Tác động của thương mại quốc tế và đầu tư trực tiếp nước ngoài đến tài khóa

Anjum Aqeel và Moh.. Tahir Mukhtar, Moh.

NGUY N TH TUY T H NG

LU N V N TH C S KINH T

T P H CHÍ MINH – N M 2014

Tôi xin cam đoan đ tài “Tác đ ng c a th ng m i qu c t và đ u t tr c

ti p n c ngoài đ n tài khóa: Nghiên c u tr ng h p các n c Châu Á Thái Bình

D ng” là k t qu h c t p, nghiên c u đ c l p, nghiêm túc c a tôi

Các s li u s d ng trong lu n v n là trung th c, có ngu n g c rõ ràng,

đ c trích d n có tính k th a, đ c t ng h p và phát tri n t các báo cáo, t p chí, các công trình nghiên c u khoa h c đư đ c công b trên th vi n đi n t , các website…

TP H Chí Minh, ngày 30 tháng 11 n m 2014

Ng i vi t lu n v n

Nguy n Th Tuy t H ng

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C VI T T T

DANH M C CÁC B NG

CH NG 1 GI I THI U 1

1.1 t v n đ nghiên c u 1

1.2 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u 2

1.3 M c tiêu nghiên c u 3

1.4 Cơu h i nghiên c u 3

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 ụ ngh a th c ti n 4

1.7 K t c u đ tƠi nghiên c u 5

CH NG 2 T NG QUAN V V N NGHIểN C U 6

2.1 T ng quan v th ng m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoƠi vƠ m i quan h v i tƠi khóa 6

2.1.1 T ng quan v th ng m i qu c t và m i quan h v i tài khóa 6

2.1.1.1 Khái ni m 6

2.1.1.2 Vai trò c a ho t đ ng th ng m i qu c t 6

2.1.1.3 M i quan h gi a th ng m i qu c t và tài khóa 8

2.1.2 T ng quan v FDI và m i quan h v i tài khóa 12

2.2 Các nghiên c u th c nghi m 18

2.2.1 Nghiên c u th c nghi m v tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n tài khóa 18

2.2.1.1 Tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n thu ngân sách 18

2.2.1.2 Tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n chi ngân sách 20

2.2.1.3 Tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n b i chi tài khóa 25

2.2.2 Nghiên c u th c nghi m v m i quan h gi a đ u t tr c ti p n c ngoài và tài khóa 29

2.2.2.1 M i quan h gi a FDI và chính sách thu 29

2.2.2.2 M i quan h gi a Fdi và chi ngân sách 32

2.2.2.3 M i quan h gi a FDI và thâm h t ngân sách 33

CH NG 3 D LI U NGHIÊN C U, MÔ HÌNH NGHIÊN C U VÀ PH NG PHÁP NGHIểN C U 35

3.1 D li u nghiên c u 35

3.2 Mô hình nghiên c u vƠ các bi n 36

3.2.1 Mô hình thu ngân sách: 38

3.2.2 Mô hình chi ngân sách 41

3.2.3 Mô hình cán cân tài khóa c a chính ph 43

3.3 Ph ng pháp nghiên c u 44

3.3.1 Phân tích th ng kê mô t 44

3.3.2 Phân tích t ng quan 44

3.3.3 Phân tích h i quy 45

CH NG 4 K T QU NGHIÊN C U 46

4.1 K t qu nghiên c u th ng kê mô t 46

CH NG 5: K T LU N VÀ KI N NGH 58

5.1 K t lu n 58 5.2 Ki n ngh chính sách 58 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

FDI Foreign direct investment u t tr c ti p n c ngoài

GDP Gross Domestic Product T ng s n ph m qu c n i

UNCTAD United Nations Conference

on Trade and Development

y ban th ng m i và phát tri n liên

hi p qu c

WDI World Development

Indicators Ch s phát tri n th gi i WEO World Economic Outlook Tri n v ng kinh t th gi i

B ng 3.1: Mô t ngu n d li u các bi n: 37

B ng 3.2: K v ng d u và mô t tác đ ng c a các bi n đ n thu ngân sách 38

B ng 3.3: K v ng d u và mô t tác đ ng c a các bi n đ n chi ngân sách 41

B ng 3.4: K v ng d u và mô t tác đ ng c a các bi n đ n cán cân tài khóa 43

B ng 4.1: Th ng kê danh sách các qu c gia nghiên c u 46

B ng 4.2: K t qu th ng kê mô t 47

B ng 4.3 K t qu ki m tra tính ch t phân ph i các bi n trong mô hình nghiên c u 48 B ng 4.4: K t qu h s t ng quan mô hình thu ngân sách 49

B ng 4.5: K t qu h s t ng quan các bi n trong mô hình chi ngân sách 50

B ng 4.6: K t qu h s t ng quan các bi n trong mô hình cán cân tài khóa 50

B ng 4.7: K t qu phân tích h s phóng đ i VIF 51

B ng 4.8: K t qu h s phóng đ i VIF c a mô hình thu sau khi lo i bi n 52

B ng 4.9: K t qu ki m đ nh m c đ xác đ nh c a ph ng trình theo ph ng pháp 3SLS 52

B ng 4.10: K t qu c l ng b ng ph ng pháp 3sls 53

h ph ng trình đ ng th i g m ba bi n n i sinh: thu ngân sách, chi ngân sách và cán cân tài khóa K t qu nghiên c u cho th y th ng m i qu c t có tác đ ng tích

c c đ n tài khóa c ba y u t thu ngân sách, chi ngân sách và cán cân tài khóa Tuy nhiên đ i v i đ u t tr c ti p n c ngoài thì không có b ng ch ng thuy t ph c

rõ ràng có tác đ ng đ n tài khóa Ngoài ra nguyên c u c ng cho th y tác đ ng tích

c c m nh m c a nhóm y u t dân s (bao g m: t l dân s ph thu c, t c đ t ng

tr ng dân s và t l dân s thành th ) tác đ ng tích c c đ n c thu và chi ngân sách

T khóa: Th ng m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoài, tài khóa, thu ngân sách, chi ngân sách, cán cân tài khóa, ph ng pháp 3sls

CH NG 1 GI I THI U

1.1 t v n đ nghiên c u

M t trong nh ng đ c đi m n i b t nh t c a xu h ng toàn c u hóa trong

nh ng n m g n đây là s gia t ng t m quan tr ng c a đ u t tr c ti p n c ngoài trên toàn th gi i FDI đ c tin t ng là m t nhân t th c s cho s t ng tr ng c a thu nh p và vi c làm, ti n b công ngh , phát tri n kinh t -xư h i song song v i c i thi n phân ph i thu nh p, gi m nghèo Nh Moran (1998) nh n m nh m t th c t quan tr ng r ng ti p xúc v i đ i th c nh tranh n c ngoài đóng vai trò quan tr ng cho s thay đ i FDI đ c coi là m t tác nhân quan tr ng trong vi c thi t l p m i liên h gi a t do hóa th ng m i và t ng tr ng kinh t l p lu n c a Taylor (1998)

và Wacziarg (2001) H n n a, nghiên c u c a Atkinson và Brandolini (2003)

v t tr i so v i n n kinh t c a h so v i các n c kém m (Ngân hàng Th gi i, 1993)

Tuy nhiên, các nghiên c u ch d ng l i vi c xem xét tác đ ng c a m c a

th ng m i và đ u t tr c ti p n c ngoài đ n phát tri n kinh t mà ch a có nghiên

c u v tác đ ng đ ng th i c a hai y u t trên lên tài khóa c a chính ph Vì đ thu hút v n đ u t n c ngoài và gia t ng m c a th ng m i h p tác v i các n c trên

th gi i đòi h i các n c ph i có chính sách c t gi m thu , đi u này có th nh

h ng x u đ n ngu n thu c a các qu c gia ng th i, khi v n đ u t t n c ngoài vào trong n c gia t ng d n đ n s gia t ng chi tiêu chính ph v d ch v công, đ u

t c s h t ng và chi phí cao h n cho vi c qu n lỦ kinh t Vi c gia t ng th ng

m i qu c t c ng có th gia t ng các kho n chi tiêu c a chính ph nh m gi m thi u

nh ng tác đ ng c a th tr ng, b o h n n kinh t trong n c và đ m b o các v n

đ an sinh xư h i

Chính sách tài khóa có tác đ ng gia t ng ho c thu h p m c đ th ng m i

qu c t và v n đ u t tr c ti p t n c ngoài Ng c l i th ng m i qu c t có các

đ ng đ n tài khóa c a m t qu c gia hay không? Và tác đ ng nh th nào? Chúng ta

s có câu tr l i trong bài nghiên c u: “Tác đ ng c a th ng m i qu c t và đ u t

tr c ti p n c ngoài đ n tài khóa – Nghiên c u tr ng h p các n c Châu Á Thái Bình D ng”

1.2 i t ng và ph m vi nghiên c u

Bài nghiên c u th c hi n 23 n c ch n l c khu v c Châu Á Thái Bình

D ng bao g m: Australia, Bangladesh, Brunei, Chile, China, Fiji, Hong Kong, China, India, Indonesia, Japan, Kiribati, Korea, Lao, Malaysia, Mongolia, New Zealand, Pakistan, Philippines, Singapore, Sri Lanka, Thailand, Vanuatu, Viet Nam, trong kho ng th i gian t n m 1990 đ n 2012

Nghiên c u v tác đ ng c a th ng m i qu c t và th ng m i qu c t đ u

t tr c ti p n c ngoài đ n tài khóa c a các n c thông qua vi c nghiên c u tác

đ ng đ n thu, chi và thâm h t ngân sách c a các n c, l y m u nghiên c u t khu

đ n thu - chi ngân sách nhà n c, c ng nh nghiên c u m i quan h gi a xu t nh p

kh u, đ u t tr c ti p n c ngoài và cán cân tài khóa Ho t đ ng th ng m i qu c

t góp ph n quan tr ng vào s phát tri n kinh t c a đ t n c, và đóng góp kho n thu l n cho ngân sách nhà n c, đ ng th i ngu n v n đ u t tr c ti p n c ngoài

c ng t o ra ngu n thu nh p l n cho n n kinh t góp ph n gi i quy t vi c làm và phát tri n kinh t Theo đó, đ tài nghiên c u đáp ng các m c tiêu sau:

đ u t tr c ti p n c ngoài đ n tài khóa đ tr l i các câu h i:

(1) Th ng m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoài có tác đ ng đ n thu ngân

sách hay không? Tác đ ng tiêu c c hay tích c c?

(2) Th ng m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoài có tác đ ng đ n chi ngân sách hay không? Tác đ ng tiêu c c hay tích c c?

(3) Th ng m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoài có tác đ ng đ n cán cân tài khóa hay không? Tác đ ng tiêu c c hay tích c c?

(4) Các y u t v mô tác đ ng nh th nào đ n thu, chi ngân sách (tích c c hay tiêu c c)

(5) Chính ph c n làm gì đ n đ nh tài khóa trong đi u ki n h i nh p kinh t

1.6 Ý ngh a th c ti n

Bài nghiên c u t ng h p lý thuy t v m i quan h gi a th ng m i qu c t

và đ u t tr c ti p n c ngoài đ n tài khóa trên c ba y u t thu, chi ngân sách và cán cân tài khóa

T ng k t l i các nghiên c u h n h p tr c đây v tác đ ng c a th ng m i

qu c t và đ u t tr c ti p n c ngoài đ i v i thu ngân sách, chi ngân sách và thâm

h t ngân sách h p thành tác đ ng đ n tài khóa

Bài nghiên c u cho th y tác đ ng c a th ng m i qu c t và đ u t tr c

ti p n c ngoài đ i v i tài khóa c ba khía c nh: thu ngân sách, chi ngân và cán cân tài khóa ch không ph i tách bi t nh các nghiên c u tr c đây

Có th nói đây là nghiên c u đ u tiên s d ng mô hình h ph ng trình

đ ng th i v i ba ph ng trình thu, chi và cán cân tài trong nghiên c u tài khóa

đ u t tr c ti p n c ngoài đ n tài khóa

Ch ng 4 S d ng mô hình kinh t l ng xem xét tác đ ng c a th ng

m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoài đ n tài khóa các n c khu v c Châu Á Thái Bình D ng

Ch ng 5 K t lu n và m t s ki n ngh

CH NG 2 T NG QUAN V V N NGHIểN C U

2.1 T ng quan v th ng m i qu c t , đ u t tr c ti p n c ngoƠi vƠ

m i quan h v i tƠi khóa

2.1.1 T ng quan v th ng m i qu c t vƠ m i quan h v i tƠi khóa 2.1.1.1 Khái ni m

N m 1621 Thomas Mun đư nói “th ng m i là m t hòn đá th vàng v i s

ph n th nh c a qu c gia” Ch ngh a tr ng th ng cho r ng: “Th ng m i qu c t

là s trao đ i hàng hóa gi a các qu c gia mà trong trao đ i ph i có bên thua và bên

đ c” Theo Wasserman và Haltman, "Th ng m i qu c t bao g m các giao d ch

s tác đ ng tích c c hay tiêu c c đ n t ng tr ng và phát tri n kinh t

đánh giá tác đ ng c a ngo i th ng vào t ng tr ng t ng s n ph m

qu c dân ng i ta s d ng m i quan h t ng quan gi a kim ng ch xu t kh u v i GDP, kim ng ch xu t kh u, nh p kh u so v i GDP và t ng quan xu t kh u so v i

nh p kh u Ngoài ra nh h ng đó còn đ c tính toán b i ch tiêu t ng tr ng xu t

t nông nghi p sang n n kinh t công nghi p đ u ph i tr i qua các b c: Chuy n t

n n kinh t nông nghi p sang kinh t công- nông nghi p đ t đó chuy n sang n n kinh t công nghi p phát tri n N i dung c th c a xu th này th hi n t tr ng nông nghi p có xu h ng ngày càng gi m đi trong khi đó t tr ng công nghi p và

d ch v ngày càng t ng trong t ng GDP, giai đo n đ u t c đ t ng c a công nghi p

s cao h n d ch v , nh ng giai đo n sau, khi n n kinh t đư phát tri n cao, thì d ch

v s t ng nhanh h n

C i thi n cán cân thanh toán qu c t

Cán cân thanh toán qu c t là b n quy t toán t ng h p toàn b các m i quan h kinh t đ i ngo i c a m t n c, bao g m các lu ng hàng hóa, d ch v và

Góp ph n gi i quy t vi c làm, nâng cao thu nh p

Có th nói đây là tác đ ng có Ủ ngh a quan tr ng nh t b i m c tiêu cu i cùng c a s t ng tr ng là con ng i, h ng t i con ng i Con ng i v a là đ ng

có thu nh p, b i v y m c s ng c a h đ c c i thi n đáng k

i v i thu ngơn sách

Th ng m i qu c t th hi n thông qua ho t xu t nh p kh u và ho t đ ng này mang l i ngu n thu l n cho ngân sách nhà n c thông qua thu xu t kh u, thu

nh p kh u, thu giá tr gia t ng hàng nh p kh u, thu tiêu thu đ c bi t Khi chính

ph s d ng chính sách tài khóa thông qua chính sách thu đ h n ch nh p kh u hay khuy n khích xu t kh u s tác đ ng đ n làm m r ng hay thu h p ho t đ ng

th ng m i qu c t n l t mình, vi c gia t ng hay thu h p ho t đ ng th ng m i

s nh h ng tr c ti p đ n ngu n thu c a ngân sách nhà n c t các kho n thu t

ho t đ ng ngo i th ng

Thông th ng, chính ph các n c s áp d ng m c thu su t cao đ i v i các hàng hóa nh p kh u đ b o h n n s n xu t trong n c i v i các m t h ng

xa x , các m t hàng mà chính ph các n c h n ch s d ng nh : r u, bia, thu c

lá, m ph m cao c p, Ôtô bên c nh thu nh p kh u cao còn theo đó là m c thu

su t thu tiêu th đ c bi t không nh Khi hàng hóa, d ch v nh p kh u gia t ng có

th làm gi m l ng hàng hóa, d ch v s n xu t trong n c, đi u này xu t phát t tâm lỦ “sính ngoài” c a ng i dân Và đi u này có th làm gi m ngu n thu c a ngân sách nhà n c đ i v i các m t hàng s n xu t trong n c

i v i ho t đ ng xu t kh u, Chính ph các qu c gia th ng áp d ng các

m c thu xu t th p nh m khuy n khích xu t kh u Vi c s d ng chính sách thu đ gia t ng xu t kh u làm gi m ngu n thu c a ngân sách nhà n c Tuy nhiên, các doanh nghi p trong n c khi xu t kh u hàng hóa, d ch v ra n c ngoài s có l i nhu n cao h n so v i tiêu th trong n c Các doanh nghi p có th tr ng tiêu th

n c ngoài th ng có doanh s cao h n so v i các doanh nghi p ch tiêu th trong

n c Doanh s , l i nhu n c a các doanh nghi p gia t ng làm t ng kho n thu c a ngân sách nhà n c t thu thu nh p doanh nghi p

Khi trình đ k thu t, công ngh trong n c còn l c h u, cùng v i s qu n

lỦ y u kém c a b máy nhà n c d n đ n tình tr ng xu t kh u nguyên li u thô t tài nguyên thiên nhiên Xu t kh u tài nguyên thiên nhiên đóng góp ngu n thu r t l n vào ngân sách nhà n c Tuy nhiên xu t kh u nguyên li u thô t tài nguyên khoán

s n đang là m i lo c a các qu c gia, v lâu dài chính ph các n c đang có chính sách thu hút v n đ u t cho các ngành công nghi p n ng đ h n ch xu t kh u thô các tài nguyên thiên nhiên

i v i chi ngơn sách

Cameron (1978) cho r ng n n kinh t m có t l t p trung công nghi p, trong đó có xu h ng thúc đ y t ch c công đoàn cao, ph m vi l n h n cho th ng

l ng t p th , và liên minh lao đ ng m nh h n và nhu c u l n h n trong chi tiêu

c a chính ph cho an sinh xư h i, l ng h u, b o hi m th t nghi p, đào t o ngh …

i u này s d n đ n nhu c u l n h n cho s thay đ i c a chính ph có Ủ đ nh gi m thi u r i ro bên ngoài

Ho t đ ng th ng m i qu c t gia t ng, đòi h i chính ph các n c ph i gia

t ng chi tiêu đ th c hi n ch c n ng qu n lỦ M c a th ng m i mang l i nhi u l i ích không th ch i cưi cho n n kinh t n c ch nhà Tuy nhiên, bên c nh nh ng l i ích đó, các qu c gia c ng ph i đ i m t v i nhi u v n đ phát sinh đòi h i ph i m

r ng chi tiêu Các v n n n v buôn l u, tr n thu , hàng gi , hàng nhái, hàng kém

ch t l ng ng tr c tình tr ng đó, chính ph các n c ph i t ng c ng công tác

qu n lỦ, t ng chi tiêu cho vi c th c hi n c i cách các th t c hành chính, t ng chi phí qu n lỦ cho b máy nhà n c

Nh ng l i ích c a th ng m i qu c t đ c th c hi n d a trên l i th so sánh, trong đó có s thay đ i v trí c a các y u t gi a các ngành và do đó phân

ph i l i thu nh p i u này d n đ n tình tr ng th t nghi p ngày càng t ng, giá c a các m t hàng c b n nh th c ph m cao h n, chi phí s n xu t cao h n cho nhà s n

xu t (vì đang bu c ph i s n xu t v i giá th gi i), H n n a, th ng m i qu c t

d n đ n nh ng bi n đ ng v giá c th gi i gây ra bi n đ ng l n trong thu nh p và giá c t ng đ i, t đó gây t n th ng cho ng i dân nghèo trong xư h i (Ngân hàng Th gi i (1986 và 1990) đư th a nh n r ng các chính sách đi u ch nh c c u

d n đ n s gia t ng t m th i trong tình tr ng th t nghi p và nghèo đói.) gi m thi u nh ng tác đ ng c a th tr ng, khu v c công có th b bu c ph i t ng c ng chi tiêu xư h i nh tr c p hàng hóa c b n, cung c p các kho n tr c p t m th i cho nhà s n xu t, tài tr các ch ng trình đào t o l i cho nh ng ng i th t nghi p, cung c p tr c p th t nghi p

Bên c nh đó t ng c ng gi v ng an ninh qu c gia c ng là v n đ l n c n

đ c quan tâm trong đi u ki n h i nh p kinh t ngày càng sâu r ng D i hình th c

h p tác kinh t , các qu c gia có th l i d ng đ du nh p vào các hàng hóa, s n ph m

b t l i gây nh h ng x u đ n s phát tri n c a m t n c khác đ th c hi n các

m c đích chính tr Do đó, chi tiêu cho qu c phòng, an ninh c ng ph i t ng t ng

ng v i m c t ng c a th ng m i qu c t

i v i cán cơn tƠi khóa

Mô hình kinh t m đ n gi n c a Keynes cho th y m t m i quan h tích

c c gi a cán cân th ng m i và ngân sách nhà n c Trong m t n n kinh t m , mô hình đ c trình bày nh trong ph ng trình (a):

Trong đó Y (GDP) là t ng s n ph m qu c n i, C (chi tiêu tiêu dùng cá

nhân), I (t ng chi phí đ u t t nhân trong n c), G (chi tiêu chính ph ), và X - M (kim ng ch xu t kh u ròng)

M i quan h này có th đ c gi i thích nh trong ph ng trình (b):

th ng m i qu c t v i cán cân tài khóa

M i quan h cùng chi u x y ra khi vi c thâm h t th ng m i d n t i t c đ

t ng tr ng kinh t ch m h n và đi u này gia t ng thâm h t ngân sách nhà n c

M t qu c gia tr i qua kh ng ho ng tài chính và kh ng ho ng kh n ng thanh toán

th ng xuyên bi u hi n qua tình tr ng thâm h t th ng m i m c cao Sau kh ng

ho ng, qu c gia đó s ph i đ i m t v i các v n đ chi tiêu công nhi u đ ph c h i

m t s nhân t tài chính, c i thi n h th ng qu n tr , làm gi m cu c suy thoái, d n

đ n thâm h t ngân sách t ng

Cán cân th ng m i và cán cân tài khóa không có m i quan h v i nhau

d a trên hi u ng Ricardian (Ricardian Equivalence Hypothesis – REH) c a Barro (1974) và sau này đ c phát tri n b i Buchanan (1976) Các gi đ nh ban đ u nh sau: chi tiêu Chính ph không đ i trong m t th i gian dài, và ph n chi tiêu này

đ c tài tr b i ngu n thu t thu Tiêu dùng t nhân ph thu c vào c thu nh p

kh d ng hi n t i và thu nh p kh d ng trong t ng lai Chính ph có th cho vay

ho c đi vay vì trong m t s n m, ngu n thu thu v t quá chi tiêu và m t s n m chi tiêu Chính ph v t quá ngu n thu t thu V i m i đ ng chi tiêu d ki n và

m t d báo h p lý v ngu n thu thu trong t ng lai, Chính ph c t gi m thu

th i đi m hi n t i, ph i bù đ p thi u h t trong t ng lai b ng cách đi vay Và hi n giá các kho n thu thu t ng thêm trong t ng lai s dùng đ chi tr cho l i t c đi vay Chính ph ph i tr cho ng i n m gi trái phi u Theo hi u ng này, k t qu

c a vi c c t gi m thu s không nh h ng t i ti t ki m qu c gia Vì sao l i nh

th ? Chúng ta hưy cùng xem xét: đ u tiên c t gi m thu s làm gi m thu nh p công

và ti t ki m công Gi m ti t ki m công làm t ng thâm h t ngân sách, nh ng s s t

gi m này s cân b ng v i gia t ng ti t ki m t nhân Vì v y, ti t ki m qu c gia s không b nh h ng LỦ do là ng i dân s ngh vi c c t gi m thu hi n t i s ph i

bù tr trong t ng lai K t qu là h t ng ti t ki m đ tr cho vi c t ng thu trong

t ng lai Thu d ng nh ch là trì hoưn, không đ c b đi th c s Do đó thâm

h t ngân sách không tác đ ng lên ti t ki m qu c gia, nên không tác đ ng gì đ n tài kho n vãng lai

2.1 2 T ng quan v FDI vƠ m i quan h v i tƠi khóa

t tr c ti p) u t tr c ti p bao g m c giao d ch ban đ u gi a hai th c th và t t

c các giao d ch v n ti p theo gi a chúng và các doanh nghi p tr c thu c Ch đ u

t tr c ti p có th là m t cá nhân, m t doanh nghi p nhà n c ho c t nhân thành

l p ho c t cách pháp nhân, m t chính ph , m t nhóm các cá nhân có liên quan,

ho c m t nhóm liên quan

T ch c Th ng m i Th gi i đ a ra đ nh ngh a nh sau v FDI: u t

tr c ti p n c ngoài (FDI) x y ra khi m t nhà đ u t t m t n c (n c ch đ u

t ) có đ c m t tài s n m t n c khác (n c thu hút đ u t ) cùng v i quy n qu n

lý tài s n đó Ph ng di n qu n lý là th đ phân bi t FDI v i các công c tài

chính khác Trong ph n l n tr ng h p, c nhà đ u t l n tài s n mà ng i đó

qu n lý n c ngoài là các c s kinh doanh Trong nh ng tr ng h p đó, nhà

đ u t th ng hay đ c g i là "công ty m " và các tài s n đ c g i là "công ty

con" hay "chi nhánh công ty"

n nay đ nh ngh a mà nhi u n c và các t ch c hay dùng nh t là đ nh ngh a c a t ch c ti n t Th gi i (IMF) đư đ a ra vào n m 1977 nh sau: “ u t

tr c ti p n c ngoài là s v n đ u t đ c th c hi n đ thu đ c l i ích lâu dài trong m t doanh nghi p ho t đ ng n n kinh t khác v i n n kinh t c a nhà đ u

t Ngoài m c đích l i nhu n, nhà đ u t còn mong mu n dành đ c ch đ ng trong vi c qu n lỦ doanh nghi p và m r ng th tr ng”

ph m, trình đ qu n lỦ ch t ch là m t đi u h t s c c n thi t Khi đ u t tr c ti p

di n ra thì công ngh đ c du nh p vào trong đó có c m t s công ngh b c m

xu t theo con đ ng ngo i th ng, các chuyên gia cùng v i các k n ng qu n lỦ s góp ph n nâng cao hi u qu c a công ngh này, do v y các cán b b n đ a có th

b n h n và v i nh ng m u mư đa d ng, hàng hoá lúc này s nhi u và t t nhiên s r

h n so v i tr c T đó làm t ng l ng c u và kéo kéo theo đó là s gia t ng c a GDP

Vi c có đ c nh ng công ty có hi u qu v i kh n ng c nh tranh trên th

tr ng th gi i có th đ a l i m t s khai thông quan tr ng, ti m tàng cho vi c chuy n giao các k n ng qu n lỦ và công ngh cho các n c ch nhà i u này có

th x y ra bên trong m t ngành công nghi p riêng r , trong đó có nh ng ng i cung ng các đ u vào cho các chi nhánh n c ngoài, nh ng ng i tiêu dùng trong

n c đ i v i các s n ph m c a chi nhánh này và nh ng đ i th c nh tranh c a chúng, t t c đ u mu n l a ch n nh ng ph ng pháp k thu t có hi u qu h n Nó

c ng có th di n ra m t cách r ng rưi h n trong n i b n n kinh t thông qua s

t ng c ng có k t qu công tác đào t o và kinh nghi m c a l c l ng lao đ ng và thông qua s khuy n khích có th có đ i v i các ngành h tr tài chính và k thu t

có kh n ng d n t i s h th p toàn b chi phí công nghi p

Khuy n khích n ng l c kinh doanh trong n c

Do có các nhà đ u t n c ngoài nh y vào các th tr ng v n có các nhà

đ u t trong n c chi m gi ph n l n th ph n, nh ng u th này s không kéo dài

đ i v i nhà đ u t trong n c khi u th v ngu n l c c a nhà đ u t n c ngoài

tr i h n h n Chính vì v y các nhà đ u t trong n c ph i đ i m i c quá trình s n

xu t c a mình t tr c t khâu s n xu t đ n khâu tiêu th b ng vi c c i ti n công ngh và ph ng pháp qu n lỦ đ có th tr v ng trên th tr ng đó ó chính là m t trong nh ng th thách t t y u c a n n kinh t th tr ng đ i v i các nhà s n xu t trong n c, không có k y u nào có th t n t i n u không t nó làm mình m nh lên

đ s ng trong c ch đó

Ti p c n v i th tr ng n c ngoài

N u nh tr c đây khi ch a có FDI, các doanh nghi p trong n c ch bi t

đ n có th tr ng trong n c, nh ng khi có FDI thì h đ c làm quen v i các đ i tác kinh t m i không ph i trong n c H ch c ch n s nh n th y r t nhi u n i c n cái h đang có, và h c ng đang c n thì n i đ i tác l i có, do v y c n ph i t ng

c ng h p tác s có nhi u s n ph m đ c xu t kh u đ thu ngo i t v cho đ t n c

đ ng th i c ng c n ph i nh p kh u m t s lo i m t hàng mà trong n c đang c n

T các vi c trao đ i th ng m i này s l i thúc đ y các công cu c đ u t gi a các

n c Nh v y quá trình đ u t n c ngoài và th ng m i qu c t là m t quá trình luôn luôn thúc đ y nhau, h tr nhau và cùng phát tri n

Chuy n đ i c c u kinh t

u t n c ngoài góp ph n tích c c trong vi c chuy n đ i c c u kinh t

c a n c s t i theo chi u h ng tích c c h n Nó th ng t p trung vào nh ng ngành công ngh cao có s c c nh tranh nh công nghi p hay thông tin N u là m t

n c nông nghi p thì bây gi trong c c u kinh t các ngành đòi h i cao h n nh công nghi p và d ch v đư t ng lên v t tr ng và s c đóng góp cho Ngân sách, GDP và cho xư h i nói chung Ngoài ra v c c u lưnh th , nó có tác d ng gi i quy t nh ng m t cân đ i v phát tri n gi a các vùng lưnh th , đ a nh ng vùng kém

phát tri n thoát kh i tình tr ng nghèo đói, phát huy t i đa nh ng l i th so sánh v tài nguyên, đ a nh ng ti m n ng ch a khai phá vào quá trình s n xu t và d ch v ,

và làm bàn đ p thúc đ y nh ng vùng khác cùng phát tri n

2.1.2.3 M i quan h gi a FDI vƠ tài khóa

Tác đ ng tích c c c a FDI đ i v i tƠi khóa

u t n c ngoài đóng m t vai trò quan tr ng trong phát tri n kinh t dài

h n c a m t qu c gia b ng cách gia t ng v n, t ng c ng kh n ng c nh tranh c a

n n kinh t trong n c thông qua chuy n giao công ngh , t ng c ng c s h t ng, nâng cao n ng su t, t o ra vi c làm m i, c h i và thúc đ y xu t kh u T đây có

th th y FDI đóng góp vào ngân sách nhà n c nh sau:

+ T o ngu n thu cho ngơn sách nhƠ n c Các công ty FDI đóng góp

ngu n thu đáng k vào ngân sách nhà n c thông qua các kho n thu thu nh p doanh nghi p, thu xu t kh u, thu nh p kh u, chi phí thuê đ t, các kho n thu c a doanh nghi p trong n c phát sinh giao d ch buôn bán hàng hóa, d ch v v i các công ty có v n đ u t n c ngoài… Ngu n thu ngân sách nhà n c có đ c t vi c

chuy n d ch c c u kinh t theo h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa, s d ng công ngh , k thu t cao thay th k thu t s n xu t l c h u T đó t o n ng su t lao đ ng cao, h giá thành s n ph m đ y m nh tiêu th và gia t ng c s thu thu

+ Gi m chi ngơn sách chính ph Ngu n v n FDI có vai trò quan tr ng

trong vi c t o ra vi c làm m i, gi m t l th t nghi p, t đó gi m chi tiêu c a chính

ph trong vi c gi i quy t các v n đ an sinh xư h i, tr c p th t nghi p, gi m chi phí

gi i quy t th t nghi p…

Tác đ ng tiêu c c c a FDI đ i v i tƠi khóa

Các qu c gia trên th gi i nh n th y t m quan tr ng c a v n đ u t tr c

ti p n c ngoài đ i v i s phát tri n c a đ t n c và gia t ng th c hi n các chính sách nh m thu hút ngu n v n này Chính sách tài khóa là chính sách đ c nhi u

qu c gia áp d ng và t o s c nh tranh gi a các n c trong vi c thu hút FDI thông qua chính sách u đưi thu và chi phí đ u t t o môi tr ng kinh doanh thu n l i

+ i v i ngu n thu

Các chính sách u đưi thu th ng đ c các qu c gia s d ng là: mi n

gi m thu thu nh p doanh nghi p, thu xu t nh p kh u, ti n thuê đ t … Tuy nhiên

vi c áp d ng chính sách u đưi thu đ thu hút FDI c ng còn nhi u tranh cưi V phía doanh nghi p có v n FDI, vi c u đưi thu s gia t ng l i nhu n sau thu , đây

là m t kho n l i mà h nh n đ c khi mang v n đ u t ra n c ngoài thay vì đ u t trong n c ng góc đ n c nh n đ u t , đây đ c xem là m t t n th t cho ngân sách nhà n c và là chi phí mà n c nh n đ u t ph i gánh ch u đ thu hút FDI Nh Boskin & Gale (1986) đư nh n đ nh: s gia t ng l i nhu n sau thu nh

l i ích c a vi c u đưi thu ch xem xét v phía công ty; và nó là ph n thi t h i trong ngu n thu c a n c s t i đ cung c p nh ng u đưi

Figlio và Blonigen (1999) đư ch ra r ng đ u t tr c ti p n c ngoài có m t

s tác đ ng tiêu c c quan tr ng v ngân sách nhà n c, trên th c t nhi u h n đ u

t trong n c m i Không ch t o ra t n th t nhi u h n l i ích thu đ c (m t công

ty n c ngoài m i có quy mô trung bình làm gi m 1,2% trong bình quân thu nh p

đ u ng i th c t trong khi m t công ty trong n c ch có 0,1%) mà còn chi phí b

sung trên c s h t ng và giáo d c, m c dù có th có nh ng l i ích gián ti p cho

n n kinh t Nh ng k t qu này ch đ n gi n là cho th y r ng vi c thu hút các công

ty n c ngoài không ph i là m t "cu c ch i t ng b ng 0" t góc đ tài chính công

Ngu n thu ngân sách c ng b m t t vi c thu hút đ u t n c ng i thay vì khuy n khích các doanh nghi p trong n c Trong khi chính sách u đưi thu ch áp

d ng đ i v i các doanh nghi p m i thành l p có v n đ u t n c ngoài, còn các doanh nghi p m i thành l p trong n c thì không i u này t o ra s b t bình đ ng

gi a các doanh nghi p trong n c và các doanh nghi p FDI i v i các doanh nghi p trong n c đang ho t đ ng có đóng góp ngu n thu đáng k vào ngân sách nhà n c ph i đ i m t v i s c nh tranh l n khi các doanh nghi p FDI gia t ng t chính sách thu hút c a chính ph ng tr c c nh tranh các doanh nghi p trong

n c ph i th c hi n các chính sách gi m giá, đ u t khoa h c công ngh … đ nâng cao n ng l c c nh tranh, t đó có th gi m l i nhu n và kéo theo gi m các kho n thu n p cho ngân sách nhà n c

+ i v i chi ngơn sách

thu hút v n FDI, bên c nh chính sách gi m thu , chính ph các n c

c ng th c hi n chính sách t ng chi tiêu đ đ u t vào c s h t ng nh : h th ng

m ng l i giao thông, h th ng thông tin liên l c và các c s d nh d ch v tài chính ngân hàng… C i t o b m t c a đ t n c và môi tr ng cho ho t đ ng đ u t Bên

c nh đó chi tiêu c a Chính ph c ng có th gia đ t ng hình thành ngu n nhân l c

đ a ph ng t ng n ng su t lao đ ng Tuy nhiên không gi ng nh chính sách thu hút FDI thông qua vi c u đưi thu , chính sách thu hút FDI thông qua gia t ng chi tiêu

c a chính ph trong l nh v c đ u t cho c s h t ng, đào t o ngu n nhân l c, không ch t o thu n l i cho các doanh nghi p FDI mà còn có l i cho n n s n xu t trong n c T đó t o đi u ki n cho s n xu t trong n c phát tri n và n đ nh ngu n thu cho ngân sách nhà n c

2.2 Các nghiên c u th c nghi m

2.2.1 Nghiên c u th c nghi m v tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n tài khóa

Gura (1997) nghiên c u nh ng nh h ng c a chính sách kinh t và tham

nh ng trên ph n thu trong GDP s d ng d li u b ng và thông tin th ng kê kho ng

39 n c châu Phi t n m 1986 đ n n m 1995, k t qu cho th y s gia t ng c a m

c a n n kinh t d n đ n s gia t ng đáng k doanh thu thu c a chính ph trong GDP

Agbeyegbe và đ ng s (2004) s d ng d li u b ng t 22 qu c gia châu Phi c n Sahara, t n m 1980 đ n 1996 ti n hành m t phân tích t ng h p các tác

đ ng c a t do hóa th ng m i đ i v i thu thu nh p, thu đ i v i th ng m i qu c

t , và các lo i thu hàng hóa và d ch v Nghiên c u áp d ng k thu t GMM đ x

lỦ s t ng quan gi a các bi n đ c l p và v n đ n n i sinh T l c a các lo i thu

th ng m i qu c t trong GDP và t l hi u qu đánh thu th ng m i qu c t đư

đ c s d ng làm d n xu t cho các m c đ t do hóa th ng m i Nghiên c u k t

lu n r ng t do hóa th ng m i t ng thu thu th ng m i nh ng không th y hi u

qu trên thu hàng hóa và thu d ch v Agbeyegbe, Stotsky và WoldeMariam (2006) cho th y, thu nh p kh u v n là m t ngu n quan tr ng c a doanh thu trong

n c SSA, m c dù t do hóa th ng m i trong khu v c đư d n đ n gi m các lo i thu này

Gupta, S A (2007) trong nghiên c u các y u t nh h ng đ n doanh thu thu các n c đang phát tri n b ng cách s d ng m t t p d li u r ng l n bao

g m 105 qu c gia trong 25 n m K t qu xác nh n r ng các y u t c u trúc nh

GDP bình quân đ u ng i, t tr ng nông nghi p trong GDP, m c a th ng m i và

vi n tr n c ngoài nh h ng đ n doanh thu đáng k hi u su t c a n n kinh t Các

y u t khác bao g m tham nh ng, n đ nh chính tr , t l thu tr c ti p và gián ti p

c ng có nh h ng đ n doanh thu thu

Mahdavi (2008) s d ng m t mô hình thay đ i v i m t s bi n gi i thích

d a trên 43 n c đang phát tri n trong kho ng th i gian 1973-2002 b ng s d ng

ph ng pháp c l ng b ng đi u khi n n ng đ ng GMM K t qu cho th y t ng doanh thu thu đư tích c c liên quan đ n m c đ th ng m i qu c t , quy mô t ng

đ i c a dân s đô th , t l ng i l n bi t ch và trình đ phát tri n x p x b ng thu

nh p bình quân đ u ng i

Sharif (2010) đư nghiên c u y u t quy t đ nh thu thu Pakistan t n m

1994 đ n n m 2009 K t qu nghiên c u c a h cho th y s m c a n n kinh t là

y u t quy t đ nh đ n s thu t thu Pakistan

Tony Addison and Jorgen Levin (2012) nghiên c u các y u t quy t đ nh thu thu vùng Sahara châu Phi s d ng m t b ng s li u không cân b ng c a 39

qu c gia trong giai đo n 1980-2005 M t t p h p các y u t có kh n ng nh h ng

đ n doanh thu thu nh c s thu , các y u t c u trúc, vi n tr n c ngoài và xung

đ t, đ c xem xét trong phân tích kinh t Bên c nh vi c phân tích các y u t quy t

đ nh c a doanh thu thu t ng th , nghiên c u còn phân tích v cách các y u t quy t đ nh nh h ng đ n c c u thu b ng bao g m ba lo i thu : thu th ng m i

qu c t , các lo i thu gián ti p trong n c, và các lo i thu tr c ti p trong n c K t

qu ch ra r ng t l thu t ng th trên GDP là cao h n các n c c i m h n và

n n kinh t ph thu c vào nông nghi p ít h n, ít đông đúc và hòa bình S ra đ i

c a thu GTGT c ng có m t tác đ ng tích c c đáng k đ n t ng t l thu trên GDP B ng ch ng v m i quan h gi a tác đ ng c a s c i m và GDP bình quân

đ u ng i đ i v i thu th ng m i trên GDP c ng đ c tìm th y Quy mô c a khu

v c nông nghi p và vi n tr n c ngoài nh h ng tiêu c c đ n t l thu trên GDP, trong khi thu GTGT và m t môi tr ng hòa bình có tác đ ng tích c c đáng

k cho th y vai trò quan tr ng c a GDP bình quân đ u ng i và m c a th ng m i trong vi c nâng cao t su t thu

Thuto D Feger (2014) s d ng m t b ng d li u không cân b ng trong đó bao g m 43 n c SSA cho giai đo n 1990-2008 nghiên c u các thành ph n thu vùng SSA gi i quy t v n đ t t ng quan gi a các bi n ph thu c và gi i quy t các n i sinh nghiên c u dùng ph ng pháp GMM đ c đ xu t b i Arellano

và Bover (1995) và Blundell và Bond (1998) K t qu cho th y m t m c đ cao c a

s c i m th ng m i t o ra t ng s thu cao h n và hi u qu này xu t phát t thu

xu t nh p kh u Các k t qu trong nghiên c u cho th y r ng n u tác đ ng là nh

v y mà có s gia t ng nh p kh u đ đ l n h n t n th t doanh thu t thu su t th p

h n, đi u này có tác d ng nâng cao doanh thu thu th ng m i

Nhìn chung, h u h t các nghiên c u v các y u t nh h ng đ n thu ngân sách đ u cho th y nh h ng tích c c c a m c a kinh t hay th ng m i qu c t

đ n s gia t ng thu thu nói riêng và thu ngân sách nói chung

2.2.1 2 Tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n chi ngơn sách

M i quan h gi a th ng m i qu c t và chi tiêu chính ph đư nh n đ c

s quan tâm l n c a các nhà nghiên c u đ c bi t là trong k nguyên c a toàn c u hóa Có m t s nghiên c u tr c đây đi u tra m i liên h gi a th ng m i qu c t

và chi tiêu chính ph

Th ng m i qu c t tác đ ng tích c c đ n chi ngơn sách

Nghiên c u c a Cameron công b vào n m 1978 cho th y d đoán tuy t v i

nh t c a s gia t ng doanh thu thu 18 qu c gia OECD t n m 1960 đ n 1975 là

s c i m c a n n kinh t vào n m 1960 (xu t kh u + nh p kh u chia cho GDP),

v i h s t ng quan 0.78

Bretschger và Hettich (2002) s d ng d li u c a 14 qu c gia OECD 1996), th y r ng toàn c u hóa th c s có tác đ ng tiêu c c và đáng k v c nh tranh thu gi a các n c H n n a, toàn c u hóa có xu h ng t ng thu lao đ ng và chi

(1967-tiêu xư h i H ch ra r ng quy mô c a chính ph và th ng m i qu c t có m i liên

h v i quy mô qu c gia Các n c nh h n có xu h ng có t l th ng m i cao

h n so v i các n c l n h n nh là cùng m t l ng dòng ch y th ng m i đ i di n cho m t ph n khác nhau c a t ng s n ph m qu c n i (GDP) K t qu này t ng t

k t qu nghiên c u c a Alesina và Spolaore (1997), Alesina et al (1997), Frankel và Romer (1999)

Rodrik (1998) nghiên c u d li u g m 23 qu c gia OECD giai đo n

1980-1989, m r ng m u 103 qu c gia trong giai đo n 1990-1992 ng d ng k thu t m t

c t ngang đ xu t b i Commander và các đ ng s (1997) , Adsera và Boix (2002)

áp d ng phân tích d li u b ng đi u khi n m t m u 65 qu c gia (phát tri n và đang phát tri n) trong giai đo n 1950-1990 và Albertos (2002) nghiên c u tr ng h p các

n c châu M Latin và Châu Âu trong th i gian 1974-1995, đư tìm th y s t n t i

c a m i liên h tích c c th ng m i qu c t và chi tiêu chính ph là do gi thuy t

b i th ng L i gi i thích đ c d a trên th c t là chính ph ho t đ ng nh m t vai trò mang r i ro trong n n kinh t đ c ti p xúc v i r i ro bên ngoài khi m c đ c i

m là r t cao Rudra và Haggard (2005), áp d ng phân tích d li u b ng đi u khi n

m t m u g m 57 n c đang phát tri n 1975-1997, cho th y n n dân ch , không

gi ng nh ch đ đ c tài, không làm gi m chi phí xã h i khi h t ng s c i m

Balle và Vaidya (2002) nghiên c u tr ng h p Hoa K t n m 1987-1997

và Hua (2004) nghiên c u tr ng h p Trung Qu c t 1992-1998, đư mô t m i quan h gi a th ng m i qu c t và m c a v i quy mô c a chính ph qu c gia

c ng nh các thành ph n c th c a chi tiêu chính ph M c đ cao h n c a s c i

m trong th c t làm t ng chi tiêu c a Chính ph , đ c bi t là m r ng chi tiêu cho các d ch v phúc l i xư h i và y t công c ng i u này có ngh a r ng chính ph đáp

ng các ho t đ ng th ng m i qu c t t ng b ng cách cung c p b o tr xư h i l n

h n T ng t , Mourao (2007) tìm th y m t liên k t tích c c gi a s c i m và m t

s bi n pháp chi tiêu công B ào Nha trong kho ng th i gian 1960-2002

Shelton (2007) b ng cách s d ng ph ng pháp d li u b ng đi u khi n đ

phân tích các m u l n các n c trên 100 qu c gia 1970-2000, xem xét các bi n th

c t ngang và qua th i gian trong chi tiêu chính ph và c hai m t chi tiêu (nh qu c phòng, giáo d c, ch m sóc s c kh e) và c p đ khác nhau c a chính ph (trung

ng, nhà n c và đ a ph ng) Trong s các k t qu khác, h tìm th y m t l i gi i thích m i cho Lu t Wagner, b ng ch ng ph bi n r ng s thích không đ ng nh t

d n đ n phân c p qu n lý ch không ph i là hoàn toàn gi m chi tiêu, mà r t nhi u các kho n chi phí liên quan đ n t ng c ng m c a th ng m i không có trong danh m c m t cách rõ ràng b o hi m cho r i ro, và b ng ch ng cho th y c b t c p chính tr và b t bình đ ng thu nh p nh h ng đ n m c đ b o hi m xã h i

.Kueh và các đ ng s (2009) nghiên c u trên b n n c ASEAN 2006) s d ng ph ng pháp ki m tra s liên k t t h i quy phân ph i tr (ARDL) cho th y m t m i quan h lâu dài tích c c t n t i gi a m c a th ng m i và chi tiêu chính ph trong t t c các n n kinh t ASEAN-4 i u này có ngh a r ng chính

(1974-ph can thi p vào n n kinh t m là r t quan tr ng là đ gi m r i ro liên quan đ n t

do hóa th ng m i

Theo Estela và các đ ng s (2013) cho r ng có s không th ng nh t gi a các k t qu c a các nhà nghiên c u là do ph n l n các nghiên c u th c nghi m đư

b qua khía c nh ch đ chính tr , vì ch đ đ c tài và dân ch c ng có th ph i đ i

m t v i các u đưi khác nhau đ s d ng chi tiêu công nh m gi m thi u nh ng tác

đ ng c a t ng c ng m c a vào phân ph i thu nh p trong n c và bi n đ ng c a

nó Trong k t qu nghiên c u c a h l y d li u t Tây Ban Nha gia đo n

1960-2000 đư tìm th y b ng ch ng cho th y n n dân ch t ng c ng m i quan h nhân

qu t t ng c ng m c a làm chi tiêu công l n h n T đó, h nh n m nh r ng

nh ng thay đ i trong ch đ chính tr là y u t quy t đ nh kh n ng quan tr ng c a

mô hình qu c t cho th y m i quan h c a s c i m và qui mô c a chính ph K t

qu này gi ng nh Nooruddin và Simmons (2009), c ng làm vi c v i m t b ng

đi u khi n nhi u n c đang phát tri n 1960-2002 (1977-1997 trong các mô hình chính), th y r ng ph n ng c a chi tiêu công đ m c a ph thu c vào ch đ chính

tr ; n n dân ch c i m b i th ng t ng lên cùng v i s gia t ng chi tiêu

Th ng m i qu c t tác đ ng tiêu c c đ n chi ngơn sách

Ferris và các đ ng s (2008) tìm th y m t m i quan h tiêu c c gi a s c i

m và chi tiêu công Canada, khi m r ng th i gian nghiên c u đ n giai đo n 1870-2000 i u này là trái ng c v i k t qu đ c tìm th y b i Rodrik (1998), Cameron (1978) và nh ng ng i khác d a trên d li u chuyên gia qu c t H l p

lu n r ng, t i Canada, c i m h n là liên k t v i m t chính ph nh h n thay vì m t chính ph l n h n, có l vì s c i m làm xói mòn s c m nh c a l i ích đ c bi t và làm cho khó kh n h n vi c thu thu cao h n so v i các n c khác Các hi u ng này xu t hi n đ ch ng l i b t k nhu c u t ng lên đ i v i tr giúp xư h i phát sinh

t vi c m t an ninh l n h n k t h p v i m t n n kinh t c i m h n H cho r ng

h i nh p th tr ng qu c t liên quan đ n c nh tranh thu h n và, vì đi u này, chính

ph có ít kh n ng t ng thu , vì v y quy mô c a khu v c công c ng b h n ch

Borcherding và các c ng s (2004) s d ng d li u b ng g m 12 n c OECD t 1970-1977 nghiên c u t ng tr ng quy mô th c c a chính ph t n m

1970, luôn có m i quan h tiêu c c đáng k v i t t c các mô hình chi tiêu H cho

r ng đi u này là do t do th ng m i gây ra s c nh tranh v thu , d ch v và t đó

h n ch quy mô c a chính ph đ đ m b o n đ nh ngu n ngân sách

Georgios Karras (2012), trong nghiên c u: “M c a th ng m i và hi u

qu c a các chính sách tài khóa” s d ng d li u hàng n m t giai đo n 1950-2007, cho 62 n n kinh t phát tri n và đang phát tri n, k t qu th c nghi m cho th y hi u

qu c a các chính sách tài khóa th c s là gi m m c a th ng m i c a n n kinh t Trong đó, c tính c a nghiên c u cho th y s gia t ng t do th ng m i b ng 10% GDP làm gi m t m quan tr ng c a các h s tài chính dài h n 5-6% Tuy nhiên nghiên c u c ng th a nh n r ng cách gi i thích khác v nh ng phát hi n c a nghiên

c u là có th có Xem xét đ u tiên v kh n ng quan h nhân qu ng c l i: có l (1) s thay đ i trong chi tiêu chính ph là do t ng tr ng s n l ng, và (2) m i quan h này ph thu c vào m c a th ng m i c a n n kinh t Ngoài ra, có th là

k t qu nghiên c u, ít nh t là m t ph n, th hi n nh ng nh h ng c a bi n b qua,

ch ng h n nh tính linh ho t t giá h i đoái, chuy n v n, ho c c u trúc khác bi t khác có th làm cho n n kinh t m ho t đ ng g n h t công su t

Th ng m i qu c t không tác đ ng đ n chi ngơn sách

Islam (2004) đư phân tích m i quan h gi a qui mô c a chính ph và các

n n kinh t m c a t sáu t ch c h p tác kinh t và Phát tri n (OECD) - Úc, Canada, Anh, Na Uy, Th y i n, và M Các th nghi m gi i h n đ c áp d ng đ xác đ nh s t n t i c a m t m i quan h gi a quy mô c a chính ph , s c i m , v

bi n đ ng th ng m i và r i ro bên ngoài b ng cách s d ng d li u chu i th i gian K t qu gi i h n th nghi m cho th y s t n t i c a m t m i quan h lâu dài

M và Canada, nh ng các qu c gia khác thì không Các thông s th i gian dài đ c

c tính b ng cách s d ng c hai ph ng pháp t h i quy phân ph i tr (ADLR)

và FM-OLS K t qu khác nhau gi a các qu c gia, v i m t s b ng ch ng cho th y quy mô c a chính ph b nh h ng đáng k b i s c i m và bi n đ ng v th ng

m i Tuy nhiên, trái v i l p lu n và b ng ch ng đ c phát tri n b ng cách s d ng

m t c t d li u, b ng ch ng th c nghi m đ c trình bày trong nghiên c u này cho

k t qu r ng qui mô c a chính ph đư không thay đ i đ gi m thi u tác đ ng c a r i

ro g n v i s c i m h n

Benarroch và Pandey (2008), trong m t phân tích c ng bao g m m t b ng

đi u khi n l n c a các n c, không tìm th y m t nh h ng đáng k và tích c c c a

m c a th ng m i trên bi n qui mô nào Thay vào đó, ki m tra quan h nhân qu cho th y quy mô c a chính ph l n h n d n đ n làm gi m s c i m

Benarroch và Pandey (2012), ki m tra các m i quan h nhân qu gi a m

c a th ng m i và quy mô c a chính ph s d ng c s li u chi tiêu c a chính ph

t ng h p và phân tách, bao g m d li u v an sinh xã h i K t qu cho th y r ng

ki m tra các m i quan h m t cách riêng bi t cho các thành ph n c a chi tiêu chính

ph và d a trên s khác bi t v thu nh p gi a các qu c gia cung c p chi ti t quan

tr ng v m i quan h gi a hai bi n không đ c tìm th y Ki m tra quan h nhân

qu cho th y ít ho c không có s h tr cho m t m i quan h nhân qu gi a s c i

m và t ng h p hay phân tách chi tiêu chính ph K t qu t ng t c ng thu đ c khi m u đ c chia thành các n c có thu nh p th p và cao B ng ch ng duy nh t có

Ủ ngh a th ng kê, m i quan h nhân qu tích c c m nh m đ c tìm th y gi a s

c i m và giáo d c các n c thu nh p th p Trong m i tr ng h p là có m t m i quan h nhân qu gi a an sinh xã h i tích c c và c i m i u này d n h đ n k t

lu n r ng không có b ng ch ng đ h tr cho m i quan h đ c đ xu t b i Rodrik (1998)

Dreher và c ng s (2008), i v i m t m u c a 60 qu c gia, h xem xét s phát tri n c a b n lo i chi tiêu r ng cho giai đo n 1971-2001: chi phí đ u t , chi tiêu cho hàng hóa và d ch v , các kho n thanh toán lưi su t và các kho n tr c p và chuy n giao vưng lai khác M t b d li u th hai cung c p m t phân lo i chi ti t

h n n a: chi tiêu công, chi tiêu cho qu c phòng, tr t t , v n đ kinh t , môi tr ng, nhà , y t , gi i trí, giáo d c, và các chi phí xư h i Tuy nhiên, t p h p d li u th hai này ch có s n t n m 1990 và ch dành cho các n c OECD K t qu cho th y

r ng toàn c u hóa đ i di n b i c hai bi n th ng m i qu c t và FDI không nh

h ng đ n các thành ph n c a chi tiêu chính ph m t cách đáng chú Ủ

2.2.1 3 Tác đ ng c a th ng m i qu c t đ n b i chi tƠi khóa

Hi n nay các nhà kinh t trên toàn th gi i v n còn đang tranh cưi v v n đ thâm h t ngân sách tác đ ng làm d n đ n thâm h t th ng m i hay ng c l i thâm

h t th ng m i là nguyên d n đ n tình tr ng thâm h t ngân sách Gi a quan đi m thâm h t th ng m i và thâm h t ngân sách tác đ ng qua l i l n nhau và quan đi m cho r ng thâm h t th ng m i và thâm h t ngân sách không có m i quan h v i nhau Trong ph m vi bài nghiên c u tác gi ch quan tâm đ n m i quan h thâm h t

th ng m i có là nguyên nhân d n đ n thâm h t ngân sách hay không?

Thâm h t th ng m i tác đ ng đ n Thâm h t Ngơn sách NhƠ n c

Fieldstein và Horioka (1980), h nói r ng có m i quan h tích c c gi a ti t

ki m và đ u t và đi u này d n đ n thâm h t tài kho n vưng lai và thâm h t ngân sách trong n c Các quan đi m khác cho r ng m i quan h t thâm h t ngân sách

thâm h t tài kho n vưng lai là không t n t i, vì v y ng i ta nói r ng có th có m i quan h c p b c gi a hai thâm h t cho r ng có th có m t s l ng l n các y u t khác d n đ n thâm h t kép

Fieleke (1987), th y r ng s gia t ng vay c a chính ph có th làm lưi su t cao, d n đ n s gia t ng đ u t n c ngoài t i Vi t Nam, khi đ u t n c ngoài gia

t ng s có s gia t ng trong vi c cung c p ti n và s có l m phát trong n c, ng i dân trong n c s mua hàng hóa n c ngoài nên vi c nh p kh u s t ng lên, d n

đ n thâm h t tài kho n vưng lai K t qu t ng t đư đ c th o lu n b i các tr ng phái Keynes trong cách ti p c n h p th c a h và nói r ng n u có s gia t ng thâm

h t ngân sách s d n đ n kích thích s h p th n i đ a d n đ n nh p kh u m r ng

và gi m xu t kh u và chi thâm h t tài kho n vãng lai

Nh ng b ng ch ng th c nghi m v m i quan h này c ng đ c các nhà khoa h c tìm th y: ví d nh Alkswani và Al-Towaijari (1999) nghiên c u R p

Xê Út, Anoruo và Ramchander (1998) nghiên c u các n c Châu Á, h cho r ng Chính ph c a các n c đang phát tri n có th b ràng bu c trong vi c kích thích chính sách tài khóa đ làm gi m b t vi c m t cân b ng trong tài kho n vưng lai gây

h i cho n n kinh t Vi c phát tri n kinh t ch m ch p b i cán cân thanh toán qu c

t không ch làm t ng chi tiêu Chính ph mà còn làm gi m thu nh p t thu Ngoài

ra còn có m t s b ng ch ng khác đ c cung c p nh Reisen (1998) nghiên c u các

n c M Latin và m t s n c ông Á, Kearney và Monadjemi (1990) cho các

n c OECD, Anoruo và Ramchander (1998) cho Philippines, n , Indonesia và Hàn Qu c, Khalid và Teo (1999) cho Indonesia và Pakistan

Abell (1990), nghiên c u n n kinh t M so v i cùng k n m 1979: 2-1985:

2, trong nghiên c u c a mình, ông đư s d ng d li u hàng tháng Trong th i đ i này đ ng đôla đư t ng giá Ông nghiên c u các bi n, cung ti n, cán cân th ng m i hàng hóa, thâm h t ngân sách, lưi su t trái phi u th t th ng, t giá USD trong

th ng m i, thu nh p th c t , ch s giá tiêu dùng Ông phát hi n nh h ng gián

ti p c a thâm h t ngân sách lên thâm h t th ng m i

Kearny và Monadjemi (1990), h đư s d ng d li u quỦ cho th y m i quan

h gi a thâm h t kép tám qu c gia Nghiên c u c a h trong th i gian t 1972: 1987: 4 H s d ng k thu t vector t h i H phát hi n đ c r ng có m i quan h đáng k thâm h t kép t m th i, liên k t gi a các quan đi m c a chính sách tài chính

1-và hi u su t trên s d tài kho n hi n t i c a kho n thanh toán

Mohammad (2000), l y m u c a 67 qu c gia và s d ng các d li u c t ngang Th i gian nghiên c u c a ông là 1975-1995 Nghiên c u c a ông là r t quan

tr ng đ hi n th các m i quan h đáng k gi a thâm h t th ng m i và thâm h t ngân sách Ông k t lu n r ng có m i quan h tích c c gi a th ng d ngân sách và cán cân th ng m i

Fidrmuc (2003), l y m u t các n n kinh t n c công nghi p và đang phát tri n và th nghi m các d li u liên quan giai đo n n m 1970 - 2001 M c dù có s khác bi t gi a n m 1980 và 1990, ông đư ch ng minh liên quan đ n tính h p l c a

gi thuy t thâm h t kép m t s n c Pattichis (2004), s d ng các d li u liên quan đ n 1982-1.997 và phân tích m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t

th ng m i n c ngoài t i Lebanon K t qu ng h quan đi m c a Keynes thông

th ng

Chaudhry và Shabbir (2005), đư cho th y tác đ ng c a thâm h t ngân sách cung ti n, d tr ngo i h i và cán cân thanh toán H đư s d ng các d li u hàng

n m và đư l y m u t giai đo n 1965-1999 và s d ng k thu t 2SLS Phát hi n c a

h là nh ng thay đ i trong cung ti n nh h ng đ n cán cân th ng m i thông qua các đ u ra và ti p t c nói r ng s gia t ng trong chính ph gia t ng thâm h t ngân sách cung ti n và đi u này d n đ n dòng ch y c a thu nh p Anjum Aqeel và Moh Nishat s d ng d li u hàng n m cho Pakistan 1973-1998 và s d ng k thu t đ ng tích h p đ tìm ra m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t th ng m i

K t lu n c a h là thâm h t ngân sách cho th y m i quan h tích c c v i thâm h t

th ng m i trong th i gian dài trong khi trong ng n h n là m i quan h tiêu c c Tahir Mukhtar, Moh Zakaria Ahmad Mehboob và s d ng d li u quỦ 1975-2005

và s d ng k thu t đ ng tích h p đ đi u tra ng n h n và m i quan h lâu dài gi a thâm h t kép Pakistan H nh n ra r ng m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t th ng m i là m t ph n quan tr ng trong th i gian dài C ng th y r ng

nh ng tác đ ng thâm h t th ng m i lên thâm h t ngân sách m nh m h n là các tác đ ng c a thâm h t ngân sách lên thâm h t th ng m i

K t qu t ng t nh : Omoniyi, Olasunkanmi và Babatunde (2012) s d ng

d li u t n m 1970-2008 và nghiên c u th c hi n trên các hi u ng thâm h t kép Nigeria K t qu cho th y có m i quan h gi a hai thâm h t ngân sách và thâm h t

th ng m i n c ngoài Ratha (2011), đ c s d ng d li u t n 1998 - 2009

th i gian và th nghi m hi u l c c a lỦ thuy t thâm h t kép Kalou và Paleologou (2012) s d ng 1960 - 2007 d li u th i gian đ gi i thích m i quan h gi a thâm

h t ngân sách và thâm h t tài kho n vưng lai trong nghiên c u, k t qu cho th y

r ng có m t m i quan h tích c c gi a thâm h t ng n và ch ra m i quan h nhân

qu là t tài kho n vưng lai đ i v i thâm h t ngân sách

Erdogan and Yıldırım (2014) nghiên c u d li u quý t 2001Q2-2012Q2

ki m tra gi thuy t thâm h t kép Th Nh K b ng cách s d ng ph ng pháp

ti p c n ki m tra biên Trong phân tích th c nghi m, th nh t, m i quan h tiêu c c

đ c phát hi n hàng lo t Sau đó, m i quan h lâu dài đ c nghiên c u và k t qu cho th y thâm h t ngân sách có nh h ng tiêu c c thâm h t tài kho n vãi lai trong dài h n và hi u ng này là có Ủ ngh a th ng kê Khi m i quan h ng n h n đ c nghiên c u, có s b t n đ nh gi a hàng lo t nh ng không n đ nh này bi n m t trong ng n h n

Elhendawy (2014) nghiên c u m i quan h gi a thâm h t ngân sách và tài kho n vãng lai Ai C p giai đo n 1980-2010, k t qu nghiên c u cho th y s t n

t i c a m t m i quan h ng n h n và lâu dài thâm h t ngân sách và tài kho n vãng lai M t th nghi m quan h nhân qu Granger cho th y r ng trong khi thâm h t ngân sách d n đ n m t đ tr thâm h t tài kho n vãng lai và cung c p m t b ng

ch ng đáng tin c y kh ng đ nh gi thuy t ng c l i

Thâm h t Ngơn sách NhƠ n c và Thâm h t Tài kho n vãng lai không

có m i quan h

Khalid và Guan (1999) đư ki m tra d li u t 5 qu c gia khác nhau cho giai đo n 1952-1994 và ti n hành nghiên c u v m i quan h gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai K t qu thu đ c t nghiên c u này không h

tr b t k m i quan h lâu dài gi a hai thâm h t cho các n c phát tri n trong khi

d li u cho các n c đang phát tri n đư không t ch i m t m i quan h nh v y

Salvatore (2006) đư ki m tra d li u c a M , Nh t B n, c, Anh, Pháp,

Ý và Canada 1973-2005 giai đo n Theo k t qu , không có b ng ch ng m nh m cho m i quan h tr c ti p gi a thâm h t ngân sách và thâm h t tài kho n vãng lai Tuy nhiên, ông cho r ng m i quan h này cho th y chính nó nh là b trì hoãn

2.2.2 Nghiên c u th c nghi m v m i quan h gi a đ u t tr c ti p

n c ngoƠi vƠ tài khóa

H u nh không có b ng ch ng th c nghi m v tác đ ng c a FDI đ n ngân sách c a chính ph Các nghiên c u th c nghi m v m i quan h gi a FDI và ngân sách chính ph xoay quanh v n đ chính sách thu hay chính sách tài khóa c a các

qu c gia có thu hút FDI hay không Vi c áp d ng chính sách gi m thu hay chính sách tài khóa đ thu hút FDI c ng có nhi u tranh cãi

2.2.2.1 M i quan h gi a FDI vƠ chính sách thu

Chính sách thu thu hút FDI

Ph n l n các nghiên c u ng h nghiên c u th c nghi m v nh h ng c a thu đ i v i FDI đ u cho th y s khác bi t qu c t trong l nh v c thu thu nh p doanh nghi p là y u t quan tr ng quy t đ nh thu hút v n đ u t c a các công ty đa

qu c gia

Nghiên c u th c nghi m c a Hartman (1984) nghiên c u tác đ ng c a thu

đ i v i đ u t n c ngoài s d ng d li u chu i th i gian t p trung vào các nhà đ u

t n c ngoài t i Hoa K và đ c bi t vào ba y u t : (1) t l l i nhu n sau thu th c

hi n b i các nhà đ u t n c ngoài t i M ; (2) t l l i nhu n trên v n c a M thu c s h u c a ng i n c ngoài nói chung sau thu ; và (3) t l thu trên v n

c a M thu c s h u c a công ty n c ngoài liên quan đ n t l thu trên v n c a

M thu c s h u c a nhà đ u t M K t qu c a ông cho th y t l thu c a n c

ch nhà c a các công ty đa qu c gia nh h ng l n đ n các công ty đa qu c gia trong quy t đ nh đ u t tr c ti p ra n c ngoài Ngoài ra, m c thu c a n c ch nhà có nh h ng l n h n đ n các t p đoàn đa qu c gia trong vi c gi l i thu nh p tái đ u t t công ty m cho các chi nhánh c a nó

Desai và các đ ng s (2002) nghiên c u m i liên h gi a thu và đ u t

tr c ti p n c ngoài s d ng d li u b ng cho các công ty M đ u t n c ngoài trong giai đo n 1982-1997 và nh n th y tác đ ng tiêu c c m nh m c a thu n c

s t i và đ u t c a các chi nhánh n c ngoài Thêm b ng ch ng th c nghi m v tác d ng ng n ch n các lo i thu thu nh p công ty v thu hút FDI đ c trình bày b i Gropp và Kostial (2000), h t p trung vào t ng m c FDI vào và ra; Grubert và Mutti (2000), Altshuler và các đ ng s (2001) và Gorg (2005), nh ng ng i t p trung vào các quy t đ nh v trí c a các công ty M ; và Hines (1996), ng i nghiên

c u v trí c a các công ty đa qu c gia n c ngoài c a M Các nghiên c u này d a trên quan đi m, chính sách thu là m t trong nh ng y u t quan tr ng nh t quy t

đ nh đ u t n c ngoài, thu su t cao có ngh a là chi phí cao và l i nhu n th p Do

đó, m t qu c gia có m c thu su t th p thu hút FDI nhi u h n Ngày nay, FDI gi vai trò quan tr ng trong vi c thúc đ y n n kinh t qu c t Ngày càng có nhi u qu c gia, đ c bi t là các n c đang phát tri n, đư gi m m c thu su t thu th m chí áp

đ t không có thu trên m t s doanh nghi p n c ngoài

Chính sách thu không thu hút FDI

Nh ng nghiên c u l p lu n ch ng l i vi c s d ng các u đưi v thu c ng

có nh ng b ng ch ng thuy t ph c cho l p lu n c a h Warskett, Winer và Hettich (1998), các quy đ nh v thu là ph c t p, th ng g n li n v i m c thu su t, c n c tính thu và s l ng các quy đ nh đ c bi t c a nó, tr c ti p tác đ ng đ n các chi