HOÀN THIỆN HỆ THỐNG XẾP HẠNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM.PDF

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP... H th ng tín d ng là ph ng pháp... H th ng ch tiêu tài chính Nhóm các ch tiêu tài chính đ c phân thành 04 nhóm: Ch tiêu thanh kho n, ch tiêu ho t đ ng, ch ti

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

LUẬN V N TH C S KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS Tr m Th Xuân H ng

Tp H Chí Minh – N m 2013

M C L C

L I CAM OAN

M C L C

DANH SÁCH B NG BI U

DANH M C T VI T T T

L I M U 1

CH NG 1: T NG QUAN V X P H NG TÍN D NG DOANH NGHI P T I NGÂN HÀNG TH NG M I 4

1.1 T ng quan v x p h ng tín d ng DN t i NHTM 4

1.1.1 Khái ni m x p h ng tín d ng 4

1.1.2 i t ng c a x p h ng tín d ng 5

1.1.3 Vai trò quan tr ng c a x p h ng tín d ng DN t i NHTM 5

1.1.4 Nguyên t c x p h ng tín d ng 5

1.1.5 Quy trình x p h ng tín d ng 6

1.1.5.1 Thu th p thông tin 7

1.1.5.2 Phân lo i theo ngành và quy mô 7

1.1.5.3 Phân tích và ch m đi m các ch tiêu 8

1.1.5.4 a ra k t qu x p h ng tín d ng 10

1.1.5.5 Phê duy t và s d ng k t qu x p h ng 10

1.2 Lý thuy t v h th ng XHTD 10

1.2.1 H th ng XHTD theo ch s Z c a Altman 11

1.2.2 H th ng XHTD theo ph ng pháp chuyên gia 14

1.2.3 H th ng XHTD theo theo m ng n ron th n kinh 15

1.3 M t s h th ng x p h ng tín d ng đang đ c áp d ng t i các t ch c XHTD qu c t và t i NHTM Vi t Nam 15

1.3.1 H th ng x p h ng tín d ng c a Moody’s và S&P 15

1.3.2 H th ng XHTD c a Ernst & Young 17

1.3.3 H th ng XHTD c a Ngân hàng u T Phát tri n Vi t Nam (BIDV) 18

1.3.4 H th ng XHTD c a Ngân hàng TMCP Ngo i Th ng Vi t Nam

(Vietcombank) 21

1.3.5 H th ng XHTD c a Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) 25

1.3.6 Kinh nghi m c a các NHTM các n c trên th gi i và bài h c kinh nghi m cho các ngân hàng TMCP t i Vi t Nam v XHTD Doanh nghi p 27

1.3.6.1 Kinh nghi m c a các NHTM các n c trên th gi i v XHTD Doanh nghi p: 27

1.3.6.2 Bài h c kinh nghi m cho các ngân hàng TMCP t i Vi t Nam: 29

CH NG 2: TH C TR NG H TH NG X P H NG TÍN D NG DOANH NGHI P C A NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N XU T NH P KH U VI T NAM (EXIMBANK) 32

2.1 Gi i thi u v Eximbank 32

2.2 H th ng XHTD n i b dành cho doanh nghi p c a Eximbank 33

2.2.1 i t ng XHTD 33

2.2.2 N i dung ch m đi m c a h th ng XHTD n i b cho doanh nghi p 33

2.2.3 Các ch tiêu tài chính 33

2.2.4 Các ch tiêu phi tài chính 34

2.2.5 ánh giá đi m XHTD c a khách hàng t i Eximbank 34

2.2.6 Quy trình XHTD cho doanh nghi p 35

2.2.7 B ch tiêu s d ng trong h th ng XHTD dành cho doanh nghi p t i Eximbank 41

2.2.7.1 Ch tiêu tài chính 41

2.2.7.2 Ch tiêu phi tài chính 43

2.3 ánh giá tài s n đ m b o trong XHTD doanh nghi p 44

2.3.1 M c đích 44

2.3.2 ánh giá tài s n đ m b o cho m c đích trích l p d phòng 45

2.3.3 ánh giá tài s n b o đ m cho m c đích xét duy t c p tín d ng 47

2.4 K t qu kh o sát v th c tr ng ho t đ ng XHTD doanh nghi p c a Eximbank 50

2.4.1 Ph ng pháp kh o sát 50

2.4.2 Th c hi n kh o sát 50

2.4.3 K t qu kh o sát 51

2.4.3.1Quy trình XHTD 51

2.4.3.2 H th ng XHTD n i b 51

2.4.3.3Công tác XHTD 53

2.5 Nghiên c u m t s tình hu ng x p h ng tín d ng th c t t i Eximbank 53 2.5.1 Nghiên c u tr ng h p th nh t: Doanh nghi p đã đ c x p lo i AA nh ng có xu h ng phát sinh n x u 54

2.5.2 Nghiên c u tr ng h p th hai: Doanh nghi p đã đ c x p lo i A nh ng có xu h ng phát sinh n x u 57

2.6 ánh giá h th ng XHTD doanh nghi p n i b c a Eximbank 59

2.6.1 K t qu đ t đ c 59

2.6.2 H n ch 60

2.6.3 Nguyên nhân 62

2.6.3.1 Nguyên nhân ch quan 62

2.6.3.2 Nguyên nhân khách quan 64

CH NG 3: HOÀN THI N H TH NG X P H NG TÍN D NG DOANH NGHI P C A NGÂN HÀNG TH NG M I C PH N XU T NH P KH U VI T NAM 66

3.1 Ph ng h ng phát tri n c a Eximbank trong giai đo n 2010 – 2015 66

3.1.1 nh h ng phát tri n 66

3.1.2 Nhi m v tr ng tâm 2010 – 2015 66

3.1.2.1 V kinh doanh 66

3.1.2.2 V qu n tr r i ro 67

3.1.2.3 V công tác đào t o và phát tri n ngu n nhân l c 68

3.1.2.4 V công tác qu n tr , đi u hành 68

3.1.2.5 V công tác phát tri n m ng l i 69

3.2 M c tiêu hoàn thi n h th ng XHTD doanh nghi p c a Eximbank 69 3.3 xu t s a đ i h th ng ch m đi m XHTD doanh nghi p c a

Eximbank 70

3.3.1 H ng d n c a ngân hàng Nhà n c v h th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p 703.3.2 xu t s a đ i b sung h th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p c a Eximbank 71

3.4 Các bi n pháp h tr c n thi t đ h th ng XHTD doanh nghi p c a Eximbank phát huy hi u qu 74 3.5 Nh ng ki n ngh v i c quan h u quan 76

3.5.1 Ki n ngh B Tài Chính hoàn thi n chu n m c k toán Vi t Nam 763.5.2 Ki n ngh T ng c c th ng kê v xây d ng các ch tiêu tài chính trung bình ngành 763.5.3 Ki n ngh v i Ngân Hàng Nhà N c - Phát huy t i đa hi u qu cung c p thông tin c a Trung tâm thông tin tín d ng (CIC) 77

K T LU N 78 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH SÁCH B NG BI U

B ng 1.1 : Quy trình XHTD chung

B ng 1.2 : Quy trình XHTD theo ph ng pháp chuyên gia

B ng 1.3 : H th ng ký hi u x p h ng công c n dài h n c a Moody’s

B ng 1.4 : Các ch tiêu ch m đi m tài chính Doanh nghiêp c a Y&Y

B ng 1.5 : Ma tr n XHTD k t h p gi a tình hình thanh toán n và tình hình tài chính c a E&Y

B ng 1.6 : B ng tính tr ng s ch tiêu tài chính và phi tài chính t i BIDV

B ng 1.7 : i m tr ng s các ch tiêu phi tài chính ch m đi m XHTD doanh nghi p c a BIDV

B ng 1.12 : H th ng ký hi u XHTD doanh nghi p c a Vietcombank

B ng 1.13 : Nhóm các ch tiêu phi tài chính theo h th ng XHTD t i ACB

B ng 1.14 : X p h ng khách hàng và phân lo i n sau khi XHTD t i ACB

B ng 2.1 : Tình hình tài chính Eximbank qua các n m

B ng 2.2 : B ng x p h ng tín d ng và phân lo i n KH c a Eximbank

B ng 2.3 : Các ch tiêu đ xác đ nh quy mô doanh nghi p c a Eximbank

B ng 2.4 : T tr ng ph n phi tài chính đ i v i khách hàng c và khách hàng m i

c a Eximbank

B ng 2.5 : T tr ng ch tiêu tài chính và phi tài chính trong XHTD c a Eximbank

B ng 2.6 :T tr ng đi m c a b ch tiêu tài chính trong XHTD doanh nghi p c a Eximbank

B ng 2.7 : T tr ng đi m c a b ch tiêu phi tài chính trong XHTD doanh nghi p

c a Eximbank

B ng 2.8 : T l kh u tr theo t ng lo i tài s n b o đ m cho Eximbank

B ng 2.9 : B ng x p lo i và đánh giá tài s n đ m b o c a Eximbank

B ng 2.10 : B ng ma trân ra quy t đ nh sau khi t ng h p đi m đánh giá tài s n

đ m b o

B ng 2.11 : T l ch p nh n áp d ng cho t ng lo i tài s n đ m b o c a Eximbank

B ng 2.12 : T m t t b ng cân đ i k toán n m 2012 c a Công ty TNHH A

B ng 2.13 : K t qu ho t đ ng kinh doanh c a Công ty TNHH A

B ng 2.14 : T m t t b ng cân đ i k toán n m 2012 c a Công ty C Ph n A

B ng 2.15 : K t qu ho t đ ng kinh doanh c a Công ty C ph n A

DANH M C T VI T T T

Basel Hi p c v giám sát ho t đ ng ngân hàng

L I M U

1 Lý do ch n đ tài

Ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính quan tr ng trong n n kinh t , đó

là d n v n t n i nhàn r i đ n n i có nhu c u v n ph c v cho s n xu t, kinh doanh

và tiêu dùng có th c p v n cho các cá nhân và t ch c kinh t m t cách chu n xác và k p th i, ngân hàng c n xây d ng m t h th ng phân lo i, x p h ng đã ch n

l c khách hàng Vi c phân lo i và x p h ng khách hàng c ng là phù h p v i chu n

m c qu c t c a Hi p c Basel II T i M và các n c Châu Âu, x p h ng tín

d ng khách hàng vay r t ph bi n và đ c xem là đi u ki n đ u tiên đ c p tín d ng

và dành cho khách hàng các u đãi ho c h n ch v giao d ch tín d ng

T i Vi t Nam, thu nh p mang l i t tín d ng luôn chi m t tr ng l n trong

t ng ngu n thu c a ngân hàng đi u này r t khác bi t so v i các ngân hàng n c ngoài Trong khi đó, ho t đ ng tín d ng l i là ho t đ ng ti m n nhi u r i ro nh t trong nh ng ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng Bên c nh đó, x p h ng tín d ng

khách hàng t i các ngân hàng c ng còn m t s t n t i nh b ch tiêu x p h ng gi a các ngành ch a có nhi u khác bi t, tr ng s c a t ng ch tiêu do ngân hàng đ xu t

nên thi u khách quan,…Chính vì v y, tôi quy t đ nh ch n đ tài “Hoàn thi n h

th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p t i ngân hàng th ng m i c ph n xu t

nh p kh u Vi t Nam” làm đ tài nghiên c u c a mình, vi c xây d ng và hoàn

thi n mô hình x p h ng tín d ng khách hàng càng tr nên c p thi t trong b i c nh

h i nh p kinh t qu c t , v a giúp ngân hàng qu n tr r i ro và đ t l i nhu n

2 M c tiêu, m c đích và nhi m v nghiên c u c a đ tài

M c tiêu chính c a đ tài là tìm hi u và hoàn thi n h th ng x p h ng tín

d ng (XHTD) t i Ngân hàng Th ng m i C ph n Xu t nh p kh u Vi t Nam (Eximbank) trên c s đánh giá, so sánh v i các h th ng XHTD t ng t t i các t

ch c tín d ng khác và hi u qu th c t đ t đ c đ t đó có nh ng đ xu t, đóng góp có ích cho h th ng

3 i t ng, ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u c a đ tài là h th ng các ch tiêu đánh giá tính đi m XHTD H th ng x p h ng tín d ng n i b đ c Eximbank xây d ng bao g m các thành ph n sau:

฀ H th ng x p h ng tín d ng n i b cho khách hàng là doanh nghi p

฀ H th ng x p h ng tín d ng n i b cho khách hàng là cá nhân

฀ H th ng x p h ng tín d ng n i b cho khách hàng là h kinh doanh

Trong khuôn kh đ tài, tác gi ch t p trung nghiên c u h th ng các ch tiêu đánh giá tính đi m XHTD dành cho khách hàng doanh nghi p đang áp d ng t i

- Tài li u s c p: thu th p thông qua k t qu kh o sát ý ki n c a các cán b tín d ng c a Eximbank

4.2 Ph ng pháp nghiên c u

- Ph ng pháp phân tích lý thuy t: là ph ng pháp phân tích lý thuy t thành

nh ng m t, nh ng b ph n, nh ng m i quan h theo l ch s th i gian đ nh n th c, phát hi n và khai thác các khía c nh khác nhau c a lý thuy t t đó ch n l c nh ng thông tin c n thi t ph c v cho đ tài nghiên c u

- Ph ng pháp t ng h p lý thuy t: là ph ng pháp liên k t nh ng m t, nh ng

b ph n, nh ng m i quan h thông tin t các lý thuy t đã thu th p đ c thành m t

ch nh th đ t o ra m t h th ng lý thuy t v ch đ nghiên c u

- Ph ng pháp thu th p b ng ch ng thông qua vi c xem xét rà soát đ i chi u

gi a các tài li u, s li u có liên quan v i nhau, nh đ i chi u gi a các s sách v i

s li u ki m kê th c t , gi a k ho ch và th c hi n, gi a k ho ch và th c t và t

đó đ a ra nh ng k t lu n và đánh giá c th

- Ph ng pháp mô t th ng kê: S d ng đ th ng kê các k t qu XHTD t i

ngân hàng, th ng kê s li u k toán, phân tích k t qu XHTD v i phòng ng a r i ro tín d ng

- Ph ng pháp so sánh: So sánh các s li u th ng kê thu th p đ c qua các

k báo cáo đ đánh giá mô hình XHTD khác hàng c a Eximbank

Theo Standards & Poor's, x p h ng tín d ng là nh ng ý ki n đánh giá v r i

ro tín d ng, kh n ng và s s n sàng thanh toán các ngh a v tài chính m t cách đ y

đ và đúng h n c a m t ch th phát hành, nh m t doanh nghi p, m t Chính ph hay m t y ban nhân dân X p h ng tín d ng c ng đ c p đ n ch t l ng tín d ng

c a m t kho n n đ n l , nh m t trái phi u doanh nghi p ho c m t trái phi u c a Chính quy n đ a ph ng và xác su t t ng đ i mà kho n phát hành đó có th v

n

Theo Moody's, x p h ng tín d ng là nh ng ý ki n đánh giá v ch t l ng tín

d ng và kh n ng thanh toán n c a m t ngh a v n riêng l ho c c a ch th phát hành d a trên các k t qu phân tích tín d ng c b n và th hi n thông qua ký hi u t AAA đ n C

Nh v y có th hi u, x p h ng tín nhi m hay x p h ng tín d ng là các ý ki n đánh giá v ch t l ng tín d ng và s s n sàng thanh toán các ngh a v tài chính (g c và lãi) c a m t đ i t ng x p h ng m t cách đ y đ và đúng h n thông qua h

th ng phân lo i theo ký hi u đã đ c xác đ nh tr c trong su t th i gian t n t i c a

đ i t ng đ c x p h ng

Tuy nhiên, k t qu c a x p h ng tín d ng không h n là hoàn toàn đáng tin

c y cho ngân hàng trong quá trình xét duy t cho vay, do x p h ng tín d ng có các

đ c đi m c n l u ý sau:

- X p h ng tín d ng ph n ánh cái nhìn v t ng lai Trong quá trình x p h ng tín d ng, TCTD đánh giá các thông tin l ch s , các thông tin hi n t i và c l ng tác đ ng ti m tàng c a nh ng bi n c t ng lai có th d báo đ c Vì v y, thông tin t x p h ng tín d ng h u ích cho c nhà đ u t ng n h n và dài h n

- X p h ng tín d ng không đ m b o tuy t đ i ch t l ng tín d ng và r i ro tín d ng trong t ng lai Nó ch đ a ra ý ki n t ng đ i v r i ro tín d ng t th p

đ n cao c a ch th đi vay ho c m t kho n vay c th

- X p h ng tín d ng không đo l ng giá tr th tr ng và đ thanh kho n c a

ro và tuân th các quy đ nh v pháp lý nh phân lo i n , trích l p d phòng r i ro,

qu n tr danh m c tín d ng, góp ph n xây d ng chi n l c kinh doanh theo h ng

t i đa hóa l i nhu n ho c t i thi u hóa r i ro

1.1.4 Nguyên t c x p h ng tín d ng

H th ng XHTD là công c quan tr ng đ t ng c ng tính khách quan, nâng cao ch t l ng và hi u qu ho t đ ng tín d ng H th ng tín d ng là ph ng pháp

l ng hóa m c đ r i ro thông qua đánh giá thang đi m, các ch tiêu đánh giá trong

nh ng h th ng ch m đi m đ c áp d ng khác nhau đ i v i t ng lo i khách hàng

H th ng XHTD là công c quan tr ng đ t ng c ng tính khách quan trong quá trình th m đ nh khách hàng và xét duy t c p tín d ng B ch tiêu và tr ng s cho các ch tiêu đ c xây d ng cho phù h p đ giúp ngân hàng l ng hóa m c đ

r i ro trên t ng khách hàng c th đ c t p trung vào các nguyên t c ch y u bao

g m :

Nguyên t c 1: phân tích tín nhi m trên c s ý th c và thi n chí tr n c a

ng i đi vay và t ng kho n vay

Nguyên t c 2: đánh giá r i ro dài h n d a trên nh h ng c a chu k kinh doanh và xu h ng kh n ng tr n trong t ng lai

Nguyên T c 3: đánh giá r i ro toàn di n và th ng nh t d a vào h th ng ký

hi u x p h ng

Trong phân tích XHTD c n thi t s d ng phân tích đ nh tính đ b sung cho

nh ng phân tích đ nh l ng Các d li u đ nh l ng là nh ng quan sát đ c đo

l ng b ng s , các quan sát không th đo l ng b ng s là d li u đ nh tính Các

ch tiêu có th thay đ i phù h p v i s thay đ i c a trình đ công ngh và yêu c u

qu n tr r i ro

Theo các nhà nghiên c u thì các ngành kinh t có tính c nh tranh cao, thâm

d ng v n và có tính chu k s r i ro h n các ngành kinh doanh ít b c nh tranh, có nhi u rào c n gia nh p th tr ng và có nhu c u s n ph m n đ nh, d c tính M c

đ r i ro c a ngành c ng có m i t ng quan v i s phát tri n c a các đi u ki n phát tri n kinh t , tài chính trong t ng lai b i vì nh ng y u t này s nh h ng đáng k

đ n vi c nâng cao hi u qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p trong

ng n h n và dài h n

Vi c thu th p s li u đ a vào h th ng XHTD c n đ c th c hi n m t cách khách quan, linh đ ng S d ng cùng lúc nhi u ngu n thông tin đ có đ c cái nhìn toàn di n v tình hình tài chính c a khách hàng vay

1.1.5 Quy trình x p h ng tín d ng

Quy trình x p h ng tín d ng đ c phân chia thành 05 b c c b n:

B ng 1.1: Quy trình XHTD chung

1.1.5 1 Thu th p thông tin

ây là b c đ u tiên c a quy trình XHTD khách hàng Thông tin đây phân

lo i thành hai nhóm: thông tin s c p và thông tin th c p Thông tin s c p là thông tin do chính khách hàng cung c p cho ngân hàng thu n ti n trong vi c thu

th p đ y đ thông tin c a khách hàng, ngân hàng s d ng công c ph bi n là phi u thu th p thông tin Do thông tin l y tr c ti p t khách hàng nên đ tin c y ch a cao, đòi h i ngân hàng ph i sàng l c, thu th p thêm t các kênh ngoài nh Trung tâm thông tin tín d ng, hi p h i, ngành,… t o thành ngu n thông tin th c p ph c v cho quá trình XHTD Hai ngu n thông tin s c p và th c p b sung h tr nhau giúp ngân hàng có đ thông tin c n thi t đ x p h ng khách hàng

1.1.5 2 Phân lo i theo ngành và quy mô

M i ngành ngh kinh doanh có nh ng đ c đi m riêng bi t, tính ch t ho t

đ ng khác nhau ch u tác đ ng c a các y u t khác nhau gây nh h ng l n đ n kh

n ng tr n c a khách hàng Ví d nh ngành s n xu t c n lao đ ng nhi u, v n quay vòng lâu trong khi đó ngành th ng m i có lao đ ng ít h n và v n l u đ ng quay vòng nhanh h n Quy mô c a doanh nghi p là y u t vô cùng quan tr ng, nh

h ng đ n hi u qu kinh doanh c ng nh n ng l c c nh tranh c a các doanh nghi p trên th tr ng

Thu th p thông tin

khách hàng

S d ng k t qu XHTD và xét duy t c p tín d ng

Phân lo i theo ngành quy

mô

a ra k t qu x p h ng tín d ng

Phân tích các ch tiêu và

ch m đi m

V i nh ng doanh nghi p có quy mô l n s có l i th v quy mô giá thành

s n ph m th p, đa d ng hóa s n ph m, v n l n có th đ u t theo chi u sâu c i ti n

thi t b

Ng c l i v i nh ng doanh nghi p quy mô nh , v n ít kh n ng c nh tranh

th p d b phá s n khi g p nh ng y u t tiêu c c t bên ngoài

Ngoài ra, chính sách h tr hay h n ch c a Chính ph cho m t s ngành đ c

tr ng c ng nh h ng gián ti p đ n doanh nghi p Ví d nh chính sách khuy n khích xu t kh u nông - th y s n và h n ch ho c c m xu t kh u tài nguyên thiên

nhiên nh khoáng s n, cát, g

1.1.5 3 Phân tích và ch m đi m các ch tiêu

Sau khi thu th p thông tin và phân lo i khách hàng theo ngành và quy mô,

b c ti p theo s là phân tích và ch m đi m các ch tiêu Các ch tiêu tính đi m c a

m i ngân hàng là khác nhau và tr ng s c a t ng ch tiêu c ng có s khác bi t tùy quan đi m c a m i ngân hàng Tuy nhiên, v c b n b ch tiêu phân lo i thành hai nhóm là tài chính và phi tài chính

nh sau:

Báo cáo tài chính ch a minh b ch, không ph n ánh h t tình hình kinh doanh

c a DN

S li u l y t BCTC ch mang tính th i đi m và không liên t c nên n u ch

d a vào các con s trên BCTC mà không k t h p phân tích, th m đ nh th c t s tính đi m tài chính không chu n

Ch tiêu phi tài chính

Ch tiêu phi tài chính chia thành 05 nhóm chính là đánh giá kh n ng tr n

c a khách hàng; Trình đ qu n lý và môi tr ng n i b ; Tình hình quan h gi a khách hàng và ngân hàng; Các nhân t nh h ng đ n ngành kinh t ; Các nhân t

nh h ng đ n ho t đ ng c a doanh nghi p Trong n m nhóm ch tiêu này, t tr ng

gi a các nhóm khác nhau nh ng l i không có s khác bi t gi a các ngành và các khách hàng Ví v nh nhóm ch tiêu quan h gi a khách hàng v i ngân hàng chi m 50% t ng s đi m phi tài chính Tuy nhiên, b ch tiêu phi tài chính đang áp d ng

t i ngân hàng c ng g p m t s h n ch nh :

• N u x p h ng đ i v i các KH m i giao d ch l n đ u l i không th cho đi m

đ i v i các ch tiêu n m trong nhóm này nh s d bình quân giao d ch ti n g i t i Eximbank, th i gian quan h tín d ng v i Eximbank; t tr ng doanh s chuy n ti n qua Eximbank trong t ng doanh thu,… l i không th áp d ng cho các khách hàng

m i

• B ch tiêu phi tài chính có nh ng bi n s thay đ i liên t c nh m c đ n

đ nh c a y u t đ u vào, đ u ra, kh n ng s n ph m b thay th trên th tr ng,… làm nh h ng đ n k t qu XHTD do s li u đ đánh giá KH ch mang tính th i

đi m và th i gian đánh giá bình quân 6 tháng/1 l n

• Ph thu c vào trình đ c a cán b th m đ nh và x p h ng Ch tiêu phi tài chính th ng đ c cán b th m đ nh cho đi m ch quan nên d d n đ n k t qu x p

h ng DN b sai l ch làm nh h ng đ n quy t đ nh cho vay

Phân tích b ng mô hình đ k t lu n v m c x p h ng S d ng đ ng th i ch tiêu tài chính và ch tiêu phi tài chính Các ch tiêu tài chính đ c ch m đi m d a trên ngành ngh và quy mô c a doanh nghi p th ng g m: ch tiêu thanh kho n, ch tiêu cân n , ch tiêu ho t đ ng và ch tiêu thu nh p V i m i ch tiêu có m t m c

đi m và tr ng s khác nhau Các ch tiêu phi tài chính th ng g m ch tiêu v kh

n ng tr n , uy tín giao d ch v i ngân hàng, l u chuy n ti n t … c bi t đ i v i

nh ng ch tiêu phi tài chính ph i đ c thi t k cài xen k đ đ m b o tính th ng

nh t trong quá trình đánh giá các ch tiêu và ph i đ c s d ng h t s c linh ho t, khách quan, phù h p v i t ng lo i hình doanh nghi p, t ng m t hàng kinh doanh

rà soát đ ch nh s a hoàn thi n h th ng c th : theo dõi tình tr ng tín d ng c a đ i

t ng đ c x p h ng đ đi u ch nh m c x p h ng, các thông tin đi u ch nh đ c

l u gi ; t ng h p k t qu x p h ng so sánh v i th c t r i ro x y ra kh n ng d báo c a h th ng XHTD đang áp d ng t i ngân hàng có chính xác ch a đ đi u

ch nh, b sung gi m b t các ch tiêu x p h ng và tr ng s c a t ng ch tiêu

1.2 Lý thuy t v h th ng XHTD

Tr c khi phát tri n các h th ng đánh giá tín d ng và c l ng r i ro tín

d ng thành nh ng mô hình toán h c và th ng kê, quy t đ nh c p tín d ng hoàn toàn

d a trên ph ng pháp xét đoán mang tính ch quan Ph ng pháp xét đoán s d ng

m i lo i thông tin liên quan đ n khách hàng mà các chuyên viên th m đ nh tín d ng

th y c n thi t cho quá trình xem xét cho vay Ph ng pháp này ngay t đ u đã b c

l các thi u sót nh :

- Ph ng pháp không đáng tin c y, ph thu c và phán đoán ch quan c a

m i cán b th m đ nh tín d ng

- Quy t đ nh có th thay đ i t ng i này sang ng i khác sau khi xem xét

h s khách hàng do m i c p xét duy t có cách đánh giá khách hàng khác nhau

- Không gi i quy t l ng l n h s phát sinh m t lúc do h n ch cán b th m

đ nh

- R i ro ch quan d dàng phát sinh nh làm sai quy trình xét tín d ng, th m

đ nh s sài,… d n đ r i ro tín d ng ti m n cao

Vì v y, khi có s phát tri n c a khoa h c th ng kê, nh ng ph ng pháp phân tích, phân l p, d báo dã nhanh chóng đ c ng d ng và b sung hi u qu cho

ph ng pháp truy n th ng t l ng hóa các ch s đ n d báo r i ro tín d ng Ngày nay, khoa h c th ng kê trong x p h ng tín d ng ti p t c phát tri n lên t m cao m i

c v chi u r ng và chi u sâu, t m c tiêu d báo và t i thi u hóa r i ro tín d ng

c a khách hàng sang m c tiêu t i đa hóa l i nhu n cho các ch n là ngân hàng

Nghiên c u đ a ra lý thuy t ba mô hình XHTD dành cho doanh nghi p

1.2.1 H th ng XHTD theo ch s Z c a Altman

Ch s Z là m t h th ng d báo kh n ng phá s n d a trên vi c nghiên c u

khá công phu m t s l ng l n các doanh nghi p đã c ph n hóa t i M , ra đ i n m

1968 Ch s Z là h th ng đ c c gi i h c thu t và gi i th c hành công nh n và

đ c s d ng r ng rãi trên th gi i Ch s Z k t n i 5 t s tài chính khác nhau d a

trên phân tích bi t s b i MDA Công th c c a ch s Z nh sau:

 S tr ng thành c a công ty c ng đánh giá qua t s này Các công ty m i thành l p có ch s này th p do ch a có th i gian đ tích l y l i nhu n

X 3 = EBIT/TTS

 EBIT: L i nhu n tr c thu và lãi

 TTS: T ng tài s n

 Theo Altman, t l này th hi n t t h n các th c đo t su t sinh l i, Do s

t n t i và kh n ng tr n c a công ty sau cùng đ u d a trên kh n ng t o ra

• N u 1.23 < Z' > 2.9: Doang nghi p n m trong vùng c nh báo, có th có nguy

Ch s Z (Ho c Z’ và Z”) càng cao, thì ng i vay có xác su t v n càng

th p t ng đ c ch s này c n ph i nâng cao n ng l c qu n tr , rà soát đ gi m

nh ng tài s n không ho t đ ng, ti t ki m chi phí, xây d ng th ng hi u ó chính

là s k t h p gián ti p nhi u y u t tài chính và phi tài chính trong mô hình m i t o

đ c ch s an toàn C n l u ý tr ng h p doanh nghi p ghi t ng v n ch s h u

đ ng th i ghi t ng n ph i thu ho c t ng kho n đ u t dài h n… đi u này làm t ng

ch s Z nên c n đi u ch nh s li u b t th ng tr c khi tính toán các ch tiêu

u đi m: k thu t đo l ng t ng đ i đ n gi n

Nh c đi m:

H th ng đ c xây d ng d a trên m u t ng đ i nh và ch d a trên các công ty M nên mô hình ch s Z là phù h p v i M ho c đ i v i m t s ngành c

th , không nh t thi t phù h p t i các n c khác nhau và các ngành khác nhau

H th ng này ch cho phép phân lo i nhóm KH vay có r i ro và không có r i

ro nh ng th c t m c đ r i ro tín d ng ti m n ng c a m i KH là khác nhau t m c

th p nh ch m tr lãi, không tr đ c lãi cho đ n m c m t hoàn toàn c v n và lãi

c a kho n vay

Các thông s ph n ánh t m quan tr ng c a các ch s trong công th c và b n thân các ch s đ c ch n không ph i là b t bi n, đ c bi t khi các đi u ki n kinh doanh c ng nh đi u ki n th tr ng tài chính đang thay đ i liên t c

H th ng không tính đ n m t s nhân t khó đ nh l ng nh ng có th đóng vai trò quan tr ng nh h ng đ n m c đ r i ro c a các kho n vay nh uy tín c a

KH, m i quan h lâu dài gi a KH và NH hay các y u t v mô nh s bi n đ ng

c a chu k kinh t

1.2.2 H th ng XHTD theo ph ng pháp chuyên gia

Nghiên c u th c nghi m c a Bina Lehmann (2003) đã so sánh hai mô hình

h i quy Logistic: m t không bao g m các nhân t m m và hai bao g m các nhân t

m m K t qu cho th y các nhân t m m th t s có kh n ng c i thi n kh n ng d báo r i ro tín d ng c a các công ty Các nhân t c ng đ c xem xét là t s tài chính và d li u tài kho n thanh toán c a các công ty vay n , các nhân t m m

đ c đ c p đ n là các ch tiêu phi tài chính Vi c XHTD trên c s k t h p các nhân t c ng và nhân t m m là ph ng pháp mà các t ch c XHTD hàng đ u th

gi i đang s d ng

Có th hình dung quy trình XHTD đ c th c hi n theo B ng 1.2

B ng 1.2: Quy trình XHTD theo ph ng pháp chuyên gia

1.2.3 H th ng XHTD theo theo m ng n ron th n kinh

Là m t k thu t phân tích khác đ xây d ng h th ng d báo M ng n ron

th n kinh có th b t ch c và nh n th c đ c các tr ng thái th c đ i v i d li u đ u vào không đ y đ ho c d li u v i m t s l ng bi n r t l n K thu t này đ c bi t phù h p v i mô hình d báo mà không có công th c toán h c nào đ c bi t đ miêu t m i quan h gi a các bi n đ u vào và đ u ra

H n n a r t h u d ng khi m c tiêu d báo là quan tr ng h n gi i thích K thu t này đòi h i d li u đ u vào l n, các ph ng pháp này c ng r t ph c t p và

ch a ph bi n n c ta Nhìn chung, các t ch c x p h ng tín d ng hàng đ u trên

th gi i g m Fitch, S&P, Moody's s d ng ch y u ph ng pháp chuyên gia, đánh giá m t cách toàn di n v n n kinh t , ngành và công ty Tuy nhiên, dù s d ng

ph ng pháp mô hình toán h c hay ph ng pháp chuyên gia, m i h th ng x p

h ng tín d ng đ u có m t s khuy t đi m nh t đ nh N u nh ph ng pháp đ nh

l ng c n s h tr c a các nhân t m m thì ph ng pháp chuyên gia, t thân đã

ch a đ ng r i ro do y u t ch quan trong x p h ng, k thu t m ng n -ron tuy kh c

ph c đ c khuy t đi m c a hai mô hình trên song đòi h i d li u đ u vào l n và

vi c xây d ng r t ph c t p Ph ng pháp xây d ng mô hình x p h ng tín d ng hay

r i ro tín d ng d a trên hàm Logistic là ph ng pháp phù h p đ i v i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam vì yêu c u m u không quá cao, ít ràng bu c v m t gi thi t, hi n đang đ c s d ng r ng rãi trên th gi i Do v y, các m c ti p theo s

đ c p đ n các y u t c n thi t đ xây d ng m t h th ng XHTD n i b d a trên

ph ng pháp chuyên gia

1 3 M t s h th ng x p h ng tín d ng đang đ c áp d ng t i các t ch c XHTD qu c t và t i NHTM Vi t Nam

1 3.1 H th ng x p h ng tín d ng c a Moody’s và S&P

Moody’s Investors Service (Moody’s) và Standard & Poor's (S&P) là hai t

ch c tín nhi m có uy tín và lâu đ i t i M và c ng là nh ng t ch c tiên phong trong l nh v c x p h ng tín d ng trên th gi i, sau đó có thêm Fitch Investors Service Ngày nay, các t ch c tín nhi m này c a M ho t đ ng trên các th tr ng

tài chính l n và c nh ng th tr ng m i n i trên toàn c u K t qu x p h ng tín

d ng c a các t ch c này đ c đánh giá r t cao

Ph ng pháp x p h ng tín d ng c a Moody’s t p trung vào b n l nh v c chính là đánh giá môi tr ng ngành, đánh giá tình hình tài chính, đánh giá ho t

đ ng s n xu t kinh doanh, đánh giá kh n ng qu n tr doanh nghi p chú tr ng vào

qu n tr r i ro và ki m soát n i b i v i Moody's x p h ng ch t l ng công c

n dài h n c a doanh nghi p cao nh t t Aaa sau đó th p d n đ n C đ c th hi n

trong B ng 1.3 So v i Moody's thì h th ng ký hi u x p h ng công c n dài h n

c a S&P có thêm ký hi u r, n u ký hi u x p h ng doanh nghi p có kèm thêm ký

hi u này có ngh a c n chú ý nh ng r i ro phi tín d ng có liên quan

B ng 1.3: H th ng ký hi u x p h ng công c n dài h n c a Moody’s

1 3.2 H th ng XHTD c a Ernst & Young

Công ty TNHH Emst & Young Vi t Nam (E&Y) là t ch c ki m toán có xây

d ng h th ng XHTD riêng ph c v cho vi c đánh giá x p h ng khách hàng đ c

ki m toán các ch tiêu tài chính s d ng trong đánh giá x p h ng doanh nghi p c a E&Y g m m i m t ch tiêu đánh giá có s a đ i so v i h ng d n c a Ngân hàng nhà n c nh trình bày trong B ng 1.4 dùng đ x p lo i kh n ng tài chính theo

n m m c t t, t ng đ i t t, trung bình, d i trung bình và x u

B ng 1.4: Các ch tiêu ch m đi m tài chính doanh nghi p c a E&Y

Ch tiêu thanh kho n Kh n ng thanh toán hi n hành

Kh n ng thanh toán nhanh

Ch tiêu ho t đ ng Vòng quay hàng t n kho

Vòng quay các kho n ph i thu

Hi u su t s d ng tài s n c đ nh

Ch tiêu cân n T ng n ph i tr / T ng tài s n

N dài h n/v n ch s h u

Ch tiêu thu nh p L i nhu n t ho t đ ng kinh doanh/Doanh thu thu n

L i nhu n sau thu /v n ch s h u

L i nhu n sau thu /t ng tài s n bình quân EBIT/Lãi vay ph i tr

(Ngu n: Công ty TNHH Ernst & Young Vi t Nam)

Các ch tiêu phi tài chính g m n m nhóm (kh n ng tr n t l u chuy n ti n

t , trình đ qu n lý và môi tr ng n i b , quan h v i ngân hàng, các nhân t bên

ngoài, và các đ c đi m ho t đ ng c a doanh nghi p) s d ng đ đánh giá tình hình

tr n ngân hàng theo ba m c t t, trung bình, x u Cách tính đi m các ch tiêu phi tài chính c a E&Y r t ph c t p, thang đi m và các m c đánh giá t ng ch tiêu không đ ng nh t v i nhau Doanh nghi p đ c x p h ng theo n m nhóm phân lo i

T t N đ tiêu N c n chú ý N d i tiêu chu n

T ng đ i t t N c n chú ý N d i tiêu chu n N d i tiêu chu n Trung bình N d i tiêu chu n N d i tiêu chu n N nghi ng

D i trung bình N d i tiêu chu n N nghi ng N có kh n ng m t v n

X u N nghi ng N có kh n ng m t

v n N có kh n ng m t v n

(Ngu n: Công ty TNHH Ernst & Young Vi t Nam)

1.3.3 H th ng XHTD c a Ngân hàng u T Phát tri n Vi t Nam (BIDV)

Ngân hàng u t và Phát tri n Vi t Nam là m t trong các ngân hàng tiên phong trong vi c th c hi n ch m đi m khách hàng H th ng x p h ng tín d ng c a BIDV đ c th c hi n d a trên nguyên t c h n ch t i đa nh h ng ch quan c a các ch tiêu tài chính b ng cách thi t k các ch tiêu phi tài chính và cung c p h ng

d n chi ti t cho vi c tính toán ây là m t trong nh ng NHTM t i Vi t nam đi đ u trong áp d ng phân lo i n theo i u 7 c a Quy t đ nh 493/2005/Q -NHNN

H th ng x p h ng tín d ng c a BIDV còn phân lo i doanh nghi p theo ba nhóm là doanh nghi p nhà n c, doanh nghi p có v n đ u tu n c ngoài, và doanh nghi p khác đ tính đi m tr ng s các ch tiêu phi tài chính Và phân lo i doanh nghi p theo hai lo i là doanh nghi p đã đ c ki m toán và doanh nghi p ch a đ c

ki m toán theo b ng 1.6

B ng l.6: B ng tính tr ng s ch tiêu tài chính và phi tài chính t i BIDV

Ch tiêu BCTC đ c ki m toán BCTC ch a đ c ki m

toán

(Ngu n: Ngân hàng đ u t và phát tri n Vi t Nam)

Doanh nghi p đ c phân lo i theo ba nhóm quy mô l n, v a và nh M i nhóm quy mô s đ c ch m đi m theo h th ng g m m i b n ch tiêu tài chính

t ng ng v i b n nhóm ngành nông - lâm - ng nghi p, th ng m i d ch v , xây

d ng, công nghi p

H th ng ch tiêu tài chính

Nhóm ch tiêu thanh kho n: Kh n ng thanh toán hi n hành, kh n ng

thanh toán nhanh, kh n ng thanh toán t c th i

Nhóm ch tiêu ho t đ ng: Vòng quay v n l u đ ng, vòng quay hàng t n

kho, vòng quay các kho n ph i thu, hi u su t s d ng tài s n c đ nh

Nhóm ch tiêu cân n : T ng n so v i t ng tài s n, n dài h n so v i v n

ch s h u

Nhóm ch tiêu thu nh p: L i nhu n g p so v i doanh thu thu n, l i nhu n

t ho t đ ng kinh doanh so v i doanh thu thu n, l i nhu n sau thu so v i v n ch

s h u, l i nhu n sau thu so v i t ng tài s n bình quân, l i nhu n tr c thu và lãi vay so v i chi phí tr lãi

H th ng ch tiêu phi tài chính trong mô hình

H th ng g m b n m i ch tiêu đánh giá thu c n m nhóm g m kh n ng tr

n t l u chuy n ti n t , trình đ qu n lý, quan h v i ngân hàng, các nhân t bên ngoài, các đ c đi m ho t đ ng khác nh trình bày t i B ng 1.7

B ng 1.7 : i m tr ng s các ch tiêu phi tài chính ch m đi m XHTD doanh nghi p c a BIDV

Ch tiêu phi tài chính

Doanh nghi p Nhà n c

Doanh nghi p

có v n đ u t

n c ngoài

Doanh nghi p khác

(Ngu n : Ngân hàng đ u t và phát tri n Vi t Nam)

C n c vào t ng đi m đ t đ c đã nhân tr ng s nh đã trình bày nêu trên, doanh nghi p đ c XHTD theo 10 nhóm gi m d n t AAA đ n D theo nh b ng 1.8

B ng l.8: H th ng ký hi u x p h ng doanh nghi p c a BIDV

i m X p h ng ánh giá x p h ng doanh nghi p

nhi u r i ro ti m n có th tác đ ng gi m kh n ng tr n 65-69 B Có nhi u nguy c m t kh n ng tr n

60-64 CCC ang b suy gi m kh n ng tr n Trong tr ng h p có

các y u t b t l i x y ra thì nhi u kh n ng s không tr

đ c n

55-59 CC ang b suy gi m nhi u kh n ng tr n

35-54 C ang th c hi n các th t c phá s n ho c các đ ng thái

t ng t nh ng vi c tr n v n đ c duy trì

< 35 D M t kh n ng tr n , các t n th t đã th c s x y ra

(Ngu n : Ngân hàng đ u t và phát tri n Vi t Nam)

1.3.4 H th ng XHTD c a Ngân hàng TMCP Ngo i Th ng Vi t Nam (Vietcombank)

Vietcombank đã tri n khai xây d ng h th ng ch m đi m khách hàng t n m

2003 theo t v n c a World Banh và ch nh s a trên c s phù h p v i n n kinh t Nguyên t c tính đi m c a h th ng mà Vietcombank đang áp d ng là tính đi m ban

đ u c a m i ch tiêu đánh giá theo đi m ng v i m c ch tiêu g n nh t mà th c t khách hàng đ t đ c i m dùng đ t ng h p x p h ng tín d ng là tích s gi a

đi m ban đ u và tr ng s c a t ng ch tiêu, nhóm ch tiêu

H th ng ch m đi m g m 02 ph n là ch m đi m đ nh l ng theo các ch s tính toán tr c ti p t BCTC c a doanh nghi p, và ch m đi m đ nh tính trên c s đánh giá c a ngân hàng v các m t c a doanh nghi p Thông tin dùng đ ch m đi m doanh nghi p là BCTC n m g n nh t, thông tin phi tài chính c p nh t đ n th i đi m

ch m Các ch tiêu và nhóm ch tiêu có tr ng s khác nhau tùy theo m c đ quan

tr ng c a t ng ch tiêu Nh ng doanh nghi p n u có báo cáo tài chính đã ki m toán thì s đ c c ng thêm 6 đi m vào t ng đi m các ch tiêu tài chính và phi tài chính

đã nhân tr ng s T ng đi m cu i cùng đ c nhân v i tr ng s B ng 1.9

B ng 1.9: i m tr ng s các ch tiêu tài chính và phi tài chính ch m đi m XHTD doanh nghi p c a Vietcombank

i m th ng báo cáo tài

chính đ c ki m toán + 6 đi m + 6 đi m + 6 đi m

(Ngu n : Ngân hàng TMCP Ngo i th ng Vi t nam)

H th ng ch tiêu tài chính

Các ch tiêu tài chính đ c đánh giá d a theo khung h ng d n c a NHNN

và có đi u ch nh các h s th ng kê ngành cho phù h p v i thông tin tín d ng c a Vietcombank, m i ch tiêu đánh giá có n m kho ng giá tr chu n t ng ng là n m

m c đi m 20, 40, 60, 80, 100 (đi m s ban đ u) i m theo tr ng s là tích gi a

đi m s ban đ u và tr ng s t ng ng Nguyên t c cho đi m t ng ch tiêu là ch s

th c t g n v i tr s nào nh t thì cho đi m theo t ng tr s đó; n u ch s th c t

n m gi a 2 ch s thì l y lo i th p h n (thang đi m th p h n) Ch m đi m các ch tiêu phi tài chính bao g m n m nhóm v i 25 ch tiêu, m i ch tiêu đánh giá có n m kho ng giá tr chu n t ng ng là 5 m c đi m 4, 8, 12, 16, 20 (đi m ban đ u) T ng

đi m phi tài chính đ c t ng h p theo b ng 1.10

B ng 1.10: H ng d n tính toán m t s ch tiêu phân tích tài chính trong ch m

đi m XHTD doanh nghi p c a Vietcombank

STT Ch tiêu n v Công th c tính Ghi chú

I Ch tiêu thanh kho n

1 Kh n ng thanh kho n L n Tài s n l u đ ng/ n ng n h n

2 Kh n ng thanh toán nhanh L n (Tài s n l u đ ng - hàng t n

5 Doanh thu/ t ng tài s n L n Doanh thu thu n/ T ng tài s n

8 T ng thu nh p tr c thu / doanh

T ng thu nh p tr c thu / doanh thu

9 T ng thu nh p tr c thu / t ng

T ng thu nh p tr c thu / t ng tài s n bình quân

10 T ng thu nh p tr c thu /ngu n

T ng thu nh p tr c thu /ngu n v n ch s h u bình quân

V Dòng ti n

11 H s kh n ng tr 1ãi L n L i nhu n thu n t ho t đ ng

kinh doanh/ Lãi vay đã tr

h n

(Ngu n : Ngân hàng TMCP Ngo i th ng Vi t Nam)

H th ng ch tiêu phi tài chính

Ch m đi m các ch tiêu phi tài chính bao g m n m nhóm v i hai m i l m

ch tiêu, m i ch tiêu đánh giá có n m kho ng giá tr chu n t ng ng là n m m c

đi m 4, 8, 12, 16, 20 ( i m ban đ u), T ng đi m phi tài chính đ c t ng h p theo

nh b ng 1.11

B ng 1.11: i m tr ng s các ch tiêu phi tài chính đ XHTD doanh nghi p c a Vietcombank

Các y u t phi tài chính

Doanh nghi p Nhà n c

Doanh nghi p khác

u t n c ngoài

(Ngu n : Ngân hàng TMCP Ngo i th ng Vi t Nam)

C n c t ng đi m đ t đ c cu i cùng đã nhân v i tr ng s , các doanh nghi p

đ c XHTD theo m i lo i t ng ng m c đ r i ro t ng d n t AAA (Có m c đ

r i ro th p nh t) đ n D (Có m c đ r i ro cao nh t) nh trình bày trong B ng 1.12

B ng 1.12: H th ng ký hi u XHTD doanh nghi p c a Vietcombank

i m X p lo i ánh giá x p h ng doanh nghi p

> 92,3 AAA

Ti m l c m nh, n ng l c qu n tr t t, ho t đ ng hi u qu , tri n v ng phát tri n, thi n chí t t R i ro th p nh t, u tiên đáp ng t i đa nhu

c u tín d ng v i m c u đãi v lãi su t, có th áp d ng cho vay không

đ m b o, có thi n chí R i ro th p u tiên đáp ng nhu c u tín d ng

Không yêu c u cao v bi n pháp đ m b o ti n vay

69,6 - 77,1 BBB

Ho t đ ng hi u qu , có tri n v ng phát tri n Có m t s h n ch v tài chính và qu n lý R i ro trung bình Có th m r ng tín d ng H n ch

áp d ng các đi u ki n u đãi ánh giá k v chu k kinh t và tính

hi u qu khi cho vay dài h n

62,0 - 69,5 BB

Ho t đ ng hi u qu th p Ti m l c tài chính và n ng l c qu n lý trung bình R i ro trung bình Có th g p khó kh n khi các đi u ki n kinh t

b t l i kéo dài H n ch m r ng tín d ng, ch t p trung tín d ng ng n

thi

39,2 - 46,7 CC Ho t đ ng hi u qu th p, tài chính không đ m b o, trình đ qu n lý

kém R i ro cao

31,6 - 39,1 C

B thua l và ít có kh n ng hôi ph c, tình hình tài chính kém, kh n ng

tr n không đ m b o R i ro r t cao Có nhi u kh n ng không thu h i

đ c n vay T p trung thu h i n , k c x lý s m tài s n đ m b o

Xem xét đ a ra tòa kinh t

<31,6 D

Thua l nhi u n m, tài chính không lành m nh, qu n lý y u kém c

bi t r t r i ro Có nhi u kh n ng không thu h i đ c n vay Tìm m i

bi n pháp đ thu h i n , x lý s m tài s n đ m b o Xem xét đ a ra tòa

kinh t

(Ngu n : Ngân hàng TMCP Ngo i th ng Vi t Nam)

1 3.5 H th ng XHTD c a Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB)

H th ng x p h ng tín d ng n i b DN t i ACB bao g m hai h th ng:

H th ng ch m đi m ph c v cho xét duy t: nh m đánh giá r i ro khách

hàng DN đ ng th i ph c v v cho vi c xét duy t h s tín d ng; k t qu XHTD

c ng là c n c đ NH đ a ra quy t đ nh tín d ng và xây d ng chính sách khách hàng

H th ng ch m đi m ph c v cho phân lo i n : là công c đ th c hi n

phân lo i n theo thông l qu c t , tính toán và trích l p d phòng đ x lý r i ro tín

d ng trong ho t đ ng NH

H th ng x p h ng tín d ng n i b cho doanh nghi p c a ngân hàng phân

lo i n theo ph ng pháp đ nh tính và đ nh l ng trong hai ph n: tài chính và phi tài chính

H th ng ch tiêu tài chính

Nhóm các ch tiêu tài chính đ c phân thành 04 nhóm: Ch tiêu thanh kho n,

ch tiêu ho t đ ng, ch tiêu cân n và ch tiêu thu nh p

H th ng ch tiêu phi tài chính

Nhóm các ch tiêu phi tài chính đ c phân thành các nhóm theo b ng 1.13

B ng 1.13: Nhóm các ch tiêu phi tài chính theo mô hình XHTD t i ACB

I Kh n ng tr n c a DN

Kh n ng tr n g c trung và dài h n, kh n ng tr n g c trung và dài h n đ i v i

ph n v n vay cho ho t đ ng s n xu t kinh doanh, phân tích báo cáo l u chuy n ti n

t , ngu n tr n c a KH theo đánh giá c a CBTD trong quý t i

II Trình đ qu n lý và môi tr ng n i b

Lý l ch t pháp c a ng i đ i di n DN ho c k toán tr ng, kinh nghi m chuyên môn, trình đ h c v n c a ng i tr c ti p qu n lý DN, n ng l c đi u hành c a

ng i qu n lý DN theo đánh giá c a CBTD, quan h c a Ban lãnh đ o đ i v i các

c quan ch qu n, các c p b ngành có liên quan, tính nh y bén c a Ban lãnh đ o

đ i v i s thay đ i c a th tr ng theo đánh giá c a CBTD, ghi chép s sách k toán, t ch c phòng ban, s phân tách trách nhi m quy n l c trong ban lãnh đ o,

thi t l p các quy trình ho t đ ng và ki m soát n i b , môi tr ng nhân s n i b theo đánh giá c a CBTD, m c tiêu, k ho ch kinh doanh c a DN trong 1- 3 n m t i

III Quan h v i Ngân hàng

S l n c c u n và chuy n n quá h n t i ACB, l ch s quan h v i các cam k t ngo i b ng, thi n chí tr n KH theo đánh giá c a cán b th m đ nh, tình hình cung

c p thông tin c a KH theo yêu c u c a ACB trong 12 tháng qua

IV Các nhân tô nh h ng đ n ngành

Tri n v ng c a ngành t i th i đi m đánh giá, kh n ng gia nh p th tr ng, tính n

đ nh c a y u t đ u vào nh h ng chính đ n ngành, các chính sách c a Nhà n c,

r i ro gián đo n s n xu t do đi u ki n t nhiên

V Các y u t nh h ng đ n ho t đ ng c a DN

S ph thu c các y u t đ u vào và đ u ra, kh n ng s n ph m b đào th i, ROE bình quân 3 n m, s n m ho t đ ng c a DN trong ngành, m ng l i thu mua và tiêu

th s n ph m

T ng đi m k t h p c a ch tiêu tài chính và phi tài chính s giúp xác đ nh

m c phân lo i khách hàng cho vay theo b ng 1.14

i m c a KH = ( i m các ch tiêu tài chính * tr ng s ph n tài chính)

+ ( i m các ch tiêu phi tài chính * tr ng s ph n phi tài chính)

B ng l.14: X p h ng KH và phân lo i n sau khi XHTD t i ACB

Kinh nghi m c a c:

Các ngân hàng c s d ng h th ng suy lu n logic ki u xo n c (fuzzy logic system) trong x p h ng tín nhi m các doanh nghi p vay v n t i ngân hàng mình Theo ph ng pháp này, các ch tiêu đ nh l ng ph n ánh r i ro kinh doanh và

r i ro tài chính c a doanh nghi p s đ c gán cho nhi u kh n ng khác nhau (cao - trung bình - th p; t t - x u,…) tùy vào nh n đ nh c a các chuyên gia v m c đ c a các ch tiêu này Ch ng h n nh t c đ t ng tr ng doanh thu c a doanh nghi p có

th g n li n v i hai kh n ng: r i ro c a doanh nghi p đang gi m xu ng nh ng c ng

có th là r i ro đang t ng lên (vì ph thu c vào chu k s ng c a s n ph m,…) Do

đó ch tiêu t c đ t ng tr ng doanh thu s đ c gán cho hai kh n ng là t t và x u Các kh n ng khác nhau c a các ch tiêu đ nh l ng sau đó s đ c phân tích k t

h p v i nhau theo mô hình c u trúc If/then M c tiêu c a vi c phân tích này là

nh m ch n ra đ c nh ng ch tiêu đ nh l ng ph n ánh rõ ràng nh t đ n r i ro t ng

th c a doanh nghi p Các ch tiêu đ nh l ng đ c ch n ra s đ c ngân hàng đi u

ch nh giá tr b ng ph ng pháp thích h p và sau đó s d ng k t h p v i các ch tiêu

đ nh tính v r i ro kinh doanh và r i ro tài chính đ phân tích x p h ng tín nhi m doanh nghi p

Kinh nghi m c a M :

T i M hi n có hai đ nh m c tín nhi m n i ti ng nh t và c ng lâu đ i nh t

th gi i, đó là Standard & Poor’s và Moody’s Ngoài hai t ch c trên, n m 1982, Duff and Phelps tr thành đ nh m c tín nhi m l n nh t t i M và đ c gia nh p t

ch c NRSRO (T ch c th ng kê x p h ng c p qu c gia – Nationally Recognised Statistical Rating Organization) Ngày nay các t ch c đ nh m c tín nhi m c a M

đã x p h ng cho hàng lo t các công c n đ c giao d ch trên th tr ng công c ng

c ng nh t nhân V i ti n trình toàn c u hoá th tr ng ch ng khoán, các t ch c

đ nh m c tín nhi m c a M ho t đ ng các th tr ng tài chính l n trên th gi i

c ng nh r t nhi u th tr ng ch ng khoán m i n i

Vi c đánh giá và x p h ng công ty do các t ch c đ nh m c tín nhi m M

ti n hành c ng t p trung vào 03 l nh v c chính :

(1) ánh giá môi tr ng ngành;

(2) ánh giá tình hình tài chính;

(3) ánh giá ho t đ ng s n xu t kinh doanh

Tuy nhiên ngoài ba l nh v c nói trên, các t ch c đ nh m c tín nhi m t i M còn đánh giá x p h ng m t l nh v c th t , đó là kh n ng qu n lý c a công ty

Vi c đánh giá ch t l ng qu n lý t p trung vào vi c xem xét c c u t ch c

c a công ty, các đ c đi m trong ho t đ ng qu n lý, ph ng pháp ki m soát r i ro,

h th ng công ngh thông tin, quy trình qu n lý và ki m soát n i b c ng nh ch t

ch a th xây d ng đ c m t h th ng ch tiêu th ng nh t cho Vi t Nam Ngoài ra,

ho t đ ng x p h ng tín d ng c ng đòi h i nh ng chuyên gia phân tích có kinh nghi m, có t m nhìn sâu trong l nh v c tài chính ngân hàng, do đó, các s n ph m

x p h ng tín d ng v n còn khá m i v i th tr ng tài chính Vi t Nam

- Thái đ khách quan khi XHTD: Các NHTM Vi t Nam v n đang trong

quá trình xây d ng, hoàn thi n và đ a vào s d ng các h th ng tiêu chu n x p

h ng tín d ng n i b Vi c x p h ng này ch y u nh m ph c v quá trình th m

đ nh, ra quy t đ nh c p tín d ng và th ng là nh ng thông tin n i b , không ph

bi n ra bên ngoài Vì v y, có th d n đ n nh ng k t lu n thi u chính xác do thông tin không đ y đ , ho c mang n ng y u t ch quan Theo th ng kê, có kho ng 75% các NHTM Vi t Nam v n áp d ng h th ng đo l ng r i ro đ nh tính truy n

th ng và h u nh các NHTM ch a xây d ng và hoàn thi n đ c h th ng x p h ng tín d ng n i b theo khuy n ngh c a Basel II; ch a đ n 25% các NHTM đã và đang b sung h th ng đ nh l ng đ đo l ng r i ro Hi n nay, trong h th ng các NHTM Vi t Nam đã có m t s NHTM áp d ng h th ng x p h ng tín d ng doanh nghi p nh Ngân hàng Công th ng Vi t Nam, Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam, Ngân hàng u t và Phát tri n Vi t Nam, Ngân hàng Quân đ i… Ph n l n các h th ng x p h ng tín d ng c a các ngân hàng đ u xây d ng d a trên y u t kinh nghi m do v y đ chính xác trong c tính xác su t v n c a khách hàng

th ng không cao

- Thông tin rõ ràng, minh b ch: Thông qua vi c thu th p các thông tin tài

chính, phi tài chính… c a khách hàng đ ph c v cho quá trình x p h ng tín d ng

c a khách hàng, ngân hàng có th đánh giá c b n v m c đ r i ro c a khách hàng, sàng l c đ c khách hàng t t đ ph c v cho vi c ra quy t đ nh c p tín d ng, không

c p tín d ng ho c c p tín d ng v i các đi u ki n c th ; đ ng th i đây c ng là c s

đ ngân hàng có th t p trung vào các đ c đi m riêng c a khách hàng đ có bi n pháp qu n lý tín d ng có hi u qu Nh v y, x p h ng tín d ng giúp các NHTM xây

d ng đ c h th ng đ ng b , th ng nh t v c s d li u khách hàng đ NHTM hình thành h th ng thông tin qu n lý khách hàng, h th ng thông tin v c c u và

ch t l ng tín d ng… ng th i, x p h ng tín d ng c ng là công c h tr cho NHTM trong vi c duy trì và phát tri n m t c c u khách hàng b n v ng, t đó phát tri n m ng l i khách hàng có uy tín và ch t l ng, phát tri n chi n l c marketing

nh m h ng t i các khách hàng có ít r i ro

nâng cao ch t l ng tín d ng, đ m b o an toàn trong ho t đ ng tín d ng,

đ i v i m i NHTM, h th ng x p h ng tín d ng n i b đ đ nh d ng và đo l ng các r i ro tín d ng c n đ c th c hi n th ng nh t, t p trung, hi u qu trong su t quá trình c p tín d ng và qu n lý kho n vay t H i s chính t i t t c các đ n v kinh doanh c a ngân hàng, nh m đáp ng t t các yêu c u v m c tiêu an toàn, hi u qu

và qu n lý r i ro c a toàn h th ng NHTM đó