t ng nghiên c u l a

ch n (không gi i h n s l ng) các thu c tính h cho r ng c n thi t/quan tr ng và

có liên quan đ n quy t đ nh c a các KTV chuyên nghi p Ph n 2.2 là ph n câu h i

m đ các đ i t ng nghiên c u li t kê các thu c tính khác v i các thu c tính đã có

s n trong ph n 2.1 mà h cho r ng là quan tr ng/c n thi t đ i v i m t KTV c ng

v i s l ng không h n ch

Ph n th ba c a b ng h i li t kê 23 thu c tính (20 thu c tính l y t nghiên

c u tr c đó và 3 thu c tính m i đ c tác gi thêm vào) và cung c p các đ nh ngh a

v 23 thu c tính này theo th t ng u nhiên Nh ng ng i tham gia đ c yêu c u

đ c k đ nh ngh a t ng thu c tính nhi u l n và chú ý đ n khía c nh tiêu c c hay

tích c c nh t c a chúng Sau đó, ng i tham gia đ c yêu c u đánh giá t m quan

tr ng c a 23 thu c tính đ i v i m t KTV trong vi c ra quy t đ nh i t ng tr l i

đ c yêu c u x p h ng phân lo i nh sau: gán giá tr t 1 cho đ n 5 ng v i m i

thu c tính theo m c đ quan tr ng c a chúng đ i v i vi c ra quy t đ nh c a KTV