Luận văn Thạc sĩ Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi điều chỉnh thu nhập nhằm giảm thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp Trương hợp các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH  TR NăTH ăTUY TăHOA NGUY Nă ỊNHăHỐNG NH PăNH MăGI MăTHU ăTHUăNH PăDOANHăNGHI PăPH Iă N P:ăTR NGăH PăCỄCăCỌNGăTYăNIểMăY TăTRểNăTH ă LU NăV NăTH C

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH



TR NăTH ăTUY TăHOA NGUY Nă ỊNHăHỐNG

NH PăNH MăGI MăTHU ăTHUăNH PăDOANHăNGHI PăPH Iă

N P:ăTR NGăH PăCỄCăCỌNGăTYăNIểMăY TăTRểNăTH ă

LU NăV NăTH CăS

PGS.TS.ăVẪăV NăNH

N mă2014



TR NăTH ăTUY TăHOA

R NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH

NH PăNH MăGI MăTHU ăTHUăNH PăDOANHăNGHI PăPH Iă

N P:ăTR NGăH PăCỄCăCỌNGăTYăNIểMăY TăTRểNăTH ă

Chuyên ngành: Tài chính ậ Ngân hàng

Mưăs :ă60340201

LU NăV NăTH CăS

PGS TS.ăBỐIăTH ăMAIăHOĨI PGS TS.ăVẪăV NăNH

N mă2014

Tôi xin cam đoan các n i dung, ph ng pháp phơn tích vƠ k t lu n đ c trình bƠy trong lu n v n nƠy lƠ k t qu c a nh ng n l c c a riêng tôi Các s li u s

d ng trong lu n án lƠ trung th c vƠ đ c thu th p t các ngu n d li u đ c ki m

ch ng, khách quan Các ngu n tƠi li u tham kh o đ c trích d n rõ rƠng

Tácăgi ălu năv n

Tr năTh ăTuy tăHoa

M căl c

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c các b ng, s đ , bi u đ vƠ hình v

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 S c n thi t c a đ tƠi 1

1.2 M c tiêu nghiên c u/ Cơu h i nghiên c u 2

1.3 Ph ng pháp nghiên c u 2

1.4 D li u, qui trình vƠ mô hình nghiên c u 2

1.4.1 D li u 2

1.4.2 Quy trình vƠ mô hình nghiên c u 2

1.5 Nghiên c u tr c đơy v đi u ch nh thu nh p vƠ thu TNDN 5

1.5.1 Trong n c 5

1.5.2 N c ngoƠi 7

1.6 D ki n k t c u lu n v n 12

CH NG 2: I U CH NH THU NH P VÀ CÁC NHỂN T NH H NG N I U CH NH THU NH P NH M GI M THU TNDN PH I N P 13

2.1 i u ch nh thu nh p 13

2.1.1 Khái ni m 13

2.1.2 Cách ph ng pháp đo l ng, d đoán đi u ch nh thu nh p 16

2.1.3 Cách th c đi u ch nh thu nh p 19

2.2 Thu TNDN 21

2.2.1 Khái ni m 21

2.2.2 Xác đ nh thu nh p tính thu 22

2.3 M i quan h gi a đi u ch nh thu nh p vƠ thu TNDN 23

2.4 Các nhơn t nh h ng đ n vi c s d ng đi u ch nh thu nh p nh m m c

tiêu gi m thu TNDN ph i n p 24

2.4.1 ng c thúc đ y s d ng đi u ch nh thu nh p 24

2.4.2 Các nhơn t nh h ng đ n đi u ch nh thu nh p 27

2.4.3 Mô hình nghiên c u 30

K T LU N CH NG 2 35

CH NG 3: KI M NH CÁC NHỂN T NH H NG N VI C S D NG I U CH NH THU NH P NH M GI M THU TNDN PH I N P 36

3.1 Ch n m u vƠ d li u 36

3.1.1 Ch n m u 36

3.1.2 Quy trình thu th p vƠ x lý s li u 38

3.2 Ki m đ nh mô hình 40

3.2.1 Xác đ nh các giá tr bi n Y 40

3.2.2 Phơn tích t ng quan vƠ h i quy 41

3.2.3 BƠn lu n k t qu th c nghi m vƠ so sánh v i các k t qu nghiên c u tr c đơy 48

K T LU N CH NG 3 51

CH NG 4: K T LU N VÀ CÁC KHUY N NGH CHệNH SÁCH 52

4.1 K t lu n 52

4.2 Khuy n ngh 52

4.2.1 B sung các ch tiêu xác đ nh r i ro vƠo ng d ng TPR 52

4.2.2 S d ng các tín hi u khi th c hi n thanh, ki m tra t i đ n v 58

4.2.3 Th c hi n phơn tích xác đ nh m c đ đi u ch nh thu nh p 59

K T LU N CH NG 4 61

K T LU N 62 Danh m c tƠi li u tham kh o

Ph l c

Danhăm căcácăch ăvi tăt t

BCTC : Báo cáo tài chính

CEO : Giám đ c đi u hƠnh

DN : Doanh nghi p

DNNN : Doanh nghi p NhƠ n c

DNTN : Doanh nghi p t nhơn

vt : n v tính

TNN : u t n c ngoƠi

GTGT : Giá tr gia t ng

HNX : S giao d ch ch ng khoán HƠ N i

HOSE : S giao d ch ch ng khoán Tp.H Chí Minh IAS : Chu n m c k toán qu c t

Danhăm căcácăb ng,ăs ăđ ,ăbi uăđ ăvƠăhìnhăv

Danhăm căcácăb ng

B ng 1.1: Th ng kê các nghiên c u v đi u ch nh thu nh p vƠ thu TNDN 7

B ng 2.1: T ng h p các nhơn t nh h ng đ n đi u ch nh thu nh p 27

B ng 2.2: B ng l a ch n các nhơn t nghiên c u 29

B ng 3.1: Th ng kê s l ng vƠ giá tr v n hóa th tr ng 36

B ng 3.2: Th ng kê theo sƠn vƠ ngƠnh ngh các công ty kh o sát 37

B ng 3.3: Xác đ nh giá tr Y 41

B ng 3.4: Mư hóa l i các bi n vƠ k v ng t ng quan 42

B ng 3.5: Th ng kê mô t các bi n 44

B ng 3.6: T ng quan gi a các bi n 45

B ng 3.7: K t qu ki m đ nh Wald các h s h i quy 46

B ng 3.8: B ng phơn tích d báo chính xác c a mô hình 47

B ng 4.1: B tiêu chí do T ng c c thu ban hƠnh 54

B ng 4.2: B tiêu chí do C c thu Tp H Chí Minh ban hƠnh 55

B ng 4.3: Trình bƠy t ng quan s li u 58

Danhăm căcácăhìnhăv ,ăs ăđ Hình 2.1: Xác đ nh thu nh p tính thu 22

Hình 2.2: Mô hình nghiên c u 30

Hình 3.1: Mô hình h i quy 45

CH NGă1:ăGI IăTHI U

1.1 S ăc năthi tăc aăđ ătƠi

i u ch nh thu nh p (Earnings Managment) đư đ c các doanh nghi p trên

th gi i s d ng ph bi n v i nhi u m c đích khác nhau, trong đó có m c đích tránh thu , tr n thu (Verbruggen, J Christaens, and K Milis, 2008) M i quan

h gi a đi u ch nh thu nh p v i tuơn th thu c a các doanh nghi p đư đ c nghiên

c u vƠ xác đ nh (Peter D Wysocki, 2003) Vi t Nam, trên th c t , trong quá trình thanh - ki m tra thu t i DN, hƠnh vi đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p đư đ c các cán b thanh - ki m tra thu l u ý th ng xuyên,

nh ng ch d ng m c d a vƠo kinh nghi m, ch a đ c nghiên c u m t cách

nghiêm túc, bƠi b n Hi n nay, v i m c tiêu qu n lý hi u qu , ngƠnh thu đang trong quá trình hoƠn ch nh b tiêu chí r i ro đ khoanh vùng đ i t ng, ph c v cho công tác l p k ho ch thanh - ki m tra hƠng n m Vi c v n d ng k t qu c a các nghiên c u trên th gi i vƠo th c t t i Vi t Nam đ đo l ng các nhơn t nh

h ng đ n hƠnh vi đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p s góp

ph n phát hi n thêm các d u hi u r i ro kê khai thi u thu TNDN ph i n p, đ

xu t b sung vƠo b tiêu chí r i ro c a ngƠnh lƠ m t vi c c n thi t, có ý ngh a thi t

th c trong công tác qu n lý thu

V i nh ng lý do trên, tác gi đư ch n đ tƠi ắCác nhân t nh h ng đ n

hành vi đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p: Tr ng h p các công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t NamẰ đ nghiên c u

1.2 M cătiêuănghiên c u/Cơuăh iănghiênăc u

M c tiêu c a đ tƠi lƠ xác đ nh các nhơn t nh h ng đ n hƠnh vi đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p Qua đó, đ a ra m t s khuy n ngh

nh m hoƠn thi n b tiêu chí xác đ nh đ i t ng thanh tra, ki m tra thu

nghi p nƠo b truy thu thu mƠ có hƠnh vi đi u ch nh thu nh p thì mư hóa nh n giá

tr 1, còn l i s nh n giá tr 0

D a vƠo các nghiên c u tr c đơy (Verbruggen, J Christaens, and K Milis,

2008), có r t nhi u nhơn t tác đ ng đ n hƠnh vi đi u ch nh thu nh p Tuy nhiên,

v i m c tiêu nghiên c u các nhơn t nh h ng đ n đi u ch nh thu nh p nh m lƠm

gi m thu TNDN ph i n p vƠ s s n có c a các d li u công b c a ngƠnh thu

v các đ t thanh, ki m tra tác gi l c ra 09 nhơn t nh h ng đ n s d ng đi u

ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p T 09 nhơn t nƠy tác gi chi

ti t thƠnh 10 bi n quan sát, c ng thêm d a trên nghiên c u c a Holland và Jackson (2003), John Phillips, Morton Pincus và Sonja Olhoft Rego (2003), tác gi b sung thêm bi n chi phí thu TNDN hoưn l i Nh v y t ng c ng có 11 bi n quan sát vƠ

tác gi s s d ng ph ng pháp đ nh l ng đ l ng hóa các nhơn t tác đ ng, xác đ nh mô hình t ng quan đ đi đ n các k t lu n

Mô hình nghiên c u đ xu t:

Y it = a + b1X1it +…. + b11X11it + eitTrong đó:

- Yit: Bi n ph thu c lƠ hƠnh vi đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN

- Nhóm nhân t thu c v Giám đ c đi u hành

 X1it: Thay đ i CEO, bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có thay đ i CEO vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X2it: T l s h u c ph n c a CEO, bi n nƠy xác đ nh b ng t l

% c phi u n m gi a c a CEO so v i s c phi u đang l u hƠnh

c a công ty

- Nhóm nhân t thu c v Chính sách thu

 X3it: H ng chính sách u đưi thu , bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có h ng chính sách u đưi thu vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X4it: Thay đ i thu su t thu TNDN, bi n nƠy s nh n giá tr =1

n u trong n m quan sát có thay đ i thu su t vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X5it: H ng chính sách tháo g khó kh n, bi n nƠy s nh n giá tr

=1 n u trong n m quan sát công ty có đ c h ng chính sách tháo

g khó kh n vƠ n u không s nh n giá tr =0

- Nhóm nhân t thu c v c đi m công ty

 X6it: V n đi u l , bi n nƠy nh n giá tr t ng ng v i v n đi u l

c a các công ty t i th i đi m cu i n m quan sát

 X7it: L i nhu n sau thu , bi n nƠy nh n giá tr t ng ng v i l i nhu n sau thu ghi nh n trên BCTC n m c a công ty

 X8it: Phát hƠnh ch ng khoán, bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong

n m quan sát công ty có phát hƠnh thêm ch ng khoán vƠ n u không

s nh n giá tr =0

- Nhóm nhân t thu c v Chính sách k toán

 X9it: Ghi nh n doanh thu ch a th c hi n, doanh thu theo ti n đ ,

bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có ghi

nh n m t trong các kho n doanh thu trên vƠ n u không s nh n giá

tr =0

 X10it: Ghi nh n d phòng, bi n nƠy s nh n giá tr t ng ng t 1

đ n 4 kho n d phòng vƠ n u s kho n m c d phòng ghi nh n cƠng nhi u thì kh n ng công ty s d ng đi u ch nh thu nh p nh m lƠm gi m thu TNDN ph i n p cƠng cao Các kho n d phòng bao

g m: d phòng gi m giá đ u t ng n h n, d phòng công n ph i thu khó đòi, d phòng gi m giá hƠng t n kho vƠ d phòng gi m giá đ u t dƠi h n

 X11it: Chi phí thu TNDN hoưn l i, bi n nƠy nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có ghi nh n chi phí thu TNDN hoưn

l i vƠ n u không s nh n giá tr =0

t Tp.H Chí Minh, i h c Kinh t qu c dơn, i h c Ơ n ng Có các nghiên

c u liên quan đ n đ tƠi nƠy nh sau:

- Th nh t: Nghiên c u c a D ng Thúy An (2012) th c hi n t i i h c Kinh t Tp.H Chí Minh v nh h ng c a công b thu nh p c a doanh nghi p đ n giá ch ng khoán trên th tr ng ch ng khoán Vi t nam K t

qu cho th y n u công ty công b m c l i nhu n cao h n k ho ch thì giá

c phi u có xu h ng t ng

- Th hai: Nghiên c u c a Hu nh Th Vơn (2012) th c hi n t i i h c Ơ

n ng v hƠnh vi đi u ch nh l i nhu n các công ty c ph n niêm y t trong

n m đ u tiên niêm y t trên th tr ng ch ng khoán Vi t nam K t qu c a nghiên c u cho th y ph n l n các công ty đ u s d ng đi u ch nh đ lƠm

t ng l i nhu n trong n m đ u niêm y t ng th i kh n ng đi u ch nh

t ng l i nhu n trong n m đ u niêm y t ph thu c t l thu n v i đi u ki n

u đưi thu mƠ công ty đ c h ng

- Th ba: Nghiên c u c a Nguy n Th Minh Trang (2012) v n d ng mô

hình DeAngelo vƠ Friedlan đ nh n d ng hƠnh đ ng đi u ch nh l i nhu n

c a nhƠ qu n tr đ ng trên T p chí Nghiên c u khoa h c c a i h c ông

Á K t qu cho th y, h u h t các doanh nghi p tùy theo ý mu n ch quan

c a nhƠ qu n tr có th th c hi n hƠnh đ ng đi u ch nh l i nhu n, có th

đi u ch nh l i nhu n t ng ho c gi m h n m c th c t V i m i lo i hình doanh nghi p s có các nguyên nhơn đi u ch nh l i nhu n khác nhau

Th ng đ i v i các công ty c ph n, đ ng c đi u ch nh l i nhu n nh m

ti t ki m chi phí thu thu nh p doanh nghi p không ph i lúc nƠo c ng

đ c u tiên l a ch n mƠ có th đ ng c đi u ch nh t ng l i nhu n nh m thu hút v n đ u t t bên ngoƠi chi m u th h n Các lo i hình doanh nghi p còn l i vì không bán ch ng khoán trên th tr ng nên các lo i hình doanh nghi p nƠy ít quan tơm đ n vi c đi u ch nh t ng l i nhu n đ thu hút v n đ u t t bên ngoƠi Vì v y, đ i v i các lo i hình doanh nghi p nƠy th ng s u tiên l a ch n đi u ch nh gi m l i nhu n nh m ti t ki m chi phí thu TNDN ph i n p

Các nghiên c u trên đ u không đ c p đ n m i quan h gi a s d ng đi u

ch nh thu nh p đ gi m thu TNDN ph i n p vƠ xem xét các nhơn t nh h ng

đ n đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p, do đó vi c l a ch n

h ng nghiên c u c a tác gi không trùng l p so v i các đ tƠi có liên quan trong

n c

1.5.2 N căngoƠi

Tác gi S Verbruggen, J Christaens vƠ tác gi K Milis (2008) đư ti n hƠnh

kh o sát vƠ t ng h p 145 nghiên c u công b trên 10 t p chí khoa h c có uy tín trong l nh v c kinh t trên th gi i t n m 2000 đ n 2006 v đi u ch nh thu nh p Các tác gi đư t ng k t đ c các v n đ nh : ng c thúc đ y s d ng đi u ch nh thu nh p; cách th c đi u ch nh thu nh p; Các y u t h n ch s d ng đi u ch nh thu nh p; vƠ, mô hình đo l ng, đánh giá đi u ch nh thu nh p

NgoƠi ra, theo kh o sát c a tác gi thông qua c s d li u v các công trình công b trên th gi i t i c ng http://www.ssrn.com/ t tháng 01 n m 1995 đ n tháng 08 n m 2013 có kho ng 700 nghiên c u đ c ti n hƠnh v đ tƠi đi u ch nh thu nh p trong đó có 13 nghiên c u có đ c p đ n đi u ch nh thu nh p vƠ các v n

đ có liên quan đ n thu TNDN Các nghiên c u đó bao g m:

B ng 1.1: Th ng kê các nghiên c u v đi u ch nh thu nh p và thu TNDN

Các tác gi kh ng đ nh chi phí thu TNDN lƠ m t

n i dung quan tr ng có th s d ng đ nghiên c u

v đi u ch nh thu nh p vì đơy lƠ tƠi kho n cu i cùng đ c xác đ nh tr c khi đóng s k toán Trong khi các kho n c tính khác đ c ghi nh n

Tácăgi N m K tăqu

vƠo s k toán tr c, chi phí thu TNDN s đ c

đi u ch nh đ xác đ nh thu nh p sau thu tr c khi

l p BCTC Các tác gi đư gi thi t s thay đ i m c thu su t thu TNDN th c gi a Quý 3 vƠ Quý 4

có t ng quan v i đi u ch nh thu nh p K t qu cho th y các công ty h th p m c thu su t thu TNDN th c t ng ng gi m chi phí thu TNDN

đ đ t đ c các d toán v l i nhu n Khi xem xét chi phí thu TNDN d i góc đ t ng th thay vì

gi i h n chi phí thu TNDN hoưn l i thì k t qu

c ng cho th y các kho n thu TNDN khai báo

kh n ng có khai thi u ho c khai kh ng các kho n

Tácăgi N m K tăqu

thu nh p Qua kh o sát 58 công ty trong vòng hai

n m, nghiên c u cho th y m i t ng quan gi a

m c đ t ng/ gi m các kho n thu TNDN hoưn l i

v i các t ng quan sau: không ph thu c vƠo vi c công ty báo cáo tr c thu l hay lưi, m c đ đi u

d n tích trong vi c phát hi n ra đi u ch nh thu

nh p nh t lƠ trong các tr ng h p đi u ch nh thu

Nghiên c u xem xét hƠnh vi đi u ch nh thu nh p

c a các công ty c a Nga n m 2001, 2002 vƠ k t

qu cho th y các công ty đi u ch nh gi m thu nh p

đ đi u ch nh gi m thu TNDN So sánh gi a các công ty đ i chúng vƠ công ty t nhơn thì các công

ty đ i chúng s d ng đi u ch nh ít h n các công ty

t nhân

v i vi c thay đ i chính sách thu Các công ty nƠy

đi u ch nh gi m thu nh p đ gi m thu TNDN, thông qua đó tác đ ng đ n chính sách thu

Nghiên c u cung c p b ng ch ng v các tƠi kho n

s d ng đ phát hi n hƠnh vi đi u ch nh thu nh p Các k t qu cho th y s thay đ i v thu TNDN

ph i tr liên quan đ n các kho n doanh thu, chi phí

Reza Monem 2003

S d ng mô hình Jones đi u ch nh, nghiên c u

th c hi n trên các công ty khai thác vƠng t i Úc cho th y có s đi u ch nh gi m thu nh p khá rõ

c a các công ty nƠy trong giai đo n 1985-1988 là giai đo n các công ty nƠy đang n l c gi m thi u các chi phí chính sách đ tác đ ng đ n chính sách thu TNDN

Bing-Xuan Lin ,

Rui Lu and Ting

Zhang

2012

Trung Qu c ban hƠnh lu t thu TNDN m i n m

2007 vƠ đi u ch nh gi m m c thu su t t 33%

xu ng 25% vƠ có hi u l c th c thi t 2008 S

d ng s thay đ i m c thu su t thu TNDN lƠ ch

s v thúc đ y đi u ch nh thu nh p vƠ các kho n

d n tích t đ nh liên quan đ n tƠi s n ng n h n lƠ

đ i di n cho đi u ch nh thu nh p Nghiên c u cho

k t qu thu TNDN gơy ra đi u ch nh thu nh p c a các công ty vƠo n m 2007 Tuy nhiên, xu h ng

gi a chi phí thu TNDN trên s k toán vƠ quy t toán thu K t qu cho th y m c đ phù h p cao

c a hai kho n chi phí nƠy t ng quan v i vi c ít

CH NGă2: I UăCH NHăTHUăNH PăVĨăCỄCăNHỂNăT ă NHăH NGă

Nă I UăCH NHăTHUăNH PăNH MăGI MăTHU ăTNDNăPH IăN P

2.1.1 Kháiăni m

hi u rõ v khái ni m đi u ch nh thu nh p, tr c h t chúng ta tìm hi u v

c s ghi nh n các bút toán trong k toán Trong k toán hi n t n t i hai c s ghi

nh n các bút toán k toán bao g m:

- C s d n tích (Accrual basis): theo c s nƠy thì các bút toán k toán

đ c ghi nh n khi th i đi m phát sinh không k đư th c thu, chi b ng ti n hay không Ví d ; ngƠy 15/12/2013 phát sinh m t kho n doanh thu nh ng khách hƠng ch a tr ti n vƠ kho n ti n th c nh n t khách hƠng này s

ti n hƠnh vƠo ngƠy 15/01/2014 Theo c s d n tích thì kho n doanh thu nƠy v n đ c ghi nh n trên báo cáo tƠi chính n m 2013

- C s ti n (Cash basis): theo c s nƠy thì các bút toán k toán ch đ c ghi nh n khi đư th c thu, chi b ng ti n Ví d : theo ví d trên thì kho n doanh thu ch đ c ghi nh n khi th c thu b ng ti n nên kho n doanh thu nƠy không đ c ghi nh n trên báo cáo tƠi chính n m 2013 mƠ đ c ghi

nh n trên báo cáo tƠi chính n m 2014

i v i các doanh nghi p, vi c ghi nh n các giao d ch k toán đ u d a trên

c s d n tích vƠ do đó s d n đ n l i nhu n b ng ti n (dòng ti n t ho t đ ng kinh doanh) vƠ l i nhu n ghi nh n trên c s d n tích s có s khác bi t S khác

bi t nƠy chính lƠ đ c t o ra b i các kho n d n tích (Ví d : doanh thu nh n tr c,

kh u hao, d phòng, trích tr c …) Do đó, ph ng trình k toán sau đ c thi t

l p:

L iănhu năsauăthu ă- Dòngăti năt ăho tăđ ngăkinhădoanhă=ăCácăkho năd nătích

T đó suy ra:

L iănhu năsauăthu ă=ăCácăkho năd nătíchă+ăDòngăti năt ăho tăđ ngăkinhădoanh

Nh v y, vi c ghi nh n các bút toán k toán trên c s d n tích s t o đi u

ki n cho các nhƠ qu n lý c a doanh nghi p đi u ch nh t ng, gi m l i nhu n sau thu tùy theo m c tiêu công b thông tin c a mình b ng cách s d ng các kho n

d n tích

T phơn tích trên cho th y, khái ni m đi u ch nh thu nh p lƠ hƠnh vi c a nhƠ

qu n lý s d ng vi c ghi nh n trên c s d n tích thông qua m t s tƠi kho n đ lƠm thay đ i l i nhu n sau thu theo các m c tiêu công b thông tin c a h Tuy nhiên, hi n t i c ng có nhi u khái ni m khác nhau v đi u ch nh thu nh p đ c s

d ng trong nghiên c u, theo t ng h p c a Ronen và Yaari (2008, p 25-28) có ba nhóm khái ni m v đi u ch nh thu nh p đ c phơn chia nh sau:

- Nhóm 1:

i u ch nh thu nh p lƠ vi c các nhƠ qu n lý d a trên l i th v quy n l c

đ l a ch n các chính sách k toán m t cách linh ho t đ thông báo tín

hi u cá nhơn c a h v dòng ti n c a doanh nghi p trong t ng lai Các tác gi ng h vƠ s d ng khái ni m nƠy bao g m: Ronen vƠ Sadan (1981), Demski, Patell, và Wolfson (1984), Suh (1990), Demski (1998), Beneish (2001), Sankar và Subramanyam (2001)

Khái ni m s d ng trong nhóm nƠy đ c xem lƠ có l i vƠ lƠm gia t ng

ch t l ng báo cáo tƠi chính, do đó còn đ c phơn lo i lƠ đi u ch nh thu

nh p tr ng (White Earnings Management) Theo đó, nhƠ qu n lý s d ng các thông tin vƠ s hi u bi t v kinh doanh c a doanh nghi p đ công b nhi u thông tin vƠ ch t l ng thông tin t t h n đ n ng i s d ng Beneish

(2011) khi đ c p đ n khía c nh v ích l i thông tin c a vi c đi u ch nh thu nh p c ng cho r ng ch ý c a nhƠ qu n lý lƠ ph ng ti n đ giúp các các nhƠ đ u t khám phá ra các mong đ i c a h v các dòng ti n mƠ doanh nghi p s mang l i t ng lai M t ví d v l i ích c a vi c đi u

ch nh thu nh p đ c Ronen vƠ Yaari (2008) minh h a lƠ vi c m t doanh nghi p có th đi u ch nh thu nh p đ cho phép các nhƠ đ u t phơn bi t các thu nh p c đ nh vƠ các thu nh p b t th ng khi so sánh các giai đo n kinh doanh v i nhau

- Nhóm 2:

i u ch nh thu nh p lƠ vi c l a ch n các chính sách k toán nh m m c tiêu c h i ho c h ng đ n hi u qu kinh t Các tác gi ng h vƠ s d ng khái ni m nƠy bao g m: Fields, Lys, vƠ Vincent (2001), Scott (2003) Ngoài ra, các tác gi Watts and Zimmerman (1990) c ng đ a ra khái ni m

đi u ch nh thu nh p thu c nhóm nƠy nh sau ắ i u ch nh thu nh p phát

sinh khi nhà qu n lý th c hi n vi c đ nh đo t c a h đ i v i các s li u k toán trong ho c ngoài các gi i h n cho phép Nh ng s đ nh đo t c a nhà

qu n lý có th làm gia t ng giá tr c a doanh nghi p ho c vì v l i c a

h Ằ Khái ni m v đi u ch nh thu nh p thu c nhóm nƠy đ c phơn lo i lƠ

đi u ch nh thu nh p xám (Grey Earnings Management)

- Nhóm 3:

i u ch nh thu nh p lƠ hƠnh vi s d ng các th thu t đ lƠm sai l ch ho c

gi m s minh b ch c a các báo cáo tƠi chính Các tác gi ng h vƠ s

d ng khái ni m nƠy bao g m: Schipper (1989), Levitt (1998), Tzur và Yaari (1999), Chtourou, Bédard, và Courteau (2001), Miller và Bahnson (2002) NgoƠi ra, các tác gi Healy và Wahlen (1999), c ng đ a ra khái

ni m đi u ch nh thu nh p thu c nhóm nƠy nh sau ắ i u ch nh thu nh p

phát sinh khi các nhà qu n lý s d ng đi u ch nh báo cáo tài chính và thi t

k các giao d ch k toán đ thay đ i các thông tin tài chính nh m t o nên

s hi u bi t sai l ch v k t qu kinh t c a doanh nghi p ho c t o ra các

v l i cá nhân d a trên các báo cáo v tài chínhẰ Khái ni m v đi u ch nh

thu nh p thu c nhóm nƠy đ c phơn lo i lƠ đi u ch nh thu nh p đen (Black Earnings Management)

Thông qua vi c t ng h p các khái ni m v đi u ch nh thu nh p tr c đơy, Ronen và Yaari (2008) c ng trình bƠy m t khái ni m t ng quát bao g m t t c các

khía c nh c a đi u ch nh thu nh p nh sau: ắ i u ch nh thu nh p là m t t p h p

các quy t đ nh qu n lý d n đ n vi c không báo cáo hi n tr ng trong ng n h n, t i

đa hóa giá tr thu nh p theo d tính c a nhà qu n lý i u ch nh thu nh p có th :

Có l i, Có h i ho c Trung tính N u có l i là tín hi u cho th y giá tr dài h n,

có h i thì che d u giá tr ng n, dài h n và trung tính s phát hi n k t qu th c

hi n đúng trong ng n h n.Ằ

Tóm l i, t các khái ni m v đi u ch nh thu nh p đư trình bƠy trên chúng

ta có th th y đ c nh ng đ c đi m chung trong các khái ni m v đi u ch nh thu

nh p nh sau:

- Là hành vi ph thu c vào quy t đ nh có ch ý c a nhà qu n lý

- Là s can thi p c a nhà qu n lý làm thay đ i các thông tin trên báo cáo

tài chính

- Là s công b thông tin liên quan đ n các th i đi m trình bày báo cáo

2.1.2 Cách ph ngăphápăđoăl ng,ăd ăđoánăđi uăch nhăthuănh p

C ng theo c a Ronen và Yaari (2008), có ba ph ng pháp ti p c n đ đo

l ng vƠ d đoán đi u ch nh thu nh p, ph ng pháp th nh t nghiên c u v t ng

các kho n d n tích vƠ s d ng mô hình h i quy đ tính toán vƠ d đoán các kho n

đi u ch nh đư d tính ho c b t th ng C ng theo ph ng pháp nƠy vi c ti p c n

có th t p trung vƠo các kho n d n tích đ c thù nh d phòng ph i thu khó đòi…,

ho c t p trung vƠo các kho n d n tích m t s l nh v c đ c bi t nh d phòng

b i hoƠn trong l nh v c b o hi m Ph ng pháp ti p c n th hai thông qua vi c phơn b chi phí ho c d ch chuy n th i gian c a các kho n chi phí Ph ng pháp

ti p c n th ba t p trung vƠo vi c công b thông tin, thông qua các gián đo n trong phơn ph i các kho n thu nh p Chi ti t v ba ph ng pháp đo l ng đi u ch nh thu nh p nƠy nh sau:

2.1.2.1 D a trên các kho n d n tích

Trong ph ng pháp nƠy, mô hình Jones (1991) đ c s d ng ph bi n, mô hình nƠy đ c xơy d ng d a trên k t qu nghiên c u c a Healy (1985) vƠ DeAngelo (1986) Mô hình này cho r ng các kho n d n tích lƠ k t qu c a vi c nhƠ qu n lý th c hi n các ch đ nh c a mình vƠ thay đ i các đi u ki n kinh t c a doanh nghi p Mô hình nƠy xác đ nh t ng các kho n d n tích theo thay đ i trong doanh thu vƠ m c t ng c a tƠi s n c đ nh Mô hình đ c đ c p đ n nh sau:

TAit/Aitậ1 = i[1/Aitậ1] + 1i[ REVit/Aitậ1] + 2i[PPEit/Aitậ1] + it

(2004); Kevin Holland và Richard H G Jackson (2003)…nghiên c u v chi phí thu TNDN ho c Moehrle (2002) nghiên c u v chi phí tái c u trúc

2.1.2.2 D a trên phân b ho c d ch chuy n th i gian các kho n chi phí

Các công ty có th đi u ch nh thu nh p b ng các phơn b chi phí cho các ho t

đ ng lƠm gia t ng giá tr vƠ đ c mong đ i b i công chúng, ho c b ng cách chuy n d ch chi phí thƠnh các kho n sau thu ho c d ch chuy n chi phí, doanh thu

gi a các chi nhánh, công ty con v i nhau mƠ các chi nhánh, công ty con nƠy n m các vùng đ a lý khác nhau, các qu c gia có m c thu su t khác nhau hay chính sách k toán khác nhau v i m c tiêu lƠm t ng, gi m thu nh p tùy theo chi n l c công b thông tin, t i u chi phí thu …

H u h t các báo cáo k t qu kinh doanh đ u trình bƠy rõ rƠng các kho n thu

nh p t kinh doanh vƠ các kho n thu nh p khác Trong tr ng h p s chú ý c a

ng i s d ng báo cáo t p trung vƠo các kho n thu nh p khác ngoƠi thu nh p t

ho t đ ng kinh doanh chính thì vi c các công ty d ch chuy n chi phí t ho t đ ng

s n xu t kinh doanh chính qua ho t đ ng khác thông qua đó gia t ng hi u qu ho t

đ ng chính vƠ lƠm gia t ng giá tr công ty Các nghiên c u thu c d ng nƠy bao

g m Jaggi và Baydoun (2001) ti n hƠnh t i H ng Kông vƠ McVay (2006) ti n hƠnh t i Hoa k S d ch chuy n thu nh p gi a các đ n v thƠnh viên trong t p đƠn c ng đ c ghi nh n trong nghiên c u c a Beatty vƠ Harris (2001), Krull (2004)

2.1.2.3 Thông qua công b thông tin

Balsam vƠ các tác gi (2003) tìm th y b ng ch ng gi ng nhau v vi c thu

nh p c a công ty b đi u ch nh x y ra nh ng công ty công b thông tin v chi phí c a vi c phát hƠnh ch ng khoán u đưi cho nhơn viên Schrand và Walther (2000) c ng ghi nh n các nhƠ qu n lý th ng có chi n l c trong vi c công b thu

nh p nh ng giai đo n khác nhau đ phù h p v i các d đoán, mong đ i c a th

tr ng

2.1.3 Cáchăth căđi uăch nhăthuănh p

Theo các tác gi Bruns và Merchant (1990), Ayres (1994), Francis (2001),

vi c đi u ch nh thu nh p đ c bi t đ n thông qua các các ph ng pháp sau:

- Th nh t: D a trên vi c l a ch n gi a các ph ng pháp ghi nh n, đánh giá các kho n m c trên báo cáo tƠi chính ví d nh ph ng pháp FIFO vƠ LIFO đ c đ c p trong các nghiên c u c a Hughes, Schwartz, vƠ Fellingham (1988) ho c Neill, Pourciau, vƠ Schaefer (1995); ph ng pháp

kh u hao đ c đ c p đ n trong các nghiên c u c a Neill, Pourciau, vƠ Schaefer (1995) ho c Bishop vƠ Eccher (2000); các tiêu chu n ho c

ph ng pháp ghi nh n doanh thu đ c đ c p đ n trong nghiên c u c a Bowen, Davis, và Rajgopal (2002)

- Th hai: Quy t đ nh th i đi m l a ch n áp d ng các chu n m c m i ho c

chu n m c báo cáo tƠi chính qu c t Khi các chu n m c m i ra đ i thì

th ng có th i gian hi u l c tuy nhiên các doanh nghi p c ng có th l a

ch n vi c áp d ng các chu n m c nƠy tr c ho c sau th i h n quy đ nh

v i các lý do đ c thù Các nghiên c u đ c p đ n cách th c đi u ch nh thu

nh p theo ph ng pháp nƠy bao g m: Ali vƠ Kumar (1994); Lehavy vƠ Revsine (1994); Smith và Rezaee (1995); Amir và Livnat (1996); Amir và Ziv (1997)…

- Th ba: S d ng các tƠi kho n đi u ch nh nh d phòng, trích tr c, thanh

lý tƠi s n…Các nghiên c u đ c p đ n ph ng pháp nƠy bao g m Bishop

và Eccher (2000); McNichols và Wilson (1988); Easton, Eddey, và Harris (1993); Asthana (1999); Brown (2004); Bergstresser, Desai, và Rauh

(2005); Hann, Lu, và Subramanyam (2007) Alciatore, Easton, và Spear (20000; Black, Carnes, và Richardson (2000); Burgstahler, Jiambalvo, và Shevlin (2002); Riedl vƠ Srinivasan (2006)…

- Th t : Phơn lo i các kho n m c vƠo thu nh p thu c ho t đ ng s n xu t

kinh doanh chính ho c thu nh p khác đ phơn chia thƠnh các thu nh p

th ng xuyên vƠ thu nh p b t th ng Các nghiên c u đ c p đ n cách

th c nƠy bao g m Godfrey vƠ Jones (1999); Dye (2002); Lin, Radhakrishnan, và Su (2006); McVay (2006), Hwang và Ryan (2000); Bens vƠ Johnson (2006)…

- Th n m: Thi t k vi c ghi nh n các giao d ch đ đ t đ c các thông tin

k toán đư d tính tr c Ví d tr ng h p công ty Xerox s d ng chi n

l c v danh m c tƠi s n đ bán các tƠi s n thuê tƠi chính d i d ng thuê

ho t đ ng sau khi các h p đ ng thuê tƠi chính ch m d t đ i v i các tƠi s n thuê tƠi chính c a các công ty con t i Brazil Ho c thi t k các hình th c

h p nh t theo ph ng pháp h p lưi thay vì ph ng pháp mua Ho c ti n hƠnh các giao d ch v i các bên liên quan đ lƠm thay đ i thu nh p công ty

m Các nghiên c u đ c p đ n các cách th c nƠy bao g m Marquardt vƠ Wiedman (2005); Aboody, Kasznik, và Williams (2000); Ayers, Lefanowicz, và Robinson (2002); Gordon và Henry (2005)

- Th sáu: Thay đ i th i gian ghi nh n doanh thu vƠ chi phí thông qua thay

đ i th i gian h u d ng c a các tƠi s n ho c thông qua vi c v n hóa các chi phí nh m t o ra các kho n thu nh p ít bi n đ ng Các nghiên c u đ

c p đ n cách th c nƠy bao g m Bartov (1993); Muller (1999) vƠ Gunny (2005)

- Th b y: S d ng vi c đi u ch nh các chi phí nghiên c u vƠ phát tri n

ho c các chi phí bán hƠng, qu n lý Các nghiên c u đ c p đ n cách th c nƠy bao g m: Baber, Fairfield, vƠ Hagard (1991); Hansen vƠ Hill (1991); Bushee (1998); Darrough và Rangan (2005); Gunny (2005); Singer (2007); Zang (2007)…

- Th tám: i u ch nh m c đ minh b ch c a các thông tin trình bƠy, ví d

nh thay vì ph i gi i trình chi ti t thƠnh m t kho n riêng trên Thuy t minh báo cáo tƠi chính thì nh p l i v i các kho n m c khác đ xóa đi m c đ

nh h ng riêng l đ n thông tin trên báo cáo tƠi chính Các nghiên c u

đ c p đ n cách th c nƠy bao g m: Smith vƠ Emshwiller (2003); Riedl vƠ Srinivasan (2006)

- Th chín: i u ch nh m c đ thông tin v các kho n thu nh p thông qua

các ph ng pháp khác nhau nh trình bƠy thông tin toƠn di n v thu nh p trên báo cáo thay đ i v n ch s h u thay vì trên báo cáo k t qu kinh doanh…Cách th c nƠy đ c Lee, Petroni, vƠ Shen trình bƠy trong nghiên

c u công b n m 2006

Tóm l i, có r t nhi u ph ng th c khác nhau đ đi u ch nh thu nh p theo

ch quan c a nhƠ qu n lý xét theo chu trình x lý s li u thì b t đ u t vi c l a

ch n chính sách đ n vi c thi t k các giao d ch cho đ n vi c trình bƠy vƠ công b thông tin, còn n u xét theo m c đ thì t ch ý có tuơn th cho đ n vi c vi ph m, gian l n

2.2 Thu ăTNDN

2.2.1 Khái ni m

Theo IAS s 12 vƠ VAS s 17, thu TNDN lƠ toƠn b s thu thu nh p tính trên thu nh p ch u thu thu nh p c a doanh nghi p bao g m chi phí thu thu nh p

hi n hƠnh vƠ chi phí thu thu nh p hoưn l i (ho c thu nh p thu thu nh p hi n hƠnh

vƠ thu nh p thu thu nh p hoưn l i) khi xác đ nh l i nhu n ho c l c a m t k Trong đó:

- Chi phí thu TNDN hi n hƠnh: LƠ s thu thu nh p doanh nghi p ph i n p (ho c thu h i đ c) tính trên thu nh p ch u thu vƠ thu su t thu thu nh p doanh nghi p c a n m hi n hƠnh

- Chi phí thu TNDN hoưn l i: Là ph n t ng ng thu TNDN mà doanh nghi p s ph i n p trong t ng lai ho c kho n thu TNDN doanh nghi p

đư n p tr c tính trên các kho n chênh l ch t m th i ch u thu thu nh p doanh nghi p trong n m hi n hành

2.2.2 Xácăđ nhăthuănh pătínhăthu

S khác bi t v khái ni m thu nh p tính thu gi a k toán vƠ thu xu t phát

t các kho n thu nh p vƠ chi phí đ c xác đ nh trên các c s khác nhau K toán ghi nh n các kho n thu nh p, chi phí theo các chu n m c vƠ s l a ch n các chính sách k toán phù h p v i doanh nghi p còn c quan thu xác đ nh thu nh p tính thu , chi phí h p l d a trên c s các lu t thu Chính s khác bi t nƠy s lƠm cho thu nh p tính thu theo c s k toán vƠ thu nh p tính thu theo c s thu

th ng khác nhau Mô hình chuy n đ i gi a thu nh p trên c s k toán vƠ c s thu nh sau:

Hình 2.1: Xác đ nh thu nh p tính thu

S khác bi t gi a thu nh p tính thu gi a k toán vƠ thu lƠ thông th ng, tuy nhiên các doanh nghi p có th d a trên ý ngh a thông th ng c a s khác bi t nƠy đ đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p Ví d : th i gian kh u hao c a tƠi s n theo c s k toán vƠ thu có s khác bi t, trong khi k toán d a vƠo th i gian tƠi s n có kh n ng mang l i giá tr thì c quan thu c n c vƠo khung th i gian t i đa quy đ nh s n cho t ng lo i tƠi s n i u nƠy d n đ n chi phí

kh u hao theo k toán vƠ thu s khác nhau vƠ d n đ n thu nh p tính thu theo c

s k toán vƠ thu s khác nhau D a vƠo khác bi t nƠy, trong giai đo n đ c

h ng u đưi v mi n thu , doanh nghi p s t i đa hóa l i nhu n (đ ng ngh a chi phí thu s đ c mi n gi m nhi u h n) b ng cách c tính th i gian kh u hao tƠi

s n dƠi h n th i gian kh u hao theo c s do c quan thu c n c vƠ nh v y thu TNDN trong giai đo n nƠy c a doanh nghi p s gi m đi

2.3 M iăquanăh ăgi aăđi uăch nhăthuănh păvƠăthu ăTNDN

M i quan h gi a đi u ch nh thu nh p vƠ thu TNDN đ c th hi n thông qua ba khía c nh:

- Th nh t: Thu TNDN hoưn l i, chi phí thu TNDN hoưn l i đ c s d ng

nh lƠ m t cách th c đ th c hi n vi c đi u ch nh thu nh p nh m gi cho thu nh p t ho t đ ng s n xu t kinh doanh chính không bi n đ ng so v i cùng k , so v i k ho ch (Dan S Dhaliwal, Cristi A Gleason and Lillian

F Mills, 2004; Kevin Holland and Richard H.G Jackson, 2003; John D Phillips, Morton Pincus and Sonja O Rego, 2003)

- Th hai: Thu TNDN hoưn l i, chi phí thu TNDN hoưn l i lƠ tín hi u cho

bi t doanh nghi p s d ng đi u ch nh thu nh p theo h ng đi u ch nh thu

nh p nh m tránh s suy gi m trong thu nh p ho c các kho n l nh phát

sinh t ho t đ ng kinh doanh (John D Phillips, Morton Pincus, Sonja O Rego and Huishan Wan, 2004; Jeri K Seidman, 2010)

- Th ba: Trong các giai đo n u đưi thu , ho c chu n b chuy n qua các

giai đo n u đưi thu khác nhau ho c s p áp d ng m c thu su t thu TNDN khác nhau thì doanh nghi p có xu h ng s d ng đi u ch nh thu

nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p (Ajay Adhikari, Chek Derashid and Hao Zhang, 2005; Bing-Xuan Lin, Rui Lu and Ting Zhang, 2012)

Nh v y, m i quan h gi a đi u ch nh thu nh p vƠ thu TNDN thông qua các n i dung c a thu TNDN (chi phí thu , thu TNDN hoưn l i, m c thu su t,

u đưi thu ) đư đ c xác đ nh D a trên c s nƠy chúng tôi s thi t k kh o sát trong Ch ng 3 đ nh n bi t các công ty niêm y t có s d ng đi u ch nh thu nh p hay không thông qua các tín hi u liên quan đ n n i dung thu TNDN đư xác đ nh Trên c s đó s xem xét v i các kho n truy thu thu TNDN c a các doanh nghi p nƠy trong các n m t ng ng đ k t lu n v kh n ng các công ty có s d ng đi u

ch nh thu nh p lƠm gi m thu TNDN ph i n p

2.4 Cácănhơnăt ă nhăh ngăđ năvi căs ăd ngăđi uăch nhăthuănh pănh măm că tiêuăgi măthu ăTNDNăph iăn p

2.4.1 ngăc ăthúcăđ yăs ăd ngăđi uăch nhăthuănh p

i u ch nh thu nh p không ph i lƠ ho t đ ng không có r i ro, các doanh nghi p vƠ nhƠ đi u hƠnh có th s h y ho i thanh danh c a h ho c th m chí có liên quan đ n v n đ pháp lý Vì v y, ch c ch n các doanh nghi p vƠ nhƠ qu n lý

s không s d ng đi u ch nh thu nh p n u l i ích c a vi c nƠy mang l i nh h n

r i ro h có th gánh ch u Theo S Verbruggen, J Christaens, and K Milis (2008)

có 5 đ ng c thúc đ y vi c các doanh nghi p vƠ nhƠ qu n lý s d ng đi u ch nh thu nh p, bao g m:

2.4.1.1 L i ích v c phi u mang l i

u t ch ng khoán lƠ m t ho t đ ng ch a đ ng r i ro do đó các nhƠ đ u t

th ng ph thu c vƠo quan đi m vƠ d báo c a các chuyên viên phơn tích ch ng khoán Vì v y, vi c đón đ u các d đoán c a các chuyên viên phơn tích đ công

b các thông tin v doanh nghi p theo nh d đoán c a các chuyên viên nƠy lƠ lý

do thúc đ y doanh nghi p vƠ các nhƠ qu n lý s d ng đi u ch nh thu nh p nh m gia t ng các l i ích mang l i t vi c c phi u lên giá Vi c đón đ u các d đoán t các chuyên viên phơn tích c ng quan tr ng trên góc đ gia t ng giá tr th tr ng

c a công ty niêm y t ho c lƠm gia t ng thu nh p cho các nhƠ qu n lý do vi c đi u hƠnh công ty đáp ng đ c các yêu c u trong k ho ch đư đ t ra nh t lƠ tr ng

h p các nhƠ qu n lý có n m gi các c phi u c a công ty

ng c t i đa hóa l i ích mang l i t c phi u đ c th c hi n trong các

- Liên quan đ n các giao d ch n i b

- Trong tr ng h p phát hƠnh c phi u

2.4.1.2 Báo tín hi u ho c che d u thông tin

i u ch nh thu nh p đ ng ngh a v i vi c đi u ch nh các thông tin tƠi chính

đ đ t đ c các m c tiêu R t khó đ các công ty vƠ vƠ nhƠ qu n lý thông tin đ n các đ i t ng c a mình m t cách tr c ti p do đó h có th dùng đi u ch nh thu

nh p nh lƠ m t tín hi u đ thông báo đ n các đ i t ng nƠy ch ý c a h Bên

c nh đó vi c che d u thông tin liên quan đ n l i ích cá nhơn, che d u các đi m

y u, các kho n thua l …c ng lƠ các đ ng c khi n cho các công ty, nhƠ qu n lý

h n d tính Ho c đ i v i các đi u ki n niêm y t, phát hƠnh thêm ch ng khoán…c ng d n đ n vi c các công ty s s d ng đi u ch nh thu nh p đ đáp ng các tiêu chu n nƠy

2.4.1.4 T o hình nh cho giám đ c đi u hành

M t giám đ c đi u hƠnh m i s có khuynh h ng lƠm cho thu nh p n m h

ti p qu n gi m so v i nh ng n m li n k sau đó đ ch ng t kh n ng đi u hƠnh

c a mình Bên c nh đó vi c các giám đ c đi u hƠnh tr c khi ngh c ng có th s

d ng đi u ch nh thu nh p nh m đ t đ c nh ng l i ích t các c phi u n m gi

ho c có đ c v trí trong H i đ ng qu n tr

2.4.1.5 Các đ ng c n i b

Trong m t công ty, đi u ch nh thu nh p c ng đ c s d ng đ tránh đ c

nh ng gi i h n t o ra b i các d toán ho c đ đáp ng đ c các ch tiêu đánh giá thƠnh qu th c hi n ng c nƠy có th xu t phát t phía nhƠ qu n lý c p cao đ

đ i phó v i các c đông bên ngoƠi nh ng ch y u s r i vƠo tr ng h p các nhƠ

qu n lý c p trung đ t o ra hi u qu qu n lý nh mong đ i t các c p trên, đ

th ng ti n ho c đ t đ c các m c tiêu k ho ch đư đ ra

2.4.2 Cácănhơnăt ă nhăh ngăđ năđi uăch nhăthuănh p

T các k t qu nghiên c u c a S Verbruggen, J Christaens, and K Milis (2008), Joshua Ronen và Yaari (2008) và 13 nghiên c u đư trình bƠy trong Ch ng

1 Chúng tôi xác đ nh đ c 31 nhơn t tác đ ng đ n hƠnh vi đi u ch nh thu nh p

đ c chia thƠnh 07 nhóm nh sau:

B ng 2.1: T ng h p các nhân t nh h ng đ n đi u ch nh thu nh p

L i ích v c

phi u mang l i

Nhà qu n lý n m gi c phi u Công ty có d tính phát hành c phi u Duy trì giá c phi u

t đ c các tiêu chu n phát hành ch ng khoán

T o hình nh

cho giám đ c

đi u hƠnh

Giám đ c mu n ch ng t n ng l c qu n lý t t h n ng i ti n nhi m

Giám đ c mu n có gh trong H i đ ng qu n tr Giám đ c mu n đ l i danh ti ng tr c khi ngh , chuy n vi c

Y u t n i b S kh t khe trong th c hi n d toán (d toán c đ nh)

Nhóm Cácănhơnăt

l n c a các l i ích thu đ c t đi u ch nh thu nh p

Áp d ng h th ng qu n lý, đánh giá k t qu th c hi n Quy mô doanh nghi p (Càng ph c t p càng d ti n hành) Ngành ngh doanh nghi p kinh doanh

Chi n l c thu c a doanh nghi p

Ch tr ng c a nhà qu n lý v t i đa hóa l i nhu n

Thu nh p ban đi u hành ph thu c vào ch t l ng thu nh p

Ch tài c a lu t thu

Y u t bên

ngoài

Benchmark c a th tr ng Các h p đ ng h p tác, liên k t kinh doanh Quy đ nh v công b thông tin

Chính sách k toán

(Ngu n: T ng h p t các nghiên c u tr c đơy c a tác gi )

D a vƠo s li u s n có c a ngƠnh thu trong các báo cáo, quy t đ nh và biên

b n thanh ki m tra thu vƠ d li u c a các công ty niêm y t đ c công b hàng

n m trên trang thông tin c a các S giao d ch ch ng khoán, đ ng th i trên c s

d đoán các nhơn t nghiên c u có liên quan đ n m c tiêu nghiên c u c a đ tƠi

là xem các nhơn t nh h ng đ n đi u ch nh thu nh p có lƠm gi m thu TNDN

ph i n p hay không, chúng tôi l a ch n 9 nhơn t nghiên c u nh sau:

Lo i thu nh p u đãi Có đ c h ng chính sách u đãi thu

TNDN trong k quan sát hay không Thay đ i chính sách thu

TNDN

Có s thay đ i thu su t thu TNDN trong

k quan sát hay không Chính sách gi m thu tháo g

2.4.3 Môăhìnhănghiênăc u

T 09 nhơn t l a ch n trên chúng tôi chi ti t thƠnh 10 bi n d ki n quan sát

đ xem xét kh n ng t ng quan c a các bi n nƠy đ n hƠnh vi đi u ch nh thu nh p lƠm gi m thu TNDN ph i n p NgoƠi ra, theo nghiên c u c a Holland và Jackson (2003), John Phillips, Morton Pincus vƠ Sonja Olhoft Rego (2003), chi phí thu TNDN hoưn l i vƠ thu TNDN hoưn l i (tƠi s n ho c ph i tr ) lƠ các d u hi u cho

th y doanh nghi p có th đư có hƠnh vi đi u ch nh thu nh p, do đó chúng tôi b sung thêm bi n chi phí thu TNDN hoưn l i đ xem xét trong tr ng h p các công

ty ghi nh n chi phí thu TNDN hoưn l i có kh n ng tác đ ng đ n hƠnh vi đi u

ch nh thu nh p lƠm gi m thu TNDN ph i n p hay không Mô hình nghiên c u

đ c mô t t ng quát nh sau:

Hình 2.2: Mô hình nghiên c u

Các lý gi i vƠ gi thi t cho vi c l a ch n các nhơn t nƠy nh sau:

- H1: N u có thay đ i CEO trong n m quan sát thì kh n ng công ty s s

d ng đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p đ gia t ng l i nhu n sau thu t o hình nh t t cho CEO

- H2: N u t l s h u c phi u c a CEO cƠng cao thì kh n ng công ty s

s d ng đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN ph i n p đ gia t ng

l i nhu n sau thu vƠ khi đó c t c đ c h ng c a CEO s cao

- H3: N u trong n m quan sát công ty đ c h ng chính sách u đưi thu TNDN thì thì kh n ng công ty s s d ng đi u ch nh thu nh p nh m t ng thu TNDN ph i n p đ đ c h ng u đưi thu nhi u nh t

- H4: N u trong n m quan sát có s thay đ i thu su t thu TNDN theo xu

h ng gi m thì kh n ng công ty s s d ng đi u ch nh thu nh p nh m

gi m thu TNDN ph i n p n m hi n t i đ chuy n l i nhu n qua n m sau

ch u thu su t th p h n

- H5: N u trong n m quan sát công ty đ c h ng chính sách tháo g khó

kh n thì thì kh n ng công ty s s d ng đi u ch nh thu nh p nh m t ng thu TNDN ph i n p đ đ c h ng u đưi thu nhi u nh t

- H6: N u công ty có v n đi u l cƠng cao thì kh n ng công ty s d dƠng

s d ng đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN h n các công ty có

v n đi u l th p

- H7: N u công ty có l i nhu n sau thu cƠng cao thì kh n ng công ty s

s d ng đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN đ gi m b t thu TNDN ph i n p

- H8: N u công ty có phát hƠnh ch ng khoán trong n m quan sát thì kh

n ng công ty s s d ng đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN đ

t ng s c h p d n nhƠ đ u t t l i nhu n sau thu t t

- H9: N u công ty có ghi nh n các kho n doanh thu nh n tr c, doanh thu theo ti n đ ho c d phòng thì kh n ng công ty s s d ng đi u ch nh thu

nh p nh m gi m thu TNDN thông qua các kho n đi u ch nh nƠy

- H10: N u công ty có ghi nh n các kho n chi phí thu TNDN hoưn l i thì

kh n ng công ty s s d ng đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN

Mô hình h i quy l ng hóa m i quan h gi a các bi n đ c l p vƠ bi n ph thu c đ c vi t d i d ng sau:

Yit = a + b1X1it +…. + b11X11it + eitTrong đó:

- Yit: Bi n ph thu c lƠ hƠnh vi đi u ch nh thu nh p nh m gi m thu TNDN

Xits g m các bi n t X1itđ n X11it Chi ti t các bi n nh sau:

 X1it: Thay đ i CEO, bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có thay đ i CEO vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X2it: T l s h u c ph n c a CEO, bi n nƠy xác đ nh b ng t l

% c phi u n m gi a c a CEO so v i s c phi u đang l u hƠnh

c a công ty

 X3it: H ng chính sách u đưi thu , bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có h ng chính sách u đưi thu vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X4it: Thay đ i thu su t thu TNDN, bi n nƠy s nh n giá tr =1

n u trong n m quan sát có thay đ i thu su t vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X5it: H ng chính sách tháo g khó kh n, bi n nƠy s nh n giá tr

=1 n u trong n m quan sát công ty có đ c h ng chính sách tháo

g khó kh n vƠ n u không s nh n giá tr =0

 X6it: V n đi u l , bi n nƠy nh n giá tr t ng ng v i v n đi u l

c a các công ty t i th i đi m cu i n m quan sát

 X7it: L i nhu n sau thu , bi n nƠy nh n giá tr t ng ng v i l i nhu n sau thu ghi nh n trên BCTC n m c a công ty

 X8it: Phát hƠnh ch ng khoán, bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong

n m quan sát công ty có phát hƠnh thêm ch ng khoán vƠ n u không

s nh n giá tr =0

 X9it: Ghi nh n doanh thu ch a th c hi n, doanh thu theo ti n đ ,

bi n nƠy s nh n giá tr =1 n u trong n m quan sát công ty có ghi

nh n m t trong các kho n doanh thu trên vƠ n u không s nh n giá

tr =0

 X10it: Ghi nh n d phòng, bi n nƠy s nh n giá tr t ng ng t 1

đ n 4 kho n d phòng vƠ n u s kho n m c d phòng ghi nh n cƠng nhi u thì kh n ng công ty s d ng đi u ch nh thu nh p nh m lƠm gi m thu TNDN ph i n p cƠng cao Các kho n d phòng bao

g m: d phòng gi m giá đ u t ng n h n, d phòng công n ph i thu khó đòi, d phòng gi m giá hƠng t n kho vƠ d phòng gi m giá đ u t dƠi h n