NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC TUÂN THỦ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP.PDF

Jones et al... Jones et al.. Buys et al.. Có th chia thành ba giai đo n sau:... Balsam et al... Công ty ki m toán nào phát... Theo Balsam et al.. Lowensohn et al.. O’Keefe et al.

TP H Chí Minh- N m 2013

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c b ng bi u

Danh m c t vi t t t

PH N M U: 1

CH NG 1: 6

C S LÝ LU N V NH H NG C A VI C TUÂN TH O C NGH NGHI P N CH T L NG KI M TOÁN 6

1.1 T ng quan v đ o đ c và đ o đ c ngh nghi p 6

1.1.1 Khái ni m đ o đ c và đ o đ c ngh nghi p 6

1.1.2 o đ c ngh nghi p cho ng i hành ngh ki m toán 7

1.2 T ng quan v ch t l ng ki m toán 17

1.2.1 Khái ni m v ch t l ng ki m toán 17

1.2.2 Các y u t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 18

1.3 M i liên h gi a đ o đ c ngh nghi p và ch t l ng ki m toán 20

1.3.1 nh h ng c a tính đ c l p đ n ch t l ng ki m toán 21

1.3.2 nh h ng c a n ng l c chuyên môn đ n ch t l ng ki m toán 21

1.3.3 nh h ng c a vi c tuân th chu n m c chuyên môn đ n ch t l ng ki m toán 22 CH NG 2: 24

TH C TR NG V NH H NG C A VI C TUÂN TH O C NGH NGHI P N CH T L NG KI M TOÁN 24

2.1 c đi m ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 24

2.1.1 S l ng, c c u và lo i hình công ty 24

2.1.2 V đ i ng Ki m toán viên và nhân viên chuyên nghi p 25

2.1.3 Tình hình ho t đ ng c a các công ty ki m toán 26

2.2 Các quy đ nh liên quan đ n đ o đ c ngh nghi p 27

2.2.1 Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 200 28

2.2.2 Ngh đ nh 105 (2004) 30

2.2.3 Chu n m c đ o đ c ngh nghi p (2005) 31

2.2.4 Lu t ki m toán đ c l p (2012) 31

2.2.5 Ngh đ nh 17/2012/N -CP 33

2.3 Kh o sát nh h ng c a vi c tuân th đ o đ c ngh nghi p đ n ch t l ng ki m toán c a các công ty ki m toán đ c l p t i Vi t Nam 35

2.3.1 i t ng kh o sát 35

2.3.2 Mô t cách th c t ch c ki m soát ch t l ng c a VACPA 35

2.3.3 Gi thuy t nghiên c u c a đ tài 39

2.3.4 Ph ng pháp kh o sát c a đ tài 41

2.3.5 Phân tích nh h ng c a vi c tuân th đ o đ c ngh nghi p đ n ch t l ng ki m toán 41

2.4 K t qu nghiên c u c a đ tài v nh h ng c a vi c tuân th đ o đ c ngh nghi p đ n ch t l ng ki m toán 67

2.4.1 Tính đ c l p có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 68

2.4.2 N ng l c chuyên môn có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 69

2.4.3 Tuân th ch n m c chuyên môn có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 69 CH NG 3: GI I PHÁP NÂNG CAO O C NGH NGHI P NH M NÂNG CAO CH T L NG KI M TOÁN C A CÁC CÔNG TY KI M TOÁN T I VI T NAM 72

3.1 Quan đi m c a gi i pháp 72

3.1.1 Phù h p v i thông l chung c a qu c t và phù h p v i đ c đi m c a Vi t Nam 72 3.1.2 H ng đ n m c tiêu nâng cao ch t l ng ki m toán 73

3.1.3 Phù h p v i đ c đi m c a công ty v a và nh 73

3.2 Các gi i pháp nâng cao đ o đ c ngh nghi p 74

3.2.1 Gi i pháp nâng cao tính đ c l p 74

3.2.2 Gi i pháp nâng cao n ng l c chuyên môn 75

3.3 Các gi i pháp h tr khác 88

3.3.1 i u ch nh theo h ng t ng d n quy mô công ty ki m toán 88

3.3.2 Nâng cao trình đ Ki m toán viên 88

3.4 Ki n ngh đ i v i c quan ch c n ng 89

3.4.1 i v i VACPA 89

3.4.2 i v i B tài chính 91

3.5 H n ch c a đ tài và h ng nghiên c u trong t ng lai 91

K T LU N 92

TÀI LI U THAM KH O 93

PH L C

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1: Tình hình doanh thu c c u theo lo i d ch v 27

B ng 2.2: Tóm t t ch tiêu l a ch n, quy mô các công ty đ c ki m tra n m 2010 và 2011 37

B ng 2.3: B ng phân tích m i liên h gi a cam k t đ c l p và đi m ch t l ng c a các công ty 42

B ng 2.4: B ng phân tích m i liên h gi a th c hi n luân chuy n Partner v i khách hàng trên

B ng 2.12: B ng phân tích m i liên h gi a th c hi n th t c tìm hi u v khách hàng, môi

tr ng kinh doanh và đi m ch t l ng c a các công ty 52

B ng 2.13: B ng phân tích m i liên h gi a th c hi n đánh giá r i ro và đi m ch t l ng c a các công ty 53

B ng 2.14: B ng phân tích m i liên h gi a ki m tra h th ng KSNB và đi m ch t l ng c a các công ty 54

B ng 2.15: B ng phân tích m i liên h gi a quy trình phân tích trong quá trình l p k ho ch

ki m toán và đi m ch t l ng c a các công ty 55

B ng 2.16: B ng phân tích m i liên h gi a xác đ nh m c tr ng y u trong k ho ch ki m toán

t ng th và đi m ch t l ng c a các công ty 56

B ng 2.17: B ng phân tích m i liên h gi a s d ng/áp d ng m c tr ng y u cho công vi c

ki m toán và đi m ch t l ng c a các công ty 57

B ng 2.18: B ng phân tích m i liên h gi a tham gia ch ng ki n ki m kê hàng t n kho/th c

hi n th t c thay th và đi m ch t l ng c a các công ty 58

B ng 2.19: B ng phân tích m i liên h gi a g i th xác nh n/th c hi n th t c thay th và

B ng 2.24: B ng phân tích m i liên h gi a h s ki m toán nêu rõ tên, ngày tháng l p c a

ng i soát xét và đi m ch t l ng c a các công ty 64

B ng 2.25: B ng phân tích m i liên h gi a l u tr h s ki m toán chung cho khách hàng

ki m toán nhi u n m và đi m ch t l ng c a các công ty 65

B ng 2.26: B ng ch tiêu BCKT đ c trình bày đ y đ và đi m ch t l ng c a các công ty 66

B ng 2.27: T ng h p y u t đ c l p nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 68

B ng 2.28: T ng h p y u t n ng l c chuyên môn nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 69

B ng 2.29: T ng h p y u t tuân th chu n m c chuyên môn nh h ng đ n ch t l ng ki m toán 69

DANH M C T VI T T T

Ch vi t t t Tên đ y đ

VACPA Hi p h i Ki m toán viên hành ngh Vi t Nam

PH N M U

1 Lý do ch n đ tài

Trên th gi i, ho t đ ng ki m toán đ c l p đã xu t hi n và phát tri n t th k

19, đ n nay đã tr i qua nhi u giai đo n th ng tr m và đ t đ c nhi u thành t u to l n

N m 1991, Ki m toán đ c l p ra đ i Vi t Nam, đ n nay đã hình thành đ y đ các quy đ nh, chu n m c, h th ng pháp lý có liên quan Tuy nhiên, ho t đ ng ki m toán

hi n nay còn ch a hoàn thi n, còn x y ra tình tr ng báo cáo tài chính đã đ c ki m toán c a m t s công ty còn nhi u sai ph m và gây ra tác đ ng l n đ n các nhà đ u t , ngân hàng, …

Bên c nh các công ty Big Four và các công ty ki m toán l n, còn m t s công ty

ki m toán t i Vi t Nam m i thành l p, quy mô nh nên ch t l ng còn nhi u h n ch Theo Báo cáo k t qu hành ngh n m 2011, 2012 c a H i Ki m toán viên hành ngh

Vi t Nam thì có kho ng 23% công ty ki m toán không đ t yêu c u v ch t l ng Các công ty này ch a tuân th đ y đ theo chu n m c ki m toán Vi t Nam hi n hành, ch a tuân th đ o đ c ngh nghi p và m t s nguyên nhân khác làm ch t l ng không đ c

đ m b o, nh h ng đ n uy tín c a m i công ty ki m toán nói riêng và nh h ng không t t đ n toàn ngành ki m toán Vi t Nam nói chung

Do đó, tôi đã l a ch n đ tài “Nghiên c u nh h ng c a vi c tuân th đ o đ c ngh nghi p đ n ch t l ng ki m toán – đ xu t và gi i pháp” nh m tìm hi u v th c t tuân th đ o đ c ngh nghi p c a các ki m toán viên hành ngh tác đ ng đ n ch t

l ng ki m toán t i Vi t Nam, t đó đ xu t các hàm ý qu n lý nh m nâng cao s tuân

th đ o đ c ngh nghi p c a ki m toán viên

2 T ng quan v các nghiên c u tr c và đi m m i c a lu n v n:

2.1 T ng quan v các nghiên c u tr c:

 Ph ng h ng và gi i pháp hoàn thi n ki m soát ch t l ng ho t đ ng

ki m toán đ c l p t i Vi t Nam, 2003, Lu n v n th c s , Tác gi Tr n Khánh Lâm,

Tr ng i h c Kinh t Tp.HCM Lu n v n này đã gi i quy t đ c các v n đ :

Nghiên c u đã t ng quan v Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p

và phân tích th c tr ng ho t đ ng Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán đ c l p

t i Vi t Nam, ch ra nh ng u đi m c ng nh nh ng t n t i c a ho t đ ng ki m toán

đ c l p t i Vi t Nam nh môi tr ng pháp lý, c ch qu n lý c a c quan nhà n c,

ch t l ng nhân viên ki m toán còn nhi u h n ch , các công ty ki m toán ch a th c

hi n các quy trình soát xét ch t l ng ho c th c hi n m t các s xài Nghiên c u c ng

đã đ a ra ph ng h ng và gi i pháp hoàn thi n c ch Ki m soát ch t l ng ho t

đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam

 Xây d ng c ch ki m soát ch t l ng cho ho t đ ng ki m toán đ c l p t i

Vi t Nam, 2011, Lu n án ti n s kinh t , Tác gi Tr n Khánh Lâm, Tr ng i h c

Kinh t Tp.HCM Nghiên c u đã cho th y nh ng thành t u đ t đ c c a ngành ki m toán nh : các công ty ki m toán đ c l p phát tri n nhanh v s l ng c ng nh quy

mô, đ i ng ki m toán viên ngày càng có ch t l ng và chuyên nghi p, các d ch v c a các công ty ki m toán đ c l p ngày càng đa d ng, đ i t ng khách hàng c a các công

ty ki m toán đ c l p ngày càng m r ng

Tuy nhiên nghiên c u c ng đã ch ra nh ng v n đ còn t n t i đ i v i ch t

l ng ki m toán nh : quy mô các công ty ki m toán đ c l p còn nh nên ch t l ng

ki m toán không cao, c nh tranh v i nhau ch y u là v giá phí ki m toán làm nh

h ng đ n ch t l ng ki m toán Các công ty ki m toán quy mô nh ch a th t s quan tâm đ n đào t o và phát tri n ki m toán viên, nên ch t l ng nhân viên và ch t l ng

d ch v không đ ng đ u gi a các công ty Ngoài ra nghiên c u c ng ch ra nh ng b t

c p trong c ch qu n lý nhà n c, v a gây khó kh n trong vi c ki m soát ch t l ng

t bên ngoài c ng nh khi n cho các công ty ki m toán ch a chú tr ng đ n ki m soát

ch t l ng t bên trong

Cu i cùng nghiên c u đã xây d ng nh ng gi i pháp kh c ph c ch t l ng ki m toán t bên trong và bên ngoài

2.2 Nh ng đi m m i c a đ tài

- H th ng hóa lý lu n v nh ng y u t c a đ o đ c ngh nghi p có nh h ng

đ n ch t l ng ki m toán

- T Báo cáo c a VACPA kh o sát th c tr ng nh h ng c a vi c tuân th đ o

đ c ngh nghi p đ n ch t l ng ki m toán t i Vi t Nam

- xu t m t s gi i pháp nh m nh c nh , ki m tra và x lý ki m toán viên th c

hi n đ y đ th t c ki m toán t đó giúp nâng cao ch t l ng ki m toán

- xu t các gi i pháp nh m nâng cao nâng cao ch t l ng ki m toán

M c tiêu trên c a đ tài nh m tr l i câu h i nghiên c u chính: Tuân th

đ o đ c có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán không?

Trong đ o đ c ngh nghi p, chúng tôi l a ch n ba v n đ chính, đó là:

- Tính đ c l p có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán không?

- N ng l c chuyên môn có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán?

- Tuân th chu n m c chuyên môn có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán không?

4 i t ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u

- tài đ c th c hi n đ i v i các công ty ki m toán đ c ki m tra và trình bày trong “Báo cáo k t qu ki m tra tình hình ho t đ ng n m 2010 c a 20 công ty ki m toán” và “Báo cáo k t qu ki m tra tình hình ho t đ ng n m 2011 c a 30 công ty ki m toán” do Hi p h i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam th c hi n

- tài không s d ng Báo cáo k t qu ki m tra c a n m 2012 (đ c th c hi n vào n m 2013) vì lý do, cho đ n nay k t qu này v n ch a đ c công b

5 Ph ng pháp nghiên c u:

Ph ng pháp nghiên c u đ c s d ng là:

- Ph ng pháp phân tích đ nh l ng nh th ng kê mô t , so sánh nh m xem xét, đánh giá các y u t c a tuân th đ o đ c ngh nghi p có nh h ng đ n ch t l ng

ki m toán đ i v i các công ty ki m toán đ c ki m tra

Cách th c kh o sát c a đ tài là d a trên Báo cáo k t qu ki m tra tình hình ho t

đ ng n m 2010 và n m 2011 c a Hi p h i ki m toán viên hành ngh Vi t Nam Qua

đó ch n l c các thông tin có liên quan đ n:

1) Tính đ c l p: có ký cam k t v đ c l p, th c hi n đ c l p, có quy đ nh v khung giá phí,

2) N ng l c chuyên môn: quy trình ki m toán, ch ng trình ki m toán,

3) Tuân th chu n m c chuyên môn: l p k ho ch, th c hi n, báo cáo ki m toán 4) T ng h p k t qu ch m đi m c a Hi p h i ki m toán

Sau khi th ng kê, đ tài s xác đ nh 3 nhân t v tính đ c l p, n ng l c chuyên môn, tuân th chu n m c chuyên môn có nh h ng đ n k t qu ch m đi m hay không Các công ty b ch m đi m ch t l ng th p nh t có ph i là do có các nhân t này

Ch ng m đ u: Gi i thi u chung v đ tài: ch ng này trình bày lý do hình

thành đ tài, m c tiêu nghiên c u, đ i t ng, ph m vi, ph ng pháp, ý ngh a c a đ tài

Ch ng 1: T ng quan lý thuy t v đ o đ c ngh nghi p ki m toán, ch t lu ng

ki m toán và m i quan h gi a đ o đ c ngh nghi p và ch t l ng ki m toán

Ch ng 2: Nghiên c u th c nghi m v nh h ng c a vi c tuân th đ o đ c

ngh nghi p đ n ch t l ng ki m toán

- i t ng nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u, cách th c kh o sát phân tích

s li u

- K t qu nghiên c u c a đ tài

Ch ng 3: Gi i pháp nâng cao đ o đ c ngh nghi p nh m nâng cao ch t l ng

ki m toán đ i v i các công ty ki m toán t i Vi t Nam

CH NG 1:

C S LÝ LU N V NH H NG C A VI C TUÂN TH O C NGH

NGHI P N CH T L NG KI M TOÁN 1.1 T ng quan v đ o đ c và đ o đ c ngh nghi p

1.1.1 Khái ni m đ o đ c và đ o đ c ngh nghi p

a Khái ni m đ o đ c

Theo t đi n Wikipedia ti ng Vi t, “ o là l ph i, là con đ ng, là nguyên t c

mà con ng i có b n ph n gi gìn và tuân theo trong cu c s ng, còn đ c là đi u t t lành” o đ c thu c hình thái ý th c xã h i, ph n ánh các m i quan h hi n th c b t ngu n t b n thân cu c s ng c a con ng i Nói cách khác, đ o đ c là t p h p nh ng quan đi m c a m t xã h i, c a m t t ng l p xã h i, c a m t t p h p ng i nh t đ nh v

th gi i, v cách s ng Nh đó con ng i đi u ch nh hành vi c a mình sao cho phù h p

v i l i ích c a c ng đ ng xã h i M t s nguyên t c đ o đ c c n b n th ng đ c thi t

l p nh : s trung th c, tính có trách nhi m, l ng thi n, th ng th n, công b ng, ngay

th ng, tuân th ngh a v công dân

Trên th gi i có r t nhi u tác gi nghiên c u v đ o đ c đ u cho r ng đ o đ c là không th thi u trong xã h i vì nó chính là c s đ xã h i phát tri n m t cách b n

v ng và t t đ p Tiêu bi u nh nhà kinh t h c Adam Smith (1790/1976) và nhà xã h i

h c Georg Simmel (1950), cá nhân có đ o đ c, xã h i có đ o đ c là c s mà đó t t

c các xã h i và n n kinh t phát tri n m nh vì đ o đ c đ ng ngh a v i vi c t o ra s hài hòa xã h i c p đ t ng h p, đ o đ c có liên quan đ n nh ng t ch t c n b n do các t ch c, c ng đ ng và các n n v n hóa thi t l p (Cameron et al., 2004) Libby and Thorne (2007), đ o đ c là chu n m c liên quan đ n ph m ch t, ph n ánh xu h ng c a

m t cá nhân khi ch n l a hành đ ng h p v i đ o lý, và b ng cách đó th hi n nh ng lý

t ng c a c ng đ ng mà cá nhân đó thu c v o đ c đ c phát tri n trong su t cu c

đ i thông qua thói quen, quan sát và giáo d c o đ c đòi h i vi c theo đu i đ o lý

v t ra ngoài s ph thu c vào các quy t c và là k t qu t m t đ nh ngh a chung các giá tr c a m t c ng đ ng c th

b Khái ni m đ o đ c ngh nghi p

N u nh đ o đ c là nh ng nguyên t c c n b n c n tuân th trong cách ng x

gi a ng i v i ng i nh m giúp con ng i đ c ng i khác tôn tr ng và xã h i phát tri n b n v ng, thì đ o đ c ngh nghi p là nh ng nguyên t c c n b n mà ng i hành ngh c n tuân th đ giúp cho ngh nghi p phát tri n t t đ p

o đ c ngh nghi p là m t b ph n c a đ o đ c xã h i, là các nguyên t c đ o

đ c c th trong đ o đ c chung c a xã h i phù h p v i t ng ngh nghi p o đ c ngh nghi p là nh ng yêu c u đ c bi t, có liên quan đ n vi c ti n hành m t ho t đ ng ngh nghi p nào đó Nó là t ng h p c a các quy t c, các nguyên t c chu n m c c a

m t l nh v c ngh nghi p trong đ i s ng, nh đó mà m i thành viên c a l nh v c ngh nghi p đó t giác đi u ch nh hành vi c a mình cho phù h p v i l i ích và s ti n b

c a nó trong m i quan h gi a cá nhân v i cá nhân, cá nhân v i t p th c a xã h i Tuân theo các tiêu chu n đ o đ c ngh nghi p s t o đi u ki n cho vi c nâng cao ch t

l ng lao đ ng trong l nh v c ngh nghi p

Các nguyên t c đ o đ c cho t ng ngh nghi p không gi ng nhau mà tùy thu c vào đ c đi m c a t ng ngh nghi p, ch ng h n nh đ o đ c trong kinh doanh s khác

v i y đ c hay đ o đ c c a ngành lu t

1.1.2 o đ c ngh nghi p cho ng i hành ngh ki m toán

1.1.2.1 Khái ni m đ o đ c ngh nghi p ki m toán

“ o đ c ngh nghi p đ c đ nh ngh a là nh ng quy t c đ h ng d n cho các thành viên ng x và ho t đ ng m t cách trung th c, ph c v cho l i ích chung c a ngh nghi p và xã h i o đ c ngh nghi p yêu c u ki m toán viên ph i là ng i có

đ o đ c, và m i t ch c ki m toán ph i là c ng đ ng c a nh ng ng i có đ o đ c Bên

c nh lu t pháp và cùng v i lu t pháp, chính vi c tuân th đ o đ c ngh nghi p s giúp cho các thành viên luôn duy trì đ c m t thái đ ngh nghi p đúng đ n, giúp b o v và

nâng cao uy tín cho ngh ki m toán trong xã h i, b i vì nó t o nên s b o đ m v ch t

l ng cao c a d ch v cung ng cho khách hàng và xã h i.” [11]

Ngh ki m toán là m t ngh nghi p mà s t n t i ph thu c vào ni m tin c a

xã h i Do v y, đ o đ c ngh nghi p c a ki m toán nh m đ m b o ng i hành ngh

đ t đ c nh ng tiêu chu n cao nh t v trình đ chuyên môn, v m c đ ho t đ ng và đáp ng đ c s quan tâm ngày càng cao c a công chúng M c đích đ o đ c ngh nghi p ki m toán nh m đ t b n yêu c u c b n sau:

a) S tín nhi m: Nâng cao s tín nhi m c a xã h i đ i v i h th ng thông tin c a

ki n s liên t c đ a ra quy t đ nh đ o đ c khi ph i đ i m t v i tình hu ng khó x khi

th c hi n ki m toán'' ây là nh ng tình hu ng khó x mà các h th ng d a trên lu t l không th gi i quy t th a đáng Ki m toán viên có đ o đ c th ng có xu h ng đ

đ m b o r ng, đánh giá chuyên môn c a h đ c th c hi n m t cách khách quan, và s

ít có kh n ng b nh h ng do áp l c t khách hàng Jones et al (2003) cho r ng đ o

đ c c a ki m toán viên là đ c bi t quan tr ng khi các quy t c k toán không đ y đ

ho c không t n t i

Theo nghiên c u c a Libby and Thorne (2003), các đ c tính quan tr ng c a

ki m toán viên: tính chính tr c và trung th c - đ c x p h ng là quan tr ng nh t Ba

đ c tính quan tr ng ti p theo là tính khách quan, đ c l p và tuân th chu n m c Sau

đó, Libby and Thorne (2007) cho r ng, đ o đ c c a ki m toán viên bao g m b n y u t

là đ o đ c b t bu c, đ o đ c không b t bu c, c i thi n đ o đ c và công c đ o đ c Trong đó, các y u t đ o đ c quan tr ng g m:

- o đ c không b t bu c (Non-mandatory moral): tính minh b ch, c n th n, công b ng

- o đ c b t bu c (Mandatory moral): chính tr c, đ c l p, khách quan, tuân

th chu n m c, th c hi n nguyên t c chuyên môn

- o đ c nâng cao (Meliorating): nhi t tình, chín ch n, l ch thi p

- Công c đ o đ c (Instrumental auditors’ virtue): c nh giác, chu đáo, siêng

n ng, tháo vát

Jones et al (2003) c ng cho r ng nguyên t c đ o đ c c a ki m toán viên bao

g m các nguyên t c n n t ng c a ngh ki m toán, ch ng h n nh : th n tr ng ngh nghi p, đ c l p, khách quan, hoài nghi chuyên nghi p, và trung th c

Buys et al (2012) cho r ng các đ c tính quan tr ng g m: chính tr c, khách quan, b o m t, n ng l c chuyên môn và th n tr ng

Nhìn chung, nghiên c u c a các tác gi đ u thi t l p các nguyên t c khá t ng

đ ng, nó chính là nh ng quy t c đ h ng d n cho các thành viên ng x và ho t đ ng

m t cách trung th c, ph c v cho l i ích c a ngh nghi p và xã h i Hay chính các quy

đ nh v đ o đ c ngh nghi p s giúp nâng cao ch t l ng ki m toán và t ng c ng

ni m tin c a công chúng vào các thông tin đ c công b

1.1.2.2 Các nguyên t c c a đ o đ c ngh nghi p theo Chu n m c đ o đ c ngh nghi p c a Liên đoàn k toán qu c t (IFAC)

a L ch s phát tri n các quy đ nh v đ o đ c ngh nghi p ki m toán

Các quy đ nh v đ o đ c ngh nghi p cho ng i hành ngh ki m toán đ c hình thành do m i liên h gi a ngh nghi p và môi tr ng xã h i đã tr i qua nhi u n m hình thành và phát tri n Có th chia thành ba giai đo n sau:

 Giai đo n hình thành

Nguyên t c đ o đ c ngh nghi p ki m toán tr c h t xu t hi n Anh vào th

k 19 Khi các nhà đ u t Anh qu c m r ng đ u t sang các qu c gia thu c đ a, h

c n có ng i giám sát các kho n đ u t khi v ng m t và trách nhi m đó đ c giao cho

ki m toán viên có th tin c y vào ki m toán viên, các nhà đ u t Anh qu c c m

ki m toán viên đ u t hay làm vi c cho công ty đ c ki m toán Thu t ng đ o đ c lúc này ch gi i h n s trung thành c a ki m toán viên v i các nhà đ u t chính qu c,

vì v y, trong th i k này, ki m toán viên có th th c hi n d ch v k toán hay so n

th o báo cáo tài chính cho công ty đ c ki m toán Có th nói, trong giai đo n này,

ch a có chu n m c v đ o đ c ngh nghi p mà ch có m t s yêu c u v đ o đ c đ i

v i ng i hành ngh Các yêu c u này là kh i đi m cho chu n m c đ o đ c ngh nghi p sau này

 Giai đo n phát tri n

Quan ni m v đ o đ c c a ki m toán viên đã không ng ng thay đ i vào cu i th

k 19 đ u th k 20 Trong th i gian này, do có s d ch chuy n v n t qu c gia này sang qu c gia khác và h p nh t các công ty l n Anh trong ngành khai thác m ,

đ ng s t, nhiên li u, đi n tho i, đã d n đ n s thay đ i trong quan đi m v m c đích, b n ch t và ngu n đ u t vào các công ty T đó, nhi m v c a ki m toán viên chuy n sang ph c v cho c đông trong c ng đ ng h n là l i ích c a ng i ch s h u

v ng m t Nhóm c đông trong c ng đ ng ch y u là các nhà đ u t đ a ph ng, mà

th ng là các ngân hàng l n hay các nhà đ u t l n

N m 1993, Hoa K thành l p y ban ch ng khoán (Securities and Exchange Commission – SEC) đã d n đ n quan đi m m i v tính đ c l p c a ki m toán viên

N m 1994, Lu t Giao d ch ch ng khoán ra đ i đã đ a ra yêu c u v tính đ c l p c a

ki m toán viên khi ki m toán báo cáo tài chính Các ki m toán viên ch ch u trách nhi m áp d ng đúng đ n các chu n m c ki m toán đã đ c thi t l p, và h ng v tính khách quan và trung l p

N m 1988, Hoa K ban hành b đ o đ c ngh nghi p và đ n n m 1996, Liên đoàn K toán Qu c t (International Federation of Accountants – IFAC) c ng ban hành

b đ o đ c ngh nghi p Trong giai đo n này, ngh nghi p ki m toán đã xây d ng chu n m c đ o đ c ngh nghi p khá hoàn ch nh N i dung b đ o đ c ngh nghi p

c a Hoa K và IFAC t p trung vào các nguyên t c đ c l p, chính tr c, khách quan,

n ng l c chuyên môn và tính th n tr ng, t cách ngh nghi p và tuân th chu n m c chuyên môn

 Giai đo n hi n t i

n đ u nh ng n m 2000, sau hàng lo t v bê b i tài chính, đã hình thành quan

đi m cho r ng chính vi c ki m toán viên kiêm nhà t v n cho khách hàng là m t trong

nh ng nguyên nhân đ a đ n các v trên, đ c bi t là s tan rã c a công ty ki m toán Arthur Andersen, m t trong Big Five Chính vì v y, sau n m 2001, y ban chu n m c

đ o đ c ngh nghi p qu c t c ng nh nhi u Hi p h i ngh nghi p c a các qu c gia trên th gi i đã s a đ i m t s quy đ nh v đ o đ c ngh nghi p Các thay đ i trong chu n m c đ o đ c ngh nghi p t p trung vào vi c nâng cao m c đ đ c l p gi a ki m toán viên và nhà qu n lý c a khách hàng, thông qua vi c c m cung c p đ ng th i d ch

v ki m toán và phi ki m toán, c ng nh nh n m nh vi c xoay vòng ki m toán viên

b Các n i dung c b n c a chu n m c đ o đ c ngh nghi p ki m toán

Chu n m c đ o đ c ngh nghi p là s tiêu chu n hóa các nguyên t c và h ng

d n nh m giúp các thành viên ho t đ ng m t cách trung th c đ đáp ng s mong đ i

- Tính chính tr c: Ki m toán viên ph i th c hi n công vi c v i m t tinh th n trung th c, th ng th n, b t v l i

- N ng l c chuyên môn và tính th n tr ng: Ki m toán viên có ngh a v ph i duy trì trình đ nghi p v c a mình trong su t quá trình hành ngh , ch đ c phép nh n làm nh ng công vi c khi có đ trình đ nghi p v đ hoàn thành nhi m v

- B o m t: Ki m toán viên ph i gi bí m t c a nh ng thông tin đã thu th p

đ c trong th i gian th c hi n các d ch v chuyên môn, không đ c s d ng ho c ti t

l b t c thông tin nào n u không có th m quy n rõ ràng và h p lý, tr khi có ngh a v pháp lý ho c trách nhi m ngh nghi p yêu c u ph i công b

- T cách ngh nghi p: Ki m toán viên ph i t đi u ch nh hành vi c a mình cho phù h p v i uy tín c a ngành ngh , và ph i t ki m ch hành đ ng có th phá ho i

uy tín ngh nghi p

- Tuân th chu n m c chuyên môn trong khi ti n hành công vi c

1.1.2.3 N i dung c a quy đ nh đ o đ c ngh nghi p hi n hành theo IFAC

Chu n m c đ o đ c ngh nghi p k toán, ki m toán do IFAC ban hành có hi u

l c đ n n m 2010 bao g m ba ph n chính, trong đó ph n C áp d ng cho ng i hành ngh k toán Riêng đ i v i ki m toán, quy đ nh này g m 2 ph n chính đó là quy đ nh chung và n i dung chu n m c, trong đó bao g m các v n đ c b n sau đây:

a Quy đ nh chung (t đo n 01 đ n đo n 44):

Ph n này gi i thi u m c đích, n i dung c b n, ph m vi áp d ng và đ nh ngh a thu t ng , trong đó nêu ra các v n đ chính nh sau:

 M c đích:

Nh m đ m b o đ t đ c nh ng tiêu chu n cao nh t v trình đ chuyên môn, v

m c đ ho t đ ng và đáp ng đ c s quan tâm ngày càng cao c a công chúng Chu n

m c này đ t ra b n yêu c u c b n đó là: S tín nhi m - Tính chuyên nghi p - Ch t

l ng d ch v - S tin c y

 Ph m vi áp d ng: T t c ng i làm k toán và ng i làm ki m toán

b N i dung chu n m c: (t đo n 45 đ n đo n 333) g m có ba ph n là:

a) Ph n A (t đo n 45 đ n đo n 76): Áp d ng cho t t c ng i làm k toán và

 Ph n A - Áp d ng cho t t c ng i làm k toán và ki m toán

(T đo n 45 đ n đo n 76) trình bày các v n đ sau:

 Các nguy c và bi n pháp b o v : Các nguy c có th x y ra đ c phân

lo i nh sau:

a) Nguy c do t l i: Do vi c ng i làm k toán và ng i làm ki m toán ho c

thành viên trong quan h gia có các l i ích tài chính hay l i ích khác;

b) Nguy c t ki m tra: Khi ng i làm k toán và ng i làm ki m toán ph i xem

xét l i các đánh giá tr c đây do mình ch u trách nhi m;

c) Nguy c v s bào ch a: Khi ng i làm k toán và ng i làm ki m toán ng

h m t quan đi m hay ý ki n t i m c đ mà tính khách quan có th b nh h ng;

d) Nguy c t s quen thu c: Khi do các m i quan h quen thu c mà ng i làm

k toán và ng i làm ki m toán tr nên quá đ ng tình đ i v i l i ích c a nh ng ng i khác;

e) Nguy c b đe d a: Khi ng i làm k toán và ng i làm ki m toán có th b

ng n c n không đ c hành đ ng m t cách khách quan do các đe d a

* Các bi n pháp b o v có th lo i b hay làm gi m nh các nguy c xu ng m c

ch p nh n đ c g m: a) Các bi n pháp b o v do pháp lu t và chu n m c quy đ nh; và b) Các bi n pháp b o v do môi tr ng làm vi c t o ra

 N ng l c chuyên môn và tính th n tr ng

Không đ c th hi n là có kh n ng và kinh nghi m mà b n thân không có

Ph i duy trì ki n th c và nghi p v chuyên môn và ph i hành đ ng đúng m c, phù h p

v i các chu n m c v k thu t và ngh nghi p

 Tính b o m t

Ph i b o m t các thông tin v khách hàng ho c c a ch doanh nghi p, tr khi

c n cung c p cho c quan ch c n ng ho c lu t pháp yêu c u

 T v n thu ho c kê khai thu

Có quy n đ xu t gi i pháp áp d ng các lu t thu có l i nh t cho khách hàng

 Áp d ng chu n m c đ o đ c ngh nghi p cho các ho t đ ng chuyên nghi p xuyên qu c gia

N u tiêu chu n đ o đ c t i qu c gia n i cung c p d ch v chuyên nghi p ch t

ch h n chu n m c đ o đ c c a IFAC thì ph i th c hi n theo chu n m c đ o đ c c a

qu c gia đó

 Qu ng cáo

Không đ c s d ng các ph ng ti n có th làm nh h ng t i hình nh và danh ti ng ngh nghi p; phóng đ i, nói x u đ ng nghi p,

 Ph n B - Áp d ng cho ki m toán viên hành ngh , nhóm ki m toán và công ty ki m toán

(T đo n 77 đ n đo n 292) quy đ nh các v n đ sau:

 Tính đ c l p

c l p là nguyên t c hành ngh c b n c a ki m toán viên Chu n m c đ o

đ c ngh nghi p k toán, ki m toán yêu c u m i ki m toán viên hành ngh và thành viên nhóm ki m toán cung c p d ch v ki m toán (d ch v đ m b o), công ty ki m toán

ph i đ c l p v i các khách hàng s d ng d ch v ki m toán

Cách ti p c n v m t nh n th c đ i v i tính đ c l p

Tính đ c l p bao g m:

a) c l p v t t ng - Là tr ng thái suy ngh cho phép đ a ra ý ki n mà không

ch u nh h ng c a nh ng tác đ ng trái v i nh ng đánh giá chuyên nghi p, cho phép

m t cá nhân hành đ ng m t cách chính tr c, khách quan và có s th n tr ng ngh nghi p, và

b) c l p v hình th c - Là không có các quan h th c t và hoàn c nh có nh

h ng đáng k làm cho bên th ba hi u là không đ c l p, ho c hi u là tính chính tr c, khách quan và th n tr ng ngh nghi p c a nhân viên công ty hay thành viên c a nhóm cung c p d ch v đ m b o không đ c duy trì

Quan đi m qu c gia

Tr ng h p n i dung c a Chu n m c t i qu c gia hành ngh có s khác bi t v i Chu n m c đ o đ c c a qu c t (IFAC) và các quy đ nh khác c a pháp lu t thì ph i tuân th nh ng quy đ nh ch t ch h n

Nguy c nh h ng đ n tính đ c l p

Tính đ c l p có nguy c b nh h ng do t l i, t ki m tra, s bào ch a, quan

h ru t th t, quan h khác và s đe d a

 Kh n ng chuyên môn và trách nhi m khi s d ng chuyên gia không

ph i là ki m toán viên hành ngh

Không đ c nh n th c hi n các d ch v chuyên môn khi xét th y không đ n ng

l c th c hi n ho c h có th tìm đ n s h tr k thu t c a các chuyên gia

 Các ho t đ ng không phù h p v i ngh nghi p k toán, ki m toán

Không nên đ ng th i tham gia vào ho t đ ng kinh doanh, ngh nghi p hay ho t

đ ng nào không phù h p v i ngh nghi p k toán, ki m toán

 Ti n c a khách hàng

Không đ c gi ti n c a khách hàng và không nên tr c ti p nh n ti n phí d ch

v do khách hàng tr , n u có c n gi ti n đó tách riêng v i ti n c a cá nhân và ph i

n p ngay vào qu c a công ty ki m toán

 Quan h v i ki m toán viên hành ngh khác

KTV ti n nhi m nên cung c p cho ki m toán viên đ c m i t t c các thông tin

có liên quan đ n khách hàng KTV đ c m i ph i b o m t và s d ng h p lý các thông tin do ng i ti n nhi m cung c p

 Qu ng cáo và gi i thi u

Không đ c làm qu ng cáo v KTV, v công ty ho c các d ch v c a mình

nh ng đ c phép trình bày, gi i thi u v KTV, v công ty và các d ch v c a mình m t cách khách quan, đúng đ n, trung th c, xác th c, l ch s và tinh t

1.2 T ng quan v ch t l ng ki m toán

1.2.1 Khái ni m v ch t l ng ki m toán

“Ch t l ng là m t ph m trù tri t h c bi u th nh ng thu c tính b n ch t c a s

v t, ch rõ nó là cái gì, tính n đ nh t ng đ i c a s v t đ phân bi t nó v i các s v t khác Ch t l ng là đ c tính khách quan c a s v t, bi u hi n ra bên ngoài qua các thu c tính Nó là cái liên k t các thu c tính c a s v t l i làm m t, g n bó v i s v t

nh m t t ng th , bao quát toàn b s v t và không tách kh i s v t S v t trong khi

v n còn là b n thân nó thì không th m t ch t l ng c a nó S thay đ i ch t l ng kéo theo s thay đ i c a s v t v c n b n Ch t l ng c a s v t bao gi c ng g n li n v i tính quy đ nh v s l ng c a nó và không th t n t i ngoài tính quy đ nh y M i s

v t bao gi c ng là s th ng nh t c a ch t l ng và s l ng.” [12]

Ch t l ng ki m toán đ c đ nh ngh a theo nhi u cách khác nhau Theo Chu n

m c ki m toán Vi t Nam (CMKiT) s 220 – Ki m soát ch t l ng ho t đ ng ki m toán “Ch t l ng ho t đ ng ki m toán là m c đ th a mãn c a các đ i t ng s d ng

k t qu ki m toán v tính khách quan và đ tin c y vào ý ki n ki m toán c a ki m toán viên, đ ng th i th a mãn mong mu n c a các đ i t ng đ c ki m toán v nh ng ý

ki n đóng góp c a ki m toán viên, nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh,

trong th i gian đ nh tr c v i giá phí h p lý”

Nhi u chuyên gia trong l nh v c này đã nghiên c u đ v ch t l ng ki m toán

nh m tìm hi u các y u t giúp th a mãn yêu c u c a ng i s d ng báo cáo ki m toán, sao cho thu h p kho ng cách mong đ i c a công chúng v i kh n ng th c hi n c a

ki m toán viên

Theo m t s nghiên c u, ch t l ng ki m toán đ c xem là m c đ công ty ki m toán tuân th theo các CMKiT trong quá trình th c hi n ki m toán, nh Krishnan and Schauner (2001), cho r ng Ch t l ng ki m toán có liên quan đ n vi c tuân th yêu

c u c a Các nguyên t c, quy t c và thông l k toán đ c ch p nh n (Generally Accepted Accounting Principles –GAAP), và vi c tuân th yêu c u c a GAAP s t ng

lên khi quy mô c a công ty t ng lên; Ch t l ng ki m toán s đ c t ng c ng n u

- Ch t l ng ki m toán đ c xác đ nh theo m c đ đ m b o, vì m c đích c a

ki m toán là đ cung c p đ m b o trên báo cáo tài chính, ch t l ng ki m toán là xác

su t mà báo cáo tài chính không ch a sai sót tr ng y u (Palmrose, 1988);

- Là kh n ng ki m toán viên không phát hành báo cáo ch p nh n toàn ph n cho nh ng sai sót tr ng y u (Lee et al,1988);

- Là s trung th c c a thông tin tài chính đ c trình bày trên báo cáo tài chính sau khi ki m toán (Krisky and Rotenberg ,1989)

V y, ch t l ng ki m toán có th đ c xem là: m c đ th a mãn c a các đ i

t ng s d ng k t qu khách quan và đ tin c y vào ý ki n c a ki m toán viên M c đ

th a mãn v ch t l ng ki m toán đ c xem xét d a trên kh n ng mà ki m toán viên

có th (a) phát hi n ra khi m khuy t c a h th ng k toán c a khách hàng và (b) báo cáo các khi m khuy t này

1.2.2 Các y u t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán

đ t đ c ch t l ng, s n ph m c a ki m toán ph i th a mãn đ c các đ i

t ng s d ng i t ng ki m toán có th chia thành hai nhóm chính: (i) nhóm ng i

qu n lý và (ii) nhóm c đông và bên th ba i v i các công ty đ i chúng thì báo cáo tài chính c n đ c ki m toán do có nh h ng đ n l i ích ch y u c a các c đông và bên th ba trong xã h i Do đó nhóm đ i t ng quan tr ng mà ki m toán h ng đ n là

xã h i và công chúng Vì v y, khi nghiên c u các nhân t nh h ng đ n ch t l ng

ki m toán, các nhà nghiên c u phân tích và xem xét ch y u d i góc nhìn c a công chúng, xã h i Ng i ta th ng đánh giá ch t l ng ki m toán d a vào m t s ch tiêu

có liên quan đ n ch t l ng ki m toán M t s nghiên c u khác nhau v các y u t nh

h ng đ n ch t l ng ki m toán nh sau:

1.2.2.1 Quy mô công ty ki m toán

DeAngelo (1981) k t lu n r ng, các công ty ki m toán có quy mô l n th ng có

ch t l ng ki m toán đ c đánh giá cao h n các công ty ki m toán nh Quy mô c a công ty ki m toán càng l n thì h càng b áp l c kinh t bu c ph i duy trì và nâng cao

ch t l ng ki m toán

Burton (1986) ch ng minh b ng th c nghi m r ng, giá phí ki m toán c a các công ty ki m toán có nh ng sai ph m th ng có m c th p h n các công ty khác

1.2.2.2 M c đ chuyên sâu trong t ng l nh v c ki m toán

Simunic and Stein (1987), đ chuyên môn hóa trong m t l nh v c ngành ngh

c th thì các công ty ki m toán th ng đ u t vào công ngh , k thu t, ph ng ti n

v t ch t, nhân s và h th ng ki m soát ch t l ng đ nâng cao d ch v c a ngành mà mình chuyên sâu

Balsam et al (2003) và Krishnan (2003), khách hàng c a nh ng công ty ki m toán chuyên ngành th ng có ít các kho n trích tr c k toán tùy ti n h n nh ng khách

hàng s d ng công ty ki m toán không chuyên ngành

V y, ch tiêu tính chuyên ngành có tác đ ng đ n ch t l ng ki m toán

1.2.2.3 Nhi m k ki m toán viên

Theo Mautz và Sharaf (1961), nhi m k ki m toán viên càng dài thì ch t l ng

ki m toán càng gi m do nó làm gia t ng s ph thu c c a ki m toán viên vào ban giám

đ c c a khách hàng S thân m t c a ki m toán viên đ i v i khách hàng s làm ki m toán viên không duy trì thái đ hoài nghi ngh nghi p đúng m c và làm gi m tính khách quan c a ki m toán viên

1.2.2.4 Giá phí ki m toán

DeAngelo (1981) H th p chi phí (lowballing) có th d n đ n qu th i gian và chi phí d trù cho cu c ki m toán b h th p và đi u này t o áp l c, khó kh n cho ki m toán viên trong vi c phát hi n ra các sai ph m tr ng y u do s b m t khách hàng

Các nghiên c u c a Francis và Simon (1987) c ng cung c p thêm b ng ch ng là

các công ty ki m toán th ng gi m giá phí ki m toán cho n m đ u tiên

Nh v y, vi c gi m phí ki m toán s làm gi m ch t l ng ki m toán

1.2.2.5 Ph m vi c a d ch v phi ki m toán cung c p

Theo Simunic (1984), m i quan h kinh t gi a công ty ki m toán và khách hàng có th gia t ng do s k t h p cung c p d ch v phi ki m toán v i d ch v ki m toán Khi n cho công ty ki m toán nh ng b khách hàng khi có s b t đ ng ý ki n

v i khách hàng nh m gi đ c khách hàng

Tóm l i, nhi u tác gi trên th gi i đã nghiên c u và tìm ra các y u t nh

h ng đ n ch t l ng ki m toán đ ngày càng hoàn thi n và nâng cao ch t l ng c a

ho t đ ng ki m toán, t đó t ng c ng ni m tin c a công chúng đ i v i ho t đ ng này

1.3 M i liên h gi a đ o đ c ngh nghi p và ch t l ng ki m toán

Khá nhi u các nghiên c u tr c đây đã cho th y đ o đ c ngh nghi p có nh

h ng tích c c đ n ch t l ng ki m toán

Các nghiên c u tiêu bi u cho l nh v c này nh là: i v i các v n đ không

ho c ch a có quy đ nh rõ ràng, các nguyên t c đ o đ c s giúp ki m toán viên xét đoán chuyên môn t t h n, nâng cao ch t l ng ki m toán (Jones et al., 2003); tuân th đ o

đ c có th d n đ n vi c duy trì khách hàng, t ng n ng su t, l i nhu n, và nâng cao ch t

l ng ho t đ ng trong các t ch c (Cameron et al, 2004); s hi n di n c a quy t c đ o

đ c có tác đ ng tích c c đ n các phán xét c a ki m toán viên chuyên nghi p (Pflugrath

et al, 2007); tuân th đ o đ c giúp t ng c ng ni m tin c a th tr ng (Ionescu and Luminita, 2009)

M t s nguyên t c đ o đ c ngh nghi p chính nh h ng đ n ch t l ng ki m toán nh sau:

1.3.1 nh h ng c a tính đ c l p đ n ch t l ng ki m toán

c l p ki m toán đ c đ nh ngh a là m t ki m toán viên có thái đ tinh th n khách quan trong vi c đ a ra quy t đ nh trong su t quá trình ki m toán báo cáo tài chính (Bartlett, 1993) Khá nhi u nghiên c u kh ng đ nh nh h ng c a tính đ c l p

đ n ch t l ng ho t đ ng ki m toán Các nghiên c u tiêu bi u trong l nh v c này có

th i phát hi n và báo cáo thông tin tiêu c c liên quan đ n khách hàng ki m toán c a

h Niven và Doulgas (2010) cho r ng ki m toán viên có tính đ c l p cao s góp ph n nâng cao ch t l ng báo cáo tài chính và t o đ tin c y cho ng i s d ng thông tin

Tóm l i, các nghiên c u đ u kh ng đ nh tính đ c l p nh h ng đ n ch t

l ng ki m toán c l p là nguyên t c hành ngh c n b n, là đi u ki n c n thi t cho

s thành công lâu dài c a ngh ki m toán và giúp duy trì uy tín ngh nghi p

1.3.2 nh h ng c a n ng l c chuyên môn đ n ch t l ng ki m toán

N ng l c đ c đ nh ngh a là m c đ mà m t ki m toán viên có th áp d ng trong vi c tuân th và xét đoán các chu n m c chuyên môn

Ki m toán viên có nhi u kinh nghi m có th xác đ nh sai sót trong thông tin trên báo cáo tài chính c a khách hàng h n ki m toán viên có ít kinh nghi m i u này phù

h p v i nh ng phát hi n c a Johnson et al (1991) kh ng đ nh r ng, kinh nghi m trong ngành ngh giúp t ng c ng kh n ng phát hi n gian l n Công ty ki m toán nào phát

tri n theo h ng chuyên môn hóa s góp ph n nâng cao ch t l ng ki m toán (Hogan

và Jeter, 1999; Solomon et al., 1999) Theo Balsam et al (2003) c ng nh các nhà nghiên c u khác tr c đây (Craswell et al., 1995; Beasley và Petroni, 2001; Owhoso et al.,2002) đã đ a ra gi thuy t r ng, ngoài th ng hi u c a công ty ki m toán, s chuyên môn hóa s giúp th c hi n vi c ki m toán hi u qu h n

Nghiên c u c a Krishnan (2003) cho th y r ng, nhìn chung ki m toán viên có kinh nghi m mang l i ch t l ng d ch v t t h n ki m toán viên ít kinh nghi m.Watkins et al (2004) cho r ng n ng l c ki m toán viên v a là m t nhân t thu c khía

c nh k thu t v a là nhân t c a đ o đ c ngh nghi p, s nh h ng đ n ch t l ng

ki m toán Do ki m toán viên có n ng l c và đ c l p s giúp hoàn thành t t trách nhi m ngh nghi p và là nhân t t o ra ch t l ng ki m toán

Lowensohn et al (2007) cho r ng ki m toán viên đ c đào t o và có kinh nghi m th c t v chuyên ngành s cung c p d ch v ki m toán ch t l ng cao

Tóm l i, các nghiên c u đ u cho r ng n ng l c chuyên môn là nhân t giúp nâng cao ch t l ng d ch v ki m toán

1.3.3 nh h ng c a vi c tuân th chu n m c chuyên môn đ n ch t l ng ki m

toán

Nghiên c u c a Carcello et al (1992) xem xét ch t l ng ki m toán t góc đ hành vi và xác đ nh các thu c tính nh h ng đ n ch t l ng ki m toán g m kinh nghi m c a ki m toán viên và công ty ki m toán đ i v i khách hàng, chuyên môn ngành ki m toán, đáp ng v i nhu c u c a khách hàng, phù h p v i các tiêu chu n c a Chu n m c ki m toán đ c ch p nh n chung (GAAS) Tác gi xác đ nh công ty ki m toán tuân th các chu n m c ki m toán chung là m t y u t quan tr ng trong vi c đ a

đ n ch t l ng ki m toán

Bên c nh đó, O’Keefe et al (1994) cho r ng Chu n m c ki m toán đ c ch p

nh n chung (GAAS) t n t i đ đ m b o t i thi u ch t l ng ki m toán, vì v y tuân th các chu n m c ki m toán chung s làm t ng ch t l ng ki m toán O’Keefe et al

(1994) xác đ nh tuân th chu n m c chuyên môn b ng cách ki m tra báo cáo tài chính

c a khách hàng và báo cáo ki m toán có liên quan

Tóm l i, các nghiên c u đ u cho r ng tuân th chu n m c chuyên môn là nhân

t giúp nâng cao ch t l ng d ch v ki m toán

Trong khi đó, ch t l ng ki m toán đ c h ng đ n đ đ a ra các thông tin ch t

l ng và đáng tin c y trong báo cáo tài chính đã đ c ki m toán cho ng i s d ng

Có nhi u y u t nh h ng đ n ch t l ng ki m toán nh quy mô công ty ki m toán,

m c đ chuyên sâu trong t ng l nh v c, nhi m k ki m toán viên,… ã có nhi u b ng

ch ng cho th y m t s các nguyên t c c a đ o đ c ngh nghi p có m i liên h m t thi t đ i làm nh h ng đ n ch t l ng ki m toán nh tính đ c l p, n ng l c chuyên môn, tuân th ch n m c chuyên môn

V y vi c tuân th đ o đ c ngh nghi p có nh h ng đ n ch t l ng ki m toán hay không c n đ c nghiên c u nh m đ a ra nh ng b ng ch ng th c nghi m đóng góp vào ngu n tài li u chung c a th gi i

CH NG 2:

TH C TR NG V NH H NG C A VI C TUÂN TH O C NGH

NGHI P N CH T L NG KI M TOÁN 2.1 c đi m ho t đ ng ki m toán đ c l p t i Vi t Nam

Ki m toán đ c l p Vi t Nam ra đ i và phát tri n là m t đi u t t y u khách quan do yêu c u phát tri n c a n n kinh t N m 1991, công ty ki m toán đ u tiên đ c thành l p d i hình th c doanh nghi p nhà n c, đó là Công ty Ki m toán Vi t Nam (VACO) T đó đã t o ti n đ cho s ra đ i c a các công ty ti p theo do yêu c u c p thi t c a n n kinh t n c ta th i k đ i m i Khi lu t pháp quy đ nh báo cáo tài chính

c a các công ty có v n đ u t n c ngoài và m t s doanh nghi p nhà n c ph i đ c

ki m toán b i t ch c ki m toán đ c l p, nhu c u ki m toán ngày càng gia t ng, Nhà

n c đã khuy n khích phát tri n đa d ng các thành ph n kinh t và h p tác v i n c ngoài Vì th , nhi u công ty ki m toán thu c các thành ph n kinh t , d i nhi u hình

- 04 Công ty 100% v n n c ngoài (E&Y, PwC, KPMG, Grant Thornton)

- 05 Công ty có v n đ u t n c ngoài (E Jung, Mazars, HSK, Immanuel, S&S)

- 145 Công ty TNHH

- 01 Công ty h p danh (CPA VN)1

1 Báo cáo t ng k t ho t đ ng n m 2012 và ph ng ph ng ho t đ ng n m 2013 c a các công ty ki m toán

T n m 2009 đ n h t n m 2012 có 66 công ty ki m toán ng ng ho t đ ng, sáp nh p ho c ng ng cung c p d ch v ki m toán, đã báo cáo v i B Tài chính và VACPA, n m 2012 có 01 công ty ng ng ho t đ ng (Công ty Biên Hòa - Mã s 144),

02 công ty sáp nh p thành 01 công ty

2.1.2 V đ i ng Ki m toán viên và nhân viên chuyên nghi p

Ngay t nh ng ngày đ u thành l p, các công ty ki m toán đã chú tr ng đ n vi c tuy n nhân viên ki m toán và nâng cao ch t l ng c a đ i ng ki m toán viên Vào tháng 10/1994, B tài chính đã t ch c k thi tuy n đ u tiên và đã c p ch ng ch đ c cách cho 49 ng i đ đi u ki n, tiêu chu n ki m toán viên chuyên ngành Sau đó, qua các k thi ki m toán viên, s l ng ng i đ c c p ch ng ch ngày càng gia t ng Ngoài các ki m toán viên đ c B tài chính c p ch ng ch , còn có các ki m toán viên

đ c các t ch c ngh nghi p c a các n c trên th gi i c p ch ng ch ki m toán viên Theo s li u báo cáo c a 147 Công ty, tính đ n 31/12/2012 có 10.070 ng i làm

vi c trong các công ty ki m toán, trong đó có 8.836 nhân viên chuyên nghi p và 1.385 nhân viên khác; 1.582 ng i có ch ng ch ki m toán viên, trong đó có 192 ng i v a

có ch ng ch KTV Vi t Nam v a có ch ng ch KTV n c ngoài; 129 ng i có ch ng

ch KTV n c ngoài

n h t n m 2012 đã có 2.445 ng i đ c c p ch ng ch KTV c p nhà n c, trong đó, tính đ n 20/3/2012 có 1.206 KTV đ ng ký hành ngh ki m toán n m 2012,

b ng 94% so v i n m 2011 là (1.277) ng i n 28/02/2013 có 1.370 KTV đ ng ký hành ngh ki m toán n m 2013 (K thi CPA n m 2012, s l ng đ t ch ng ch CPA

Vi t Nam là 271 ng i) Ngoài ra, có kho ng trên 1.000 ng i có ch ng ch KTV Vi t Nam không đ ng ký hành ngh ki m toán Nhìn chung, trình đ chuyên môn và kinh nghi m ngh nghi p c a đ i ng KTV đã đ c nâng cao Nhi u ki m toán viên có kinh nghi m và ki n th c chuyên môn t t, có ý th c tuân th các nguyên t c đ o đ c ngh nghi p, chu n m c ki m toán; có k n ng và phong cách làm vi c chuyên nghi p Tuy nhiên s l ng KTV v n còn thi u so v i nhu c u hi n nay

2.1.3 Tình hình ho t đ ng c a các công ty ki m toán

Trong nh ng n m qua, tình hình ho t đ ng c a các đ i t ng ki m toán có

nh ng bi n đ ng r t l n do m t s nguyên nhân sau:

- Th tr ng ch ng khoán đã đi vào ho t đ ng và theo Lu t Ch ng Khoán, báo cáo tài chính c a các công ty c ph n niêm y t ph i đ c ki m toán b i ki m toán viên

đ c l p

- Theo Ngh đ nh 105/2004/N -CP, đ i t ng ki m toán b t bu c là toàn b doanh nghi p nhà n c và các qu tài chính nhà n c

- Lu t kinh doanh b o hi m b t bu c các doanh nghi p b o hi m, môi gi i

ch ng khoán, tái b o hi m đ u ph i ki m toán báo cáo tài chính n m

- Ngh đ nh 187/2004/N -CP thay th Ngh đ nh 64 quy đ nh vi c chuy n đ i doanh nghi p nhà n c thành công ty c ph n đã cho phép các công ty ki m toán th c

hi n đ nh giá các doanh nghi p khi c ph n hóa thay th h i đ ng th m đ nh giá

- i v i các công ty ki m toán 100% v n đ u t n c ngoài đã đ c đi u

ch nh gi y phép m r ng ph m vi ho t đ ng ra h u h t các lo i hình doanh nghi p, k

c doanh nghi p nhà n c

- Các đ n v hành chính s nghi p có thu c ng đã yêu c u đ c cung c p d ch

v ki m toán báo cáo tài chính

Cùng v i s phát tri n v s l ng và quy mô đ đáp ng nhu c u trên, nh ng

d ch v do các công ty cung c p c ng đã không ng ng đ c đa d ng theo h ng m

r ng t ng lo i d ch v chi ti t trong d ch v ki m toán (nh ki m toán báo cáo tài chính, ki m toán ho t đ ng, ki m toán tuân th , ki m toán soát xét, ki m toán báo cáo quy t toán v n đ u t xây d ng c b n), m r ng d ch v t v n (nh t v n k toán, tài chính, t v n qu n lý, thu , t v n đ u t , lu t, t v n sát nh p, gi i th doanh nghi p, ), d ch v tin h c, d ch v th m đ nh giá tài s n, d ch v tuy n d ng nhân viêm, đào t o b i d ng nghi p v , cung c p thông tin,

Doanh thu c a t ng lo i d ch v do công ty ki m toán cung c p nh sau:

B ng 2.1: Tình hình doanh thu c c u theo lo i d ch v

n v tính: tri u đ ng

(Ngu n trích d n: Báo cáo t ng k t ho t đ ng n m 2012 và ph ng ph ng ho t

đ ng n m 2013 c a các công ty ki m toán)[9]

2.2 Các quy đ nh liên quan đ n đ o đ c ngh nghi p

u tiên, đi u 14 c a Quy ch Ki m toán đ c l p (1994) quy đ nh ki m toán viên ph i đ m b o trung th c, đ c l p, khách quan, công b ng và bí m t s li u n

n m 1999, v n đ này đ c quy đ nh c th h n trong Chu n m c ki m toán Vi t Nam (VSA) s 200 – M c tiêu và nguyên t c c b n chi ph i ki m toán báo cáo tài chính2, bao g m b y nguyên t c là c l p - Chính tr c - Khách quan - N ng l c chuyên môn

và tính th n tr ng - Tính b o m t - T cách ngh nghi p - Tuân th chu n m c chuyên môn N m 2012, B tài chính ban hành VSA s 200 - M c tiêu t ng th c a ki m toán viên và doanh nghi p ki m toán khi th c hi n ki m toán3, các nguyên t c c b n mà

ki m toán viên ph i tuân th c ng g m b y nguyên t c nh trên

2 VSA 200 ban hành theo Quy t đ nh s 120/1999/Q -BTC ngày 27-9-1999 c a B Tài Chính

3 VSA 200 ban hành theo Thông t s 214/2012/TT-BTC ngày 06-12- 2012 c a B Tài chính

Trong đó:

- Ki m toán báo cáo tài chính 2.146.895 57% 1.605.806 60%

- Ki m toán báo cáo quy t toán V T hoàn thành 379.787 10% 289.177 9%

V n đ đ o đ c ti p t c đ c quy đ nh trong các v n b n khác nh VSA 220, Ngh đ nh 105/2004/N -CP ngày 30/4/2004 c a Chính ph v Ki m toán đ c l p,

Th nh ng v n đ này ch đ c quy đ nh đ y đ và toàn di n khi B tài chính ban hành và công b Chu n m c đ o đ c ngh nghi p k toán, ki m toán theo Quy t

đ nh s 87/2005/Q -BTC ngày 01/12/2005, áp d ng cho t t c nh ng ng i làm k toán và ng i làm ki m toán

Sau đó, v n đ đ o đ c ti p t c đ c quy đ nh các v n b n pháp lu t khác

nh Lu t Ki m Toán c L p s 67/2011/QH12 ngày 29/03/2011 và Ngh đ nh

17/2012/N -CP ngày 13/3/2012 Quy đ nh chi ti t và h ng d n thi hành m t s đi u

c a Lu t ki m toán đ c l p

2.2.1 Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 200

Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 200 - M c tiêu và nguyên t c c b n chi

ph i ki m toán báo cáo tài chính ban hành theo Quy t đ nh s 120/1999/Q -BTC

ngày 27-9-1999 c a B Tài Chính

Ki m toán viên ph i tuân th các nguyên t c đ o đ c ngh nghi p ki m toán,

nh sau:

a) c l p: là nguyên t c hành ngh c b n c a ki m toán viên Trong quá trình

ki m toán, ki m toán viên ph i th c s không b chi ph i ho c tác đ ng b i b t k l i ích v t ch t ho c tinh th n nào làm nh h ng đ n s trung th c, khách quan và đ c

l p ngh nghi p c a mình

Ki m toán viên không đ c nh n làm ki m toán cho các đ n v mà mình có quan h kinh t ho c quy n l i kinh t nh góp v n c ph n, cho vay ho c vay v n t khách hàng, ho c là c đông chi ph i c a khách hàng, ho c có ký k t h p đ ng gia công, d ch v , đ i lý tiêu th hàng hoá,

Ki m toán viên không đ c nh n làm ki m toán nh ng đ n v mà b n thân có quan h h hàng thân thu c (nh b , m , v , ch ng, con cái, anh ch em ru t) v i

nh ng ng i trong b máy qu n lý (H i đ ng qu n tr , Ban Giám đ c, các tr ng, phó phòng và nh ng ng i t ng đ ng) trong đ n v đ c ki m toán

Ki m toán viên không đ c v a làm d ch v k toán (nh tr c ti p ghi chép, gi

s k toán và l p báo cáo tài chính) v a làm d ch v ki m toán cho cùng m t khách hàng

Trong quá trình ki m toán, n u có s h n ch v tính đ c l p thì ki m toán viên

ph i tìm cách lo i b s h n ch này N u không lo i b đ c thì ki m toán viên ph i nêu rõ đi u này trong báo cáo ki m toán

b) Chính tr c: Ki m toán viên ph i th ng th n, trung th c và có chính ki n rõ ràng

c) Khách quan: Ki m toán viên ph i công b ng, tôn tr ng s th t và không đ c thành ki n, thiên v

d) N ng l c chuyên môn và tính th n tr ng: Ki m toán viên ph i th c hi n công

vi c ki m toán v i đ y đ n ng l c chuyên môn c n thi t, v i s th n tr ng cao nh t và tinh th n làm vi c chuyên c n Ki m toán viên có nhi m v duy trì, c p nh t và nâng cao ki n th c trong ho t đ ng th c ti n, trong môi tr ng pháp lý và các ti n b k thu t đ đáp ng yêu c u công vi c

e) Tính bí m t : Ki m toán viên ph i b o m t các thông tin có đ c trong quá trình ki m toán, không đ c ti t l b t c m t thông tin nào khi ch a đ c phép c a

ng i có th m quy n, tr khi có ngh a v ph i công khai theo yêu c u c a pháp lu t

ho c trong ph m vi quy n h n ngh nghi p c a mình

f) T cách ngh nghi p: Ki m toán viên ph i trau d i và b o v uy tín ngh nghi p, không đ c gây ra nh ng hành vi làm gi m uy tín ngh nghi p

g) Tuân th chu n m c chuyên môn: Ki m toán viên ph i th c hi n công vi c

ki m toán theo nh ng k thu t và chu n m c chuyên môn đã qui đ nh trong chu n m c

ki m toán Vi t Nam (ho c Chu n m c ki m toán qu c t đ c Vi t Nam ch p nh n)

và các quy đ nh pháp lu t hi n hành Các chu n m c ki m toán này qui đ nh các

nguyên t c, th t c c b n và h ng d n th th c áp d ng các nguyên t c và th t c c

b n liên quan đ n ki m toán báo cáo tài chính

Ki m toán viên ph i có thái đ hoài nghi mang tính ngh nghi p trong quá trình l p k ho ch và th c hi n ki m toán và ph i luôn ý th c r ng có th t n t i nh ng tình hu ng d n đ n nh ng sai sót tr ng y u trong các báo cáo tài chính Ví d : khi nh n

đ c b n gi i trình c a Giám đ c đ n v , ki m toán viên không đ c th a nh n ngay các gi i trình đó đã là đúng, mà ph i tìm đ c nh ng b ng ch ng c n thi t ch ng minh cho gi i trình đó

2.2.2 Ngh đ nh 105 (2004)

Ngh đ nh 105/2004/N -CP ngày 30/3/2004 V ki m toán đ c l p, quy đ nh v

ki m toán viên, doanh nghi p ki m toán, giá tr c a k t qu ki m toán, các tr ng h p

ki m toán b t bu c và các quy đ nh khác liên quan đ n ho t đ ng ki m toán đ c l p

nh m th ng nh t qu n lý ho t đ ng ki m toán đ c l p, xác đ nh quy n và trách nhi m

c a đ n v đ c ki m toán và doanh nghi p ki m toán, b o v l i ích c a c ng đ ng và quy n l i h p pháp c a nhà đ u t , đ m b o cung c p thông tin kinh t , tài chính trung

th c, h p lý, công khai, đáp ng yêu c u qu n lý c a c quan nhà n c, doanh nghi p

và cá nhân

Theo đó, quy đ nh nguyên t c ho t đ ng ki m toán đ c l p:

1) Tuân th pháp lu t, chu n m c ki m toán Vi t Nam

2) Ch u trách nhi m tr c pháp lu t v ho t đ ng ngh nghi p và k t qu ki m toán

2.2.3 Chu n m c đ o đ c ngh nghi p (2005)

Ngày 01/12/2005, B Tài Chính ban hành và công b Chu n m c đ o đ c ngh nghi p k toán, ki m toán Vi t Nam theo quy t đ nh s 87/2005/Q -BTC, áp d ng chung cho t t c nh ng ng i làm k toán và ki m toán Chu n m c đ o đ c ngh nghi p yêu c u ki m toán viên ph i đ m b o tính đ c l p đ i v i đ n v đ c ki m toán, bao g m c đ c l p v t t ng và đ c l p v hình th c S đ c l p c a ki m toán viên đ i v i đ n v đ c ki m toán đ m b o cho ki m toán viên trong vi c đ a ra ý

ki n ki m toán mà không ch u tác đ ng c a b t k y u t nào S đ c l p giúp ki m toán viên gia t ng tính chính tr c, khách quan và duy trì thái đ hoài nghi ngh nghi p

N i dung c a Chu n m c này t ng đ ng v i Chu n m c đ o đ c ngh nghi p do IFAC ban hành

2.2.4 Lu t ki m toán đ c l p (2012)

V n đ v đ o đ c ngh nghi p ti p t c đ c quy đ nh trong các v n b n khác,

nh Lu t Ki m Toán c L p s 67/2011/QH12 ngày 29/03/2011 có hi u l c t 01/01/2012 Theo đó, i u 6 quy đ nh Chu n m c đ o đ c ngh nghi p k toán, ki m toán là nh ng quy đ nh và h ng d n v nguyên t c, n i dung áp d ng các tiêu chu n

đ o đ c ngh nghi p đ i v i thành viên tham gia cu c ki m toán Chu n m c ki m toán và chu n m c đ o đ c ngh nghi p k toán, ki m toán là c s đ ki m tra, đánh giá ch t l ng ki m toán và đ o đ c ngh nghi p c a thành viên tham gia cu c ki m toán và doanh nghi p ki m toán, chi nhánh doanh nghi p ki m toán n c ngoài t i Vi t Nam B Tài chính quy đ nh chu n m c ki m toán và chu n m c đ o đ c ngh nghi p

k toán, ki m toán trên c s chu n m c qu c t

Trong đó i u 8 quy đ nh v nguyên t c ho t đ ng ki m toán đ c l p:

1) Tuân th pháp lu t và ch u trách nhi m tr c pháp lu t v ho t đ ng ngh nghi p và báo cáo ki m toán