Luận văn Thạc sĩ 2014 Giải pháp hạn chế thông tin bất cân xứng trong thị trường bảo hiểm y tế tự nguyện Trường hợp tỉnh Tiền Giang

Error!. Bookmark not defined... c a Bhat và Jain 2006: Factoring affecting the Demand for Health Insurance in a Micro Insurance Scheme.

TR N CỌNG TR NG

GI I PHÁP H N CH THỌNG TIN B T CỂN X NG TRONG

TH TR NG B O HI M Y T T NGUY N:

TR NG H P T NH TI N GIANG

LU N V N TH C S KINH T

Tp H Chí Minh-N m 2014

TR N CỌNG TR NG

GI I PHÁP H N CH THỌNG TIN B T CỂN X NG TRONG

Tôi xin cam đoan r ng lu n v n th c s : “Gi i pháp h n ch thông tin b t cân

x ng trong th tr ng b o hi m y t t nguy n : Tr ng h p t nh Ti n Giang” là công

trình nghiên c u đ c l p do chính tôi th c hi n v i h ng d n khoa h c c a PGS TS Nguy n V n Ngãi Các s li u đ c kh o sát t th c t và đ c x lỦ trung th c,

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C B NG BI U

CH NG 1 : GI I THI U 1

CH NG 2 : C S Lụ THUY T VÀ MỌ HỊNH NGHIểN C U 7

2.1 M t s khái ni m c b n liên quan đ n b o hi m y t 7

2.2 LỦ thuy t v thông tin b t cơn x ng 9

2.2.1 Gi i thi u s l c v thông tin b t cân x ng 9

2.2.2 Khái ni m v thông tin b t cân x ng 11

2.2.3 H qu c a thông tin b t cân x ng 11

2.3 Nghiên c u th c nghi m liên quan 17

2.3.1 Nghiên c u hi n t ng l a ch n ng c 17

2.3.2 Nghiên c u hi n t ng r i ro đ o đ c 21

2.4 Mô hình nghiên c u 22

2.4.1 Hi n t ng l a ch n ng c 22

2.4.2 Hi n t ng r i ro đ o đ c 27

2.5 Ph ng pháp thu th p d li u vƠ ch n m u 32

2.6 Công c x lỦ s li u vƠ h i quy các mô hình 33

2.6.1 Công c h i quy ki m đ nh mô hình l a ch n ng c 33

2.6.2 Công c h i quy ki m đ nh mô hình r i ro đ o đ c 34

Tóm t t Ch ng 2 : 34

3.1 Tình hình t h c hi n thông tin tuyên truy n b o hi m y t t i t nh Ti n Giang

37

3.1.1 Ph ng th c thông tin tuyên truy n 38

3.1.2 N i dung thông tin tuyên truy n 38

3.2 Th c tr ng ti p nh n thông tin đ i v i bên mua th b o hi m y t t nguy n 39

3.3 Th c tr ng th tr ng b o hi m y t t nguy n t nh Ti n Giang 40

Tóm t t Ch ng 3 : 45

CH NG 4 : THỌNG TIN B T CỂN X NG TRONG TH TR NG B O HI M Y T T NGUY N - TR NG H P T NH TI N GIANG 46

4.1 Th ng kê mô t d li u đư kh o sát 46

4.1.1 Thu nh p bình quân 47

4.1.2 Gi i tính 47

4.1.3 Tu i 47

4.1.4 Tình tr ng hôn nhân 48

4.1.5 M c đ tin t ng đ i v i b o hi m y t 48

4.1.6 Trình đ h c v n 49

4.1.7 Hi u bi t c a ng i dân v ch t l ng thu c và bác s n i khám b nh 50

4.2 K t qu nghiên c u 51

4.2.1 Ki m đ nh hi n t ng l a ch n ng c 51

4.2.2 Ki m đ nh hi n t ng r i ro đ o đ c 59

Tóm t t Ch ng 4 : 66

CH NG 5 : K T LU N VÀ KI N NGH 67

5.1 K t lu n 67

5.2 H n ch c a đ tài và đ xu t h ng nghiên c u ti p theo 68

TÀI LI U THAM KH O

B ng 2.2 T ng h p các bi n trong mô hình (2.2) 29

B ng 3.1 Tình hình th c hi n thông tin tuyên truy n b o hi m y t t nguy n giai đo n 2009-2012 38

B ng 4.1 T ng h p s li u đi u tra v gi i tính 47

B ng 4.2 T ng h p s li u đi u tra v tình tr ng hôn nhơn 48

B ng 4.3 T ng h p s li u đi u tra v s tin t ng đ i v i b o hi m y t 48

B ng 4.4 T ng h p s li u đi u tra v trình đ h c v n 49

B ng 4.5 K t qu h i quy mô hình 51

B ng 4.6 K t qu h i quy mô hình 60

Hình 2.1 Chi phí s c kh e mong đ i 13 Hình 2.2 T n th t do tiêu dùng quá m c hƠng hóa công Error! Bookmark not

defined

Hình 2.3 Q uy trình nghiên c u 32

Hình 3.1 S th b o hi m y t đư phát hƠnh trong giai đo n 2008-2012 41

Hình 3.2 Cơn đ i thu, chi Qu khám ch a b nh b o hi m y t c a t nh Ti n

Giang 41 Hình 3.3 Chi phí khám ch a b nh b o hi m y t t nguy n c a t nh Ti n Giang

42 Hình 3.4 T n su t khám ch a b nh b o hi m y t c a hai nhóm tham gia b o

hi m y t 43

Hình 3.5 Chi phí khám ch a b nh bình quơn c a m t th b o hi m y t 44

Hình 4.1 T ng h p đi u tra tiêu chí hi u bi t v thu c vƠ bác s 50

Ch ng 1

GI I THI U

1.1 LỦ do th c hi n đ tƠi

Trong th tr ng hàng hóa nói chung, giao d ch mua bán gi a ng i mua và

ng i bán tr nên d dàng và bình đ ng h n khi h n m rõ thông tin v nhau M t

thông tin đ y đ v ki u dáng, công ngh , còn m i hay đã qua s d ng c a s n

ph m giúp ng i mua đ a ra quy t đ nh đúng đ n trong giao d ch mua bán c a mình Ng c l i, m t s b ng bít thông tin có th d n t i quy t đ nh sai l m, khi đó,

ng i mua s ph i mua nh m nh ng s n ph m kém ch t l ng v i giá không t ng

x ng

V phía ng i bán, vi c b ng bít thông tin trong giao d ch giúp h bán đ c

s n ph m v i m c giá cao nh t có th trong khi ch t s n ph m th c t không t ng

x ng, vi c này trong m t giai đo n nào đó s mang l i l i nhu n cao nh ng m t khi

ng i mua bi t rõ thông tin v s n ph m mà h đã ph i mua nh m thì h u qu t t

y u là s n ph m s b t t c ng i tiêu dùng t ch i, lúc này hành vi c a ng i bán

có th đ c g i là vô đ o đ c Các bi u hi n đó chính là s hi n di n c a thông tin

b t cân x ng trong th tr ng hàng hóa

BHYTTN là m t d ng hàng hóa đ c Chính ph bán cho ng i dân đ t o

đi u ki n thu n l i cho h đ c ch m sóc s c kh e, khám ch a b nh, nh m m c đích đ m b o an sinh xã h i Chính sách này đ c Chính ph chính th c tri n khai

t gi a n m 2005 thông qua vi c ban hành Ngh đ nh s 63/2005/N -CP v i nh ng quy đ nh khuy n khích ng i dân mua BHYTTN Ngày 24/8/2006, liên b Tài

chính-Y t ban hành Thông t liên t ch 22/2005/TTLT-BYT-BTC h ng d n BHYTTN, trong đó có 2 đi m quan tr ng: th nh t, quy đ nh t l tham gia BHYTTN t i thi u c a h gia đình là 10% t ng s thành viên trong h , 30% thành viên trong các h i, đoàn th , và 10% s h c sinh, sinh viên trong tr ng; th hai,

m c phí BHYTTN đ c xác đ nh ch y u trên kh n ng đóng góp mà không d a

trên c s nhu c u chi phí y t c a c ng đ ng tham gia b o hi m Vi c quy đ nh t

l t i thi u và m r ng đ i t ng tham gia là các H i có xác su t b nh t t cao nh

H i ng i cao tu i, H i ng i tàn t t…trong khi không có c ch đ m b o cho các

H i khác g m các thành viên kh e m nh tham gia đ đ m b o nguyên t c chia s

c ng đ ng, ngh a là ng i kh e m nh chia s chi phí cho ng i đau m i u này

t o đi u ki n cho vi c ng i có b nh m i mua th , h th ng xuyên đi khám b nh

h n, d n đ n tình tr ng b i chi Qu KCB BHYT

Báo cáo k t qu giám sát th c hi n chính sách, pháp lu t v BHYT giai đo n

2009-2012 c a y ban Th ng v Qu c h i trong vi c s d ng Qu BHYT đã đánh giá nhóm ng i tham gia BHYTTN có s chi phí KCB g p 3 l n s ti n đóng BHYT do “ m n ng m i mua BHYT” và “có tình tr ng l m d ng BHYT v phía cán b y t c ng nh ng i có th BHYT Nh ng vi ph m ph bi n là l m d ng xét nghi m, thu c, hóa ch t, v t t y t , kê đ n thu c ngoài danh m c cho phép, kê

kh ng ti n thu c, b nh nhân n m ghép nh ng v n thanh toán 1 ng i/1 gi ng

b nh, l p h s b nh án kh ng (nh làm gi k t qu xét nghi m), có n i cán b y t

b nh vi n s d ng th b o hi m y t c a ng i thân đ làm th t c l y thu c

b nh vi n, ng i có th b o hi m y t l m d ng thông qua vi c cho m n th , đi khám nhi u n i trong ngày (nh t là các b nh mãn tính), cho thuê th b o hi m y t

và thuê ng i b b nh mãn tính đi KCB đ l y thu c (theo ki m tra c a BHXH Vi t

Nam), “có tr ng h p th BHYT t nh ng Nai đ c s d ng 157 l n KCB trong

n m”

ó là th c tr ng chung toàn qu c, riêng t i t nh Ti n Giang, t n m 2006

đ n nay liên t c có tình tr ng v t Qu KCB BHYT, trong đó, chi phí chi tr cho

ng i có th BHYTTN cao và liên t c b m t cân đ i thu chi Bên c nh đó, s l n khám b nh trung bình c a ng i có th BHYTTN cao h n g p 2 l n so v i ng i

có th BHYT b t bu c (B ng 3.4)

S c kh e t t hay x u chính là thông tin mà ng i b o hi m c n bi t đ quy t

đ nh xem li u là h có nên bán b o hi m hay không bi t đ c thông tin này,

ng i b o hi m th ng yêu c u ng i đ c b o hi m ph i ki m tra s c kh e, n u

s c kh e ng i đ c b o hi m (ng i mua) là x u thì ng i b o hi m (ng i bán)

s t ch i cung c p gói b o hi m đ tránh r i ro ph i tr chi phí quá nhi u cho

ng i mua ó là vi c mà các công ty b o hi m th ng m i th c hi n

Tuy nhiên, đ i v i giao d ch mua bán th BHYTTN, ng i bán là Chính ph

mà đ i di n là c quan BHXH, thông tin v s c kh e c a ng i mua hi n t i không

đ c xem là đi u ki n đ ng i bán quy t đ nh cho vi c có nên bán th hay không thì rõ ràng là có s b t cân x ng thông tin trong giao d ch này, ch nh ng ng i có đau b nh m i mua BHYTTN, th tr ng lúc này s t n t i cái g i là hi n t ng l a

ch n ng c (adverse selection)

Sau khi đ c b o hi m r i, ng i mua th ng có xu h ng l i dù sao thì đã

có b o hi m gánh l y r i ro cho mình r i, không ph i lo n a ó chính là tâm lỦ

l i, hay còn đ c g i là r i ro đ o đ c (moral hazard) M t ví d đi n hình là, trong

b o hi m m t xe, ng i mua b o hi m s ít quan tâm gi gìn chi c xe mình h n so

v i tr c khi mua b o hi m, n u nh xe m t c ng đã có bên b o hi m b i th ng

i v i ng i mua BHYTTN, sau khi có th đã có hi u l c s d ng, h ít quan tâm đ n vi c t gi gìn s c kh e, khi có b nh b t k là b nh gì h c ng đi khám BHYT, làm cho s l n khám b nh trung bình t ng cao, ng i b nh mãn tính

th m chí không có b nh c ng đ n b nh vi n nh bác s kê đ n, nh n thu c v bán thu l i, và còn nhi u hành vi mà bên bán r t khó đ ki m soát và ng n ch n, th

tr ng lúc này s t n t i hi n t ng tâm lỦ l i hay còn g i là r i ro đ o đ c

Hai hi n t ng trên là h qu c a b t cân x ng thông tin trong th tr ng

BHYTTN

T th c tr ng, hai câu h i mà tác gi đ t ra là:

x y ra đ i v i t nh Ti n Giang?

2 Vi c đi khám b nh nhi u l n sau khi s h u th BHYTTN th c s di n ra

t i t nh Ti n Giang?

Xu t phát t các v n đ nêu trên, góc đ c a nhà qu n lý trong ngành

BHXH, tác gi th c hi n ki m đ nh m t cách khoa h c v s t n t i c a s l a

ch n ng c và r i ro đ o đ c trong th tr ng BHYTTN t i m t đ a ph ng c th (t nh Ti n Giang), t đó đ xu t gi i pháp thích h p cho vi c qu n lỦ ho t đ ng c a

i t ng nghiên c u c a lu n v n là gi i pháp h n ch thông tin b t cân

x ng trong th tr ng b o hi m y t t nguy n t nh Ti n Giang

Ph m vi c a nghiên c u gi i h n trong đ a bàn t nh Ti n Giang M t đ a

ph ng có x y ra tình tr ng b i chi Qu KCB BHYT trong th i gian g n đây

1.4 Ph ng pháp nghiên c u

t l ng c a Nguy n V n Ngãi và Nguy n Th C m H ng (2012) nghiên c u thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYTTN c a t nh ng Tháp g m: mô hình ki m

đ nh hi n t ng l a ch n ng c và mô hình ki m đ nh hi n t ng r i ro đ o đ c

S d ng k thu t bi n gi : trong hai mô hình này, m t s bi n là bi n đ nh

tính nên đ l ng hóa chúng dùng cho phân tích h i quy mô hình kinh t l ng, tác

gi có s d ng k thu t bi n gi có 2 thu c tính: D=1 và D=0

S d ng ph ng pháp ch n m u thu n ti n b ng cách phát phi u đi u tra s

ng i đang khám ch a b nh có BHYT t i B nh vi n đa khoa trung tâm Ti n Giang, Trung tâm y t Thành ph M Tho và Trung tâm y t huy n Châu Thành, t nh Ti n

Giang, sau đó k t h p ki m tra trên h s thanh toán khám ch a b nh c a h đ

đ m b o tính chính xác cho các phi u đi u tra thu th p đ c Lo i b các phi u đi u tra ghi không đ y đ thông tin cho đ n khi đ 150 m u theo yêu c u cho phân tích

h i quy

1.5 K t c u c a lu n v n

Lu n v n đ c chia thành 5 Ch ng:

Ch ng 1: Gi i thi u v đ tài nghiên c u Ch ng này, tác gi nêu lên lỦ do

ch n đ tài nghiên c u là trong b i c nh có s v t qu khám ch a b nh t khi BHYTTN đ c bán trên th tr ng t nh Ti n Giang, t đó đ a ra m c tiêu nghiên

Ch ng 3: Th c tr ng th tr ng BHYTTN Ti n Giang: Ch ng này tác gi

phân tích s li u th c p so sánh v BHYTBB và BHYTTN b ng các hình v

Ch ng 4: Thông tin b t cân x ng trong th tr ng b o hi m y t t nguy

n-Tr ng h p t nh Ti n Giang: tác gi trình bày k t qu h i qui ki m đ nh hi n t ng

l a ch n ng c và r i ro đ o đ c, t đó đ a ra gi i pháp cho nhà qu n lỦ v l nh

v c BHYTTN nh m h n ch thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYTTN nói chung và cho t nh Ti n Giang nói riêng

Ch ng 5: K t lu n và ki n ngh : t ng k t nghiên c u, tóm l c l i nh ng

v n đ đã đ t đ c và ch a đ c c a nghiên c u, đ xu t h ng nghiên c u ti p

theo

Ch ng 2

C S Lụ THUY T VÀ MÔ HÌNH NGHIểN C U

LỦ thuy t kinh t tân c đi n gi đ nh trong th tr ng thì ng i bán và ng i mua có thông tin hoàn h o v ba ch th : m t là: đ i tác bên kia trong giao d ch; hai

là: ch t l ng, đ c đi m c a hàng hóa hay d ch v đ c trao đ i; và ba là c u trúc

c a th tr ng N u vi c có đ c thông tin là d dàng thì giao d ch mua bán s tr nên công b ng h n, giá c t ng x ng v i ch t l ng Tuy nhiên, trong th c t luôn

t n t i vi c thông tin b che đ y gây méo mó th tr ng, ví d nh trong th tr ng hàng hóa, khi thông tin b che đ y s làm ng i mua khó phân bi t đ c gi a s n

ph m có ch t l ng t t v i nh ng s n ph m có ch t l ng x u Trong th tr ng lao

đ ng, ng i s d ng lao đ ng th ng g p r t nhi u khó kh n trong vi c xác đ nh k

n ng và n ng l c c a ng i lao đ ng tr c khi tuy n d ng h Còn trong th tr ng

b o hi m, công ty b o hi m ph i gánh ch u nh ng kho n chi phí đ n bù cho nh ng

r i ro t ng i đ c b o hi m Trong th tr ng BHYT, đ c bi t là BHYTTN c ng

v y, do đ c cung c p công c ng nên Chính ph ph i ch u gánh n ng b i chi Qu

KCB BHYT b i thông tin v s c kh e c a ng i mua không minh b ch C s lỦ thuy t v thông tin b t cân x ng đ c ng d ng đ nghiên c u hi n t ng l a ch n

b t l i và r i ro đ o đ c trong th tr ng BHYTTN t i t nh Ti n Giang đ c tác gi trình bày theo ph n ti p theo

2.1 M t s khái ni m c b n liên quan đ n b o hi m y t

Lo i hình b o hi m này b t bu c nh ng ng i tham gia ph i trích m t ph n

t thu nh p đ c tr t đ n v mà h làm vi c, ho c đ c Nhà n c h tr toàn b hay m t ph n chi phí b ng Ngân sách nhà n c đ mua th BHYT Do đó, trong

lo i hình BHYT b t bu c, bao g m c ng i kh e m nh và ng i b nh t t cùng tham gia nên r i ro b i chi qu BHYT là th p

-B o hi m y t t nguy n: là hình th c b o hi m y t đ c th c hi n trên c

s t nguy n c a ng i tham gia

Ng i dân không thu c đ i t ng tham gia BHYTBB s đ c mua th BHYTTN theo m c phí đ c quy đ nh riêng cho lo i hình này M i ng i trong h gia đình đ u đ c quy n mua th BHYTTN v i m c phí gi m d n t ng i th hai

tr đi n u nh ng ng i này có cùng chung h kh u Tuy m c cung v th BHYTTN luôn đáp ng cho c u, nh ng do nhu c u còn h n ch nên tình tr ng ng i mua đa

hi m y t

-Qu khám ch a b nh b o hi m y t : là qu thành ph n c a qu BHYT,

ph c v cho khám b nh, ch a b nh

- Giám đ nh b o hi m y t : là ho t đ ng chuyên môn do t ch c b o hi m y

t ti n hành nh m đánh giá s h p lỦ c a d ch v y t cho ng i tham gia b o hi m

y t , làm c s đ thanh toán chi phí khám b nh, ch a b nh b o hi m y t

2.2 LỦ thuy t v thông tin b t cơn x ng

2.2.1 Gi i thi u s l c v thông tin b t cơn x ng

LỦ thuy t v thông tin b t cân x ng đ c Akerlof (1970), nhà kinh t h c

ng i M đ a ra trong The market for “Lemons”: Quality Uncertainty and The

Market Mechanism Trong bài nghiên c u này, Akerlof (1970) đ c p đ n th

tr ng xe đã qua s d ng M b ng ví d th c t trong th tr ng này bao g m hai

lo i xe t t và xe x u (nh ng qu chanh)

Ng i bán m t chi c xe đã qua s d ng ra giá 10,000 USD t gi thi t là c

ng i bán và ng i mua không h bi t thông tin v nhau và d nhiên là ng i mua không bi t giá tr th t c a xe là t t hay x u nên ch ch p nh n mua xe m c giá

trung bình là 5,000 USD

V i m c giá đ c ng i mua đ a ra nh v y, ng i bán bi t r ng giá tr chi c

xe c a mình cao h n 5,000 USD nên rút lui kh i th tr ng, lúc b y gi , trên th

tr ng ch còn l i nh ng chi c xe có giá tr d i 5,000 USD

i v i ng i mua, do không bi t rõ thông tin v chi c xe nên l i ch đ a ra

m c giá trung bình là 2,500 USD, ng i bán s rút lui kh i th tr ng vì xe c a h

có giá tr cao h n 2,500 USD C nh th , trên th tr ng s không còn t n t i xe

t t, thay vào đó là nh ng chi c xe x u nh t

Akerlof (1970) k t lu n r ng: xe x u đã đ y xe t t ra kh i th tr ng, th

tr ng ch còn l i nh ng qu chanh

Trong ví d này, ng i bán là ng i n m l i th v thông tin, ngh a là h luôn

bi t r t rõ đ c tính c a chi c xe mình mu n bán.Trong khi đó, ng i mua, do không

bi t đ c tính chi c xe h mu n mua có ph i là xe còn t t hay không, nên h có th mua nh m xe x u

N u nh Akerlof (1970) g i chi c xe kém ch t l ng trong ví d trên là nh ng

qu chanh thì Nguy n H u Ng c (2001) ví nó nh là “v t vô tích s ”, t c vi c

ng i tiêu dùng mua nó không nh ng nh m v giá mà còn không th s d ng đ c

Nguyên lỦ “v t vô tích s ” di n t hi n t ng thông tin không đ ng b trong th

tr ng xe c : khi bán m t chi c xe c , thì ng i bán bi t rõ h n ng i mua v ch t

l ng th t s c a chi c xe mà anh ta mu n bán Vì th , ng i bán s ch p nh n bán

xe m c giá sao cho không th p h n giá tr còn l i c a chi c xe, n u bán nhi u xe

là m c giá bán trung bình i u này có ngh a là nh ng xe ch t l ng x u s t o ra khó kh n cho vi c bán xe ch t l ng còn t t v i m c giá mong mu n

Akerlof (1970) gi đ nh r ng: xác su t đ mua xe t t là q thì xác su t mua xe

x u là (1-q) (th tr ng đ c phân lo i xe t t và x u) Khi đó m c giá trung bình (P)

đ c gi đ nh mua xe là: P = P1q + P2(1-q)

Trong đó: P1 là giá xe t t; P2 là giá xe x u

Ng i mua xe ti m n ng xem m c giá c a các lo i xe t t hay x u là ngang nhau, vì h không th phân bi t đ c tính c a xe nên h ch có th mua xe (b t k t t hay x u) t i m c giá trung bình trên th tr ng Th c t , đ i v i xe t t thì giá cao

h n m c giá trung bình Vì th t i m c giá trung bình đó ch có nh ng xe x u đ c giao d ch Khi đó xác su t đ mua xe t t bây gi là q’ < q Nh v y ng i mua

th ng là mua đ c nh ng chi c xe x u, vi c l a ch n xe đ mua trong tr ng h p này g i là s l a ch n ng c, vì h có th tr giá cao h n đ i v i xe x u và ng i bán l i không th bán đ c do giá bán th p h n giá c a xe t t M t ph ng cách đ

gi m b t thông tin b t cân x ng trên th tr ng là thông qua các t ch c trung gian trên th tr ng T ch c trung gian này có th gi i thi u rõ h n thông tin s n ph m

đ n v i ng i mua nh b o hành, nhãn mác, thông s k thu t… chính đi u này đã làm cho các bên giao d ch cân b ng h n v thông tin s n ph m, khi đó giao d ch s

d dàng th c hi n (Akerlof, 1970)

Trong th tr ng lao đ ng, thông tin b t cân x ng đ c th hi n trong vi c

tr c khi thuê m n lao đ ng, ng i thuê lao đ ng không bi t tr c đ c kh n ng

s n xu t, trình đ tay ngh c a ng i lao đ ng đ n đâu, vi c t o ra n ng su t lao

đ ng sau khi đ c thuê là bao nhiêu (Spence, 1973)

Vi c thuê lao đ ng là m t quy t đ nh đ u t không ch c ch n và kh n ng

c a con ng i ph i qua đào t o hay đ c ch ng minh thông qua kinh nghi m tr c đây c a h Do đó, ng i thuê lao đ ng có th thuê đ c lao đ ng hay không là

ph i bi t tr c đ c trình đ , n ng l c c a lao đ ng thông qua xem xét b ng c p,

ki m tra kinh nghi m c a ng i lao đ ng B ng c p, kinh nghi m đ c xem nh là

m t cách ng i lao đ ng phát tín hi u đ cho th y r ng h có n ng l c đáng tin c y

đ làm t t công vi c Vì v y, vi c thuê m n lao đ ng đ c th c hi n d dàng h n

do s b t cân x ng thông tin gi a ông ch và nhân viên đ c gi m b t (Spence,

1973)

B t c hàng hóa nào c ng đ u có ch t l ng, ki u dáng khác nhau phân

bi t thì c n ph i có “c ch sàng l c” chúng (Stiglitz ,1975) i v i lao đ ng c ng

có ng i có ng i có kh n ng, tay ngh cao và lao đ ng có kh n ng, tay ngh

kh n ng t o n ng su t lao đ ng cao thì c n ph i tr l ng cao đ khuy n khích h

i v i ng i có kh n ng th p, vi c c g ng đ t đ c m t m c n ng su t s n xu t

đ nh n đ c l ng cao s t n chi phí r t l n so v i ng i có kh n ng cao Vì v y,

vi c phân nhóm lao đ ng đ tr l ng là vi c làm c n thi t đ khuy n khích nh ng

ng i có kh n ng nâng cao trình đ và mang l i hi u qu cao cho xã h i (Stiglitz,

1975)

2.2.2 Khái ni m v thông tin b t cơn x ng

Thông tin b t cân x ng x y ra khi m t bên giao d ch có nhi u thông tin h n

m t bên khác i n hình là ng i bán bi t nhi u v s n ph m h n đ i v i ng i mua ho c ng c l i (Trang t đi n Wikipedia)

Thông tin b t cân x ng x y ra khi m t bên đ i tác n m gi thông tin còn bên

khác thì không bi t đích th c m c đ thông tin m c nào đó (Nguy n Tr ng Hoài,

2006)

2.2.3 H qu c a thông tin b t cơn x ng

Khi ng i mua cân nh c mua m t hàng hóa trong c a hàng, đi u đ u tiên là

h c n là nó ph i mang l i s h u d ng nh th nào, n u đây là m t hàng h đã

t ng s d ng qua thì đi u này không còn quan tr ng n a, ng i mua s ch n ngay

mà không ph i suy ngh Gi s đây là l n đ u tiên h mua m t hàng thì ngoài s

h u d ng mà nó mang l i, ng i mua c n bi t ch t l ng, giá c c a nó nh th nào

hay ít ra c ng c n bi t đ a ch nhà s n xu t ra hàng hóa đó đâu, khi bi t đ c đi u này, đ ng th i qua các kênh thông tin s n có, ng i mua c ng có th bi t đ c nhà

s n xu t y là ai, quy mô và đ c đi m c a nhà s n xu t là c nh tranh hoàn h o, đ c quy n thu n tuỦ hay đ c quy n nhóm

Tuy nhiên, trong th c t không ph i lúc nào thông tin gi a các bên trong giao

d ch hàng hóa đ u đ c minh b ch Mu n có đ c thông tin thì các bên giao d ch

có th ph i t n r t nhi u chi phí, ho c c n xoá b nh ng tr ng i trong vi c cung

c p thông tin nh là: yêu c u vi c cung c p thông tin tr c khi ho t đ ng mua bán

di n ra ho c c n thay đ i chính sách cho phù h p Vi c mua bán th BHYTTN c ng

t ng t nh các ho t đ ng giao d ch mua bán khác trên th tr ng Bên bán

BHYTTN là c quan BHXH, còn bên mua là ng i c n th BHYT đ khám và

ch a b nh Trong th tr ng này, ng i bán bi t r t ít thông tin v ng i mua, thông tin ng i mua ch g m tên, tu i, gi i tính và n i S b t cân x ng v thông tin c a

th tr ng này d n đ n h qu là l a ch n ng c (adverse selection) và r i ro đ o

đ c (moral hazard)

2.2.3.1 L a ch n ng c

L a ch n ng c là k t qu c a thông tin b che đ y, nó x y ra tr c khi th c

hi n giao d ch hay nói cách khác tr c khi kỦ h p đ ng (Nguy n Tr ng Hoài,

c trong ví d c a Akerlof (1970) Ng i mua b o hi m bi t rõ b nh t t c a mình,

hi u bi t v tình tr ng s c kh e c a mình t ng t n h n là c quan bán BHYT

Trong khi đó, c quan bán BHYT bi t đ c phân b c a chi phí thông qua các d

li u th ng kê nên h th ng đ t giá d a trên chi phí trung bình c a d ch v KCB mà không ph i là chi phí c n biên (Nguy n H u Ng c, 2001)

Hình 2.1: Chi phí s c kh e mong đ i

Gi s có n ng i tham gia BHYT, thì 1/n là xác su t mua BHYT t ng

ng v i m i m c chi phí v i gi thi t là đ ng đ u nhau

M c hòa v n c a công ty b o hi m t ng ng v i m c đóng b o hi m nh n

đ c t m i ng i mua đ chi tr cho chi phí trung bình c a dân s đ c b o hi m

c ng v i chi phí trung bình c a các chi phí khác: tuyên truy n, qu ng cáo, chi phí

qu n lỦ và các chi phí khác

Khi ng i mua BHYTTN nh n th y m c tr c p b o hi m đ c h ng th p

h n m c chi phí cho s c kh e mà h c n đ n thì h có khuynh h ng t lo cho s c

kh e b n thân mà không mua BHYTTN Vì th , công ty b o hi m s ph i gánh ch u

chi phí đ tr cho nh ng ng i có nguy c v chi phí y t cao Chính đi u này t o ra

hi n t ng l a ch n ng c làm gia t ng r i ro trung bình và t ng chi phí cho nh ng

ng i tham gia b o hi m

Do đó, m t trong nh ng ph ng cách đ làm gi m hi n t ng l a ch n

ng c là tri n khai BHYT trên ph m vi r ng v i càng nhi u ng i tham gia càng

t t, d nhiên là không ch nh ng ng i có r i ro v s c kh e tham gia mà c nh ng

đ c hay không xem s minh b ch thông tin v tình tr ng có r i ro cao trong s c

kh e c a ng i mua nh là m t đi u ki n đ bán th nh các công ty b o hi m

th ng m i i u này có nguy c t o ra đi u ki n cho thông tin b t cân x ng luôn

ki n b t l i trong b o hi m t ng lên (Pauly, 2007)

Theo Nguy n H u Ng c (2001), BHYT là hàng hóa đ c cung c p công

c ng b i vì: Th nh t, nó không ph i đ c dành riêng cho ai, do v y, càng không

th bu c m i ng i tr ti n tr c ti p khi s d ng hàng hóa mà không ph i dành riêng cho m i cá nhân, khi không ph i tr ti n tr c ti p, h v n có th th h ng

đ c hàng hóa y Th hai, vi c s d ng d ch v khám ch a b nh BHYT c a ng i

này không nh h ng đ n ng i khác Th ba, chi phí t ng thêm đ tiêu dùng thêm

m t hàng hóa th ng không đáng k , h u nh b ng không

Chính vì BHYT đ c cung c p công c ng nên khi s d ng th BHYT đ c

mi n gi m đ n 80% chi phí y t s d n đ n hi n t ng l m d ng do tiêu dùng quá

m c c n thi t B i vì ng i tiêu dùng tr r t ít s ti n mà anh ta tiêu th hàng hóa,

do đó, anh ta s tiêu dùng hàng hóa đó cho đ n khi l i ích c n biên mà anh ta nh n

mà t i đó, l i ích c n biên b ng v i chi phí c n biên (MU=MC)

Tuy nhiên, n u hàng hóa đ c Chính ph cung c p công c ng thì s n l ng hàng hóa đ c tiêu dùng s l p t c t ng lên t QE đ n QA Trong kho ng t ng tiêu dùng này, l i ích do vi c tiêu dùng hàng hóa mang l i nh h n chi phí s n xu t hàng hóa làm xu t hi n t n th t do tiêu dùng quá m c

G i Le là t n th t do tiêu dùng, ta có Le b ng di n tích tam giác (EAQA) nh

bi u di n hình 2.2:

Hình 2.2 T n th t do tiêu dùng quá m c hƠng hóa công

Sau khi có th BHYT, ng i đ c b o hi m có xu h ng l i r ng n u h

có b nh thì s đ c h ng quy n l i nên h th ng không chú tr ng đ n vi c t

ch m sóc s c kh e Do l i vào vi c có th BHYT s đ c s d ng d ch v b t c khi nào h c n, đi u này làm cho h đi khám b nh nhi u h n, riêng đ i v i ng i

m c b nh mãn tính, s l n s d ng d ch v y t c a h càng nhi u và do đó chi phí

2.2.3.3 Th t b i c a th tr ng

Begg và c ng s (2005) cho r ng nguyên nhân gây ra th t b i cho th tr ng

là do s bóp méo làm cho th tr ng không hi u qu Khi đó, chi phí xã h i c n biên và l i ích xã h i c n biên không b ng nhau L a ch n ng c và r i ro đ o đ c

là hai trong nh ng nguyên nhân bóp méo th tr ng

Th tr ng b o hi m đ c cho là đ y đ và hoàn h o n u nó làm cho r i ro

có th d ch chuy n t ng i không thích r i ro sang ng i ch p nh n r i ro m t

m c giá nào đó Giá cân b ng s làm cho chi phí c n biên và l i ích xã h i c n biên

b ng nhau Trong th tr ng b o hi m, m t khi xu t hi n hi n t ng l a ch n

ng c và r i ro đ o đ c s h n ch vi c t ch c th tr ng Vì th , các gói b o hi m

có r i ro khác nhau ph i đ c bán m c giá khác nhau t ng ng v i m c r i ro,

đi u này s h n ch đ c r i ro cho các công ty b o hi m (Begg và c ng s , 2005)

M t cách n a đ h n ch s th t b i c a th tr ng do thông tin b t cân x ng gây nên là đ m b o vi c cung c p thông tin cho các bên giao d ch mua bán Tuy nhiên, đ có đ c thông tin là m t vi c r t t n kém i v i m t s n ph m có kh

n ng gây h i cho xã h i thì vi c minh b ch thông tin v chúng s giúp ng i mua mua ít s n ph m này h n đ gi m t n th t

Trên th c t , vi c có quá nhi u thông tin không ph i là đi u t t nh t, và đ có nhi u thông tin thì càng t t kém h n và vi c tìm ki m thông tin c ng không th kéo dài mãi mãi Hãy t ng t ng n u ta dành c cu c đ i đ tìm m t n i đ xây nhà

v a Ủ mình hay tìm m t ng i b n đ i lỦ t ng, đi u này s không t i u b ng ta tìm đ c m t n i và m t ng i b n đ i “đ t t” Khi đó, ng i mua và ng i bán

s ch d ng l i m c đ thông tin t i u v a đ đ ra quy t đ nh i v i công ty

b o hi m, gi s r ng công ty b o hi m có đ c đ y đ thông tin và bi t ch c ch n khách hàng ti m n ng c a mình ai là ng i kh e m nh, ai là ng i th ng xuyên

m đau thì ch c ch n công ty b o hi m s không bán b t c gói b o hi m nào cho

b t k ai B i vì, đi u này ch c ch n gây t n th t cho bên bán

2.3 Nghiên c u th c nghi m liên quan

2.3.1 Nghiên c u hi n t ng l a ch n ng c

Tình tr ng b i chi qu ch m sóc s c kh e di n ra t i Croatia trong th i gian

m t th p k là m c tiêu nghiên c u thông tin b t cân x ng c a Vukina và Nestic (2008) Gi đ nh c a nghiên c u là hi n t ng l a ch n ng c trong vi c mua b o

hi m b sung t n t i trong th tr ng b o hi m b sung đ c ng i dân mua hay không ph thu c vào nhi u nhân t Theo Vukina và Nestic (2008), các nhân t đó

là gi i tính, tu i, tình tr ng hôn nhân đã k t hôn hay s ng đ c thân, khu v c sinh

s ng nông thôn hay thành th , trình đ h c v n, ngh nghi p, thu nh p và tình

tr ng s c kh e c a ng i mua ti m n ng T t c các y u t này nh h ng đ n vi c mua hay không mua b o hi m b sung, đ c s d ng làm các bi n đ c l p trong mô hình probit dùng ki m đ nh có hay không hi n t ng l a ch n b t l i

K t qu nghiên c u

m c Ủ ngh a 1%, t t c các bi n đ u có Ủ ngh a th ng kê và d u c a h s

c l ng đ u phù h p v i k v ng ban đ u i v i ng i nam, xác su t mua b o

hi m b sung t ng 4,8% so v i ng i n Ng i đ c thân do góa b a, do ly d , ly thân thì kh n ng mua b o hi m t ng 6% Ng i đã l p gia đình, kh n ng mua b o

hi m t ng t ng đ ng 6% nh ng có cao h n m t chút so v i ng i đ c thân, góa hay đã ly d Ng i dân thành th và ng i có h c v n cao có th mua BHYT

b sung nhi u h n ng i dân nông thôn, ng i ch a t t nghi p ph thông trung

h c M c thu nh p c a ng i dân t ng lên 1000 HRK (đ n v ti n t c a Croatia) thì kh n ng mua b o hi m b sung t ng lên kho ng 3%

Th c hi n so sánh k t qu h i qui khi có và không có bi n th hi n tình tr ng

hình probit đ ki m đ nh s t n t i c a hi n t ng này T i t nh ng Tháp trong

nh ng n m qua, qu KCB BHYTTN liên t c b b i chi, đ c bi t trong n m 2010, s

l ng th BHYTTN gi m xu ng m t n a so v i n m 2009 nh ng s ti n chi tr b o

hi m t ng nhanh chóng Nguyên nhân ch y u là do nh ng ng i có s c kh e không t t mua BHYTTN chi m ph n l n trong t ng s ng i tham gia

D a trên mô hình nghiên c u c a Vukina và Nestic, Nguy n V n Ngãi và Nguy n Th C m H ng (2012) đã th c hi n ki m đ nh hi n t ng l a ch n ng c trong th tr ng BHYTTN t i t nh ng Tháp

Mô hình ki m đ nh hi n t ng l a ch n ng c

nhân.c a Yong-Woo Lee (2012), trong Asymmetric Information and the Demand

for Private Health Insurance in Korea, nghiên c u tìm ra m i quan h gi a “t đánh giá s c kh e” (SAHS), đ c đ nh ngh a nh là s “ r i ro c a s c kh e bi t

tr c” và nhu c u c a BHYT t nhân V i m c tiêu nghiên c u c a mình, tác gi

ch tham kh o ph n nhu c u mua BHYT t nhân

Tác gi đã s d ng mô hình probit và ch y mô hình t đ n gi n đ n ph c

t p Mô hình 1 ch g m bi n SAHS, mô hình 2 thêm vào bi n đánh giá r i ro s c

kh e (Health and Risk), mô hình 3 thêm vào bi n nhân kh u h c g m: Gi i tính, tình tr ng hôn nhân, khu v c sinh s ng, giáo d c, ngh nghi p và t ng tài s n

K t qu nghiên c u

m c Ủ ngh a 1%, bi n “tình tr ng s c kho ” có Ủ ngh a th ng kê và tác

đ ng tiêu c c đ n nhu c u mua BHYT t nhân m c Ủ ngh a 5%, bi n s c kh e

“bình th ng” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tiêu c c lên nhu c u mua BHYT t

nhân

m c Ủ ngh a 1%, bi n “gi i tính” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tích c c lên nhu c u mua BHYT t nhân

m c Ủ ngh a 1%, bi n “Khu v c sinh s ng” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng

tích c c lên nhu c u mua BHYT t nhân, nh ng ng i s ng nông thôn có nhu c u cao trong vi c mua BHYT t nhân Hàn Qu c

b o hi m c a Bhat và Jain (2006): Factoring affecting the Demand for Health

Insurance in a Micro Insurance Scheme

K t qu nghiên c u

m c Ủ ngh a 10%, các bi n “thu nh p c a h gia đình”, “chi phí y t trên

t ng chi phí c a h gia đình” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tích c c đ n quy t

đ nh mua b o hi m

m c Ủ ngh a 5%, các bi n “tu i”, “chi phí đi u tr b nh”, “ki n th c v b o

hi m” đ u có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tích c c lên quy t đ nh mua b o hi m

Nh ng ng i có tu i thì mua b o hi m nhi u h n ng i ít tu i, chi phí ch a b nh càng cao làm cho ng i b nh c m th y nên mua b o hi m đ h ng quy n l i mà

b o hi m mang l i, ng i càng có nhi u ki n th c v l i ích khi tham gia b o hi m

thì h càng quy t đ nh mua b o hi m

m c Ủ ngh a 1%, bi n “chi phí b nh t t k v ng” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tích c c lên quy t đ nh mua b o hi m

Nghiên c u s d ng mô hình probit đ đo l ng các nhân t nh h ng lên nhu c u mua BHYTTN châu Âu và so sánh t ng quan h s các nhân t th

tr ng M c a Bolin et al (2010): Asymmetric Information and the Demand for

Voluntary Health Insurance in Europe

K t qu nghiên c u (t i chơu Ểu so v i M )

m c Ủ ngh a 5%, bi n “tu i” có Ủ ngh a th ng kê và có tác đ ng tiêu c c

đ n quy t đ nh mua BHYTTN, ng i càng l n tu i thì càng ít mua BHYTTN

m c Ủ ngh a 10%, bi n “n i sinh” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tiêu

c c đ n quy t đ nh mua BHYTTN, n u là ng i sinh ra n c ngoài thì kh n ng mua BHYTTN s th p

m c Ủ ngh a 10%, bi n “trình đ giáo d c”, “gi i tính”, “tình tr ng hôn

nhân”, bi n “ngh nghi p” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tích c c lên vi c mua BHYTTN N u trình đ h c v n trên trung h c c s thì xác su t mua BHYTTN cao h n h n so v i ch có trình đ trung h c c s N s có xác su t mua BHYTTN cao h n nam, ng i đã k t hôn mua nhi u h n ng i ch a k t hôn Bi n

“th t nghi p” có Ủ ngh a th ng kê và tác đ ng tiêu c c đ n quy t đ nh mua BHYTTN, ng i không có vi c làm hay ch a tìm đ c vi c làm th ng ít quan tâm

đ n BHYTTN do h không có thu nh p n đ nh

2.3.2 Nghiên c u hi n t ng r i ro đ o đ c

Nghiên c u hành vi gây b t l i cho nhà cung c p b o hi m (r i ro đ o đ c)

c a ng i tiêu dùng sau khi mua b o hi m y t b sung Croatia Vukina và Nestic (2008) cho r ng bên b o hi m (principal) không th ki m tra m t cách đ y đ

nh ng hành đ ng c a ng i mua b o hi m (agent), ng i có b o hi m s có nh ng

hành vi theo khuynh h ng khác đi so v i khi anh ta hay cô ta không mua b o

hi m, ng i có BHYT s có xu h ng đi đ n bác s đ khám b nh nhi u h n so v i

ng i không có có chính sách giá h p lỦ thì các công ty b o hi m c n nhìn

tr c đ c s thay đ i trong hành vi c a ng i đ c b o hi m, n u không thì t ng chi phí ph i tr s l n h n t ng s ti n thu đ c t vi c bán b o hi m

Vukina và Nestic (2008) đã so sánh s l n khám ch a b nh ban đ u và s l n

đ c bác s gi i thi u đ n c s y t gi a ng i có BHYT b sung và ng i đ c

mi n phí mua BHYT v i ng i có BHYT b t bu c K t qu h i quy cho th y s l n

đi bác s và s l n đ n c s y t c a ng i có BHYT b sung đ u cao h n ng i

ch có BHYT b t bu c

Nghiên c u hi n t ng r i ro đ o đ c thông qua hành vi b che đ y sau khi

s h u th BHYTTN c a ng i mua, Nguy n V n Ngãi và Nguy n Th C m H ng (2012) đã s d ng ph ng pháp c l ng bình ph ng bé nh t (OLS) b ng mô hình Probit đ ki m đ nh s t n t i c a hi n t ng này trong th tr ng BHYTTN

mua Hành vi đi khám b nh nhi u l n c a nhóm đ i t ng này là nguyên nhân

2.4 Mô hình nghiên c u

2.4.1 H i n t ng l a ch n ng c

Ng i mua có nhu c u dùng th BHYTTN đ khám, ch a b nh Ng i bán không bi t rõ v tình tr ng b nh t t c a ng i mua th tr c khi bán Vi c ng i

mua có mua th BHYTTN hay không là hoàn toàn do chính h quy t đ nh và d nhiên là v i nh ng ng i khác nhau s có nh ng suy ngh , hoàn c nh, đ c đi m khác nhau và h có quy t đ nh khác nhau, ví d : ng i mua là nam c ng có th có quy t đ nh khác so v i ng i mua là n , s khác bi t v trình đ h c v n, thu nh p, ngh nghi p, đ tu i, khu v c sinh s ng, m c đ hi u bi t v BHYTTN c ng là

nh ng nhân t tác đ ng đ n vi c mua th Ng i mua BHYTTN không c n ph i qua ki m tra s c kh e Ng i mua c ng c n c vào tình tr ng s c kh e hi n t i đ quy t đ nh li u mình có mua hay không, th tr ng s c kh e là t t, trung bình, x u hay r t x u tác đ ng đ n vi c mua BHYTTN chính là các bi n đ c s d ng trong

mô hình đ ki m đ nh s t n t i hay không c a hi n t ng l a ch n ng c

Hi n nay, các nghiên c u v thông tin b t cân x ng trong th tr ng BHYTTN t i Vi t Nam là r t ít T i t nh Ti n Giang trong nh ng n m qua có tình

tr ng b i chi Qu KCB BHYT, đi u này c ng x y ra t i ng Tháp, m t t nh cùng khu v c ng b ng sông C u Long, có nhi u đi m t ng đ ng v i Ti n Giang v kinh t , dân s , v n hóa, xã h i Do v y, có th áp d ng mô hình c a Nguy n V n Ngãi và Nguy n Th C m H ng (2012) dùng cho nghiên c u ki m đ nh hi n t ng

l a ch n ng c trong th tr ng BHYTTN t nh Ti n Giang

2.4.1.1 Mô hình ki m đ nh hi n t ng l a ch n ng c

(2.1)

(+)

Trung h c

ph thông THPT Bi n gi th hi n ng i có trình đ h c v n

trung h c ph thông (l p 10-12)

Có = 1 Khác = 0

(+)

(+)

Nông dân NONGDAN Bi n gi th hi n ng i

đang là nông dân Có = 1 Khác = 0 (+)

Th t

nghi p THATNGHIEP Bi n gi th hi n ng i đang trong tình tr ng

th t nghi p

Có = 1 Khác = 0

Thông tin v tình tr ng s c kh e c a ng i mua B HYTTN không đ c minh b ch ó là h qu c a vi c khuy n khích ng i dân tham gia BHYT theo

m c tiêu đã đ ra c a Chính ph Ng i có b nh mong mu n có đ c th BHYTTN

h n nh ng ng i không có b nh Bên bán không bi t tr c đ c li u s c kh e c a

ng i mua có t t không tr c khi giao d ch mua bán x y ra Do v y, th tr ng có

hi n t ng l a ch n ng c

2.4.1.2 C s ch n bi n vƠ k v ng d u

Bi n thu nh p bình quân (TNBQ) Thu nh p là y u t tác đ ng tích c c đ n quy t đ nh mua BHYT, k t qu các nghiên c u nhi u qu c gia khác nhau trên th

gi i: Bhat and Jain (2006) n , Vukina và Nestic (2008) Croatia, cho th y

đi u này Tuy nhiên, thu nh p c a ng i dân các n c này là cao, h th ng BHYT

c a h hi n đ i và hoàn ch nh, n là qu c gia có s phân hóa giàu nghèo l n,

nh ng ng i mua BHYT ch y u là t ng l p giàu có Vi t Nam, thu nh p ng i dân còn th p, h thông y t còn ch a đáp ng yêu c u khám ch a b nh, s phân bi t trong vi c KCB và các y u t tiêu c c khác nên ch a thúc đ y đ c ng i dân mua

BHYTTN K v ng d u (-)

Bi n gi i tính c a ng i kh o sát (GIOITINH):Ng i nam th ng ít quan tâm đ n vi c ch m sóc s c kh e, ít quan tâm đ n vi c mua th BHYTTN m c dù h

là nh ng ng i có nguy c m c b nh cao h n ng i n Tu i th trung bình c a

ng i nam th p h n n , có ngh a là nam m c b nh nhi u h n n K v ng d u (-)

Bi n tu i c a ng i đ c kh o sát (TUOI): Nh ng ng i càng l n tu i, kh

n ng m c b nh t t càng cao do s lão hóa c a c th , h càng th ng xuyên đi khám b nh nhi u h n, do đó ng i già c ng mua th BHYTTN nhi u h n K v ng

d u (+)

Bi n tình tr ng hôn nhân (KETHON): Ng i đã k t hôn th ng quan tâm

đ n s c kh e c a chính mình và các thành viên trong gia đình nhi u h n nh ng

ng i đ c thân Nghiên c u c a Vukina và Nestic (2008) ch ra r ng ng i đã l p gia đình có xác su t mua BHYT b sung cao h n ng i đ c thân ho c đã ly d K

v ng d u (+)

Bi n bi u di n cho m c đ tin t ng c a ng i dân vào vi c khám và ch a

b nh b ng BHYT (MUCDOTINTUONG): ng i dân có tin vào ch t l ng c a vi c khám b nh b ng BHYT thì h m i quy t đ nh mua th , nh ng y u t này đ c xem

nh s c m nh n ch quan c a h vào d ch v BHYT Th c t , đa s ng i dân khi

khám b nh ph i ch đ i lâu, kh n ng và thái đ ph c v kém c a y, bác s thì đa s

ít tin t ng vào BHYT K v ng d u (-)

Bi n th hi n trình đ h c v n t trung h c s s (THCS), trung h c ph

thông (THPT) đ n trên trung h c ph thông (TRENTHPT):Nh ng ng i h c v n

th p (THCS), quy t đ nh mua BHYTTN ch y u d a theo tâm lỦ đám đông ho c l i

ích tr c m t cho chính b n thân h (khi có b nh m i mua) Ng i h c v n càng

cao thì h bi t cách h n ch r i ro b ng cách mua BHYTTN K t qu nghiên c u

c a Vukina và Nestic (2008) c ng cho th y ng i có h c v n cao mua BHYT nhi u

h n ng i có h c v n th p K v ng tác đ ng s t ng t THCS đ n TRENTHPT

(+)

Bi n th hi n ngh nghi p g m nông dân (NONGDAN), ngh t do

ng i này mua BHYTTN đ đ c thanh toán chi phí KCB do h không ph i là đ i

t ng tham gia BHYTBB a s h khi x y ra b nh t t, đau m m i đ ng kỦ tham

gia BHYTTN, ngoài ra, b i vì h không có vi c làm nên có th i gian ch đ i đ

KCB K v ng d u (+)

Bi n th hi n cho vi c t đánh giá tình tr ng s c kh e c a ng i dân: s c

kh e t t (TOT), s c kh e trung bình (TRUNGBINH), s c kh e x u (XAU) và s c

kh e r t x u (RATXAU): S c kh e không t t làm cho ng i dân có xu h ng mua

BHYTTN h n là nh ng ng i có s c kh e t t Do đó, k v ng tác đ ng s t ng d n

khi ng i dân có s c kh e càng x u K v ng d u (+)

2.4.2 H i n t ng r i ro đ o đ c

Khi ng i dân s h u đ c th BHYTTN, h có tâm lỦ l i r ng mình luôn

đ c chi tr ti n b o hi m, vì v y vi c t ch m sóc s c kh e không đ c h quan

tâm, d n đ n vi c s l n đi khám b nh c a h nhi u h n h n so v i nh ng ng i có

th BHYTBB, đi u này là do m c đích ban đ u c a h mua th đ khám b nh và

ch a b nh, ngh a là nh ng ng i m c b nh càng có đ ng l c trong vi c s h u th

BHYTTN i v i ng i m c b nh mãn tính thì vi c khám ch a b nh, đi u tr l i

càng th ng xuyên h n làm gia t ng chi phí khám ch a b nh, gây nên tình tr ng

Ngh nghi p: nh ng ng i làm vi c trong môi tr ng đ c h i, ô nhi m, n,

th ng xuyên t ng ca…thì d m c b nh h n so v i các công vi c khác Và nhi u

y u t khác c ng tác đ ng đ n s l n KCB: th i ti t, khí h u thay đ i…Tuy nhiên,

v i m c tiêu ki m đ nh lỦ thuy t v hành vi mà ng i s h u th BHYTTN th c

hi n là vi c dùng th khám ch a b nh v i s l n đi khám bình quân cao h n so v i

ng i s h u các lo i th BHYT khác trong m t kho ng th i gian nh t đ nh.Vì v y,

mô hình đ ki m đ nh hi n t ng r i ro đ o đ c đ c thi t l p là mô hình h i quy

d a trên s l n KCB t i b nh vi n c a các đ i t ng có th BHYT Do các bi n gi i thích là các bi n đ nh tính th hi n vi c s h u th BHYT nên tác gi s d ng k thu t bi n gi đ l ng hóa các bi n này

2 4.2.1 Mô hình ki m đ nh hi n t ng r i ro đ o đ c

SOKB= 0+ 1TUNGUYEN+ 2NHANVIEN+ 3HUUTRI+ 4HONGHEO + 5CHINHSACH + 6HSSV + 7TUOI + (2.2)

T n su t đi khám b nh c a ng i có th BHYTTN cao h n so v i các đ i

t ng khác trong các lo i hình tham gia BHYT Vi c khám b nh nhi u l n không

ch do h có b nh mà còn là hành vi l m d ng khi khám b nh b t k đó là b nh nh ,

th m chí ch đi khám đ l y thu c mang v bán ki m l i, đi u này là s vô đ o đ c

đ c gây ra b i hành vi b che đ y c a ng i có th BHYTTN

t nguy n MUABHYTTN Bi n gi th hi n ng i dân có th BHYTTN Khác = 0 Có = 1 (+)

Nhân viên NHANVIEN Bi n gi th hi n ng i

dân có th BHYT b t

bu c là nhân viên

Có = 1 Khác = 0

(-)

Ngu n: T ng h p c a tác gi

2.4.2.2 C s ch n bi n vƠ k v ng d u

Bi n ph thu c th hi n vi c ng i dân có mua hay không mua BHYTTN, đây là bi n gi có 2 thu c tính, n u mua BHYTTN thì D=1, không mua D=0 Vi c mua hay không mua ph thu c vào nhi u y u t , theo Vukina và Nestic (2008), các

y u t nh h ng đ n vi c mua BHYT b sung bao g m các nhóm y u t v đ c

đi m nhân kh u h c, tình tr ng hôn nhân, khu v c s ng, trình đ giáo d c, ngh nghi p, tình tr ng s c kh e

Bi n gi th hi n ng i có th BHYTTN (MUABHYTTN) Nh ng ng i có

th BHYTTN đa s là nh ng ng i m c b nh, ph n l n h mang b nh mãn tính

nh suy th n, ti u đ ng, là nh ng b nh b t bu c h ph i đ n b nh vi n th ng xuyên h n đ khám và đi u tr Ngoài ra, h c ng là nh ng ng i có th i gian ch

đ i khám b nh BHYT K v ng d u (+)

Bi n gi th hi n ng i có th BHYTBB là nh ng ng i đang làm vi c

(NHANVIEN) Nh ng ng i đang làm vi c t i các c quan, xí nghi p, t ch c là

nh ng ng i ít có th i gian đ đi khám b nh BHYT, khi m c b nh nh , h s n sàng

đi đ n hi u thu c đ mua thu c hay ch đ n khi h t th i gian làm vi c tìm đ n phòng khám t nhân thay vì ph i m t th i gian ch đ i đ KCB BHYT trong gi làm vi c K v ng d u (-)

Bi n gi th hi n ng i có th BHYT là nh ng ng i đã h t tu i lao đ ng đang ngh h u, h ng tr c p (HUUTRI) Nh ng ng i đã ngh h u là nh ng ng i

tu i đã cao (t đ 55 tu i tr lên đ i v i ng i n , 60 tu i tr lên đ i v i ng i nam), h có đi u ki n v th i gian ch đ i đ khám b nh BHYT t i b nh vi n Bên

c nh đó, đa s ng i ngh h u là ng i có ch c v khi còn làm vi c, trình đ t t t nghi p trung h c ph thông tr lên, hi u bi t, nh n th c c a h v l i ích c a

BHYT đ y đ K v ng d u (+)

Bi n gi th hi n ng i có th BHYT là ng i nghèo (HONGHEO) Ng i nghèo đ c Ngân sách nhà n c h tr toàn b chi phí mua th BHYT, ng i nghèo m c nhi u b nh mãn tính : lao, suy th n, suy gan, ti u đ ng, s l n đi khám

b nh c a ng i nghèo là khá nhi u là m t trong nh ng nguyên nhân gây m t cân

đ i qu BHYT (báo cáo c a BHXH Ti n Giang) K v ng d u (+)

Hình 2.3 Q uy trình nghiên c u

2.5 Ph ng pháp thu th p d li u vƠ ch n m u

D li u th c p: tác gi s d ng d li u th c p t các bi u m u báo cáo c a BHXH Ti n Giang, UBND t nh Ti n Giang

D li u s c p: Phát phi u đi u tra tr c ti p b ng b ng câu h i v i đ i t ng

đi u tra là ng i dân đang khám ch a b nh có dùng th BHYT t i B nh vi n đa

LỦ thuy t v thông tin b t cân x ng, các nghiên c u th c nghi m tr c