ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN VN-INDEX TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM.PDF

+ Th tr ng các công c ch ng khoán phái sinh: là th tr ng phát hành và mua đi bán l i các ch ng khoán phái sinh đã đ c phát hành... Ch ng khoán là hàng hóa trên th tr ng ch ng khoán... Th

TR NG I H C KINH T TP H CHÍ MINH

-

LÊ THANH TÙNG

tài nghiên c u “ ánể Ểiá táẾ đ nỂ Ế a ẾáẾ nểân t kinể t v mô đ n VN – Index trên tể tr nỂ Ếể nỂ kểoán Vi t Nam” là đ tài nghiên c u do chính tác gi

th c hi n

tài này th c hi n thông qua vi c v n d ng các ki n th c đã h c, qua tham

kh o nhi u tài li u và s t n tình h ng d n c a ng i h ng d n khoa h c, cùng

v i s góp ý c a các cá nhân, t p th khác

Lu n v n này không sao chép t b t k m t nghiên c u nào khác

Tôi xin cam đoan nh ng l i nêu trên đây là hoàn toàn đúng s th t

Thành ph H Chí Minh, ngày 15 tháng 10 n m 2013

LÊ THANH TÙNG

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T

1 Lý do ch n đ tài nghiên c u 1

2 M c đích 1

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

4 Ph ng pháp nghiên c u 2

5 i m m i c a đ tài 3

6 Tóm t t n i dung lu n v n 3

CH NG 1 T NG QUAN V TỄC NG C A CÁC NHÂN T KINH T V MÔ N CH S GIÁ C PHI U TRÊN TTCK 1.1 T ng quan v th tr ng ch ng khoán 4

1.1.1 Khái ni m, phân lo i v th tr ng ch ng khoán 4

1.1.2 Các hàng hóa trên th tr ng ch ng khoán 6

1.1.3 Ch c n ng c a th tr ng ch ng khoán 7

1.2 T ng quan v ch s giá c phi u và tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô đ n ch s giá c phi u 9

1.2.1 T ng quan v ch s giá c phi u 9

1.2.2 M t s ph ng pháp tính ch s giá c phi u 9

1.2.3 Tác đ ng c a m t s nhân t kinh t v mô tác đ ng lên ch s giá c phi u 12

1.2.3.1 C s lý thuy t và các nghiên c u tr c đây 12

1.2.3.2 Tác đ ng c a m t s nhân t kinh t v mô lên ch s giá c phi u 16

TÓM T T CH NG 1 23

2.1 Th c tr ng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 24

2.1.1 Giai đo n 2001-2005 24

2.1.2 Giai đo n bùng n và t ng tr ng 2006-2007 26

2.1.3 Giai đo n suy gi m và ph c h i 2008-2013 30

2.1.4 M t s h n ch c a ch s giá c phi u VN – Index 37

2.2 ánh giá tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô lên VN - Index 38

2.2.1 Mô hình nghiên c u 38

2.2.1.1 C s l a ch n mô hình nghiên c u 38

2.2.1.2 M u nghiên c u và d li u nghiên c u 39

2.2.1.3 Ph ng pháp nghiên c u 40

2.2.1.4 Mô hình nghiên c u đ xu t 40

2.2.1.5 Mô hình toán nghiên c u đ xu t 41

2.2.1.6 Mô t và đo l ng các bi n 41

2.2.2 Phân tích d li u và k t qu nghiên c u 43

2.2.2.1 Phân tích th ng kê mô t 43

2.2.2.2 Ki m tra tính d ng 44

2.2.2.3 Xác đ nh đ tr và đ ng liên k t 47

2.2.2.4 Xác đ nh mô hình quan h dài h n gi a các bi n nghiên c u 49

2.2.3 K t qu nghiên c u 51

TÓM T T CH NG 2 55

CH NG 3 M T S GI I PHÁP NH M PHÁT TRI N TTCK VI T NAM 3.1 i v i ho t đ ng đ u t c a nhà đ u t 56

3.2 i v i nhà đi u hành chính sách, qu n lý th tr ng 58

K T LU N CHUNG 61 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

ADF (Augemented Dicky-Fuller): Ki m đ nh ADF (m r ng c a ki m đ nh DF) CPI (Consume price index): Ch s giá tiêu dùng

DF (Dicky-Fuller): Ki m đ nh Dicky-Fuller

ECM (Error correction model): Mô hình hi u ch nh sai s

Eview (Econometric Views): Ph n m m th ng kê Eview

EX (Exchange rate of USD): T giá đola M

HOSE (HoChiMinh Stock Exchange): S giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh

HNX (Hanoi Stock Exchange): S giao d ch ch ng khoán Hà N i

HNX Index: Ch s giá ch ng khoán sàn Hà n i

IP (Industrial output): S n l ng công nghi p

M2: cung ti n M2

OLS (Ordinary Least Square): Ph ng pháp bình ph ng bé nh t

OP (Oil price): Giá d u

TTCK: Th tr ng ch ng khoán

VECM (Vector error correction model): Mô hình vecto hi u ch nh sai s

VN: Vi t Nam

VN-INDEX (Vi t Nam Stock Index): Ch s giá ch ng khoán Vi t Nam

UBCKNN: y ban ch ng khoán nhà n c

B ng bi u

B ng 2.1 : Quy mô giao dch VNIndex giai đo n 2000-2005

B ng 2.2: Th ng kê giao d ch VN-Index n a đ u n m 2013

B ng 2.3 B ng tóm t t các bi n trong mô hình

B ng 2.4 K t qu phân tích th ng kê mô t cho các chu i s li u

B ng 2.5 K t qu ki m đ nh nghi m đ n v (Unit Root Test ) cho các chu i s li u trong nghiên c u

PH N M U

Trong n n kinh t hi n đ i th tr ng ch ng khoán đóng m t vai trò r t quan

tr ng b i nó là kênh huy đ ng v n l n và h u hi u cho n n kinh t , đ ng th i nó cung c p m t môi tr ng đ u t cho các t ch c, cá nhân c trong n c l n ngoài

n c Ngoài ra th tr ng ch ng khoán còn là th c đo đánh giá giá tr doanh nghi p và là hàn th bi u c a n n kinh t

Vai trò quan tr ng c a th tr ng ch ng khoán th t s có ý ngh a đ i v i n n kinh t khi th tr ng ch ng khoán có m i quan h “ nhân qu ” v i các y u t kinh

t v mô Th tr ng ch ng khoán ho t đ ng hi u qu thì n n kinh t t ng tr ng và

th nh v ng Nhi u nghiên c u trên th gi i đã ch ra r ng các y u t kinh t v mô đang tác đ ng nhi u lên ch s giá ch ng khoán, tùy thu c vào t ng th tr ng ng

v i nh ng đ c đi m khác nhau c a n n kinh t , th m chí có nh ng k t qu nghiên

c u trái chi u nhau v tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô lên ch s giá ch ng khoán

N n kinh t Vi t Nam là m t n n kinh t m i n i, thu c nhóm qu c gia đang phát tri n, v i th tr ng ch ng khoán còn non tr , tr i qua h n 10 n m thành l p và

ho t đ ng, đã có nh ng đóng góp nh t đ nh cho n n kinh t , tuy nhiên v n còn c n nhi u h n n a nh ng nghiên c u nh m hoàn thi n thêm cho th tr ng ch ng khoán, c v phía chính sách qu n lý đi u hành, và c v phía nhà đ u t , kinh doanh ch ng khoán, đ c bi t là các tác đ ng qua l i c a các chính sách v mô và th

tr ng ch ng khoán Vì v y trong n i dung bài nghiên c u này, hy v ng có th tìm

hi u chi ti t h n v tác đ ng c a các y u t kinh t v mô trong n n kinh t Vi t Nam lên ch s giá VN – Index trong giai đo n t khi thành l p th tr ng đ n nay

2 M Ế đíẾể nỂểiên Ế u

Nghiên c u nh m tìm hi u tác đ ng c a nhân t kinh t v mô lên ch s giá

c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam (c th là lên ch s giá VN – Index), nh m đánh giá m c đ tác đ ng c a các nhân t này, t đó có th giúp các nhà đ u t có cái nhìn rõ ràng h n đ i v i các tác đ ng c a các nhân t kinh t v mô, giúp h đ a

ra các quy t đ nh đ u t h p lý h n, k p th i h n khi có s bi n đ ng c a các nhân

t kinh t v mô trong n n kinh t Vi c hoàn thi n, và đ nh h ng cho nhà đ u t

ho t đ ng đúng s nh h ng r t nhi u đ n th tr ng ch ng khoán Vì v y nghiên

c u này mong mu n góp m t ph n đ nhà đ u t có thêm nh ng công c hoàn thi n

h n n a, ph c v cho nhu c u đ u t m t cách chuyên nghi p c a các mình

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: Các nhân t kinh t v mô c a n n kinh t Vi t Nam

và tác đ ng c a nó lên ch s giá VN – Index Theo nh ng nghiên c u tr c đây, có

r t nhi u nh ng nhân t kinh t v mô tác đ ng lên ch s giá ch ng khoán, tuy nhiên, trong gi i h n c a đ tài này, bài nghiên c u ch xin t p trung vào ba nhân t kinh t v mô, mà đã đ c nhi u nghiên c u khác trên th gi i ch ra r ng nó có tác

đ ng đ n th tr ng ch ng khoán là ho t đ ng kinh t th c, cung ti n và giá d u đ nghiên c u cho th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, v i mong mu n đánh giá k h n

v ba nhân t này

Ph m vi nghiên c u: đ tài t p trung vào nghiên c u tác đ ng c a các nhân

t kinh t v mô lên ch s VN-Index, vì quy mô niêm y t, l ng giao d ch, kh

n ng thu hút đ u t , cùng v i h u h t các doanh nghi p l n trong n n kinh t Vi t Nam tham gia niêm y t trên S giao d ch ch ng khoán TP.HCM, do đó nó có kh

n ng đ i di n t t cho bi n đ ng c a th tr ng, và bi n đ ng c a n n kinh t h n so

v i ch s HNX-Index ng th i nghiên c u s t p trung vào ba nhân t là ho t

đ ng kinh t th c, đ i di n b ng giá tr s n l ng công nghi p, cung ti n M2 và giá

d u trong giai đo n 2000 -2012 đ đánh giá s tác đ ng c a các bi n này lên ch s VN-Index

4 Pể nỂ pểáp nỂểiên Ế u

Thông qua các nghiên c u tr c đây v tác đ ng c a các nhân t kinh t v

mô lên ch s giá c a th tr ng ch ng khoán các qu c gia và các nghiên c u có liên quan th tr ng ch ng khoán Vi t Nam, t đó l a ch n các nhân t kinh t v

mô tác đ ng lên ch s giá th tr ng ch ng khoán, xây d ng mô hình nghiên c u cho đ tài

Ch ng 2 Th c tr ng v th tr ng ch ng khoán Vi t Nam và đánh giá tác

đ ng c a các nhân t kinh t v mô lên ch s giá VN – Index

Ch ng 3: M t s gi i pháp đ i v i ho t đ ng đ u t và qu n lý th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam

CH NG 1 T NG QUAN V TỄC NG C A CÁC NHÂN T KINH T

V MÔ N CH S GIÁ C PHI U TRÊN TTCK

Khái ni m v th tr ng ch ng khoán: Th tr ng ch ng khoán là m t b

ph n quan tr ng c a th tr ng v n, ho t đ ng c a nó nh m huy đ ng nh ng ngu n

v n ti t ki m nh trong xã h i t p trung thành ngu n v n l n tài tr cho doanh nghi p, các t ch c kinh t và Chính ph đ phát tri n s n xu t, t ng tr ng kinh t hay cho các d án đ u t

Th tr ng ch ng khoán là n i di n ra các ho t đ ng giao d ch mua bán các

lo i ch ng khoán Vi c mua bán đ c ti n hành hai th tr ng s c p và th c p,

do v y th tr ng ch ng khoán là n i ch ng khoán đ c phát hành và trao đ i

+ Th c hi n quá trình chu chuy n tài chính tr c ti p đ a các kho n ti n nhàn

r i t m th i trong dân chúng vào đ u t , chuy n ti n sang d ng v n dài h n

c đi m c a th tr ng s c p

+ Th tr ng s c p là n i duy nh t mà các ch ng khoán đem l i v n cho

ng i phát hành

+ Nh ng ng i bán trên th tr ng s c p đ c xác đ nh th ng là kho b c, NHNN, công ty phát hành, t p đoàn b o lãnh phát hành

+ Giá ch ng khoán trên th tr ng s c p do t ch c phát hành quy t đ nh và

th ng đ c in ngay trên ch ng khoán

+ Giao d ch trên th tr ng th c p ph n ánh nguyên t c c nh tranh t do, giá

ch ng khoán trên th tr ng th c p do cung và c u quy t đ nh

+ Th tr ng th c p là th tr ng ho t đ ng liên t c, các nhà đ u t có th mua và bán các ch ng khoán nhi u l n trên th tr ng th c p

- C n Ế vào pể nỂ tể Ế ểo t đ nỂ Ế a tể tr nỂ: th tr ng ch ng khoán

đ c phân thành th tr ng t p trung và phi t p trung

+ Trên th tr ng t p trung (S giao d ch ch ng khoán) các giao d ch đ c

t p trung t i m t đ a đi m, các l nh đ c chuy n t i sàn giao d ch và tham gia vào quá trình ghép l nh đ hình thành giá giao d ch

+ Trên th tr ng phi t p trung (OTC): các giao d ch c s c p l n th c p,

đ c ti n hành thông qua m ng l i các công ty ch ng khoán phân tán trên kh p

qu c gia và đ c n i v i nhau b ng m ng đi n t Giá c trên th tr ng này hình thành theo ph ng th c th a thu n

- C n Ế vào ểànỂ ểóa trên tể tr nỂ: th tr ng đ c chia thành th tr ng

c phi u, th tr ng trái phi u, th tr ng các công c ch ng khoán phái sinh

+ Th tr ng c phi u: là th tr ng mua bán và giao d ch các lo i c phi u, bao g m c phi u th ng và c phi u u đãi

+ Th tr ng trái phi u: là th tr ng mua bán các trái phi u đã đ c phát hành, bao g m trái phi u công ty, trái phi u đô th và trái phi u chính ph

+ Th tr ng các công c ch ng khoán phái sinh: là th tr ng phát hành và mua đi bán l i các ch ng khoán phái sinh đã đ c phát hành ây là lo i th tr ng

cao c p chuyên giao d ch nh ng công c tài chính cao c p, do đó th tr ng này ch

xu t hi n nh ng n c có th tr ng ch ng khoán phát tri n m nh

Ch ng khoán là hàng hóa trên th tr ng ch ng khoán Theo Lu t ch ng khoán, ch ng khoán là b ng ch ng xác nh n quy n và l i ích h p pháp c a ng i

s h u đ i v i tài s n ho c ph n v n c a t ch c phát hành Ch ng khoán đ c th

hi n d i hình th c ch ng ch , bút toán ghi s ho c d li u đi n t , bao g m các

lo i sau:

ho c bút toán ghi s , xác nh n quy n s h u và l i ích h p pháp c a ng i s h u

c phi u đ i v i tài s n ho c v n c a m t công ty c ph n Theo tính ch t c a các quy n l i mà c phi u mang l i cho c đông, có hai lo i c phi u c b n: c phi u

ph thông và c phi u u đãi

hành (ng i vay ti n) ph i tr cho ng i n m gi ch ng khoán (ng i cho vay) m t kho n ti n xác đ nh, th ng là trong nh ng kho ng th i gian c th , và ph i hoàn

tr kho n cho vay ban đ u khi nó đáo h n

Trái l i qu đ u t d ng m liên t c phát hành c phi u hay ch ng ch ra công chúng, s l ng c ph n hay ch ng ch có th không h n ch , và qu s n sàng mua l i ch ng ch hay c phi u m i khi nhà đ u t có nhu c u bán C phi u hay

ch ng ch c a qu m không giao d ch trên th tr ng th c p mà giao d ch th ng

v i qu ho c các đ i lý đ c y quy n c a qu

n m gi nó, tùy theo l a ch n và trong nh ng đi u ki n nh t đ nh, có th đ i nó l y

m t ch ng khoán khác Thông th ng có c phi u u đãi đ c chuy n đ i thành c phi u th ng, và trái phi u đ c chuy n đ i thành c phi u th ng

+ Các ch ng khoán phái sinh:

Quy n mua c ph n: là quy n u tiên mua tr c dành cho các c đông hi n

h u c a m t công ty c ph n đ c mua m t s l ng c ph n trong m t đ t phát hành c phi u ph thông m i t ng ng v i t l c ph n hi n có c a h trong công

ty, t i m t m c giá xác đ nh, th p h n m c giá chào m i ra công chúng và trong

m t th i h n nh t đ nh, đôi khi ch vài tu n

Ch ng quy n: là m t lo i ch ng khoán trao cho ng i n m gi nó đ c mua

m t s l ng xác đ nh m t lo i ch ng khoán khác, th ng là c phi u ph thông,

v i m t m c giá xác đ nh và trong m t th i gian nh t đ nh

H p đ ng k h n: là m t th a thu n trong đó m t ng i mua và m t ng i

bán ch p nh n th c hi n m t giao d ch hàng hóa v i kh i l ng xác đ nh, t i m t

th i đi m xác đ nh trong t ng lai v i m t m c giá đ c n đ nh ngày hôm nay

H p đ ng t ng lai: là m t th a thu n đòi h i m t bên c a h p đ ng s mua

ho c bán m t hàng hóa nào đó t i m t th i h n xác đ nh trong t ng lai theo m t

m c giá đã đ nh tr c Nó cung c p m t c h i cho nh ng ng i tham gia th

tr ng đ phòng ng a r i ro v nh ng bi n đ ng giá b t l i

Quy n ch n: là m t h p đ ng cho phép ng i n m gi nó đ c mua (quy n mua) ho c đ c bán (quy n bán) m t kh i l ng nh t đ nh hàng hóa t i m t m c giá xác đ nh và trong m t th i h n nh t đ nh

Huy đ ng v n đ u t cho n n kinh t : khi các nhà đ u t mua ch ng khoán

do các công ty phát hành, s ti n nhàn r i c a h đ c đ a vào ho t đ ng s n xu t kinh doanh và qua đó góp ph n m r ng s n xu t xã h i B ng cách h tr các ho t

đ ng đ u t c a công ty, th tr ng ch ng khoán đã có nh ng tác đ ng quan tr ng

đ i v i s phát tri n c a n n kinh t qu c dân Thông qua th tr ng ch ng khoán, chính ph và chính quy n các đ a ph ng c ng huy đ ng đ c các ngu n v n cho

m c đích s d ng và phát tri n c s h t ng kinh t , ph c v cho nhu c u chung

c a xã h i

Cung c p môi tr ng đ u t cho công chúng: th tr ng ch ng khoán cung

c p cho công chúng m t môi tr ng đ u t lành m nh v i các c h i l a ch n phong phú Các lo i ch ng khoán trên th tr ng r t khác nhau v tính ch t, th i

h n và đ r i ro, cho phép các nhà đ u t l a ch n lo i hàng hóa phù h p v i kh

n ng, m c tiêu và s thích c a mình Chính vì v y, th tr ng ch ng khoán góp

ph n đáng k làm t ng m c ti t ki m qu c gia

T o tính thanh kho n cho các ch ng khoán: nh có th tr ng ch ng khoán các nhà đ u t có th chuy n đ i các ch ng khoán h s h u thành ti n m t, ho c các lo i ch ng khoán khác khi h mu n Kh n ng thanh kho n là m t trong nh ng

đ c tính h p d n c a ch ng khoán đ i v i ng i đ u t ây là y u t cho th y tính linh ho t, an toàn c a v n đ u t Th tr ng ch ng khoán càng n ng đ ng và hi u

qu thì càng có kh n ng nâng cao tính thanh kho n c a các ch ng khoán giao d ch trên th tr ng

ánh giá ho t đ ng c a doanh nghi p: thông qua giá ch ng khoán, ho t

đ ng c a các doanh nghi p đ c ph n ánh m t cách t ng h p và chính xác, giúp cho vi c đánh giá và so sánh ho t đ ng c a các doanh nghi p đ c nhanh chóng và thu n ti n, t đó c ng t o ra m t môi tr ng c nh tranh lành m nh nh m nâng cao

hi u qu s d ng v n, kích thích áp d ng công ngh m i, c i ti n s n ph m

T o môi tr ng giúp chính ph th c hi n các chính sách kinh t v mô: các

ch báo c a th tr ng ch ng khoán ph n ánh đ ng thái c a n n kinh t m t cách

nh y bén và chính xác Giá các ch ng khoán t ng lên cho th y đ u t đang m

r ng, n n kinh t t ng tr ng, và ng c l i giá ch ng khoán gi m s cho th y các

d u hi u tiêu c c c a n n kinh t Vì th th tr ng ch ng khoán đ c g i là phong

v bi u c a n n kinh t và là m t công c quan tr ng giúp chính ph th c hi n các

chính sách kinh t v mô Thông qua th tr ng ch ng khoán, chính ph có th mua

và bán trái phi u chính ph đ t o ra ngu n thu bù đ p thâm h t ngân sách và qu n

lý l m phát Ngoài ra, chính ph c ng có th s d ng m t s chính sách, bi n pháp tác đ ng vào th tr ng ch ng khoán nh m đ nh h ng đ u t đ m b o cho s phát tri n cân đ i c a n n kinh t

v mô đ n ch s giá c phi u

Ch s giá c phi u là ch s ph n ánh m c giá bình quân c a các c phi u t i

m t ngày nh t đ nh so v i ngày g c Ch s giá c phi u là ch s ph n ánh m c giá bình quân c a c phi u t i m t ngày nh t đ nh so v i ngày g c Nó ph n ánh xu

h ng phát tri n c a th tr ng, c a giá c phi u, tình hình giao d ch trên th tr ng

ch ng khoán, t đó đánh giá c m nh n c a các nhà đ u t v tình tr ng c a n n kinh t

M t ch s th tr ng đ c xây d ng t t s cung c p m t ch d n khách quan

v giá c c a t ng th nghiên c u, ng c l i, m t ch s xây d ng kém s ch đ a ra

nh ng nh ng gì mà nó không có tính đ i di n c a t ng th xây d ng m t ch s giá c phi u ng i ta có nh ng ph ng pháp xác đ nh khác nhau tùy thu c vào đ c

IL: Là ch s giá bình quân Laspeyres

pt: Là giá th i k báo cáo

Cể s Ểiá ẽìnể quân Fisểer

Ch s giá bình quân Fisher là ch s giá bình quân nhân gi a ch s giá Passcher và ch s giá Laspayres: Ph ng pháp này trung hoà đ c y u đi m c a hai ph ng pháp trên, t c là giá tr ch s tính toán ra ph thu c vào quy n s c a c

2 th i k : K g c và k tính toán

I F = √ IP x I L

Ngoài các ph ng pháp trên, ph ng pháp tính giá bình quân gi n đ n c ng

th ng đ c áp d ng.Công th c đ n gi n là l y t ng th giá c a ch ng khoán chia cho s ch ng khoán tham gia tính toán:

 pi

Ip = -

Trong đó:

Ip: là giá bình quân;

Pi: là giá Ch ng khoán i;

n: là s l ng ch ng khoán đ a vào tính toán

Công th c tính ch s VN-Index:

Theo quy đ nh c a S giao d ch ch ng khoán TP.HCM thì ch s VN-Index

đ c tính b ng cách so sánh giá tr th tr ng hi n hành v i giá tr th tr ng c s vào ngày g c 28/07/2000, ngày đ u tiên th tr ng ch ng khoán chính th c đi vào

ho t đ ng Giá tr th tr ng c s trong công th c tính ch s đ c đi u ch nh trong các tr ng h p nh niêm y t m i, hu niêm y t và các tr ng h p có thay đ i v

n

i it it

qp

qp

1

Qio: S l ng niêm y t vào ngày g c c a c phi u I (I= 1,…,n)

Th tr ng ch ng khoán ch u tác đ ng c a nhi u nhân t , bao g m các nhân

t kinh t v mô và vi mô M i quan h gi a các bi n kinh t v mô v i ch s ch ng khoán (đ i di n cho tình hình c a th tr ng ch ng khoán) đã đ c nhi u nhà nghiên c u trên th gi i quan tâm Stephen A Ross (1976) đã phát tri n Lý thuy t kinh doanh chênh l ch giá (APT – Arbitrage Pricing Theory) đ gi i thích t su t sinh l i c a ch ng khoán trên th tr ng

Lý thuy t kinh doanh chênh l ch giá là m t lý thuy t t ng quát v đ nh giá tài s n, và nó đang d n có s c nh h ng l n trong vi c đ nh giá các c ph n APT nói r ng t su t sinh l i k v ng c a tài s n tài chính có th đ c đo l ng thông qua các y u t kinh t v mô khác nhau ho c là y u t th tr ng S nh y c m c a tài s n v i s thay đ i trong m i y u t đ c đ i di n b ng đ i l ng xác đ nh g i

là h s beta Xu t phát t lý thuy t này, mô hình xác đ nh t su t sinh l i cho các

ch ng khoán đã đ c s d ng đ đ nh giá tài s n m t cách chính xác Giá c a tài

s n ph i b ng v i m c k v ng vào cu i giai đo n đ u t chi t kh u v hi n t i v i

m c chi t kh u đ c tính toán trong mô hình N u giá khác nhau, c h i kinh doanh chênh l ch s đ a nó v l i đúng đ ng th ng nh mô hình

Chen, Roll và Ross đã xác đ nh các y u t kinh t v mô sau là r t quan tr ng trong vi c gi i thích t su t sinh l i c a ch ng khoán:

+ S thay đ i trong l m phát

+ S thay đ i trong GNP đ c ch ra b i ch s s n xu t công nghi p

+ S thay đ i trong lòng tin nhà đ u t

+ S thay đ i trong đ ng cong t su t sinh l i trái phi u

M t s nhân t khác có th đ c s d ng là :

+ Lãi su t ng n h n

+ Khác bi t gi a lãi su t ng n h n và lãi su t dài h n

+ M t ch s ch ng khoán đ c đa d ng hóa ví d nh S&P500 ho c ch s Composite NYSE trên th tr ng M

+ S thay đ i trong giá vàng ho c giá các kim lo i quý khác

+ S thay đ i trong t giá h i đoái

Nhi u nhà khoa h c đã ch ng minh b ng th c nghi m tác đ ng c a các nhân

t v mô nh s n l ng công nghi p, ch s giá tiêu dùng, cung ti n, GDP, t giá h i đoái, lãi su t, l m phát, r i ro chính tr , giá d u, khu v c m u d ch, và các ch s

ch ng khoán th tr ng khu v c… đ n th tr ng ch ng khoán nh :

Mukherjee và Naka (1995) đi u tra các m i quan h gi a giá ch ng khoán trên th tr ng Tokyo và sáu bi n kinh t v mô, s d ng mô hình hi u ch nh sai s vector (VECM) Nghiên c u c a h bao g m 240 quan sát hàng tháng cho m i bi n trong giai đo n t tháng 5 n m 1971 đ n tháng 12 n m 1990 Các k t qu c a nghiên c u cho th y m i quan h gi a giá ch ng khoán Tokyo, t giá, cung ti n, và

s n xu t công nghi p là tích c c, trong khi m i quan h gi a giá ch ng khoán Tokyo và l m phát, lãi su t là h n h p

Ibrahim (1999) đi u tra s t ng tác gi a giá c phi u trên th tr ng ch ng khoán Malaysia và b y bi n kinh t v mô trong giai đo n 1977-1996 Tác gi s

d ng mô hình ki m đ nh quan h nhân qu Granger Các bi n s kinh t v mô bao

g m các s n xu t công nghi p, giá tiêu dùng, M1, M2, t p h p tín d ng, d tr ngo i h i và t giá h i đoái Nghiên c u cho th y r ng có s bi n đ ng giá c phi u theo s thay đ i trong s n xu t công nghi p, cung ti n, và t giá h i đoái trong khi

nó ph n ng ng c chi u v i giá tiêu dùng, t p h p tín d ng, và d tr ngo i h i

Zhao (1999) đã nghiên c u m i quan h gi a l m phát, y u t đ u ra ( giá

s n xu t công nghi p) lên th tr ng ch ng khoán Trung Qu c Nghiên c u s d ng các giá tr hàng tháng cho giai đo n t tháng Giêng n m 1993 đ n tháng 3 n m

1998 K t qu cho th y có m i quan h tiêu c c gi a giá c phi u và l m phát

ng th i nghiên c u c ng cho th y r ng vi c t ng s n l ng công nghi p c ng nh

h ng tiêu c c và đáng k đ n giá c phi u

Maysami và Koh (2000) xem xét các m i quan h tác đ ng gi a bi n kinh t

v mô và th tr ng ch ng khoán Singapore b ng cách s d ng mô hình hi u ch nh vector Các bi n s kinh t v mô là t giá h i đoái, lãi su t ng n h n và dài h n, t giá, l m phát, cung ti n, xu t kh u trong n c, và s n xu t công nghi p D li u

đ c đi u ch nh theo mùa và bao g m các giai đo n t 1988-1995 Nghiên c u cho

th y l m phát, t ng tr ng cung ti n, thay đ i trong t l lãi su t ng n h n và dài

h n, s thay đ i trong t giá h i đoái không nh h ng đ n bi n đ ng trên th

tr ng ch ng khoán Singapore Nghiên c u này c ng xem xét m i liên h gi a các

th tr ng ch ng khoán M , Nh t B n và th tr ng ch ng khoán Singapore K t

qu cho th y ba th tr ng có s t ng tác nh t đ nh

Ralph và Eriki (2001) v i nghiên c u trên th tr ng ch ng khoán Nigeria

ki m tra m i quan h gi a giá c phi u và l m phát, h tr m nh m cho ý ki n l m phát s t o nên m t tác đ ng tiêu c c lên ho t đ ng c a giá c phi u H n n a, nghiên c u cho th y giá c phi u c ng ch u nh h ng m nh m b i m c đ ho t

đ ng c a n n kinh t đ c đo b ng GDP, lãi su t, c t c, và bi n đ ng c a các y u

t pháp lý M t khác, các k t qu nghiên c u cho th y r ng bi n đ ng giá d u không

có nh h ng đáng k đ n giá c phi u

Al-Qenae et (2002) v i nghiên c u v tác đ ng c a các bi n s kinh t v mô

và giá c phi u c a th tr ng ch ng khoán Kuwait trong giai đo n 1981-1997 Các

bi n s kinh t v mô đ c ki m đ nh là t ng s n ph m qu c dân (GNP), lãi su t và

l m phát Nghiên c u cho th y l m phát và lãi su t có tác đ ng tiêu c c và có ý ngh a th ng kê trong g n nh t t c các tr ng h p trên giá c phi u, trong khi GNP

có tác đ ng tích c c nh ng nó ch có ý ngh a trong m t kho ng th i gian nh t đ nh Trong các y u t bên ngoài tác đ ng thì t ng s n ph m trong n c, giá tiêu dùng, cung ti n, lãi su t, giá d u là nh ng y u t bên ngoài quan tr ng nh t

Dimitrios Tsoukalas (2003) xem xét m i quan h gi a giá c phi u và các

y u t kinh t v mô trong th tr ng ch ng khoán m i n i Síp Trong nghiên c u này, các tác gi đã s d ng các mô hình t h i quy véc t (VAR) Các y u t kinh t

v mô đ c ki m tra trong nghiên c u này, t giai đo n 1975-1998, là t giá h i

đoái, s n xu t công nghi p, cung ti n, và ch s giá tiêu dùng Các k t qu nghiên

c u cho th y có m i quan h m nh m gi a giá c phi u và các y u t kinh t v

mô Theo tác gi , các m i quan h m nh m gi a giá c phi u và t giá h i đoái,

b i n n kinh t Síp ph thu c cho h u h t các ho t đ ng d ch v nh du l ch, và ngân hàng Ông c ng l u ý r ng m i quan h gi a giá c phi u và s n xu t công nghi p, cung ti n, và giá tiêu dùng ph n ánh các chính sách kinh t v mô th c hi n

b i c quan tài chính và ti n t Síp

Ibrahim (2003) áp d ng mô hình VAR đ đánh giá m i quan h và t ng tác trong dài h n gi a th tr ng ch ng khoán Malaysia v i các bi n s kinh t Các

bi n kinh t v mô đ c s d ng là s n l ng công nghi p th c, giá tiêu dùng, cung

ti n, và t giá h i đoái Nghiên c u này mang l i hai k t qu chính: đ u tiên, giá c phi u c a Malaysia ch u tác đ ng tích c c b i cung ti n, ch s giá tiêu dùng và s n

xu t công nghi p Th hai, nó ch u tác đ ng tiêu c c c a s bi n đ ng t giá h i đoái

Chaudhuri và Smiles (2004) ki m tra các m i quan h lâu dài gi a giá c phi u và nh ng thay đ i trong ho t đ ng kinh t v mô trên th tr ng ch ng khoán

Úc trong kho ng th i gian 1960-1998 Các ho t đ ng kinh t v mô đ c xem xét bao g m GDP th c, s n l ng tiêu th , ti n th t, và giá d u K t qu nghiên c u c a

h ch ra r ng có m i quan h lâu dài gi a giá c phi u và ho t đ ng kinh t v mô Nghiên c u c ng th y r ng th tr ng ch ng khoán n c ngoài nh th tr ng M

và New Zealand c ng nh h ng đáng k đ n th tr ng ch ng khoán Úc

Nguy n Phú Hi u (2011) nghiên c u nh h ng c a các y u t kinh t v mô

đ n ch s giá c phi u trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Nghiên c u th c

hi n trong giai đo n t tháng 7 n m 2004 đ n tháng 12 n m 2009 K t qu nghiên

c u cho th y, trong dài h n ch s ch ng khoán b tác đ ng ng c chi u c a y u t

l m phát và lãi su t bình quân c a th tr ng liên ngân hàng, trong ng n h n ch s

ch ng khoán b tác đ ng cùng chi u b i chính nó v i đ tr (1 tháng và 4 tháng)

đ ng th i b tác đ ng ng c chi u b i y u t lãi su t v i đ tr (4 tháng)

Có th nói các y u t nh h ng đ n giá tr tài s n nói chung và giá c phi u nói riêng thì r t phong phú và đa d ng Nh ng y u t này có th phân ra nh sau :

y u t công ty, y u t ngành, y u t qu c gia và qu c t ho c nh ng y u t thu c v

th tr ng và không thu c th tr ng, nh ng y u t thu c v kinh t và không thu c

v kinh t T t c nh ng y u t đó đ c x p thành hai nhóm (y u t vi mô và y u t

v mô), nh ng y u t trong m i nhóm thì r t đa d ng, tuy nhiên t t c đ u có nh

h ng đ n quy t đ nh c a nhà đ u t và giá c a ch ng khoán

1.2.3.2 Tác đ ng c a m t s nhân t kinh t v mô lên ch s giá c phi u

Nh ng nghiên c u tr c đây cho th y đã có s tác đ ng gi a các bi n kinh t

v mô v i ch s giá c phi u Có nghiên c u cho th y m i quan h gi a l m phát, lãi su t, t giá v i giá c phi u, c ng có nh ng nghiên c u cho th y các bi n v mô

khác nh lãi su t, ch s công nghi p, l ng cung ti n,…c ng có tác đ ng nh t đ nh

đ n giá c phi u

Tuy nhiên d a trên c s lý thuy t và đ c bi t là xem xét các nghiên c u

tr c đó, có th nói ch s giá c phi u là m t hàm nh h ng b i nhi u bi n v mô (bi n đ c l p) nh GDP, lãi su t (R), l m phát (INFT, đo l ng b i CPI), cung ti n (M1, M2), t giá h i đoái (EX), giá m t s kim lo i quý nh vàng, giá d u, r i ro chính tr , t l th t nghi p đ n giá c phi u

d ng ti n mà h vay t m t ng i cho vay C th , lãi su t (I/m) là ph n tr m ti n

g c (P) ph i tr cho m t s l ng nh t đ nh c a th i gian (m) m i th i k (th ng

đ c tính theo n m) Lãi su t th ng đ c th hi n nh m t t l ph n tr m c a

ti n g c trong m t kho ng th i gian m t n m

Lãi su t danh ngh a là s l ng, theo t l ph n tr m, c a ti n lãi ph i tr Lãi su t th c t đo l ng s c mua c a biên lai ti n lãi, đ c tính b ng cách

đi u ch nh lãi su t danh ngh a đ c tính đ đ a l m phát vào h ch toán

Tác đ ng c a lãi su t đ n ch s giá c phi u

Lãi su t là chi phí s d ng v n c a doanh nghi p, khi lãi su t gi m thì chi phí s d ng v n c a doanh nghi p c ng gi m và ng c l i Khi đó doanh nghi p s

gia t ng các kho n đ u t v i chi phí th p, làm l i nhu n doanh nghi p có xu h ng

đi lên, t đó làm t ng giá tr doanh nghi p Khi doanh nghi p ho t đ ng kinh doanh

n đ nh và xu h ng phát tri n t t, nó s đ c th tr ng đánh giá t t, và giá c phi u s có xu h ng t ng lên, t đó tác đ ng lên t ng th chung c a th tr ng

Khi lãi su t gi m, các kênh đ u t khác tr nên kém h p d n h n Vi c lãi

su t gi m s không khuy n khích nhà đ u t g i ti n vào ngân hàng, ho c ít đ u t vào nh ng kho n đ u t mang tính ch t c đ nh, phòng th nh trái phi u Thay vào đó nhà đ u t có th huy đ ng đ c v n có chi phí th p, và dòng ti n s đ vào các kênh đ u t có t su t sinh l i cao nh ch ng khoán, b t đ ng s n , đi u đó s thúc đ y s gia t ng c a th tr ng ch ng khoán

Tóm l i, trên c s lý thuy t có th nh n đ nh r ng khi lãi su t t ng d n đ n

ch s ch ng khoán gi m và ng c l i

L m phát: Trong kinh t h c, l m phát là s t ng lên theo th i gian c a m c

giá chung c a n n kinh t Trong m t n n kinh t , l m phát là s m t giá tr th

tr ng hay gi m s c mua c a đ ng ti n Khi so sánh v i các n n kinh t khác thì

l m phát là s phá giá ti n t c a m t lo i ti n t so v i các lo i ti n t khác

Thu t ng "l m phát" ban đ u đ c ch các gia t ng trong s l ng ti n trong

l u thông, và m t s nhà kinh t v n s d ng t này theo cách này Tuy nhiên, h u

h t các nhà kinh t hi n nay s d ng thu t ng "l m phát" đ ch m t s gia t ng trong m c giá Th ng xuyên nh t, thu t ng "l m phát" đ c p đ n m t s gia t ng

ch s giá m r ng đ i di n cho m c giá t ng th đ i v i hàng hóa và d ch v trong

n n kinh t nh ch s giá tiêu dùng (CPI), ch s giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCEPI) và s gi m phát GDP …

Tác đ ng c a l m phát đ n ch s giá ch ng khoán

L m phát nh h ng đ n th tr ng ch ng khoán thông qua vi c tác đ ng

đ n tình hình s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p L m phát bi u hi n cho s gia

t ng v giá c a các y u t trong n n kinh t Nguyên v t li u, chi phí s n xu t đ u vào t ng, khi n cho tình hình s n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p tr nên khó

kh n tr c nh ng bi n đ ng c a n n kinh t Khi chi phí s n xu t t ng cao, l i

nhu n doanh nghi p c a doanh nghi p có th có kh n ng gi m sút vì giá thành s n

ph m t ng cao, và ng i tiêu dùng có th h n ch chi tiêu ho c tìm đ n các s n

ph m thay th H qu là giá c phi u c a các doanh nghi p niêm y t b gi m xu ng

do e ng i v tri n v ng t ng tr ng c a doanh nghi p trong t ng lai

Bên c nh đó, vi c l m phát t ng cao r t có kh n ng s d n đ n vi c chính

ph th c hi n nh ng chính sách c t gi m chi tiêu, th t ch t ti n t nh m ki m ch

l m phát, n đ nh n n kinh t v mô i u này s khi n cho lãi su t trên th tr ng

có xu h ng gia t ng, và doanh nghi p khó ti p c n đ c ngu n v n có chi phí th p cho các ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a mình

ng th i các nhà đ u t s đòi h i m t t su t sinh l i cao h n khi lãi su t danh ngh a gia t ng, do đó chênh l nh gi a t su t sinh l i và m c t ng tr ng c

t c hàng n m có th gia t ng, và d n đ n giá ch ng khoán s gi m theo mô hình

đ nh giá c phi u c a Gordon:

Po = Div1/(ke-g) Trong đó:

trong n n kinh t nh m đáp ng nhu c u mua hàng hóa, d ch v , tài s n, v.v c a các cá nhân (h gia đình) và doanh nghi p (không k các t ch c tín d ng)

Các quy mô cung ti n:

M0: t ng l ng ti n m t M0 còn đ c g i là ti n c s ho c ti n h p ( Anh)

M4 ( Anh): b ng M0 c ng v i ti n trong tài kho n các lo i

Tính thanh kho n theo ngh a r ng: b ng M3 c ng v i các trái phi u và các kho n đ u t tín thác

Ngân hàng trung ng có th thay đ i t l d tr b t bu c c a các ngân hàng th ng m i, qua đó thay đ i l ng ti n d tr R, và t ng l ng cung ti n M Ngân hàng trung ng còn có th đi u ch nh, bán các gi y t có giá c a mình đ i

v i các t ch c tín d ng, t đó tác đ ng t i l ng v n kh d ng c a các t ch c này Khi đó l ng cung ti n c ng s đ c đi u ti t

Thu nh p qu c dân danh ngh a b ng thu nh p qu c dân th c t nhân v i ch

s gi m phát GDP (t l l m phát) Thu nh p qu c dân danh ngh a c ng b ng t c đ

l u thông ti n t nhân v i cung ti n Do đó, t l l m phát b ng t c đ l u thông

ti n t nhân v i cung ti n r i chia cho thu nh p qu c dân th c t N u hai y u t còn

l i không đ i, t c đ thay đ i c a t l l m phát b ng đúng t c đ thay đ i c a cung

ti n

Tác đ ng c a cung ti n lên ch s giá ch ng khoán

Tác đ ng cung ti n t o hi u ng tích c c đ i v i th tr ng ch ng khoán:

Cung ti n t ng s kích thích t ng tr ng kinh t , t o vi c làm d n đ n thu nh p c a

ng i dân t ng lên, t đó làm cho t ng c u t ng T ng c u t ng lên s thúc đ y s n

xu t phát tri n, t đó t o ra nh h ng tích c c đ i v i th tr ng ch ng khoán

Tác đ ng cung ti n nh h ng tiêu c c đ i v i th tr ng ch ng khoán:

Cung ti n t ng làm cho l m phát t ng, nh h ng đ n tâm lý c a nhà đ u t Do lo

ng i l m phát t ng, NHNN s th t ch t cung ti n nh h ng đ n dòng v n ch y vào

khoán gi m

Ngoài ra, chúng ta bi t r ng, m t khi NHNN n i r ng cung ti n thì ch c ch n lãi su t s h v i m t 1 đ tr nh t đ nh Và vì th , khi tín hi u M2 gi m đ c phát

ra thì th tr ng ch ng khoán c ng s có nh ng ph n ng nh t đ nh đ i v i d báo

v bi n đ ng c a các nhân t v mô

T giá h i đoái: Trong tài chính, t giá h i đoái (còn đ c g i là t giá trao

đ i ngo i t , t giá Forex, t giá FX ho c Agio) gi a hai ti n t là t giá mà t i đó

m t đ ng ti n này s đ c trao đ i cho m t đ ng ti n khác Nó c ng đ c coi là giá

Tác đ ng c a t giá đ n ch s giá ch ng khoán

Lý thuy t hi u ng Fisher qu c t th hi n m i quan h chính xác gi a chênh

l ch lãi su t c a hai n c và thay đ i t giá h i đoái d ki n M i quan h đó đ c

n c, làm cho t su t sinh l i t ch ng khoán n c ngoài không cao h n t su t sinh l i t ch ng khoán trong n c

Tác đ ng c a t giá đ n giá ch ng khoán đã đ c r t nhi u công trình nghiên

c u khác nhau, tuy nhiên v n không có s th ng nh t v chi u c a s tác đ ng M t vài công trình nghiên c u cho r ng t giá có quan h cùng chi u v i giá c phi u

nh nghiên c u c a Aggarwal (1981), Solnik (1987) và Smith (2002) Trong khi đó

m t s nghiên c u khác l i ch ng minh r ng t giá có quan h ng c chi u v i giá

ch ng khoán nh nghiên c u c a Ajayi and Mougoue (1996) Tóm l i m i quan h

gi a t giá và giá c phi u ch a th t s rõ ràng

ho ch t p trung, phù h p v i th i k mà ch ng lo i s n ph m không nhi u, ch t

l ng s n ph m ít thay đ i và giá c s n ph m n đ nh trong th i gian dài Tuy nhiên ph ng pháp này đã b c l nhi u b t c p trong n n kinh t hi n nay nh : nhi u s n ph m m i xu t hi n nh ng không có giá trong b ng giá c đ nh, nhi u s n

ph m có giá nh ng không còn s n xu t và l u thông trên th tr ng, ho c nhi u s n

ph m giá bán ngày càng h do đ n v s n xu t áp d ng ti n b khoa h c k thu t, nâng cao ch t l ng s n ph m…

Vì v y đ kh c ph c đi u này, ch s s n xu t công nghi p theo ph ng pháp

m i đã đ c T ng c c Th ng kê đ a vào s d ng và tính toán t 1/6/2011 theo Thông t s 07/TT-BKH T c a B K ho ch và u t , đ ph n ánh th c ch t k t

qu t ng tr ng c a ngành công nghi p hàng tháng trên ph m vi toàn qu c và 63

t nh, thành ph K t qu tính toán này c ng đã đ c T ng c c Th ng kê công b đ

tham kh o r ng rãi, công khai và nh n đ c s ng h , tin dùng c a các t ch c, cá nhân trong n c và qu c t

S s n xu t (hàng hoá và d ch v ) và phát tri n c a n n kinh t , là nh ng tiêu

bi u cho GDP, có nh h ng r t l n trên m i ng i dân c a m t n c Trong m t

qu c gia mà n n kinh t phát tri n đ u đ n, s ng i th t nghi p th p, l ng nhân viên gia t ng vì các th ng v c n s c lao đ ng S thay đ i trên GDP, dù lên hay

xu ng, đ u có tác đ ng m nh trên th tr ng ch ng khoán (stock market) i u này

c ng d hi u, m t n n kinh t èo u t s kéo theo s y u kém l i t c t các công ty,

đ i v i các h gia đình đang s d ng m t hàng x ng d u làm s c mua c a h gi m,

trong đó các h giàu h n th ng có khuynh h ng ch u nh h ng nhi u h n M c

dù ch a xác đ nh đ c vi c t ng giá dây chuy n nh ng m t hàng khác s xói mòn

s c mua c a các h gia đình nh ng m c thu nh p khác nhau ra sao, nh ng l m phát nhìn chung gây t n th ng nhi u h n cho các h nghèo

ng th i vi c t ng giá x ng d u c ng gây s c ép lên các ngành s n xu t Chi phí đ u vào t ng lên khi n cho các doanh nghi p ph i gánh ch u s c ép trong quá trình s n xu t c a đ n v mình S c ép t ng giá khác nhau tùy theo m i ngành, tùy thu c vào y u t k thu t c a c u trúc chi phí, doanh nghi p, toàn n n kinh t ,

và ph thu c nhi u vào y u t tâm lý, c u trúc th tr ng Y u t tâm lý có th có khuynh h ng th i ph ng nh h ng c a giá x ng d u theo h ng quá bi quan, d n

t i s c ép t ng giá m nh ho c c t gi m s n xu t Trong khi đó, c u trúc th tr ng,

ch ng h n nh v i các th tr ng có tính đ c quy n cao, s t ng giá có th di n ra

do doanh nghi p có kh n ng t ng giá m t cách tu ti n, ch không nh t thi t ch là

d a trên tính toán k thu t C ng t ng t nh v y, vi c t ng giá x ng d u có th tác đ ng đ n tâm lý nhà đ u t , bên c nh vi c tác đ ng đ n vi c s n xu t c a doanh nghi p, gây ra nh ng tác đ ng nh t đ nh đ n th tr ng

Ch ng 1 đụ trình bày v t ng quan c a th tr ng ch ng khoán, ch s giá

c phi u, các khái ni m, phân lo i, vai trò, ch c n ng c ng nh các s n ph m trên

th tr ng ch ng khoán ch ng 1 c ng trình bày v lý thuy t n n APT áp d ng

cho bài nghiên c u, cùng v i nh ng nghiên c u tr c đây t i Vi t Nam và trên th

gi i, cho th y các nhân t v mô có tác đ ng nh t đ nh lên ch s giá c a th tr ng

ch ng khoán Nghiên c u c ng di n gi i v m t s nhân t kinh t v mô này đ làm

rõ thêm v xu h ng tác đ ng c a nó lên ch s giá trên th tr ng ch ng khoán

CH NG 2 TH C TR NG V TTCK VI T NAM VÀ ỄNH GIỄ TÁC

Sau nhi u n m chu n b và ch đ i , ngày 11-7-1998 Chính ph đã ký Ngh

đ nh s 48/CP ban hành v ch ng khoán và TTCK chính th c khai sinh cho Th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam ra đ i

Cùng ngày, Chính ph c ng ký quy t đ nh thành l p Trung tâm Giao d ch

Ch ng khoán đ t t i TP.HCM và Hà N i Vi c chu n b cho TTCK VN th c ra đã

do U Ban Ch ng khoán Vi t Nam ra đ i b ng Ngh đ nh 75/CP ngày 28-11-1996 Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán TP.HCM (TTGDCK TP.HCM) đ c thành l p theo Quy t đ nh s 127/1998/Q -TTg ngày 11-7-1998 và chính th c đi vào ho t

đ ng th c hi n phiên giao d ch đ u tiên vào ngày 28-7-2000

Trung tâm Giao d ch ch ng khoán (TTGDCK) Hà N i đã chính th c chào

đ i vào ngày 8/3/2005 Khác v i TTGDCK TP.HCM (v n là n i niêm y t và giao

d ch ch ng khoán c a các công ty l n), TTGDCK Hà N i s là n i niêm y t cho các

v n 270 t đ ng và m t s ít trái phi u Chính ph đ c niêm y t giao d ch

Khi đó n n kinh t Vi t Nam v n m i b c vào th i k h i ph c sau cu c

kh ng ho ng tài chính ti n t 1997, và n m 2000, Vi t Nam ch n đ c s gi m sút

v t c đ t ng tr ng, đ n n m 2001 đã đ a t ng s n ph m trong n c t ng 6,89%, trong đó công nghi p và xây d ng t ng 10,39%, đ ng th i các y u t l m phát, t giá đ c gi t ng đ i n đ nh, lãi su t có xu h ng gi m Có th v i s h tr t t

t các y u t v mô, kèm theo s m i ra đ i, th tr ng ch ng khoán đã t o nên c n

s t vào n m 2001, ch s VN index t ng t 227 đi m (07/2001) và cao nh t đ t 571.04 đi m vào kho ng tháng 6/2001 Tuy nhiên ch trong vòng ch a đ y 4 tháng,

t tháng 6 đ n tháng 10, các c phi u niêm y t đã m t giá t i 70% giá tr , ch s VN Index s t t 571,04 đi m vào ngày 25/4/2001 xu ng ch còn kho ng 200 đi m vào tháng 10/2001 và dao đ ng trong kho ng t 130 đi m đ n 300 đi m trong kho ng 4

n m ti p theo Lý do chính đ c cho là ít hàng hoá, các doanh nghi p niêm y t c ng

nh , không n i ti ng, không h p d n nhà đ u t trong n c, trong khi "room" c ng

h t, th tr ng không th c s thu hút đ c s quan tâm c a đông đ o công chúng và các di n bi n t ng gi m c a th tr ng ch a t o ra tác đ ng xã h i m r ng đ có

S Công ty

Ch ng khoán

S tài kho n khách hàng

Bi u đ 2.1 Di n bi n VN-Index giai đo n 2000-2005

Trong khi đó n m 2007 là n m b n l c a k ho ch 5 n m 2006-2010, n n kinh t v mô m c dù g p nhi u khó kh n thách th c, trong đó có nh ng y u t không l ng tr c đ c, nh ng h u h t các l nh v c kinh t then ch t đ u đ t đ c

nh ng k t qu v t tr i so v i n m 2006 và t o đà cho nh ng n m ti p theo phát tri n m nh h n N m 2007, t ng s n ph m trong n c t ng 8,48%, cao h n h n

m c t ng 7,1% c a n m 2002, c ng là n m b n l c a k ho ch 5 n m 2001-2005 Theo c tính s b , t ng s n ph m trong n c (GDP) n m 2007 theo giá so sánh

1994 c tính t ng 8,48% so v i n m 2006, đ t k ho ch đ ra (8,2-8,5%), g m có khu v c nông, lâm nghi p và thu s n t ng 3,41% (k ho ch 3,5-3,8%); khu v c công nghi p và xây d ng t ng 10,6% đ t k ho ch đ ra (10,5-10,7%); khu v c d ch

và hi u qu s n xu t kinh doanh v n còn h n ch , s c c nh tranh c a hàng hoá d ch

v th p, trong khi ph i m c a theo l trình đã cam k t làm cho cán cân th ng m i

m t cân đ i l n, nh p siêu cao Giá tiêu dùng t ng nhanh, nh t là giá l ng th c,

th c ph m đang tác đ ng tiêu c c đ n s n xu t và đ i s ng, đ c bi t là đ i s ng b

ph n dân c vùng sâu, vùng xa, vùng đ ng bào các dân t c thi u s có thu nh p

th p

M c dù v y, nhìn chung v i s n đ nh v a kinh t v mô trong th i k này

và k v ng v s t ng tr ng trong th i gian t i, thì th tr ng ch ng khoán trong

n m 2006 – 2007 đã có nh ng b c phát tri n v t b c V i m c t ng tr ng đ t

t i 60% t đ u đ n gi a n m 2006 ch ng khoán Vi t Nam tr thành th tr ng có

t c đ t ng tr ng nhanh th 2 th gi i, ch sau Dim-ba-buê Và s b ng d y c a

th tr ng non tr này đang ngày càng thu hút các nhà đ u t trong và ngoài n c

Trong n m 2006 , TTCK Vi t Nam có s phát tri n v t b c, ch s Index t i sàn giao d ch TP H Chí Minh (HOSE) t ng 144% n m 2006, t i sàn giao

Vn-d ch Hà N i (HNX) t ng 152,4% VN-Index cu i n m t ng 2,5 l n so đ u n m

T ng giá tr v n hóa đ t 13,8 t USD cu i n m 2006 (chi m 22,7% GDP), giá tr c phi u do các nhà đ u t n c ngoài đang n m gi đ t kho ng 4 t USD, chi m 16,4% m c v n hóa c a toàn th tr ng Trên th tr ng phi t p trung, t ng kh i

l ng giao d ch g p kho ng 6 l n so v i kh i l ng giao d ch trên HNX

S công ty niêm y t t ng g n 5 l n, t 41 công ty n m 2005 đã lên t i 193 công ty, s tài kho n giao dch đ t h n 100.000, g p 3 l n n m 2005 và 30 l n so

v i 6 n m tr c Trong vòng m t n m, ch s Vn-Index t ng h n 500 đi m, t h n

300 đi m cu i 2005 lên 800 đi m cu i 2006 M c v n hóa c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam t ng đ t bi n, tháng 12-2006 đ t 13,8 t USD (chi m 22,7% GDP)

c bi t, s l ng các nhà đ u t m i tham gia th tr ng ngày càng đông, tính đ n

cu i tháng 12- 2006, có trên 120.000 tài kho n giao d ch ch ng khoán đ c m , trong đó g n 2.000 tài kho n c a nhà đ u t n c ngoài

N m 2006, k l c m i c a VN-Index đ c xác l p m c 809,86 đi m V i HNX - Index là n l c ch m m c 260 đi m Tính chung, so v i đ u n m, ch s VN-Index đã có m c t ng tr ng t i 146% và HNX-Index t ng t i 170% ây là

nh ng m c t ng mà các th tr ng trên th gi i ph i th a nh n là quá n t ng Tính đ n phiên 29/12/2006, Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán TP.HCM đã có s góp m t c a 106 c phi u, 2 ch ng ch qu và 367 trái phi u v i t ng giá tr niêm

y t theo m nh giá là trên 72 nghìn t đ ng Còn t i Trung tâm Giao d ch Ch ng khoán Hà N i, s l ng ch ng khoán tham gia đã lên đ n 87 c phi u và 91 trái phi u v i t ng m c đ ng ký giao d ch theo m nh giá đ t 29 nghìn t đ ng Xét riêng v m c v n hoá c phi u, toàn b th tr ng ch ng khoán chính th c Vi t Nam v i 193 c phi u vào phiên cu i n m, đã lên t i 220 nghìn t đ ng, t ng

tr ng tài chính qu c t Tính công khai, minh b ch c a các t ch c niêm y t đ c

t ng c ng VNIndex đ t đ nh 1.170,67 đi m HNX-Index ch m m c 459,36 đi m Nhìn chung di n bi n c a th tr ng và giá c ch ng khoán trong các phiên giao

d ch có nhi u bi n đ ng, Index c a c 2 sàn giao d ch đ u có biên đ giao đ ng

m nh K t thúc phiên giao d ch cu i n m, VNIndex đ t 927,02 đi m, HNX-Index

d ng m c 323,55 đi m, nh v y sau 1 n m ho t đ ng VNIndex đ t đ c m c

t ng tr ng là 23,3%; HNX-Index t ng 33,2% so v i m c đi m thi t l p vào cu i

n m 2006

Trong 3 tháng đ u n m 2007 th tr ng có nh ng đ t sóng cao, khi n Index

c a c 2 sàn giao d ch đ u l p k l c: ch s VN-Index đã đ t m c đ nh là 1.170,67

đi m sau 7 n m ho t đ ng và HNX-Index thi t l p m c đ nh 459,36 đi m sau 2

n m ho t đ ng Có th nói, đây là giai đo n th tr ng đ t m c t ng tr ng v i t c

đ l n nh t khi đ t m c t ng 126% ch trong vòng 3 tháng giao d ch Nh s t ng

tr ng v giá c a các c phi u, t ng giá tr v n hóa c a th tr ng trong giai đo n này lên đ n con s 398.000 t đ ng So v i t ng giá tr v n hóa 492.900 t đ ng c a

c n m 2007, con s c a 3 tháng đ u n m đã chi m t tr ng 4/5

V i n i lo s v m t “th tr ng bong bóng”, các c quan qu n lý nhà n c

c ng nh Chính ph đã vào cu c đ gi m nhi t th tr ng b ng các bi n pháp ki m soát th tr ng ch t ch , ban hành nh ng thi t ch đ ki m ch s t ng tr ng quá nóng c a th tr ng nh Ch th 03/2007/CT-NHNN v ki m soát quy mô, ch t

l ng tín d ng cho vay, đ u t kinh doanh ch ng khoán, Lu t thu thu nh p cá nhân… Ph n ng tr c đi u này, th tr ng ch ng khoán đã có nh ng đ t đi u

ch nh rõ r t M t đ t đi u ch nh gi m c a th tr ng đã di n ra trong m t kho ng

th i gian r t dài (t cu i tháng 3 đ n đ u tháng 9)

Th tr ng b c vào giai đo n ph c h i m nh m trong kho ng th i gian đ u tháng 9 đ n cu i Tháng 10/2007 Trong giai đo n này, VN-Index đã có nh ng phiên giao dch v t lên trên ng ng 1.100 đi m (1.106,6 đi m vào ngày 3/10/2007), HNX-Index c ng g n ch m tr l i ng ng 400 đi m (393,59 đi m ngày 01/10/2007) L ng giao d ch bình quân phiên trên sàn giao d ch ch ng khoán

TP.HCM luôn trên m c 10 tri u c phi u (phiên giao d ch k l c đ t 19.047.000

c phi u vào ngày 01/10/2008)

Tuy nhiên, th tr ng sau m t đ t ph c h i đã nhanh chóng đi u ch nh gi m vào 2 tháng cu i n m Trong giai đo n này, th tr ng th nh tho ng c ng có các đ t

ph c h i gi v i s t ng lên m nh m c a t t c các y u t Tuy nhiên s ph c h i này không duy trì đ c lâu, th m chí đã có d u hi u suy gi m ch sau 1 phiên t ng

đi m Chính đi u này đã d n t i vi c các nhà đ u t b đ ng v n, Trong khi ngu n

c u có xu h ng c n ki t, thì ngu n cung v n ti p t c gia t ng T ng quan cung

c u m t cân b ng khi n th tr ng ngày càng tu t d c c v giá l n kh i l ng giao

d ch và giá tr giao d ch VNIndex gi m xu ng d i ng ng đi m 1.000 và ch xoay quanh m c 900 đi m, v i l ng ch ng khoán chuy n nh ng r t h n ch

2.1 3 Giai đo n suy gi m và ph c h i 2008 - 2013

Cùng trong xu th chung c a n n kinh t , th tr ng ch ng khoán Vi t Nam khép l i n m 2008 v i s s t gi m m nh N n kinh t n m 2008 di n ra trong b i

c nh tình hình th gi i và trong n c có nhi u bi n đ ng ph c t p, khó l ng Giá

d u thô và giá nhi u lo i nguyên li u, hàng hoá khác trên th tr ng th gi i t ng

m nh trong nh ng tháng gi a n m kéo theo s t ng giá m c cao c a h u h t các

m t hàng trong n c; l m phát x y ra t i nhi u n c trên th gi i; kh ng ho ng tài chính toàn c u d n đ n m t s n n kinh t l n suy thoái, kinh t th gi i suy gi m; thiên tai, d ch b nh đ i v i cây tr ng v t nuôi x y ra liên ti p trên đ a bàn c n c

gây nh h ng l n đ n s n xu t và đ i s ng dân c

T ng s n ph m trong n c (GDP) n m 2008 theo giá so sánh 1994 c tính

t ng 6,23% so v i n m 2007, trong đó khu v c nông, lâm nghi p và thu s n t ng 3,79%; khu v c công nghi p và xây d ng t ng 6,33%; khu v c d ch v t ng 7,2%

T c đ t ng t ng s n ph m trong n c n m nay tuy th p h n t c đ t ng 8,48% c a

n m 2007 và m c tiêu k ho ch đi u ch nh là t ng 7,0%, nh ng trong b i c nh tài chính th gi i kh ng ho ng, kinh t c a nhi u n c suy gi m mà n n kinh t n c

ta v n đ t t c đ t ng t ng đ i cao nh trên là m t c g ng r t l n

K t qu là m t lo t các bi n pháp đã đ c chính ph áp d ng nh m ki m ch

l m phát và n đ nh đ i s ng kinh t xã h i Trong n m 2008 chính ph đã th c

hi n đ ng b 8 nhóm gi i pháp nh m ki m ch l m phát, n đ nh kinh t v mô, b o

đ m an sinh xã h i và t ng tr ng b n v ng, trong đó u tiên m c tiêu ki m ch

l m phát v i gi i pháp th t ch t ti n t là nguyên nhân c b n gi cho l m phát th p

h n 20% Nh đó giá tiêu dùng đã gi m d n t tháng 10 n m 2008, giá d u thô và giá nhi u lo i nguyên li u hàng hoá khác trên th tr ng th gi i n c ta nh p kh u

v i kh i l ng l n c ng đã gi m m nh vào nh ng tháng cu i n m, t o thu n l i cho

gi m giá đ u vào c a s n xu t trong n c, tình hình s n xu t trong n c nh ng tháng cu i n m c ng đã b t khó kh n h n, do ti p c n các ngu n v n và m c đ

gi i ngân khá h n

B c vào n m 2009, n n kinh t n c ta ti p t c g p nhi u khó kh n, thách

th c Kh ng ho ng tài chính c a m t s n n kinh t l n trong n m 2008 đã đ y kinh

t th gi i vào tình tr ng suy thoái, làm thu h p đáng k th tr ng xu t kh u, th

tr ng v n, th tr ng lao đ ng và tác đ ng tiêu c c t i nhi u l nh v c kinh t - xã

h i khác c a n c ta

T c đ t ng t ng s n ph m trong n c quý I/2009 ch đ t 3,14%, là quý có

t c đ t ng th p nh t trong nhi u n m g n đây; nh ng quý II, quý III và quý IV c a

n m 2009, t c đ t ng t ng s n ph m trong n c đã nâng d n lên l n l t là 4,46%; 6,04% và 6,9% Tính chung c n m 2009, t ng s n ph m trong n c t ng 5,32%, bao g m: khu v c nông, lâm nghi p và th y s n t ng 1,83%; khu v c công nghi p

và xây d ng t ng 5,52%; khu v c d ch v t ng 6,63%

Các chính sánh n i l ng ti n t và tài khóa c a chính ph đã có hi u qu trong vi c ch ng l i suy gi m kinh t , nh ng thúc đ y t ng tr ng tín d ng lên m c

r t cao so v i t ng tr ng GDP N m 2009, t ng tr ng tín d ng g p 7.14 l n so v i

t ng tr ng GDP ây đ c xem là m c quá cao cho n n kinh t Chính sách h

tr tín d ng và vi c n i r ng chính sách ti n t v i lãi su t c b n, lãi su t tái chi t

kh u, tái c p c p v n và t l d tr b t bu c m c th p nh t trong nhi u n m qua,

đã b m m t l ng tín d ng l n vào n n kinh t

Kinh t th gi i n m 2010 m c dù đang ph c h i sau kh ng ho ng tài chính toàn c u và có nh ng chuy n bi n tích c c, song nhìn chung ch a th c s n đ nh

và còn ti m n nhi u y u t b t l i tác đ ng đ n kinh t n c ta

T ng s n ph m trong n c (GDP) n m 2010 c tính t ng 6,78% so v i n m

2009, trong đó quý I t ng 5,84%; quý II t ng 6,44%; quý III t ng 7,18% và quý IV

t ng 7,34% ây là m c t ng khá cao so v i m c t ng 6,31% c a n m 2008 và cao

h n h n m c 5,32% c a n m 2009, v t m c tiêu đ ra 6,5% Trong 6,78% t ng chung c a n n kinh t , khu v c nông, lâm nghi p và thu s n t ng 2,78%, đóng góp 0,47 đi m ph n tr m; công nghi p, xây d ng t ng 7,7%, đóng góp 3,20 đi m ph n

tr m và khu v c d ch v t ng 7,52%, đóng góp 3,11 đi m ph n tr m

B c vào n m 2011, n m đ u th c hi n K ho ch phát tri n kinh t -xã h i 5

n m 2011-2015, n c ta có nh ng thu n l i c b n: Tình hình chính tr n đ nh; kinh t -xã h i ph c h i trong n m 2010 sau h n m t n m b tác đ ng m nh c a l m phát t ng cao và suy thoái kinh t toàn c u

T ng s n ph m trong n c (GDP) n m 2011 c tính t ng 5,89% so v i n m

2010, tuy th p h n m c t ng 6,78% c a n m 2010 nh ng trong đi u ki n tình hình

s n xu t r t khó kh n và c n c t p trung u tiên ki m ch l m phát, n đ nh kinh

t v mô thì m c t ng tr ng trên là khá cao và h p lý Trong 5,89% t ng chung c a

n n kinh t , khu v c nông, lâm nghi p và th y s n t ng 4%, đóng góp 0,66 đi m

ph n tr m; khu v c công nghi p và xây d ng t ng 5,53%, đóng góp 2,32 đi m ph n

tr m và khu v c d ch v t ng 6,99%, đóng góp 2,91 đi m ph n tr m

Kinh t - xã h i n c ta n m 2012 ti p t c b nh h ng b i s b t n c a kinh t th gi i do kh ng ho ng tài chính và kh ng ho ng n công Châu Âu ch a

đ c gi i quy t Nh ng b t l i t s s t gi m c a kinh t th gi i nh h ng x u

đ n ho t đ ng s n xu t kinh doanh và đ i s ng dân c trong n c Th tr ng tiêu

th hàng hóa b thu h p, hàng t n kho m c cao, s c mua trong dân gi m T l n

x u ngân hàng m c đáng lo ng i Nhi u doanh nghi p, nh t là doanh nghi p nh

và v a ph i thu h p s n xu t, d ng ho t đ ng ho c gi i th

T ng s n ph m trong n c (GDP) n m 2012 theo giá so sánh 1994 c tính

t ng 5,03% so v i n m 2011, trong đó quý I t ng 4,64%; quý II t ng 4,80%; quý III

t ng 5,05%; quý IV t ng 5,44% Trong 5,03% t ng tr ng chung c a toàn n n kinh

t , khu v c nông, lâm nghi p và th y s n t ng 2,72%, đóng góp 0,44 đi m ph n

tr m vào m c t ng tr ng chung; khu v c công nghi p và xây d ng t ng 4,52%, khu v c d ch v t ng 6,42%

Kinh t -xã h i nh ng tháng đ u n m 2013 di n ra trong b i c nh kinh t th

gi i ti p t c ch u nh h ng c a suy thoái kinh t , nh t là khu v c đ ng Euro và h u

h t các n c trong khu v c

T ng s n ph m trong n c (GDP) quý I/2013 c tính t ng 4,89% so v i cùng k n m 2012, cao h n m c t ng 4,75% c a quý I/2012 T ng tr ng quý I c a khu v c nông lâm nghi p và th y s n là 2,24%, đóng góp 0,31 đi m ph n tr m vào

m c t ng tr ng chung và th p h n m c t ng 2,81% c a quý I/2012 T ng tr ng quý I c a khu v c công nghi p và xây d ng là 4,93%, đóng góp 1,98 đi m ph n

tr m và th p h n m c t ng 5,15% cùng k n m 2012, khu v c d ch v t ng 5,65%, đóng góp 2,60 đi m ph n tr m và cao h n m c t ng 4,99% cùng k

Kinh t -xã h i n c ta trong giai đo n 2008 – 2013 đã đ t đ c m t s k t

qu nh t đ nh: tuy nhiên, tr c m t còn r t nhi u khó kh n, thách th c mà n n kinh

t - xã h i n c ta ph i đ i m t: Kinh t th gi i chuy n bi n ch m T ng cung và

t ng c u trong n c đ u gi m S n xu t kinh doanh c a các doanh nghi p còn nhi u khó kh n, kh n ng ti p c n v n khó, t n kho s n ph m v n m c cao S c mua trong dân y u D n tín d ng th p Lãi su t tuy gi m nh ng v n là áp l c cho s n

xu t L m phát m c dù không cao nh ng còn ch u nhi u tác đ ng c a các y u t b t

th ng t th tr ng bên ngoài c ng nh th tr ng trong n c

Cùng v i nh ng khó kh n c a n n kinh t , th tr ng ch ng khoán Vi t Nam

c ng tr i qua m t th i k suy gi m đáng k

Tính t đ u n m 2008 đ n tháng 06/2008, VNIndex đã m t đi g n 60% giá

tr và tr thành m t trong nh ng th tr ng gi m đi m m nh nh t trên th gi i trong

n a đ u n m 2008