Luận văn thạc sĩ Vận dụng kỹ thuật kiểm toán nhằm phát hiện các sai lệch, gian lận trong công tác thanh tra thuế tại cục thuế TPHCM

thi u tính khách quan... - Trong quá trình thanh tra thu , vi c thu th p thông tin là vô cùng quan tr ng.

L i cam đoan

M c l c

anh m c ch vi t t t

anh m c s đ và b ng

L i m đ uầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 1

h ng 1: T ng quan v thanh tra thu và các k thu t ki m toánầầầầ 5 1.1 T ng quan v thanh tra thu … ……… 5

1.1.1 Khái ni m thanh tra thu 5

1.1.2 M c tiêu c a công tác thanh tra thu 8

1.1.3 T ch c công tác thanh tra thu 8

1.1.4 N i dung công tác thanh tra thu 9

1.1.5 Phân bi t thanh tra thu v i ki m toán 15

1.2 Quy trình và các k thu t ki m toán trong ki m toán BCTC 16

1.3 Gian l n và các k thu t ki m toán đ c v n d ng đ phát hi n gian l n trên bào cáo tài chính 23

1.4 M t s bài h c kinh nghi m v v n d ng k thu t ki m toán trong công tác thanh tra thu m t s n c trên th gi i 31

K t lu n ch ng 1……… 38

h ng 2: Th c tr ng công tác thanh tra thu t i c thu Tp H M 39

2.1 Gi i thi u t ng quan v C c thu Tp.HCM 39

2.2 Th c tr ng thanh tra thu t i C c thu Tp.HCM 44

2.2.1 Quy đ nh chung v thanh tra thu t i C c thu Tp.HCM 44

2.2.2 Nh ng c s pháp lý thanh tra thu t i C c thu Tp.HCM……… 44

2.2.3 N i dung thanh tra thu t i C c thu Tp.HCM 46

2.2.4 Quy trình thanh tra thu t i C c Thu Tp.HCM 48

2.3 ánh giá th c tr ng thanh tra thu t i C c Thu Tp.HCM 52

2.3.1 Nh ng thành qu đ t đ c c a thanh tra thu t i c c th Tp.HCM 52

2.3.2 Nh ng h n ch và nguyên nhân c a nh ng h n ch trong thanh tra thu t i c c th Tp.HCM 54

các sai l ch, gian l n trong công tác thanh tra thu t i c c thu Tp H M 61

3.1 Quan đi m v n d ng k thu t ki m toán nh m phát hi n các sai l ch, gian l n trong công tác thanh tra thu t i C c thu Tp.HCM 61

3.2 Các gi i pháp v n d ng k thu t ki m toán nh m phát hi n các sai l ch, gian l n trong công tác thanh tra thu t i C c thu Tp.HCM 62

3.2.1 V n d ng k thu t ki m toán vào vi c xây d ng quy trình thanh tra ……… 62

3.2.2 V n d ng k thu t ki m toán vào phát hi n sai l ch, gian l n đ i v i t ng lo i thu 68

3.2.2.1 V n d ng k thu t ki m toán vào vi c phát hi n sai l ch, gian l n đ i v i thu giá tr gia t ng 68

3.2.2.2 V n d ng k thu t ki m toán vào vi c phát hi n sai l ch, gian l n đ i v i thu thu nh p doanh nghi p 77

3.2.2.3 V n d ng k thu t ki m toán vào vi c phát hi n sai l ch, gian l n đ i v i thu thu nh p cá nhân 87

3.2.3 Nh ng gi i pháp k thu t khác đ v n d ng các k thu t ki m toán nh m phát hi n sai l ch, gian l n trong thanh tra thu 89

3.2.3.1 C i thi n m t s quy đ nh chung đ v n d ng k thu t ki m toán nh m phát hi n sai l ch, gian l n trong thanh tra thu 89

3.2.3.2 C i thi n tình hình nhân s đ v n d ng k thu t ki m toán nh m phát hi n sai l ch, gian l n trong thanh tra thu 90

3.3 M t s gi i pháp h tr gián ti p v n d ng k thu t ki m toán nh m phát hi n các sai l ch, gian l n trong công tác thanh tra thu 91

3.3.1 V phía Nhà n c……… 91

3.3.2 V phía Ngành Thu 92

3.3.3 V l nh v c giáo d c và đào t o 92

K t lu n ch ng 3 ……… 93

K t lu n……… ………… 94

Tài li u tham kh o………

A H M H I T T T

ACFA The Asscociation of Certified Fraud Examiner s

(Hi p H i các nhà đi u tra M )

ATO Australia Taxation Office (C quan thu c a Úc)

BCTC Báo cáo tài chính

L I M U

Không ch riêng n c ta, Thu luôn là ngu n thu quan tr ng và ch y u c a Ngân sách Nhà n c Thu là m t kho n đóng góp b t bu c do Lu t pháp quy đ nh

đ i v i các t ch c, cá nhân tham gia s n xu t kinh doanh trên lưnh th qu c gia đó

nh m đáp ng nhu c u chi tiêu c a Nhà n c M t đ t n c phát tri n th hi n qua h

th ng đ ng sá, c s h t ng giao thông, h th ng giáo d c, y t , d ch v công c ng,

c ch đưi ng nh ng ng i h u trí, th t nghi p…đ c hoàn thi n và phát tri n hi n

đ i T t c các l nh v c trên đ u đ c đ u t , xây d ng, phát tri n t ngân sách Nhà

n c

Th c tr ng Ngành Thu hi n nay, hàng n m có đ n 40%-50% DN báo cáo l , trong đó có nhi u DN l liên t c, kéo dài, không ph i đóng thu cho Nhà n c Tình

tr ng này đư di n ra hàng ch c n m nay (có nhi u DN th m chí báo cáo l hàng ch c

n m li n) Tình tr ng n l u tr n thu , kê khai l , kê khai âm đang là v n n n đ i v i Nhà n c ta nói chung và Ngành Thu nói riêng Các doanh nghi p áp d ng r t nhi u

ph ng th c khác nhau nh gi u b t doanh thu, thu nh p, kê khai kh ng chi phí

l ng, lưi vay, giá v n hàng bán, chi phí d ch v mua ngoài, đi u ch nh bút toán không đúng theo quy đ nh, đ ngoài s sách k toán, chuy n giá gi a các DN có giao d ch

liên k t… nh m làm gi m s thu ph i n p, t ng s thu đ c hoàn, d n đ n th t thu thu cho NSNN

Công tác thanh tra thu là m t trong nh ng ho t đ ng vô cùng quan tr ng nh m

đ m b o xư h i công b ng, nâng cao tính t giác tuân th , nghiêm ch nh ch p hành pháp lu t c a các DN, ch ng th t thu thu cho Nhà n c, đem l i ngu n thu cho NSNN, đ ng viên các ch th kinh t phát huy ngu n l c c a mình, đ y m nh s n xu t kinh doanh Tuy nhiên, công tác thanh tra thu v n còn h n ch đòi h i ph i đ c nghiên c u nh m c i ti n, đ i m i và hoàn thi n h n n a đ đáp ng yêu c u th c ti n đang đ t ra Qua th i gian h c t p, nghiên c u, đ c s h ng d n, giúp đ c a quỦ

th y cô và nhà tr ng nên em ch n đ tài: ắV n d ng k thu t ki m toán nh m phát

hi n các sai l ch, gian l n trong công tác thanh tra thu t i C c Thu TP.HCMẰ.

Tr n Xoa, Mai c Ngh a (2009), đ tài nghiên c u khoa h c c p B “Xây d ng h

th ng ch tiêu phân tích đ l a ch n đ i t ng thanh tra, ki m tra thu t i Vi t nam” tài nghiên c u này ch ra s khác nhau gi a k thu t ki m toán và k thu t thanh tra ch là xu h ng đánh giá r i ro, theo đó, trong ho t đ ng ki m toán th ng có xu

h ng r i ro đ n v khai kh ng l i nhu n Ng c l i, ho t đ ng thanh tra l i th ng đành giá r i ro thanh tra theo h ng khai th p l i nhu n tính thu Ph ng pháp mô

ph ng đ c s d ng qua vi c c y sai l ch vào BCTC đ đ a ra k t lu n v m i quan

h gi a m c sai l ch và bi n đ ng c a ch tiêu, t đó thi p l p các ch tiêu có th s

d ng nh m phát hi n gian l n thu K t qu nghiên c u ch ra m i quan h gi a hành

vi gây sai l ch thu và chi u h ng bi n đ ng c a các t su t tài chính

tài “V n d ng k thu t ki m toán vào ho t đ ng thanh tra sai l ch thu t i C c

thu t nh Bình D ng” do Tác gi Nguy n Th Vân Anh - h c viên tr ng i h c

K Thu t Công Ngh TPHCM nghiên c u n m 2011 N i dung đ tài có nêu th c

tr ng sai l ch thu và th c tr ng áp d ng k thu t thanh tra thu t i C c Thu Bình

D ng, t đó đ xu t các gi i pháp v n d ng k thu t c a ki m toán đ c l p trong thanh tra thu Tuy nhiên, đ tài ch t p trung đi sâu vào k thu t phân tích, đánh gi

r i ro các kho n m c trên BCTC

tài “ Phân tích m i quan h g a k toán và thu - Hoàn thi n h th ng thông tin

doanh nghi p ph c v công tác qu n lỦ thu ” c a tác gi Cao Th Thu Cúc – h c viên

tr ng i h c Kinh T TPHCM nghiên c u n m 2013 N i dung đ tài nêu th c

tr ng h th ng k toán và chính sách thu hi n nay T đó đ xu t gi i pháp hoàn thi n

h th ng k toán và thu (hoàn thi n v nâng cao Ủ th c ch p hành pháp lu t, t ch c

b máy k toán và hoành thi n ch ng t , tài kho n, s sách, báo cáo c ng nh ph ng

pháp h ch toán k toán) Tuy nhiên, đ tài ch a t p trung làm rõ v k thu t ki m toán

v n d ng vào công tác thanh tra thu

3 M c tiêu nghiên c u

+ Làm rõ lỦ lu n v công tác thanh tra thu và trình bày các k thu t ki m toán liên quan đ n thanh tra thu

+ Kh ng đ nh s c n thi t khách quan c a vi c v n d ng k thu t ki m toán vào

công tác thanh tra thu

+ Nghiên c u th c tr ng công tác thanh tra thu trên đ a bàn TPHCM giai đo n

2010-1012, trên c s đó rút ra nh ng thành qu , nh ng nguyên nhân h n ch c a công tác thanh tra thu

+ xu t các đ nh h ng, gi i pháp đ i m i, hoàn thi n công tác thanh tra thu thông qua vi c v n d ng các k thu t ki m toán nh m phát hi n các sai l ch, gian l n

v thu

4 i t ng vƠ ph m vi nghiên c u

+ i t ng nghiên c u: lỦ lu n v thanh tra thu và k thu t ki m toán

+ Ph m vi nghiên c u: th c tr ng công tác thanh tra thu t i C c Thu TPHCM

th i gian qua Trên c s đó tìm ki m, đ xu t gi i pháp v n d ng k thu t ki m toán

đ phát hi n nh ng sai l ch, gian l n v thu , ch y u là thu GTGT, thu TNDN, thu TNCN trên đ a bàn Tp.HCM

5 Ph ng pháp nghiên c u

+ S d ng ph ng pháp duy v t bi n ch ng làm c s lu n cho vi c xem xét, ti p

c n, nh n đ nh các v n đ lỦ lu n, th c tr ng, đ xu t trong nghiên c u

+ Thu th p thông tin, d li u t các lu t thu , ngh đ nh, thông t , v n b n h ng

d n, các báo cáo có liên quan, qua internet, t p chí thu …

tài có nhi u gi i pháp thi t th c phù h p v i th c ti n công tác thanh tra thu

t i C c thu TPHCM hi n t i và trong th i gian t i T o c s khoa h c cho C c thu

Tp.HCM có đ nh h ng hình thành các gi i pháp mang l i hi u qu cao trong công tác

qu n lỦ thu , nâng cao n ng l c c a c quan thu trong vi c phát hi n, ng n ch n và

x lỦ k p th i các t ch c, cá nhân có hành vi gian l n, tr n thu M t khác, đ tài c ng

là tài li u tham kh o h u ích v i nh ng ng i quan tâm đ n l nh v c thu , đ m b o công b ng, nâng cao tính t giác tuân th , nghiêm ch nh ch p hành pháp lu t c a các

DN, ch ng th t thu thu cho Nhà n c, đem l i ngu n thu cho NSNN, đ ng viên các

ch th kinh t phát huy ngu n l c c a mình, đ y m nh s n xu t kinh doanh

Ngoài ph n m đ u, k t lu n, ph l c, tài li u tham kh o, lu n v n g m 3 ch ng:

+ Ch ng 1: T ng quan v thanh tra thu và các k thu t ki m toán

+ Ch ng 2: Th c tr ng công tác thanh tra thu t i C c Thu Tp.HCM

+ Ch ng 3: M t s gi i pháp v n d ng k thu t ki m toán nh m phát hi n các sai

l ch, gian l n trong công tác thanh tra thu t i c c thu Tp.HCM

CH NG 1

VÀ CÁC K THU T KI M TOÁN

1.1 T ng quan v thanh tra thu

Ho t đ ng thanh tra thu đã có l ch s phát tri n lâu dài, g n li n v i quá trình

phát tri n kinh t , xã h i c a loài ng i, c ng nh g n li n v i s xu t hi n gian l n trong l nh v c thu

Gian l n là m t khái ni m đư xu t hi n cùng v i s phát tri n c a xư h i loài

ng i, t hình th c s khai là n c p tài s n, nh m th a mưn các nhu c u cá nhân ban

đ u cho đ n t n ngày nay gian l n đư phát tri n và tinh vi h n, bi u hi n d i nhi u hình th c khác nhau t ng ng v i s phát tri n c a xư h i và nh n th c, trình đ c a con ng i

t n c ta đang trong giai đo n th c hi n chi n l c phát tri n kinh t xư h i

đ y m nh công nghi p hoá và hi n đ i hoá đ t n c, đ a đ t n c phát tri n nhanh và

b n v ng, ch đ ng h i nh p qu c t có hi u qu Trong đó, chính sách tài chính - thu có vai trò h t s c quan tr ng, đòi h i ngành thu ph i t p trung nghiên c u và đ

ra các bi n pháp công tác c th , ph i t o cho đ c s chuy n bi n m i, có hi u qu thi t th c trên các m t công tác c a mình

Nhà n c ta đư và đang ph i đ i đ u, th c hi n b ng nhi u ph ng cách đ ng n

ng a, phát hi n, x lỦ các sai ph m c a doanh nhi p Do v y, v n đ thanh tra và x lỦ

vi ph m pháp lu t v thu là v n đ h t s c quan tr ng trong giai đo n hi n nay

1.1.1 Khái ni m thanh tra thu

Theo quan đi m hi n nay, ho t đ ng qu n lỦ Nhà n c chính là s tác đ ng có

đ nh h ng c a ch th qu n lỦ (c quan thu ) t i các đ i t ng qu n lỦ ( i t ng

n p thu ) nh m đ t đ c m c tiêu đ ng viên m t ph n thu nh p qu c dân vào Ngân sách Nhà n c Do v y, thanh tra thu chính là m t công đo n và là m t y u t c u thành c a ho t đ ng Lưnh đ o qu n lỦ Nhà n c c a c quan thu Ho t đ ng qu n lỦ

c a c quan thu bao g m t vi c xây d ng các m c tiêu k ho ch trong giai đo n nh t

đ nh đ n vi c t ch c đ th c hi n các m c tiêu k ho ch đó và sau cùng là ti n hành

ki m tra, thanh tra thu , vi c th c hi n đó nh th nào đ t đó tác đ ng ng c tr l i

khâu xác đ nh ch tr ng k ho ch có h p lỦ hay không nh m đ m b o cho ho t đ ng

c a c quan thu đ t đ c hi u qu cao

Thanh tra thu là m t trong b n ch c n ng c b n c a qu n lỦ thu theo mô hình

ch c n ng Bên c nh vi c tôn tr ng k t qu t tính, t khai, t n p thu c a ng i n p thu , c quan thu th c hi n các bi n pháp giám sát đ v a đ m b o khuy n khích s tuân th t nguy n, v a đ m b o phát hi n ng n ng a các tr ng h p vi ph m pháp

lu t thu Thanh tra thu là m t bi n pháp h u hi u nh m phát hi n ng n ng a vi

ph m, giúp ng i n p thu nh n th y luôn có m t h th ng giám sát hi u qu t n t i

và k p th i phát hi n các hành vi vi ph m c a h

Thanh tra thu là ho t đ ng giám sát c a c quan thu đ i v i các ho t đ ng, giao

d ch liên quan đ n phát sinh ngh a v thu và tình hình th c hi n th t c hành chính thu , ch p hành ngh a v n p thu c a ng i n p thu , nh m b o đ m pháp lu t thu

đ c th c thi nghiêm ch nh trong đ i s ng kinh t – xư h i

Theo quan đi m hi n nay, c ng nh theo quy đ nh c a các v n b n pháp lu t hi n

hành nêu rõ khái ni m v thanh tra thu

+ Thanh tra – theo ti ng Anh (inspect) – có ngh a là nhìn vào trong, ch m t s

ki m tra, th m đ nh, xác minh Theo t đi n pháp lu t Anh Vi t, thanh tra “là s ki m soát, ki m kê đ i v i đ i t ng b thanh tra”

+ Theo t đi n ti ng Vi t thì Thanh tra thu là (c quan, cá nhân có th m quy n) xem xét t i ch vi c làm c a đ a ph ng, t ch c đ phát hi n và ng n ch n nh ng gì trái v i quy đ nh pháp lu t thu

+ Theo Thu t ng pháp lỦ ph thông – Nhà xu t b n Pháp lỦ – 1986, thanh tra

đ c coi là m t bi n pháp c a ki m tra và nhi m v thanh tra đ c y quy n cho các

c quan Nhà n c có trách nhi m

+ Theo quan ni m ghi nh n trong Tài li u ào t o, B i d ng Nghi p v Thanh

tra viên c a Tr ng cán b thanh tra do Nhà xu t b n Lao ng xu t b n n m 2013,

Thanh tra là m t ch c n ng thi t y u c a qu n lỦ nhà n c, là ho t đ ng ki m tra xem xét, đánh giá, x lỦ c a c quan qu n lỦ nhà n c đ i v i vi c th c hi n chính sách, pháp lu t, nhi m v c a c quan, t ch c, cá nhân; đ c th c hi n b i m t c quan

chuyên trách theo m t trình t , th t c do Pháp lu t quy đ nh nh m phòng ng a, phát

hi n và x lỦ các hành vi vi ph m pháp lu t, phát hi n nh ng s h trong c ch qu n

lỦ, chính sách pháp lu t đ ki n ngh các bi n pháp kh c ph c; phát huy nh ng nhân t tích c c, góp ph n nâng cao hi u qu , hi u l c ho t đ ng qu n lỦ Nhà n c, b o v l i ích c a Nhà n c, các quy n và l i ích h p pháp c a c quan t ch c và cá nhân Qua đó, thanh tra thu là ho t đ ng giám sát c a c quan thu đ i v i các ho t

đ ng, giao d ch liên quan đ n ngh a v thu c a ng i n p thu , tình hình áp d ng,

th c hi n các th t c hành chính thu , vi c ch p hành ngh a v thu c a ng i n p thu , nh m b o đ m lu t thu đ c thi hành nghiêm túc trong đ i s ng xư h i

+ V ch th : Ch th c a thanh tra thu là C quan thu t c p t nh, thành tr lên + V m c đích th c hi n: M c đích c a thanh tra thu bao gi c ng có ch n l c,

r ng và chuyên sâu h n c bi t, đ i v i các cu c thanh tra đ gi i quy t khi u n i, t

cáo ngoài m c đích, Ủ ngh a là xem xét, đánh giá, x lỦ hành vi vi ph m pháp lu t thu

đ i v i đ i t ng n p thu mà còn th hi n cho ng i dân th y đ c s quan tâm c a

ng và Nhà n c, s công b ng, nghiêm minh c a Pháp lu t b i: thông th ng khi u

n i, t cáo ph n ánh s b c xúc, b t bình c a nhân dân tr c nh ng vi c mà nhân dân cho là quy n và l i ích h p pháp c a mình b vi ph m

+ V ph ng pháp ti n hành: V i m c đích rõ ràng h n, r ng h n nên khi ti n

hành thanh tra thu , oàn thanh tra c ng áp d ng nh ng bi n pháp nghi p v sâu h n,

đi vào th c ch t đ n t n cùng c a v n đ nh : xác minh, thu th p ch ng c , đ i tho i,

ch t v n, giám đ nh c bi t, trong quá trình thanh tra thu , các oàn thanh tra còn

có th áp d ng nh ng bi n pháp c n thi t đ ph c v cho công tác thanh tra theo quy

đ nh c a pháp lu t đ tác đ ng lên đ i t ng b qu n lỦ

+ V trình đ nghi p v : Ho t đ ng thanh tra thu đòi h i thanh tra viên ph i có nghi p v gi i, am hi u v kinh t - xư h i, có kh n ng chuyên sâu vào l nh v c thanh tra h ng đ n

+ V ph m vi ho t đ ng: Ph m vi ho t đ ng c a thanh tra thu th ng không di n

ra r ng kh p, th ng xuyên và liên t c mà có s ch n l c, chuyên sâu ho c có d u

hi u vi ph m

+ V th i gian ti n hành: Trong ho t đ ng thanh tra thu th ng có nhi u v n đ

ph i xác minh, đ i chi u r t công phu, nhi u m i quan h c n làm rõ, cho nên ph i s

d ng th i gian nhi u và linh ho t v th i gian cho t ng vi c thanh tra

1.1.2.M c tiêu c a công tác thanh tra thu

Ho t đ ng thanh tra thu nh m giúp các đ i t ng n p thu và c quan thu th c

hi n nghiêm túc các v n b n pháp lu t v thu , nâng cao tính t giác tuân th pháp lu t thu c a ng i n p thu trong vi c th c hi n kê khai thu , tính thu và n p thu

Thông qua công tác thanh tra thu nh m đánh giá vi c ch p hành Pháp lu t thu

c a các đ i t ng n p thu và ng i thu thu nh m phát huy nhân t tích c c, đ u tranh ng n ng a và x lỦ nh ng m t tiêu c c, h n ch th t thu thu qua vi c kê khai gian l n v thu

D a vào nh ng ki n ngh c a k t qu thanh tra c quan thu các c p có th đ ra các gi i pháp c th đ th c hi n, đ a Lu t thu vào cu c s ng th c t , đ m b o s công b ng trong vi c th c hi n Pháp lu t thu , đ ng th i c i cách các quy trình qu n

lỦ thu thu ngày càng h p lỦ h n

Thông qua công tác thanh tra thu nh m h ng d n các đ i t ng n p thu n m

đ c ngh a v và quy n h n c a đ n v khi th c hi n Pháp lu t thu ; đ ng th i nâng cao trách nhi m c a công ch c ngành thu khi thi hành công v

1.1.3 T ch c công tác thanh tra thu

H th ng thanh tra thu đ c t ch c theo h th ng ngành d c g n v i mô hình t

ch c nganh d c c a các c quan thu H th ng thanh tra thu đ c phân c p theo mô hình t ch c c p trung ng và đ a ph ng

B ph n thanh tra thu Trung ng (T ng C c Thu ) ch u trách nhi m xây d ng

k ho ch thanh tra thu qu c gia, chuy n t i các m c tiêu c a k ho ch cho các cán b

thanh tra thu đ a ph ng và giám sát vi c th c hi n k ho ch

Thanh tra thu c a Trung ng ch u trách nhi m chung v vi c xây d ng k ho ch

thanh tra thu qu c gia hàng n m, các c quan đ a ph ng (C c Thu ) s ch u trách nhi m cung c p đ u vào liên quan đ n các đ i t ng n p thu mà h qu n lỦ đ xây

d ng k ho ch thanh tra thu c p qu c gia Các c quan đ a ph ng ch u trách nhi m

thanh tra thu các đ i t ng n p thu l n và v a

Quy trình thanh tra thu đ c áp d ng th ng nh t cho b ph n thanh tra, cán b thanh tra thu thu c C quan T ng c c thu , C c thu th c hi n thanh tra thu v i

ng i n p thu

1.1.4 N i dung công tác thanh tra thu

Các đ i t ng n p thu ngày m t gia t ng, phát tri n không ng ng v s l ng, hình th c và quy mô ho t đ ng trong khi s l ng nhân s và các ngu n l c khác c a

c quan thu không th phát tri n t ng ng T đó, đòi h i c quan thu ph i đ i m i

c ch qu n lỦ t c ch qu n lỦ thu chuyên qu n sang c ch t khai, t n p

Qu n lỦ thu theo c ch t kê khai, t n p thu là ph ng th c qu n lỦ thu thu tiên ti n, hi n đ i đang đ c h u h t các n c trên th gi i áp d ng

C quan thu không can thi p vào quá trình kê khai, n p thu c a t ch c, cá nhân kinh doanh, nh ng c quan thu s ti n hành thanh tra thu và áp d ng các bi n pháp

x ph t, c ng ch theo lu t đ nh đ i v i nh ng tr ng h p có hành vi vi ph m pháp

lu t v thu nh không kê khai, không n p thu , tr n thu , gian l n v thu Thanh

tra thu là ch c n ng quan tr ng nh t trong công tác qu n lỦ thu theo c ch t khai,

t n p thu c a doanh nghi p

Theo quy đ nh c a Pháp lu t thu hi n nay, ng i n p thu ph i th c hi n đ y đ trách nhi m và ngh a v c a mình k t khi b t đ u phát sinh quá trình kinh doanh đ n khi k t thúc, nh đ ng kỦ kinh doanh, đ ng kỦ thu khi thành l p doanh nghi p, th c

hi n vi c h ch toán k toán, kê khai quy t toán thu , hoàn thu , kh u tr thu , mi n

gi m thu , n p thu

Và t i i u 81 Lu t Qu n lỦ thu , thanh tra thu đ c th c hi n v i tr ng h p: + Các doanh nghi p có ngành ngh kinh doanh đa d ng, ph m vi kinh doanh r ng + Khi có d u hi u vi ph m pháp lu t v thu

+ gi i quy t khi u n i, t cáo ho c theo yêu c u c a th tr ng c quan qu n lỦ thu các c p ho c B tr ng B Tài chính

Vi c thanh tra thu đ c th c hi n c n c vào k ho ch thanh tra thu hàng n m

và thanh tra thu đ t xu t Thanh tra thu theo k ho ch đ c ti n hành theo k ho ch

đư đ c phê duy t Thanh tra thu đ t xu t đ c ti n hành khi phát hi n c quan, t

ch c, cá nhân có d u hi u vi ph m pháp lu t v thu ; thanh tra thu đ gi i quy t khi u

n i, t cáo ho c theo yêu c u c a th tr ng c quan qu n lỦ thu các c p ho c B

tr ng B Tài chính

Công tác thanh tra ng i n p thu bao g m các n i dung chính nh sau:

+ Thanh tra vi c đ ng kỦ kinh doanh, đ ng kỦ thu , tình tr ng đ ng kỦ s d ng hóa

đ n, kê khai thu , ch đ m , ghi s k toán, ch ng t , hóa đ n

+ Thanh tra quy t toán thu

+ Thanh tra vi c hoàn thu , kh u tr thu

+ Thanh tra mi n gi m thu

 Quy trình thanh tra ng i n p thu

Quy trình thanh tra đ c ban hành theo Quy t đ nh s 460/Q -TCT ngày 05 tháng

5 n m 2009 c a T ng c c tr ng c c Thu v i m c đích:

+ T o s th ng nh t trong vi c th c hi n công tác thanh tra trong toàn ngành thu

nh m phát hi n, ng n ch n và x lỦ k p th i các t ch c, cá nhân có hành vi gian l n,

tr n thu

+ Nâng cao tính t giác tuân th pháp lu t thu c a ng i n p thu trong vi c th c

hi n kê khai thu , tính thu và n p thu

+ Nâng cao vi c qu n lỦ cán b thanh tra thu trong vi c th c hi n nhi m v đ c giao làm c s đánh giá phân lo i cán b thanh tra

+ Th c hi n c i cách th t c hành chính và hi n đ i hoá công tác thanh tra thu góp ph n nâng cao hi u qu công tác qu n lỦ thu , t đó tránh gây phi n nhi u và t o

đi u ki n thu n l i cho ng i n p thu phát tri n s n xu t, kinh doanh hàng hoá, d ch

v

S đ 1.1 S đ quy trình thanh tra thu

1 L p k ho ch thanh tra

2 T ch c th c hi n phơn tích sơu

các doanh nghi p trong k ho ch

thanh tra

3 Ti n hƠnh thanh tra, ki m

tra theo quy t đ nh

4 T ng h p báo cáo vƠ l u gi

tƠi li u thanh tra thu

Thu th p, khai thác thông tin t h s khai thu vƠ các ngu n khác ngơn hƠng, kho b c, ki m toán, qu n

lý th tr ng, tƠi nguyên môi tr ng, k ho ch vƠ đ u

t , thanh tra, công an, toƠ án

Th c hi n trên c s phơn tích n i dung, ph m vi r i ro

v thu (có ý th c tuơn th pháp lu t th p, có d u hi u không bình th ng, đ t bi n, ), l a ch n theo ch đ o

c a Th tr ng c quan thu

Th c hi n các bi p pháp nghi p v thanh tra nh so sánh, đ i chi u, xem xét tính h p pháp, ki m tra vi c ghi chép, ki m tra các c n c tính thu ầ x lý k t qu

sau thanh tra

C quan Thu c p d i ph i t ng h p báo cáo c quan Thu c p trên hƠng tháng, hƠng quý vƠ c n m k t qu thanh tra h s thu H s thanh tra thu đ c l u gi

t i c quan thu theo th i h n 5 n m

C n c vào s đ trên, quy trình thanh tra thu g m 4 ph n:

Ph n A - L p k ho ch thanh tra thu n m - G m 04 b c

 B c 1 : Thu th p, khai thác thông tin d li u v ng i n p thu c a ngành

thu , c a các c quan thu c ngành Tài chính nh H i quan và Kho b c Nhà n c; Thanh tra tài chính; U ban ch ng khoán; C c qu n lỦ giá , c a các c quan khác có liên quan nh Ki m toán Nhà n c; Thanh tra chính ph , các c quan qu n lỦ thu c

B , ngành, hi p h i ngành ngh kinh doanh , thông tin t các c quan truy n thông phát thanh, truy n hình, báo chí , Thông tin t đ n t cáo tr n thu , gian l n thu

 B c 2 : ánh giá, phân tích đ l a ch n đ i t ng l p k ho ch thanh tra thu

 B c 3 : Trình, duy t k ho ch thanh tra thu n m

 B c 4 : i u ch nh, b sung k ho ch thanh tra thu

Ngoài k ho ch đư đ c duy t, h ng n m s phát sinh tr ng h p thanh tra thu

đ t xu t không ph i l p k ho ch, đó là:

+ Qua ki m tra ng i n p thu , B ph n ki m tra thu đ ngh chuy n sang hình

th c thanh tra

+ Thanh tra ng i n p thu theo đ n t cáo

+ Thanh tra ng i n p thu theo ch đ o c a Th tr ng C quan Thu ho c theo

ch đ o c a Th tr ng C quan Thu c p trên

Ph n B - T ch c thanh tra thu t i tr s ng i n p thu - G m 07 b c

 B c 1 : Chu n b thanh tra thu nh xác đ nh n i dung, ph m vi, th i gian d

ki n thanh tra t i tr s ng i n p thu , chu n b đ y đ v n b n v chính sách, ch đ

v thu và các v n b n pháp lu t khác liên quan đ n n i dung thanh tra thu , D th o

t trình, Quy t đ nh thanh tra, Th tr ng C quan Thu kỦ ban hành Quy t đ nh thanh tra thu và giao Quy t đ nh thanh tra cho ng i n p thu ch m nh t là 3 ngày làm vi c k t ngày kỦ Quy t đ nh thanh tra thu )

 B c 2 : Công b Quy t đ nh thanh tra thu (ch m nh t là 15 ngày làm vi c k

t ngày ban hành Quy t đ nh thanh tra)

 B c 3 : Phân công công vi c và l p nh t kỦ thanh tra thu

 B c 4 : Th c hi n thanh tra thu theo các n i dung trong Quy t đ nh thanh tra

(th i h n d ki n m t cu c thanh tra không quá 30 ngày làm vi c k t ngày công b Quy t đ nh thanh tra), g m các công vi c c th nh sau:

+ Yêu c u ng i n p thu cung c p và ti p nh n các tài li u, ch ng t k toán; s sách k toán; các báo cáo k toán, báo cáo tài chính; báo cáo gi i trình liên quan đ n

n i dung thanh tra

+ Áp d ng các k n ng thanh tra thu nh so sánh, đ i chi u gi a tài li u do ng i

n p thu cung c p v i h s khai thu mà ng i n p thu g i C quan Thu đ xem xét tính h p pháp c a các tài li u ng i n p thu đư cung c p và đ i chi u s li u ghi chép trên ch ng t k toán, s sách k toán, báo cáo k toán, báo cáo tài chính, báo cáo

gi i trình đ phát hi n t ng, gi m so v i H s khai thu Trong quá trình th c hi n

thanh tra thu , Tr ng đoàn thanh tra thu có quy n th c hi n, đ xu t m t s bi n pháp nh niêm phong m t ph n ho c toàn b tài li u liên quan đ n n i dung thanh tra;

ki m kê tài s n khi phát hi n gi a s sách, ch ng t k toán v i th c t có s chênh

l ch, b t h p lỦ; tr ng c u giám đ nh khi xét th y c n có s đánh giá v chuyên môn,

k thu t làm c n c cho vi c k t lu n k t qu thanh tra thu

 B c 5 : Thay đ i, b sung n i dung thanh tra ho c gia h n th i gian thanh tra

Trong quá trình thanh tra thu , có th thay đ i, b sung n i dung đư ghi trong Quy t

đ nh thanh tra, ho c gia h n th i gian thanh tra không quá 30 ngày (n u có nhi u tình

ti t ph c t p) ho c d ng cu c thanh tra (n u phát hi n đ i t ng thanh tra có d u hi u

ph m t i, chuy n h s cho c quan có th m quy n đi u tra theo quy đ nh c a pháp

lu t t t ng hình s )

 B c 6 : L p Biên b n thanh tra thu

 B c 7 : Công b công khai Biên b n thanh tra thu trong th i h n 05 ngày làm

vi c, k t ngày k t thúc thanh tra

Ph n C - X lý k t qu sau thanh tra - g m 04 b c

 B c 1 : Tr ng đoàn thanh tra thu ph i báo cáo k t qu thanh tra ch m nh t

là 15 ngày làm vi c k t ngày k t thúc thanh tra; d th o k t lu n; d th o Quy t đ nh

x lỦ truy thu thu ; d th o Quy t đ nh x ph t vi ph m hành chính v thu đ báo cáo Lưnh đ o b ph n thanh tra, trình Th tr ng C quan Thu

 B c 2 : Th tr ng C quan Thu ph i kỦ k t lu n thanh tra thu ch m nh t là

15 ngày k t ngày nh n đ c h s trình c a Lưnh đ o b ph n thanh tra; Quy t đ nh

x lỦ truy thu thu ; Quy t đ nh x ph t vi ph m hành chính v thu

 B c 3 : K t lu n thanh tra thu ; Quy t đ nh x lỦ truy thu thu ; Quy t đ nh x

ph t vi ph m hành chính v thu đ c giao tr c ti p cho ng i n p thu ho c b ng th

b o đ m có h i báo cho C quan Thu bi t ng i nh n các v n b n nêu trên

 B c 4 : K t lu n thanh tra; Quy t đ nh x lỦ truy thu thu ; Quy t đ nh x ph t

vi ph m hành chính v thu , Tr ng đoàn thanh tra ph i nh p các tài li u nêu trên vào

h th ng c s d li u h tr thanh tra thu c a ngành ch m nh t là 03 ngày làm vi c,

k t ngày Th tr ng C quan Thu kỦ k t lu n thanh tra

Ph n D - T ng h p báo cáo vƠ l u tr tƠi li u thanh tra thu

 Các lo i báo cáo t ng h p g m

+ Báo cáo t ng h p k ho ch thanh tra

+ Báo cáo đi u ch nh k ho ch thanh tra

+ Báo cáo tình hình th c hi n k ho ch thanh tra; k t qu thanh tra

 Th i gian báo cáo đ c quy đ nh nh sau

+ Báo cáo k ho ch thanh tra: C c thu báo cáo T ng c c tr c ngày 10 tháng 01 hàng n m; T ng c c báo cáo B Tài chính tr c ngày 20 tháng 01 hàng n m

+ Báo cáo đi u ch nh k ho ch thanh tra: C c thu báo cáo T ng c c tr c ngày

10 tháng 10 hàng n m; T ng c c báo cáo B tr c ngày 20 tháng 10 hàng n m

+ Báo cáo tình hình th c hi n k ho ch thanh tra tháng, k t qu thanh tra tháng :

C c thu báo cáo T ng c c tr c ngày 10 c a tháng sau; T ng c c báo cáo B Tài chính tr c ngày 15 tháng sau

+ Báo cáo tình hình th c hi n k ho ch thanh tra quỦ, k t qu thanh tra quỦ: C c thu báo cáo T ng c c tr c ngày 15 c a tháng đ u quỦ sau; T ng c c báo cáo B Tài chính tr c ngày 20 c a tháng đ u quỦ sau

+ Báo cáo tình hình th c hi n k ho ch thanh tra n m, k t qu thanh tra n m: C c thu báo cáo T ng c c tr c ngày 15 c a tháng đ u n m sau; T ng c c báo cáo B

tr c ngày 20 c a tháng đ u n m sau

+ i v i các c c thu có nhi u phòng thanh tra, C c tr ng c c thu giao cho 01 phòng thanh tra ch u trách nhi m t ng h p báo cáo c a các phòng thanh tra đ báo cáo

T ng c c

 Th i gian l u gi tƠi li u thanh tra thu đ c quy đ nh nh sau

+ i v i h s thanh tra thu đ c l u gi trong th i h n 5 n m k t n m th c

hi n thanh tra

+ i v i các báo cáo t ng h p đ c l u gi trong th i h n là 05 n m, k t n m

báo cáo

1.1.5.Phơn bi t thanh tra thu v i ki m toán

Công tác thanh tra thu và công tác ki m toán có nh ng đi m t ng đ ng, c th

nh sau:

V quy trình th c hi n: Thanh tra thu và ki m toán đ c l p hay ki m toán Nhà

n c đ u ph i có b c chu n b (tìm hi u đ i t ng, thu th p thông tin, đánh giá r i

ro, d ki n th i gian làm vi c và phân công nhi m v cho t ng thành viên); b c th c

hi n công vi c (thu th p b ng ch ng v m t ho c nhi u c s d n li u Báo cáo tài

chính (BCTC) nh tính hi n h u, quy n và ngh a v , phát sinh, tính đ y đ , đánh giá,

đo l ng, trình bày và thuy t minh nh m đ a ra k t lu n), b c Biên b n và giao báo

cáo cho đ i t ng thanh tra

V m c tiêu th c hi n: Thanh tra thu và ki m toán đ c l p hay Ki m toán Nhà

n c đ u h ng đ n m c tiêu phát hi n các sai l ch, các hành vi gian l n, sai sót trên

BCTC đ t đó ki n ngh ho c đ xu t x lỦ đ i v i nh ng tr ng h p vi ph m pháp

lu t thu , n u các hành vi đó đ y u t c u thành t i ph m thì đ ngh chuy n h s sang c quan đi u tra đ làm rõ và x lỦ theo đúng quy đ nh c a pháp lu t nh m góp

ph n t ng thêm ngu n thu cho Ngân sách Nhà n c (NSNN), là bi n pháp r n đe,

ng n ng a và làm gi m tình tr ng n l u, tr n thu c a các doang nghi p

V ph ng pháp th c hi n: Ti n hành theo trình t t t ng h p đ n chi ti t; l a

ch n m t ho c k t h p m t s ph ng pháp thích h p đ thanh tra nh ng n i dung c

th Trong quá trình th c hi n c hai đ u ph i v n d ng h p lỦ các ph ng pháp thanh tra ho c ph ng pháp ki m toán, ki n th c và kinh nghi m; th c hi n các th m quy n

theo quy đ nh c a pháp lu t đ ti n hành thanh tra và ki m toán các ph n vi c đ c

phân công

Bên c nh đó, công tác thanh tra thu và ki m toán v n có nh ng đi m khác bi t, c

th nh sau:

Th nh t, Công tác thanh tra thu là ho t đ ng đ c th c hi n th ng xuyên b i

công ch c c a c quan Nhà n c khác v i công tác ki m toán đ c th c hi n theo yêu

c u, ch đ o c a C quan Nhà n c, ho c theo yêu c u c a đ i t ng có liên quan l i

ích đ n đ i t ng ki m toán

Th hai, nhân s th c hi n công vi c ki m toán đ c ch n l a là nh ng ng i có

đ trình đ nghi p v chuyên môn v ki m toán, k toán và đư đ c Nhà n c c p

b ng là ki m toán viên

Th ba, các ph ng pháp th c hi n công tác thanh tra thu ch a đ c h ng d n

c th trong quy trình thanh tra, c ng nh ch a có m t ch ng trình thanh tra thu c

th đ i v i t ng n i dung, ph n hành trong công tác thanh tra thu cho các thanh tra viên thu Trong khi đó, bên c nh các chu n m c ki m toán đư đ c ban hành, các

ph ng pháp ki m toán, k thu t ki m toán c ng đư đ c trình bày c th trong các

giáo trình, tài li u và đ c v n d ng vào th c t m t cách ch t ch và có tính h th ng

1.2 Quy trình và các k thu t ki m toán trong ki m toán BCTC

Quy trình Ki m toán đ c th c hi n theo Quy t đ nh 04/2007/Q -KTNN ngày 02 tháng 08 n m 2007 và Quy t đ nh 04/2012/Q -KTNN ngày 06 tháng 04 n m 2012

c a T ng Ki m toán Nhà n c G m 3 ph n:

Ph n A - Chu n b ki m toán - G m 04 b c

 B c 1: Kh o sát, thu th p thông tin v doanh nghi p đ c ki m toán Trong

đó, nêu r t rõ và c th các thông tin c n kh o sát, thu th p và các ph ng pháp thu

+ Ti n hành ki m toán t i các đ n v đ c ki m toán

+ L p báo cáo ki m toán và thông báo k t qu ki m toán

 Công b quy t đ nh ki m toán

Ph n này th hi n rõ ràng đ n v ki m toán, đ i t ng ki m toán c ng nh các v n

đ liên quan khác trong ki m toán

 Ti n hƠnh ki m toán

 Nghiên c u, đánh giá h th ng ki m soát n i b , các thông tin tài chính và các

thông tin có liên quan

 L p và xét duy t k ho ch ki m toán chi ti t: Các n i dung ch y u c a K

ho ch ki m toán chi ti t bao g m:

* M c tiêu, n i dung ki m toán;

* Ph m vi, tr ng tâm ki m toán;

* Các r i ro ki m toán;

* Ngu n l c c n thi t cho ki m toán;

* Phân công nhi m v ki m toán và ti n đ th i gian th c hi n công vi c;

* Ph ng pháp ki m toán ph i th c hi n;

* C v n, chuyên gia c n thi t

 Áp d ng các ph ng pháp ki m toán: Các ph ng pháp ki m toán (hay còn g i

là k thu t khai thác b ng ch ng) th ng đ c s d ng là:

+ Ph ng pháp cơn đ i

Là ph ng pháp d a trên các cân đ i (ph ng trình) k toán và các cân đ i khác

đ ki m toán các m i quan h n i t i c a các y u t c u thành quan h cân đ i đó Các

b c áp d ng ph ng pháp này đ c ti n hành nh sau:

i) Chu n b cho cân đ i:

- Xác l p các ch tiêu có quan h cân đ i c n ki m toán;

- Xác đ nh ph m vi, ngu n tài li u, ch ng t c n thu th p

ii) Th c hành cân đ i:

- Thu th p các tài li u, ch ng t … t ng ng v i các n i dung c a các cân đ i;

- T ng h p, đ i chi u lên b ng cân đ i th đ tìm ra nh ng quan h kinh t , tài chính… b m t cân đ i ho c có nh ng bi u hi n b t th ng khác

iii) Các công vi c sau cân đ i:

- Phân tích, tìm nguyên nhân c a nh ng m t cân đ i ho c nh ng tình hình b t

th ng;

- K t lu n v tính chính xác c a các tài li u, s li u ho c m r ng ph m vi, đi u

ch nh ph ng pháp ki m toán đ tìm nguyên nhân ho c k t lu n v nh ng sai sót, vi

ph m c a đ n v đ c ki m toán

+ P h ng pháp đ i chi u

- i chi u tr c ti p là ph ng pháp ki m toán mà ki m toán viên ti n hành so sánh, đ i chi u v m t l ng c a cùng m t ch tiêu trên các ngu n tài li u khác nhau (các ch ng t k toán) đ tìm ra các sai sót, gian l n v ch tiêu đó

- i chi u lôgíc là vi c nghiên c u các m i quan h b n ch t gi a các ch tiêu có quan h v i nhau thông qua vi c xem xét m c bi n đ ng t ng ng v tr s c a các

ch tiêu có quan h kinh t tr c ti p, song có th có m c bi n đ ng khác nhau và có th theo các h ng khác nhau

- Hai ph ng pháp đ i chi u này th ng đ c k t h p ch t ch v i nhau trong quá trình ki m toán Các b c áp d ng ph ng pháp đ i chi u ti n hành nh sau:

i) Chu n b cho đ i chi u:

- T ng h p các ch tiêu đư đ i chi u, ch ra các sai l ch c a các ch tiêu

iii) Các công vi c sau đ i chi u:

- Phân tích, tìm nguyên nhân sai l ch c a các ch tiêu

- K t lu n v nh ng ch tiêu đ m b o đ c tính chính xác ho c m r ng ph m vi,

đi u ch nh ph ng pháp đ tìm nguyên nhân ho c k t lu n v nh ng sai sót, vi ph m

c a đ n v liên quan đ n các ch tiêu có sai l ch

+ P h ng pháp ki m kê

Là ph ng pháp ki m tra hi n v t các lo i tài s n (ti n m t, hàng t n kho, tài s n

c đ nh, gi y t thanh toán có giá tr ) nh m thu th p các thông tin v s l ng, giá tr

c a tài s n đó đ m b o hi u qu c a công tác ki m kê, ki m toán viên c n c n c vào tính ch t c a các lo i v t t , tài s n c n ki m kê nh s l ng, giá tr , đ c tính kinh t - k thu t… đ l a ch n m t lo i hình ki m kê t i u nh ki m kê toàn di n,

ki m kê đi n hình ho c ki m kê ch n m u…Các b c ki m kê đ c ti n hành nh

sau:

i) Chu n b ki m kê:

- Xác đ nh đ i t ng ki m kê, quy mô, th i gian và lo i hình ki m kê;

- Chu n b các đi u ki n cho ki m kê nhu xác đ nh cán b nhân viên, chuyên gia

k thu t…, các ph ng ti n k thu t và đo l ng

ii) Th c hi n ki m kê:

- Th c hi n cân, đo, đong, đ m, xác đ nh giá tr … và ghi chép s l ng, giá tr ,

ch t l ng, phân bi t theo t ng mư cân ho c lô v t t , tài s n;

- T ng h p, h th ng s li u ki m kê theo t ng lo i kho n m c… và t p h p l i các ch ng t ki m kê (phi u ki m kê);

- So sánh, đ i chi u nh ng s li u ki m kê v i s li u trên các s sách k toán, tìm

ra nh ng sai l ch gi a hai s li u trên

iii) Các công vi c sau ki m kê:

- Phân tích, tìm nguyên nhân c a nh ng sai l ch v v t t , tài s n gi a s ki m kê

và s li u trên s sách;

- K t lu n nh ng ch tiêu đ m b o đ c s chính xác ho c m r ng ph m vi, đi u

ch nh ph ng pháp ki m toán đ tìm nguyên nhân ho c k t lu n v nh ng sai sót vi

ph m c a đ n v liên quan đ n nh ng sai l ch v v t t , tài s n (c v ph n ánh trên s sách, t ch c qu n lỦ, b o qu n s d ng)

+ P h ng pháp đi u tra

Là ph ng pháp ki m toán mà theo đó b ng nh ng cách th c khác nhau, ki m toán viên ti p c n đ i t ng ki m toán nh m tìm hi u, thu nh n nh ng thông tin c n thi t v tình hu ng, th c ch t, th c tr ng c a m t s v vi c, b sung c n c cho vi c

đ a ra nh ng đánh giá, nh n xét hay k t lu n ki m toán Trong đi u tra, tùy theo yêu

c u và tình hình c th , ki m toán viên có th s d ng các ph ng pháp sau:

- Ph ng v n đi u tra tr c ti p: Ki m toán viên g p g và trao đ i tr c ti p v i các

đ i t ng liên quan nh m thu th p nh ng thông tin c n ki m tra

- i u tra gián ti p: Ki m toán viên s d ng các b ng chi tiêu, phi u câu h i… c n quan tâm ki m tra t i nh ng cá nhân, t ch c liên quan đ thu th p nh ng thông tin

c n ki m tra

- Hai ph ng pháp đi u tra c th này, ch khác nhau v hình th c; các b c đi u tra đ c ti n hành nh sau:

i) Chu n b đi u tra:

- Xác đ nh n i dung, đ i t ng và ph m vi c n đi u tra;

- L p đ c ng nh ng câu h i, thông tin c n ph ng v n ho c thi t k nh ng b ng

bi u, phi u câu h i c n g i đi u tra

ii) Th c hi n đi u tra: Ti p c n đ i t ng ph ng v n, thu th p thông tin ho c g i các b ng bi u, phi u câu h i… Sau đó, ho c tr c ti p đ n đ nh n thông tin ho c thu

l i phi u đi u tra qua đ ng gián ti p

iii) Các công vi c sau đi u tra: T ng h p, ph n ánh, lo i tr , ch n l c thông tin, t

đó đ a ra nh ng nh n xét, k t lu n ho c đi u ch nh ph ng pháp, ph m vi ki m toán

+ P h ng pháp th c nghi m (tr c nghi m)

Là ph ng pháp tái di n các ho t đ ng hay nghi p v đ xác minh l i k t qu c a

m t quá trình, m t s vi c đư qua, ho c s d ng th pháp k thu t, nghi p v đ ti n hành các phép th nh m xác đ nh m t cách khách quan ch t l ng công vi c, m c đ chi phí… Các b c th c nghi m ti n hành nh sau:

- Th ng kê, tính toán, đo l ng các ch tiêu, thông s , k t qu th c nghi m;

- So sánh s li u, thông tin đ c rút ra t th c nghi m v i các s li u, thông tin trong s sách, ch ng t …, tìm ra các sai l ch gi a hai lo i s li u, thông tin trên iii) Các công vi c sau th c nghi m:

- Phân tích và tìm nguyên nhân nh ng sai l ch gi a s li u, thông tin c a th c nghi m và s sách;

- K t lu n v nh ng s li u, thông tin đ m b o chính xác trên s sách ho c m

r ng, đi u ch nh ph ng pháp ki m toán đ tìm nguyên nhân ho c k t lu n v nh ng sai sót vi ph m c a đ n v liên quan đ n nh ng sai l ch trên s sách, ch ng t …

+ P h ng pháp ch n m u ki m toán

Ch n m u ki m toán là vi c ki m toán viên ch n các ph n t “đ i di n”, có đ c

đi m nh t ng th , đ đ tiêu bi u cho t ng th làm c s cho ki m tra, đánh giá, rút

ra k t lu n chung cho t ng th Các ph ng pháp ch n m u c th th ng áp d ng trong ki m toán g m ch n m u ng u nhiên, ch n m u theo xét đoán, ch n m u theo h

th ng ch n m u trên c s phân c p, ch n m u b ng máy vi tính Khi th c hi n

ph ng pháp ch n m u, các b c n i dung công vi c c n ti n hành nh sau:

ii) Ch n m u: xác đ nh quy mô m u, ch n m u theo ph ng pháp thích h p

iii) Công vi c sau ch n m u g m:

- Khái quát t ng th t m u;

- Phân tích sai s , l ch l c;

- Quy t đ nh kh n ng ch p nh n đ c c a t ng th ho c m r ng ph m vi ki m toán, đi u ch nh ph ng pháp ki m toán

- Xây d ng các nguyên t c quy t đ nh đ i v i quá trình xác đ nh các sai s và giao

đ ng b t th ng (các th t c ti p theo khi xác đ nh nh ng sai s và giao đ ng b t

th ng đó)

iii) Ti n hành phân tích, bao g m 3 n i dung công vi c:

- D a trên thi t k các th th c phân tích, ti n hành các quá trình tính toán, so sánh

s li u, thông tin đ phát hi n nh ng sai s và giao đ ng b t th ng;

- X p lo i các k t qu nghiên c u theo nguyên t c quy t đ nh;

- Ti n hành các th t c ti p theo (th o lu n v i ban lưnh đ o đi u tra ti p ho c không đi u tra…)

Ph n C - L p, phát hƠnh Báo cáo ki m toán vƠ ki m tra vi c th c hi n k t

lu n, ki n ngh ki m toán ậ G m các công vi c sau

L p vƠ g i báo cáo ki m toán

- L p báo cáo ki m toán;

- Ki m toán tr ng xét duy t d th o báo cáo ki m toán;

- Lưnh đ o Ki m toán Nhà n c xét duy t d th o báo cáo ki m toán;

- Ki m toán Nhà n c chuyên ngành, ki m toán Nhà n c khu v c hoàn thi n d

th o báo cáo ki m toán, l y Ủ ki n tham gia c a đ n v đ c ki m toán, thông báo k t

qu ki m toán;

- Phát hành báo cáo ki m toán

Ki m tra vi c th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán

Th c hi n quy đ nh t i kho n 2 i u 57 Lu t ki m toán nhà n c, vi c ki m tra

th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán đ c th c hi n theo hai hình th c sau đây:

+ Yêu c u đ n v đ c ki m toán báo cáo b ng v n b n k t qu th c hi n k t

lu n, ki n ngh ki m toán;

+ T ch c ki m tra th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán t i đ n v đ c ki m toán và t ch c, c quan đ n v có liên quan

Ki m tra vi c th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán g m các công vi c sau: a.Theo dõi, đôn đ c vi c th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán

b L p, phê duy t và thông báo k ho ch ki m tra

c Ti n hành ki m tra th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán

d Báo cáo t ng h p k t qu th c hi n k t lu n, ki n ngh ki m toán

1.3 G ian l n vƠ các k thu t ki m toán đ c v n d ng đ phát hi n gian

l n trên bƠo cáo tƠi chính

 Qua nghiên c u n i dung c a Chu n m c ki m toán qu c t (ISA) s 240 qua phiên b n n m 1999, 2004 và g n đây nh t là 2009 tác gi nh n th y r ng so v i phiên

b n ISA 240 n m 1999 ch a đi sâu vào vi c phân lo i hành vi d n đ n sai l ch, gian

l n trong quá trình ki m toán BCTC mà v c b n ch d ng l i vi c đ nh ngh a và nêu ra các bi u hi n nh n d ng c a hành vi này thì phiên b n ISA 240 n m 2004 và

n m 2009 đư có nh ng n i dung quy đ nh rõ ràng h n C th , ISA 240 c a hai phiên

b n g n đây đi u ch nh hành vi gian l n thành 2lo i là gian l n trên BCTC (Fraudulent

financial reporting) và gian l n bi n th tài s n (misappropriation of assets)

 Theo Công trình nghiên c u gian l n c a Hi p h i các nhà đi u tra gian l n M

(The Association of Certified Fraud Examiners-ACFE), công trình này t p trung vào

vi c phân tích cách th c ti n hành gian l n t đó giúp đ a ra bi n pháp ng n ng a và phát hi n gian l n trên BCTC

 K t qu nghiên c u v gian l n theo công trình nghiên c u c a Hi p h i các nhà đi u tra gian l n M ACFE, có ba lo i gian l n nh sau:

+ Bi n th tài s n: X y ra khi nhân viên bi n th tài s n c a t ch c (ví d đi n hình là bi n th ti n, đánh c p hàng t n kho, gian l n v ti n l ng)

+ Tham nh ng, tham ô: X y ra khi ng i qu n lỦ l i d ng trách nhi m và quy n

h n c a h tham ô tài s n c a công ty hay hành đ ng trái ng c v i các ngh a v h đư cam k t v i t ch c đ làm l i cho b n thân hay m t bên th ba

+ Gian l n trên Báo cáo tài chính: Là tr ng h p các thông tin trên BCTC b bóp méo, ph n nh không trung th c tình hình tài chính m t cách c Ủ nh m l a g t ng i

s d ng thông tin (Ví d khai kh ng doanh thu, khai gi m n ph i tr hay chi phí)

 ng trên giác đ gian l n trong l nh v c Thu ch y u là gian l n trên BCTC

D a trên n i dung bi u hi n c a lo i gian l n này mà ISA cho r ng v c b n trên quan đi m c a ki m toán gian l n n u xét d i góc đ ch th th c hi n, đ c phân thành 2 lo i đó là: gian l n c a nhà qu n lỦ (management fraud) và gian l n c a nhân

viên (employee fraud)

 Gian l n trên BCTC là lo i gian l n mà các thông tin trên BCTC b bóp méo,

ph n ánh không trung th c tình hình tài chính m t cách c Ủ nh m l ng g t ng i s

d ng thông tin Vi d nh che gi u doanh thu (gi m s thu ph i n p) ho c khai kh ng

doanh thu (chuy n l th t thành lưi o trên BCTC đ đ c trúng th u các công trình ), gi m n ph i tr hay khai kh ng chi phí

 Gian l n trên BCTC đ c th c hi n qua m t s th thu t bi u hi n c th đó là:

+ Che gi u n ph i tr và chi phí b ng cách không ghi nh n, không l p d phòng

các kho n n ph i tr , v n hóa các chi phí không đ c phép v n hóa Và ng c l i khai kh ng chi phí b ng cách ghi nh n chi phí mà theo quy đ nh ph i v n hóa

+ Ghi nh n doanh thu không có th t b ng cách t o ra các khách hàng ma, l p

ch ng t gi m o nh ng hàng hóa không đ c giao và đ u niên đ sau s l p bút toán hàng bán b tr l i, khai kh ng doanh thu b ng vi c ghi t ng các y u t trên hóa đ n

nh s l ng, đ n giá ho c ghi nh n doanh thu khi ch a chuy n giao quy n s h u và

r i ro Và ng c l i, che gi u doanh thu b ng ghi gi m các y u t trên hóa đ n nh

s l ng, đ n giá ho c không ghi nh n doanh thu khi đư chuy n giao quy n s h u,

r i ro

+ nh giá sai tài s n thông qua vi c không ghi gi m giá tr hàng t n kho đư h

h ng, không l p d phòng các kho n ph i thu khó đòi, gi m giá đ u t ng n h n và dài

h n, đ nh giá sai các tài s n qua h p nh t kinh doanh

+ Ghi sai niên đ b ng cách ghi nh n doanh thu ho c chi phí không đúng k

+ Không khai báo đ y đ thông tin nh m h n ch kh n ng phân tích c a ng i

s d ng Báo cáo tài chính nh các kho n n ti m tàng, các s ki n sau ngày k t thúc niên đ , thông tin v chính sách k toán

 ng trên góc đ Ngành Thu thì các gian l n liên quan đ n BCTC là các sai

ph m tr ng y u đ c th c hi n m t cách c Ủ bao g m c nh ng thi u sót v s l ng, giá tr các kho n m c liên quan đ n doanh thu bán ra và t ng thêm v s l ng, giá tr các kh an m c liên quan đ n chi phí đ u vào đ đánh l a ng i s d ng (c th là C quan thu ) Hành vi này đ c gây ra b i các n l c c a nhà qu n lỦ đ n v nh m t o ra

m t kho n l i ích cho chính đ n v (làm gi m s thu ph i n p và t ng s thu đ c hòan) và thông th ng đ c bi u hi n khái quát qua vi c:

+ S a đ i, gi m o ch ng t ho c thay đ i n i dung c a các nghi p v hay tài li u

k toán làm nh h ng liên quan đ n BCTC công b

+ C Ủ trình bày sai ho c gây ra sai sót có ch Ủ đ i v i các s ki n, các giao d ch

và các thông tin quan tr ng trên BCTC

+ C Ủ áp d ng sai các nguyên t c k toán liên quan đ n s l ng, phân lo i, n i dung trình bày và công b các ch tiêu, kho n m c trên BCTC

+ S d ng m t hàng hóa ho c d ch v nào đó v i m c đích cá nhân nh ng l i b t

đ n v ph i thanh toán thay cho mình

+ S d ng tài s n c a đ n v cho m c đích cá nhân ví d nh dùng tài s n đ th

ch p các kho n vay c a cá nhân mình ho c m t kho n n cho bên th ba

 Các k thu t ki m toán c n thi t đ phát hi n các sai l ch trên BCTC (k thu t thu th p b ng ch ng ki m toán) có th nh n th y qua:

+ Ki m tra v t ch t: là quá trình ki m kê t i ch hay tham gia ki m kê các lo i tài

s n c a doanh nghi p Ki m kê v t ch t th ng áp d ng đ i v i tài s n v t ch t c th

nh hàng t n kho, ti n m t, tài s n c đ nh, gi y t thanh toán có giá tr

- u đi m: cung c p b ng ch ng có đ tin c y cao nh t, cách th c hi n đ n gi n

- Nh c đi m: đ i v i m t s tài s n c đ nh, k thu t ki m kê ch cho bi t s

hi n h u nh ng không cho bi t quy n s h u c a đ n v đ i v i tài s n đó, có th đó

là tài s n thuê ngoài hay đư đem th ch p Ho c đ i v i hàng t n kho, ki m kê ch cho

bi t s l ng, còn ch t l ng, tình tr ng k thu t, ph ng pháp đánh giá tính sai hay đúng thì ch a th hi n Do đó, ki m kê v t ch t đ i v i v t t c n đi kèm v i b ng

ch ng khác đ ch ng minh quy n s h u và giá tr tài s n đó

+ L y xác nh n: là quá trình thu th p thông tin do bên th ba đ c l p cung c p đ

xác minh tính chính xác c a thông tin mà ki m toán viên nghi v n K thu t này có th

Phi u n ph i thu Ng i l p phi u

Hàng t n kho g i trong công ty l u kho Công ty l u kho

Giá tr b ng ti n c a b o hi m nhân th Công ty b o hi m

- Nh c đi m: chi phí cao, ph m vi s d ng t ng đ i gi i h n, nh t là khi đ n v

đ c ki m toán có quy mô l n, quan h r ng, đa qu c gia Ngoài ra, ki m toán viên

c n d phòng kh n ng các xác nh n c a bên th ba đư qua s dàn x p tr c c a đ i

t ng đ c ki m toán

+ Xác minh tƠi li u: là quá trình xem xét, ki m tra, đ i chi u các ch ng t , s

sách có liên quan s n có t i đ n v Ph ng pháp này đ c áp d ng đ i v i Hóa đ n bán hàng, hóa đ n mua hàng, phi u nh p kho, phi u xu t kho, hóa đ n v n t i, s k

toán B ng ch ng thu đ c t k thu t này g i là ki u m u tài li u ch ng minh K thu t này th ng đ c ti n hành theo hai cách:

Th nh t, t m t k t lu n có tr c, ki m toán viên thu th p tài li u làm c s cho

k t lu n mà ki m toán viên c n kh ng đ nh Ví d : ki m toán viên ki m tra các tài li u,

h s pháp lỦ v quy n s h u tài s n

Th hai, ki m tra các tài li u nghi p v t khi phát sinh đ n khi vào s sách Quá

trình này có th ti n hành theo hai cách: t ch ng t g c lên s sách (khi mu n ch ng

minh r ng nghi p v phát sinh đư đ c ghi s đ y đ ) và t s sách ki m tra ng c v

ch ng t g c (khi mu n thu th p b ng ch ng ki m toán v tính có th t c a m i nghi p

v đ c ghi s )

- u đi m: k thu t này t ng đ i thu n ti n do tài li u có s n, chi phí thu th p

b ng ch ng c ng ít h n các k thu t khác

- Nh c đi m: đ tin c y c a b ng ch ng ph thu c vào ngu n g c c a b ng

ch ng hay s đ c l p c a tài li u đ n v đ c ki m toán, các tài li u cung c p có th b

s a ch a, gi m o làm m t tính khách quan nên c n có s xác minh, ki m tra b ng các

k thu t khác

Khi s d ng k thu t này c n phân bi t quá trình ki m kê v t ch t v tài s n nh

ti n m t, trái phi u có giá v i quá trình ki m tra ch ng t nh phi u chi đư thanh toán và ch ng t hàng bán i v i trái phi u, khi ch a đ c kỦ, nó là m t ch ng t ,

nh ng sau khi đ c kỦ, nó là m t tài s n K thu t ki m tra v t ch t áp d ng v i trái phi u khi nó là tài s n, k thu t ki m tra tài li u (b ng ch ng thu th p đ c là tài li u

ch ng minh) áp d ng khi phi u chi là m t ch ng t

+ Quan sát: là k thu t đ c s d ng đ đánh giá m t th c tr ng hay ho t đ ng

c a đ n v đ c ki m toán Ví d : ki m toán viên có th đi th sát đ n v đ c ki m toán đ có cái nhìn chung v máy móc thi t b , tính c m i c ng nh s v n hành máy móc, hay quan sát cá nhân th c hi n nhi m v đ đánh giá v th c t ho t đ ng c a

đ n v B ng ch ng thu đ c t k thu t này g i là ki u m u quan sát

- u đi m: B ng ch ng thu đ c đáng tin c y, k thu t này r t h u ích trong

nhi u ph n hành c a cu c ki m toán

- Nh c đi m: Tuy nhiên b ng ch ng thu đ c ch a th hi n tính đ y đ , c n đi

kèm v i các k thu t khác K thu t này ch th c thi t i th i đi m quan sát, không

ch c ch n có đ c th c hi n th i đi m khác hay không

+ Ph ng v n: là quá trình ki m toán thu th p thông tin b ng v n b n hay b ng l i

nói qua vi c th m v n nh ng ng i hi u bi t v nh ng v n đ ki m toán viên quan

tâm Ví d , th m v n khách hàng v nh ng quy đ nh ki m soát n i b , ho c h i nhân viên v s ho t đ ng c a các quy ch này B ng ch ng thu th p đ c khi áp d ng k thu t này g i là ki u m u ph ng v n Quá trình thu th p b ng ch ng ph ng v n th ng bao g m 03 giai đo n:

Giai đo n th nh t - L p k ho ch ph ng v n : Ki m toán viên ph i xác đ nh

đ c m c đích, đ i t ng tr ng đi m c n ph ng v n, th i gian, đ a đi m ph ng v n

Giai đo n th hai - Th c hi n ph ng v n : Ki m toán viên gi i thi u lỦ do cu c

ph ng v n, trao đ i v nh ng tr ng đi m đư xác đ nh Khi ph ng v n, ki m toán viên

có th dùng hai lo i câu h i c b n là câu h i “đóng” ho c câu h i “m ” Câu h i

“m ” giúp ki m toán viên thu đ c câu tr l i chi ti t và đ y đ , đ c s d ng khi

ki m toán viên mu n thu th p thêm thông tin Lo i câu h i này th ng có các c m t

“cái gì”, “th nào”, “t i sao” Câu h i “đóng” gi i h n câu tr l i c a ng i đ c

ph ng v n, đ c s d ng khi ki m toán viên mu n xác nh n m t v n đ đư nghe hay

đư bi t Lo i câu h i này th ng có các c m t “có hay không”, “tôi (không) bi t

r ng ”

Giai đo n th ba - K t thúc ph ng v n : Ki m toán viên c n đ a ra k t lu n trên

c s thông tin đư thu th p đ c Tuy nhiên, ki m toán viên c n l u Ủ đ n tính khách quan và s hi u bi t c a ng i đ c ph ng v n đ có k t lu n xác đáng v b ng ch ng thu th p đ c

- u đi m: k thu t này giúp ki m toán viên thu th p đ c nh ng b ng ch ng

ch a có nh m thu th p nh ng thông tin ph n h i đ c ng c lu n c ki m toán viên

- Nh c đi m: Tuy nhiên đ tin c y c a b ng ch ng này không cao do đ i t ng

đ c ph ng v n ch y u là nh ng ng i quan tr ng trong đ n v đ c ki m toán nên

thi u tính khách quan Ngoài ra, ch t l ng c a b ng ch ng c ng ph thu c vào trình

đ và s hi u bi t c a ng i đ c ph ng v n Do đó, b ng ch ng thu đ c nên dùng

đ c ng c cho các b ng ch ng khác, hay đ thu th p các thông tin ph n h i

+ K thu t tính toán: là quá trình ki m toán viên ki m tra chính xác v m t s

h c c a vi c tính toán và ghi s Ví d , đ i v i k thu t ki m tra vi c tính toán, ki m toán viên xem xét tính chính xác b ng cách tính l i các hóa đ n, phi u nh p, phi u

xu t, s li u hàng t n kho, tính l i chi phí kh u hao, giá thành, các kho n d phòng, thu , s t ng c ng trên s chi ti t và s cái, i v i vi c ki m tra chính xác c a vi c ghi s , ki m toán viên đ i chi u ch ng t có liên quan đ xem cùng m t thông tin

đ c ph n ánh trên các ch ng t khác nhau, nh ng n i khác nhau B ng ch ng ki m toán thu đ c khi áp d ng k thu t tính toán g i là ki u m u chính xác s h c

- u đi m: cung c p b ng ch ng có đ tin c y cao, xét v m t s h c

- Nh c đi m: đôi khi các phép tính, cách phân b quá ph c t p, t n nhi u th i

gian, đ c bi t là khi đ n v đ c ki m toán có quy mô quá l n, lo i hình kinh doanh đa

d ng, lu ng ti n vào ra r t l n, Trong tr ng h p đó, đ th c hi n k thu t này c n trang b máy tính cá nhân nhi u s , máy tính xách tay,

+ K thu t phơn tích: là quá trình so sánh, đ i chi u, đánh giá các m i quan h đ

xác đ nh tính h p lỦ c a các s d trên tài kho n Các m i quan h gi a các thông tin tài chính v i nhau và quan h gi a các thông tin tài chính và các thông tin phi tài chính Do đó, k thu t phân tích g m ba n i dung:

@ D đoán: vi c c đoán các s d tài kho n, giá tr t su t ho c xu h ng

@ So sánh: là vi c đ i chi u c đoán trên v i s báo cáo

@ ánh giá: là vi c s d ng các ph ng pháp chuyên môn, và các k thu t khác

(ph ng v n, quan sát) đ phân tích và k t lu n v các chênh l ch khi so sánh

K thu t phân tích đ c s d ng đ thu th p b ng ch ng ki m toán có hi u l c

g m ba lo i: ki m tra tính h p lỦ, phân tích xu h ng và phân tích t su t Trong đó:

* Ki m tra tính h p lỦ: th ng bao g m nh ng so sánh c b n nh so sánh gi a s

li u th c t v s li u k ho ch, d toán, T k t qu so sánh, vi c đi u tra nh ng sai khác l n gi a s th c t và s k ho ch s giúp ki m toán viên phát hi n nh ng sai sót trên báo cáo tài chính ho c các bi n đ ng l n trong tình hình s n xu t kinh doanh c a

đ n v Phân tích th ng ti n hành so sánh gi a các ch tiêu c a đ n v và các ch tiêu

bình quân trong ngành, nghiên c u m i quan h gi a các thông tin tài chính và thông

tin phi tài chính, so sánh s li u c a đ n v và k t qu d ki n c a ki m toán viên

* Phân tích xu h ng: l s phân tích nh ng thay đ i theo th i gian c a s d tài kho n, hay nghi p v Nó th ng đ c s d ng qua so sánh thông tin tài chính k này

v i k tr c hay so sánh thông tin gi a các tháng trong k ho c so sánh s d (s phát sinh) c a các tài kho n c n xem xét gi a các k , nh m phát hi n nh ng bi n đ ng b t

th ng đ t p trung ki m tra, xem xét

* Phân tích t su t là cách th c so sánh nh ng s d tài kho n ho c nh ng lo i hình nghi p v Phân tích t su t c ng giúp so sánh tính h p lỦ v tình hình tài chính

c a m t công ty nào đó v i m t công ty khác trong cùng t p đoàn hay v i ngành đó Thông th ng phân tích t su t c ng ph i xem xét xu h ng c a t su t đó

M i quan h gi a ba lo i hình phân tích và đ tin c y c a b ng ch ng thu th p: + Phân tích xu h ng: d tin c y nh nh t

đ ng kinh doanh H u ích R t h u ích R t h u ích

- u đi m: t ng đ i đ n gi n, có hi u qu cao vì ít t n kém th i gian, chi phí cho

ki m toán th p mà v n cung c p b ng ch ng v s đ ng b , chu n xác và có giá tr pháp lỦ v m t k toán; giúp ki m toán đánh giá đ c t ng th , không b sa vào các nghi p v c th K thu t phân tích đ c s d ng trong t t c các giai đo n c a quy trình ki m toán và đ c xem là r t h u ích

- Nh c đi m: vi c phân tích s không có Ủ ngh a n u các ch tiêu không có m i

liên h v i nhau i v i nh ng kho n m c hay ch tiêu tr ng y u, ki m toán viên không th ch s d ng k thu t phân tích đ n thu n mà c n k t h p v i các k thu t

khác H th ng ki m soát n i b y u kém, c n th n tr ng trong phân tích

1.4 M t s bƠi h c kinh nghi m v v n d ng k thu t ki m toán trong công tác thanh tra thu m t s n c trên th gi i

Kh o sát kinh nghi m t các qu c gia cho th y mô hình hi n đ i hoá công tác qu n

lỦ thu bao g m b n thành ph n ch y u: chi n l c, t ch c nhân s , quy trình tác nghi p và công ngh

B n thành ph n này đ u th ng nh t và xuyên su t trong các ch ng trình c i cách

và hi n đ i hóa c th nh Ch ng trình c i cách th ch , ch ng trình công ngh thông tin, ch ng trình hi n đ i hoá công tác h tr đ i t ng n p thu , ch ng trình

hi n đ i hóa công tác thanh tra thu , ch ng trình thu n và c ng ch thu

Trong quá trình ti n hành c i cách và hi n đ i hóa công tác qu n lỦ thu , các qu c gia đ u đ t tr ng tâm vào vi c hi n đ i hoá công tác thanh tra thu

M c tiêu là hi n đ i hóa d a trên k thu t phân tích qu n lỦ các kh n ng th t thu

v thu (còn g i là qu n lỦ r i ro) đ đ i m i n i dung, ph ng pháp và t ch c ho t

đ ng thanh tra, đ m b o s tuân th pháp lu t m c đ cao, nâng cao hi u l c, hi u

qu công tác thanh tra thu

 Kinh nghi m thanh tra thu n c Anh

Theo kinh nghi m c a c quan thu Anh, ph ng pháp l p k ho ch thanh tra hàng n m d a trên c s phân tích r i ro, vi c l a ch n đ i t ng thanh tra theo tiêu chí đ i t ng n p thu có đ r i ro t cao xu ng th p, thông th ng k ho ch thanh tra thu đ c xây d ng theo c c u:

+ 40% là kh i l ng công vi c thanh tra t c quan thu trung ng ch đ o xu ng bên d i th c hi n

+ 10% đ i t ng thanh tra l a ch n ng u nhiên

+ 50% đ i t ng thanh tra là k ho ch xây d ng c a phòng thanh tra c c và chi

c c

th c hi n t t công tác thanh tra thu , ngu n nhân l c c n thi t ph i có đ th c

hi n t t công vi c t 25 -30% t ng s công ch c toàn ngành Trong t ng b ph n thanh tra đ c chia thành ba nhóm: nhóm xây d ng đ án, nhóm thu th p h s và

phân tích thông tin, nhóm thanh tra tr c ti p

Nh ng n i dung c n l u Ủ trong th c hi n công tác thanh tra thu n c Anh:

+ Trong quá trình thu th p h s và phân tích thông tin nghiêm c m công ch c đ n

tr c ti p đ n v đ yêu c u cung c p tài li u, h s , s sách, ch ng t k toán

+ Trong quá trình thanh tra thu n u phát hi n doanh nghi p tr n thu , tránh thu trong k ki m tra thì công ch c thanh tra thu có th xem xét l i t khai thu trong

vòng sáu n m (đ i v i thanh tra thu toàn di n) ho c hai n m (đ i v i thanh tra thu

theo chuyên đ )

+ V th i gian cho m t cu c thanh tra, công ch c thu th p tài li u phân tích thông tin cho m t b h s thông th ng t 4 đ n 6 tu n (30 ngày đ n 45 ngày) Th i gian thanh tra đ i t ng nh thông th ng kho ng sáu tháng/ 1 cu c thanh tra Th i gian thanh tra đ i t ng l n là m t n m/ 1 cu c thanh tra i v i tr ng h p có lu t s tham gia (đi u tra) th i gian hai n m/ 1 cu c đi u tra

+ i v i ch đ báo cáo, đ nh k sáu tháng công ch c thu th p tài li u phân tích thông tin và t ki m tra đ i t ng ph i báo cáo b ng v n b n v ti n đ tri n khai và

m c đ hoàn thành công vi c đ c phân công cho tr ng b ph n Trên c s n i dung báo cáo tr ng b ph n có nh n xét và Ủ ki n ch đ o ti p theo

 Kinh nghi m thanh tra thu n c Úc

M t trong nh ng m c đáng ghi nh trong s phát tri n c a h th ng thu c a Úc

(Australia Taxation Office - ATO) là vi c chuy n sang th c hi n c ch t khai t n p

(TKTN) thu , theo đó, ng i n p thu ch u trách nhi m t xác đ nh ngh a v thu c a mình và đ c khích l đ tuân th t giác

N m 1986-1987, c quan thu Úc ti n hành các b c ban đ u đ th c hi n c ch TKTN Trên th c t , h th ng thu m i đư ch ng minh đ c tính u vi t c a nó so v i

h th ng thu tr c đây Tuy v n còn m t s h n ch v m t pháp lỦ, song h th ng thu theo c ch TKTN c a ATO c ng th hi n m t s kinh nghi m trong quá trình thanh tra ng i n p thu nh sau:

+ Yêu c u c n có c a m t thanh tra viên: M t công ch c thu mu n tr thành m t

thanh tra viên thu yêu c u ki n th c c n ph i có b t bu c g m:

- S am hi u v Lu t, bao g m lu t thu , lu t th ng m i và các lu t khác

- Ki n th c sâu v l nh v c k toán, n m v ng các nguyên t c k toán

- Có phong cách giao ti p v i ng i n p thu , v i đ ng nghi p

+ Th c hi n thanh tra thu t i doanh nghi p:

- Th thanh tra th hi n quy n l c cao nh t c a c quan thu D i quy n l c c a

th thanh tra là các thông báo c a c quan thu yêu c u ng i n p thu xu t trình các tài li u thông tin theo yêu c u C quan thu có th g i các thông báo đ n ngân hàng

đ yêu c u cung c p thông tin nh s Tài kho n, s ti n … và ngân hàng không có quy n t ch i thông báo c a c quan thu

- Trong quá trình thanh tra thu , vi c thu th p thông tin là vô cùng quan tr ng Do

đó, ATO đư ban hành sách quy đ nh quy n c a thanh tra viên, quy n c a ng i n p thu Khi công ch c đi thanh tra có th mang theo sách này đ cung c p, tuyên truy n cho ng i n p thu (sách này có nhi u th ti ng khác nhau, k c ti ng Vi t)

- Khi thanh tra thu không ph i thanh tra t t c các v n đ c a ng i n p thu mà

ch thanh tra m t vài v n đ qua đánh giá r i ro và ch th c hi n thanh tra trên c s các v n đ r i ro đư đ c đánh giá Trong quá trình phân tích n u phát hi n ra v n đ

gì ph i thanh tra thu , công ch c thanh tra ch đ c thanh tra vào nh ng n i dung đó,

n u trong quá trình thanh tra phát hi n thêm v n đ gì, công ch c thanh tra ph i báo cáo b sung n i dung c n thanh tra

 Kinh nghi m thanh tra thu Trung Qu c

Vi c Trung Qu c gia nh p T ch c th ng m i th gi i (WTO) đư yêu c u n c này ph i th c hi n gi m thu quan trong nh ng n m t i Vi c gi m thu c ng có ngh a

là gi m s thu c a Chính ph đ m b o ngu n thu sau khi gia nh p WTO, c quan thu đư ph i t p trung n l c vào công tác thanh tra thu công ty c ng nh cá nhân

Trong n m 2002, c quan thu Trung Qu c đư ti n hành ki m tra t ng s 2 tri u

tr ng h p, trong đó đư ti n hành thanh tra 800.000 đ i t ng n p thu ( TNT) và truy thu đ c h n 39 t NDT (t ng đ ng 4,7 t USD) Qua s ki m tra nh v y, c quan thu nh n th y c n ph i th t ch t h n n a công tác c ng ch thu

T i Trung Qu c, thanh tra thu đ c chia thành 5 lo i:

(1) Ki m tra t i bàn - Phân tích các t khai, báo cáo tài chính và các tài li u khác

do ng i n p thu n p cho c quan thu

(2) Thanh tra thông th ng – Thanh tra t i c s ng i n p thu đ c l a ch n

ng u nhiên ho c có d u hi u nghi v n qua ki m tra t i bàn

(3) Thanh tra đ c bi t – Thanh tra t i c s t p trung m t ngành, m t l nh v c

ho c m t lo i thu c th

(4) Thanh tra theo v vi c – Thanh tra t i c s đ i v i nh ng ng i n p thu b

t cáo tr n l u thu ho c do c quan thu c p trên ch đ nh

(5) Thanh tra ch ng tránh thu - Thanh tra t i c s ch y u t p trung vào các

tr ng h p giá chuy n nh ng

Hi n nay, trong s các lo i hình thanh tra này, ch ng tránh thu và thu thu nh p

cá nhân là hai n i dung c quan thu Trung Qu c t p trung nhi u nh t D i đây là

m t s đ c đi m c a công tác thanh tra đ i v i hai n i dung này

Thanh tra ch ng tránh thu :

Thanh tra ch ng tránh thu còn đ c g i là thanh tra giá chuy n nh ng Thông

th ng, c quan thu l a ch n đ i t ng thanh tra thông qua ki m tra t i bàn các tài

li u, h s khai thu do ng i n p thu n p Nhìn chung, các doanh nghi p có các đ c

đi m nh sau s đ c l a ch n thanh tra: l i nhu n th p ho c l trong th i gian dài

nh ng v n ti p t c m r ng kinh doanh; m c l i nhu n không n đ nh; l i nhu n gi m

m nh sau khi k t thúc th i gian đ c h ng mi n, gi m thu ; t l l i nhu n th p h n

so v i m c bình quân c a ngành C quan thu t i m t s đ a ph ng đư xây d ng c

s d li u riêng đ h tr trong vi c xác đ nh các đ i t ng thanh tra và th c hi n đi u

ch nh giá chuy n nh ng

Trong nh ng n m đ u th c hi n thanh tra giá chuy n nh ng, c quan thu Trung Qu c ch t p trung vào các giao d ch xu t nh p kh u v i các bên có liên quan

t i n c ngoài c a đ i t ng n p thu Khi các thanh tra viên thu tr nên thu n th c

h n, thanh tra giá chuy n nh ng đ c m r ng v i các giao d ch t tài s n vô hình

đ n h u hình nh xi- l ng, tài chính và cung c p d ch v ; t các giao d ch th ng m i qua biên gi i đ n các giao d ch di n ra t i Trung Qu c và các giao d ch khác

M t k t qu quan tr ng trong thanh tra giá chuy n nh ng là đư tác đ ng nhanh chóng đ n các cu c thanh tra ph i h p mang tính qu c gia – ti n hành thanh tra đ ng

th i các công ty con t i Trung Qu c c a các công ty đa qu c gia có tr s t i nhi u thành ph khác nhau do T ng c c thu đi u hành Trong quá trình thanh tra các v

vi c này, T ng C c thu và c quan thu đ a ph ng s ti n hành h p th ng xuyên

đ th o lu n và T ng C c thu s t v n v k thu t cho các c quan thu đ a ph ng

đ h tr h th c hi n thanh tra Vì các cu c thanh tra thu ph i h p mang tính qu c gia ph c t p h n so v i thanh tra thu t ng công ty đ n l nên th ng m t nhi u th i gian h n

Trong các v vi c thanh tra thông th ng, n u đ i t ng n p thu b phát hi n n

l u thu , c quan thu s có quy n truy thu trong vòng 3 n m g n nh t N u s vi c trên là do ng i n p thu tính sai thì h ch ph i n p ti n ph t Trong m t s tr ng

h p đ c bi t, th i gian truy thu thu có th là 5 n m i v i tr ng h p truy thu thu

do tr n thu , ng i n p thu t ch i không n p thu ho c gian l n v thu thì không

có gi i h n v th i gian truy thu thu i v i các tr ng h p này, ngoài vi c truy thu thu , c quan thu v n tính ph t

i v i các v thanh tra giá chuy n nh ng, n u ng i n p thu b phát hi n không th c hi n các giao d ch v i các bên liên k t trên c s giao d ch th tr ng thì

c quan thu có quy n đi u ch nh giá chuy n nh ng trong vòng 3 n m (đ n 10 n m trong nh ng tr ng h p đ c bi t) k t n m phát sinh giao d ch liên quan

K t qu đi u ch nh giá chuy n nh ng th ng là TNT ph i n p thu b sung

đ i v i thu nh p b đi u ch nh ngay c khi kho n thu nh p này có th ph i ch u thu t i

n c kia Sau khi b thanh tra, các TNT v n có th b thanh tra trong t ng lai

+ Thanh tra thu thu nh p cá nhân (TNCN):

G n đây, c quan thu Trung Qu c t ng c ng công tác c ng ch đ i v i các

tr ng h p cá nhân tr n thu thông qua vi c ban hành hàng lo t các v n b n v thu TNCN C quan thu t p trung vào các cá nhân giàu có nh t Trung Qu c đ c nêu trong t p chí Forbes và các cá nhân đ c các ph ng ti n truy n tin đ i chúng t p trung đ a tin

Công tác truy thu thu đư th c hi n thành công trong l nh v c công ngh cao, m t

l nh v c mà các nhân viên c p cao c a m t s công ty n i ti ng đư b thanh tra thu do liên quan đ n vi c kê khai th p thu nh p t quy n mua c phi u n c ngoài (offshore

stock option)

Vi c thanh tra thu TNCN đ c th c hi n trên c s thanh tra thu chung ho c khi có s t giác Trong m t v vi c truy thu thu thành công, ng i t giác có th