Luận văn thạc sĩ Thẩm định chương trình tín dụng tái canh cà phê tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Dak Lak

Nói cách khác, trên quan đi m ngân l u tài chính khi so sánh có và không có tái canh thì đơy là ngân l u ra... Do đó, không th đánh giá tính kh thi tái canh cà phê trên quan đi m h nông

T I NGÂN HÀNG NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN

TP H Chí Minh - N m 2014

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n nƠy hoƠn toƠn do tôi th c hi n Các đo n trích d n và s

li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n vƠ có đ chính xác cao trong ph m vi hi u

bi t c a tôi

Lu n v n nƠy không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a tr ng i h c Kinh t

thành ph H Chí Minh hay Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

TP H Chí Minh, tháng 05 n m 2014

Lê Th L Th y

L I C Mă N

Tr c h t, tôi xin g i l i c m n đ n quý Th y Cô, nh ng gi ng viên và tr gi ng

c a Ch ng trình Gi ng d y Kinh t Fulbright đƣ truy n đ t cho tôi nh ng ki n th c b ích trong hai n m h c v a qua

Tôi xin chân thành c m n Th y Nguy n Xuơn ThƠnh, ng i đƣ t n tình h ng d n

tôi trong su t quá trình th c hi n đ tài

Tôi xin c m n c quan tôi đang công tác lƠ Ngơn hƠng NhƠ n c Chi nhánh t nh

k L k đƣ t o đi u ki n cho tôi đ c dành toàn th i gian h c t p, nơng cao n ng l c

chuyên môn

Xin g i l i c m n đ n các anh ch h c viên Ch ng trình Gi ng d y Kinh t

Fulbright luôn đ ng hành v i tôi trong su t khóa h c, góp ý và nh n xét cho tôi nhi u v n

đ liên quan đ n lu n v n

Cu i cùng, tôi xin chân thành c m n toƠn th gia đình vƠ ng i thơn đƣ đ ng viên

và h tr tôi trong su t quá trình h c t p c ng nh th c hi n lu n v n nƠy C m n

Ch ng trình đƣ cho tôi nh ng tr i nghi m tuy t v i khi tôi tham gia h c t p t i Ch ng

trình Gi ng d y Kinh t Fulbright

TP H Chí Minh, tháng 05 n m 2014

Lê Th L Th y

TÓM T T

Ch ng trình tái canh cà phê là nhi m v c p thi t hi n nay t nh k L k Ngày 12/4/2013 y ban Nhân dân t nh k L k đƣ ký biên b n ghi nh v i Ngân hàng nông

nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam (Agribank) v vi c tài tr v n đ u t tái canh

di n tích cà phê già c i 3000 t đ ng Nh ng đ n nay, vi c gi i ngân cho v n vay đ u t

tái canh còn r t h n ch

V i tính c p thi t c a Ch ng trình tái canh cƠ phê, tác gi nghiên c u đ tài v i

m c tiêu đánh giá tính kh thi c a Ch ng trình thông qua th m đ nh ho t đ ng tái canh cà

phê nh m ki n ngh đ n Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam tài nghiên c u d a vào phân

tích l i ích - chi phí kinh t c a ho t đ ng tái canh cà phê trên quan đi m kinh t và xã h i

đ làm c s cho Nhà n c có chính sách khuy n khích ng i dân tái canh cà phê đƣ già

c i, đ ng th i phân tích l i ích – chi phí tƠi chính trên quan đi m t ng đ u t đ đánh giá

m c đ s n sàng đ u t c a ng i dân và r i ro cho vay c a ngân hàng

Tái canh cà phê trên m t hecta đ c đ u t b i hai ngu n v n, v n t có chi m

30%, v n vay t Agribank t nh k L k chi m 70% t ng m c đ u t , là 282.657.994

VND

Tái canh cà phê trên m t hecta kh thi trên c hai m t kinh t và tài chính v i NPVe

là 145.943.447 VND, NPVf là 391.887.817 VND, nh ng không kh thi theo quan đi m

ngân hàng vì ngân l u tài chính trên quan đi m t ng đ u t ba n m đ u kinh doanh có

giá tr âm ho c giá tr d ng r t th p nên không có kh n ng tr n vay H n n a, phân tích mô ph ng Monte Carlo ch rõ tái canh cà phê hoàn toàn kh thi v i xác su t NPVe

d ng là 84,13%, NPVf d ng là 81,17% khi các bi n s quan tr ng thay đ i theo h ng

b t l i

Ho t đ ng tái canh cà phê kh thi v m t kinh t trên quan đi m toàn b n n kinh

t , và có hi u qu tài chính trên quan đi m t ng đ u t Ngoài ra, ho t đ ng tái canh cà phê

đƣ đem l i l i ích nhi u nh t cho h nông dân 391.887.817 VND Do đó, h nông dân r t

có đ ng c đ tái canh cà phê Tuy nhiên, h nông dân không ti p c n đ c ngu n v n là

do ph ng th c cho c a Agribank t nh k L k không phù h p

Qua đó lu n v n có ki n ngh đ n Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam nên tái c p v n

cho các Ngân hàng Th ng m i có đ u t tái canh cà phê, có ph ng th c cho vay t i

thi u 12 n m, ân h n n g c và lãi vay 8 n m và thu h i n g c và lãi các n m còn l i

M C L C

L IăCAMă OAN i

L I C Mă N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C T VI T T T vii

DANH M C CÁC B NG BI U viii

DANH M C CÁC HÌNH V , H P ix

DANH M C PH L C x

CH NGă1: GI I THI U 1

1.1 B i c nh 1

1.2 V n đ chính sách 2

1.3 M c tiêu và câu h i nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.4.1 i t ng nghiên c u 3

1.4.2 Ph m vi nghiên c u 4

1.5 B c c lu n v n 4

CH NGă2: HO Tă NG TÁI CANH CÀ PHÊ VÀ KHUNG PHÂN TÍCH L I ÍCH ậ CHI PHÍ 5

2.1 Ho t đ ng tái canh cà phê 5

2.2 Khung phân tích l i ích - chi phí 6

2.2.1 Phân tích tài chính 7

2.2.1.1 L i ích tài chính 7

2.2.1.2 Chi phí tài chính 7

2.2.1.3 Tiêu chu n đánh giá d án 8

2.2.2 Phân tích kinh t 8

2.2.2.1 L i ích kinh t 8

2.2.2.2 Chi phí kinh t 9

2.2.2.3 Xác đ nh giá kinh t 9

2.2.2.4 Tiêu chu n đánh giá d án 9

CH NGă3: MÔ T S LI U TÀI CHÍNH, KINH T C A HO Tă NG TÁI CANH CÀ PHÊ 10

3.1 Thông s tài chính 10

3.1.1 Thông s v mô 10

3.1.2 Thông s k thu t tái canh cà phê 10

3.1.3 Chi phí đ u t 11

3.1.4 Ngu n v n tài tr và chi phí v n 11

3.1.5 Chi phí ho t đ ng 12

3.1.6 L i ích ròng khi không có tái canh cà phê 12

3.1.7 Thu ph i n p ngơn sách vƠ u đƣi thu 13

3.1.8 Kh u hao 13

3.1.9 L i ích tài chính c a tái canh cà phê 13

3.2 Thông tin phân tích kinh t 14

3.2.1 Xác đ nh giá kinh t c a cà phê xu t kh u 14

3.2.2 Xác đ nh giá kinh t cho đ u vào c a d án 15

CH NGă4: K T QU PHÂN TÍCH KINH T 18

4.1 K t qu phân tích 18

4.2 Phơn tích đ nh y và r i ro 19

4.2.1 Phơn tích đ nh y 20

4.2.2 Phân tích mô ph ng Monte Carlo 22

CH NGă5: K T QU PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH 25

5.1 K t qu phân tích 25

5.2 Phơn tích đ nh y và r i ro 26

5.2.1 Phơn tích đ nh y m t chi u 26

5.2.2 Phơn tích đ nh y hai chi u 29

5.2.3 Phân tích k ch b n 30

5.2.4 Phân tích mô ph ng Monte Carlo 31

5.2.5 Kh n ng tr n c a tái canh cà phê 32

5.2.5.1 ánh giá ph ng th c cho vay c a Agribank k L k 32

5.2.5.2 i u ki n vay v n c a Agribank 33

5.2.5.3 Ph ng án vay tr n cho tái canh cà phê 33

5.3 Phân tích phân ph i 35

CH NGă6: K T LU N VÀ KI N NGH CHÍNH SÁCH 37

6.1 K t lu n 37

6.2 Ki n ngh 38

6.3 H n ch vƠ h ng phát tri n c a đ tài 38

TÀI LI U THAM KH O 40

PH L C 44

DANH M C T VI T T T

tri n Nông thôn Vi t Nam

CFR Cost and Freight Giá bao g m chi phí v n t i

CIF Cost, Insurance and Freight Giá bao g m chi phí v n t i và b o hi m

DAF Delivered at frontier Giao hàng t i biên gi i

DSCR Debt Service Coverage Ratio H s an toàn tr n

EIRR Economic Internal Rate of

Return

Su t sinh l i n i t i kinh t

FIRR Finace Internal Rate of Return Su t sinh l i n i t i tài chính

ICO International Coffee

Organization

Hi p h i Cà phê Th gi i

IMF International Monetary Fund Q y Ti n t Qu c t

Nông nghi p Nông thôn

IRR Internal Rate of Return Su t sinh l i n i t i

NPV Net Present Value Giá tr hi n t i ròng

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 3.1: Chi phí đ u t (VND, giá danh ngh a) 11

B ng 3.2: Giá kinh t các lo i phân bón t i đ a đi m tr ng cà phê 16

B ng 4.1: K t qu phân tích kinh t 18

B ng 4.2: Phân tích mô ph ng Monte Carlo c a NPVe tái canh cà phê 23

B ng 5.1: K t qu tính toán NPVftái canh cƠ phê theo quan đi m t ng đ u t 25

B ng 5.2: L m phát VND vƠ WACC danh ngh a 27

B ng 5.3: K t qu phân tích k ch b n NPVftheo n ng su t trung bình tr c khi tái canh là 1,9 t n/ha trên quan đi m t ng đ u t 31

B ng 5.4: Phân tích mô ph ng Monte Carlo c a NPVf tái canh 32

B ng 5.5: K t qu phơn tích tƠi chính tái canh cƠ phê trên quan đi m h nông dân 33

B ng 5.6: H s an toàn tr n DSCR 33

DANH M C CÁC HÌNH V , H P

Hình 1.1: Di n tích cây tr ng 2

Hình 1.2: N ng su t trung bình 2

Hình 2.1: S đ ho t đ ng tái canh cà phê 6

Hình 2.2: So sánh có và không có tái canh cà phê 7

Hình 3.1: D báo l m phát Vi t Nam t 2013 – 2018 10

Hình 4.1: Ngơn l u kinh t t ng thêm khi th c hi n tái canh cà phê 18

Hình 4.2: T tr ng trong chi phí kinh t khi có tái canh cà phê 19

Hình 4.3: Phơn tích đ nh y NPVe, EIRR theo giá bán cà phê 20

Hình 4.4: K t qu phân tích NPVe theo t l thu qu cà phê 21

Hình 4.5: K t qu phân tích NPVe theo ti n công lao đ ng 21

Hình 4.6: K t qu phân tích NPVe theo t l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác 22

Hình 4.7: K t qu phân tích NPVe theo chi phí v n c a n n kinh t 22

Hình 5.1: Ngơn l u tƠi chính danh ngh a tái canh cƠ phê trên quan đi m t ng đ u t 25

Hình 5.2: Phơn tích đ nh y NPVf theo bi n l m phát VND 26

Hình 5.3: Phơn tích đ nh y NPVf theo bi n lãi su t vay n 27

Hình 5.4: Phơn tích đ nh y NPVf theo t l đ i giá chi phí tài chính 28

Hình 5.5: Phơn tích đ nh y NPVf theo giá bán cà phê 28

Hình 5.6: Phơn tích đ nh y NPVf theo t l thu qu cà phê 29

DANH M C PH L C

Ph l c 1: B n đ và di n tích tái canh đ n n m 2020 t nh k L k 44

Ph l c 2: Tiêu chu n đánh giá tái canh cƠ phê trong phơn tích tƠi chính 45

Ph l c 3: Tiêu chu n đánh giá tái canh cƠ phê trong phơn tích kinh t 46

Ph l c 4: Chi phí c i t o đ t và luân canh (VND, giá th c) 47

Ph l c 5: Chi phí tr ng m i (VND, giá th c) 48

Ph l c 6: Chi phí ch m sóc ki n thi t c b n (VND, giá th c) 49

Ph l c 7: Chi phí kinh doanh (VND, giá th c) 50

Ph l c 8: ng bi n đ i n ng su t theo đ tu i 51

Ph l c 9: N ng su t theo t ng đ tu i c a cây cà phê (t 21 – 42 n m tu i) 51

Ph l c 10: Chi phí ho t đ ng khi không tái canh (VND, giá th c) 52

Ph l c 11: N ng su t theo t ng đ tu i c a cây cà phê (t 1 – 20 n m tu i) 52

Ph l c 12: Xác đ nh giá kinh t các lo i phân bón 53

Ph l c 13: Chi phí và l i ích kinh t khi có và không có tái canh, (VND) 56

Ph l c 14: Giá xu t kh u cà phê Vi t Nam t n m 2010 đ n 2012 (tính theo tháng) 58

Ph l c 15: Phân ph i xác su t kinh t các bi n trong mô hình c s 59

Ph l c 16: B ng ngơn l u tƠi chính c a tái canh cà phê (VND) 60

Ph l c 17: K t qu phơn tích đ nh y hai chi u 64

Ph l c 18: N ng su t theo đ tu i c a v n cƠ phê trên 20 n m tu i 65

Ph l c 19: B ng ngơn l u tƠi chính danh ngh a c a tái canh cƠ phê khi n ng su t trung bình tr c tái canh là 1,9 t n/ha (VND) 66

Ph l c 20: K t qu phân tích kinh t c a k ch b n 68

Ph l c 21: Phân ph i xác su t tài chính các bi n trong mô hình c s tài chính 68

Ph l c 22: L ch n vay (VND) 69

Ph l c 23: L ch tr n vay c a Ph ng án 1 (VND) 69

Ph l c 24: L ch tr n vay c a Ph ng án 2 (VND) 70

Ph l c 25: L ch tr n vay c a Ph ng án 3 (VND) 70

Ph l c 26: B ng phân tích phân ph i (VND) 71

CH NGă1: GI I THI U

1.1 B i c nh

k L k thu c vùng đ t đ bazan Tây Nguyên, có khí h u nóng m, v n là

nh ng đi u ki n phù h p đ cây cà phê robusta sinh tr ng kh e và ít sâu b nh, cho n ng

su t cao Chính vì th , t n m 1975, t nh k L k đƣ ch tr ng đ u t tr ng m i, thâm

canh r ng rãi trong nhân dân khi n cây cà phê phát tri n v i t c đ v t b c N m 1975,

toàn t nh m i có 3700 hecta (ha) cà phê thì đ n 2013 con s này đƣ t ng lên trên 200.000

ha, t ng g p 50 l n và s n l ng cà phê trên 400.000 t n cà phê nhân xô/n m, t ng g p 150

l n có đ c con s n t ng trên, ngoài vi c t ng nhanh di n tích, ng i nông dân đƣ

áp d ng các bi n pháp k thu t thâm canh làm n ng su t và s n l ng cà phê t ng nhanh

C th , n ng su t bình quân cà phê tr c n m 1990 ch đ t kho ng 8-9 t /ha thì hi n nay

n ng su t bình quân là 25-28 t /ha ho c có n i đ t n ng su t bình quân 35-40 t /ha, cá bi t

m t s v n c a h nông dân đ t trên 50 t /ha.1

Ngành kinh t cƠ phê đóng góp 35% GDP và 85% giá tr xu t kh u c a t nh, 40%

giá tr xu t kh u cà phê c n c CƠ phê đóng góp trên 60% t ng thu ngân sách c a t nh,

t o vi c làm cho kho ng 300.000 lao đ ng tr c ti p và kho ng 100.000 lao đ ng gián ti p.2

Tuy nhiên, ngƠnh cƠ phê k L k đang đ ng tr c nh ng thách th c to l n trong

quá trình h i nh p kinh t S t ng nhanh không theo quy ho ch v di n tích d n đ n r ng

b tƠn phá, đ t b thoái hóa; n ng su t, s n l ng t ng nh ng ch t l ng s n ph m ch a

cao, s c c nh tranh trên th tr ng th gi i th p, hi u qu kinh t mang l i còn m c th p

Nguyên nhân là do di n tích tr ng cà phê do nông dân t tr ng, ch m sóc, vƠ qu n lý

chi m đ n 80% di n tích cà phê c a t nh Trong đó, nhi u v n cà phê già c i – v n cà

phê trên 20 n m tu i, sinh tr ng kém, n ng su t th p (d i 1,5 t n/ha) và không có kh

n ng c a đ n ph c h i hay ghép c i t o – ngày càng t ng cao c bi t, có kho ng 70% s

h ch canh tác trên di n tích d i 1 ha nên thu nh p đ n t v n cà phê già c i ch đ cho

h gia đình s ng trên ng ng nghèo Tính đ n n m 2012, di n tích cây cà phê trên 20 n m

tu i là 47.434,8 ha chi m 23,48% (Hình 1.1), và có n ng su t bình quân là 19,28 t /ha (Hình 1.2).3 Trong đó, di n tích c n tái canh giai đo n 2012-2020 là 29.590 ha Nh v y,

m i m t hecta cà phê già c i trên 20 n m tu i cho s n l ng d i 1,5 t n/ha thì v i di n

tích 29.590 ha cà phê giã c i c n tái canh, hàng n m s n l ng suy gi m do cây cà phê già

c i t nh k L k vào kho ng 44.385 t n cà phê, t ng đ ng v i 94 tri u USD.4

Hình 1.1: Di n tích cây tr ng Hình 1.2 :ăN ngăsu t trung bình

Ngu n: S NN&PTNT tnh k L k (2013), Báo cáo hi n tr ng s n xu t và k ho ch tái canh cây cà phê

c a tnh k L k

1.2 V năđ chính sách

Hi n t i, ho t đ ng tái canh ph n di n tích cà phê già c i, n ng su t th p đang đ c

tri n khai r t ch m M t trong nh ng lý do các c quan qu n lý Nhà n c đ a ra lƠ ng i

nông dân thi u v n nên vi c thay th các v n cây cà phê già c i v n ch a đ c đ u t

th c hi n Ngày 12/4/2013, y ban Nhân dân (UBND) tnh k L k và Ngân hàng Nông

nghi p và Phát tri n Nông thôn Vi t Nam (Agribank) đƣ kỦ biên b n ghi nh v vi c tài tr

v n đ u t tái canh di n tích cà phê già c i t i k L k trong đó có n i dung Agribank

cam k t u tiên cơn đ i ngu n v n kho ng 3.000 t đ ng đ đáp ng nhu c u vay v n c a khách hƠng theo ch ng trình tái canh cơy cƠ phê

Tuy nhiên, ngu n v n huy đ ng c a Agribank t nh k L k không đáp ng đ c

nhu c u v n đ u t tái canh cà phê.5

Do đó, Agribank t nh k L k đƣ có ki n ngh Ngân hƠng NhƠ n c Vi t Nam (NHNN) tái c p v n 100% t ng ngu n v n 3.000 t đ ng v i lãi

su t tái c p v n th p h n 1-2% so v i lãi su t tái c p v n thông th ng

Ch ng trình tái canh cà phê t nh k L k đƣ đ c UBND t nh ch đ o, đôn đ c

các s ban ngành cùng th c hi n Ngoài ra, nh phát bi u c a Th ng đ c NHNN, Nguy n

V n Bình, t i H i ngh tri n khai ch ng trình tín d ng tái canh cà phê trên đ a bàn t nh

Lâm ng giai đo n 2013-2015, NHNN đƣ ch n Agribank đ th c hi n ch ng trình h

tr tín d ng đ tái canh cà phê Và NHNN đƣ đ ng ý tái c p v n 10.000 t đ ng cho

ch ng trình tái canh cà phê c a các t nh Tây Nguyên Tuy nhiên, đ n h t tháng 8 n m

2013, Agribank t nh k L k m i gi i ngân 110 t đ ng cho gói tín d ng thu c ch ng

trình này, chi m 3,66% nhu c u v n.6

V n đ chính sách th nh t là vi c Nhà n c ch đ nh Agribank cho vay tái canh cà

phê, ph i đ c đ t trên c s là ho t đ ng tái canh cà phê là kh thi v m t kinh t và t o

l i ích ròng cho c n n kinh t Th hai, vi c có ch ng trình cho vay nh ng ti n đ gi i

ngân ch m ho c nông dân không mu n vay đ tái canh ho c Agribank th y cho vay là r i

ro m t v n cao ch ra v n đ v tính kh thi tài chính c a ho t đ ng tái canh cà phê

1.3 M c tiêu và câu h i nghiên c u

Xu t phát t b i c nh và v n đ chính sách trên, lu n v n “Th măđ nhăCh ngă trình tín d ng tái canh cà phê t i Ngân hàng Nông Nghi p và Phát tri n nông thôn

t nhă k L k”ăđ c nghiên c u đ phân tích tính kh thi v kinh t và tài chính c a ho t

đ ng tái canh cà phê C th , lu n v n s l n l t nghiên c u và tr l i các câu h i sau:

 D án tái canh cà phê có kh thi v m t kinh t hay không đ làm c s cho vi c

Nhà n c có chính sách khuy n khích nông dân tái canh cà phê đƣ già c i?

 D án tái canh cà phê có kh thi v m t tài chính hay không đ làm c s đánh giá

m c đ s n sàng đ u t c a nông dân và r i ro cho vay c a Agribank t nh k

L k?

1.4 iăt ng và ph m vi nghiên c u

1.4.1 iăt ng nghiên c u 7

D án đ c th c hi n quy trình tái canh cà phê v i do C c tr ng tr t ban hành nên

đ i t ng nghiên c u c ng chính là ph m vi áp d ng c a quy trình này ó là v n cà phê

+ V n cà phê v i d i 20 n m tu i, nh ng cây sinh tr ng kém, n ng su t bình

quân th p d i 1,2 t n/ha liên t c trong 3 n m, không th áp d ng bi n pháp c a đ n

ph c h i ho c ghép c i t o đ c

1.4.2 Ph m vi nghiên c u

Lu n v n s d ng ph ng pháp th m đ nh đ phân tích tái canh cà phê có hi u qu

kinh t hay không Do đó, chi phí và l i ích nh ng v n cây d i 20 n m tu i có nh ng

cây sinh tr ng kém, n ng su t th p ph i nh đi đ tr ng cây m i r t khó xác đ nh Nên đ

tài ch nghiên c u nh ng v n cà phê trên 20 n m tu i, sinh tr ng kém và n ng su t bình

quân nhi u n m li n d i 1,5 t n/ha, không th áp d ng bi n pháp c a đ n ph c h i ho c

ghép c i t o đ c, ph i tái canh trên c v n cà phê

1.5 B c c lu năv n

Lu n v n bao g m 6 ch ng Ch ng 1 nêu lỦ do hình thƠnh đ tài, m c tiêu gi i

quy t v n đ thông qua câu h i chính sách, ph m vi đ tài và t ng quan tái canh cà phê

Ch ng 2 khái quát khung phơn tích đ th c hi n đ tƠi Ch ng 3 mô t các thông s làm

c s phân tích Ch ng 4 t p trung phân tích kinh t trên quan đi m kinh t , phơn tích đ

nh y, t đó đ a ra k t lu n kinh t cho tái canh cà phê Ch ng 5 phân tích v tài chính

trên quan đi m t ng đ u t , phân tích đ nh y, kh n ng tr n vay và phân tích phân ph i,

t đó đ a ra k t lu n tài chính cho tái canh cà phê Ch ng 6 s t ng h p các k t qu phân tích đ đ a ra k t lu n chung và khuy n ngh chính sách v h tr tín d ng cho Ch ng trình tái canh cƠ phê đ n Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam

CH NGă2: HO T NG TÁI CANH CÀ PHÊ VÀ KHUNG PHÂN TÍCH L I

ÍCH ậ CHI PHÍ

2.1 Ho t đ ng tái canh cà phê

V n cà phê già c i trên 20 n m tu i do nông dân t tr ng, có di n tích trung bình

kho ng m t hecta, sinh tr ng kém và n ng su t th p d i 1,5 t n/ha trong nhi u n m,

n m trong di n tích quy ho ch tr ng cà phê c a t nh

V trí v n cà phê già c i thu c h u h t các huy n, thành ph , th xã c a t nh k

L k tr huy n Ea Súp, Krông Bông đ u có di n tích tái canh đ n 2020 (Ph l c 1)

M t ho t đ ng tái canh v n cà phê ph i tr i qua các b c, chu n b đ t, luân canh

c i t o đ t, tr ng m i và ch m sóc

Chu n b đ t

giai đo n này, v n cà phê già c i đ c nh b sau khi thu ho ch T t c thân,

cành, r đem ra kh i v n đ ti n hành cày b a và bón rãi vôi trên b m t đ t

Luân canh và c i t oăđ t

Cây cà phê là cây tr ng lâu n m, do đó vi c tái canh cà phê yêu c u có th i gian cho đ t ngh , t o s c đ kháng cho đ t Trong th i gian đ t ngh , có th tr ng cây ng n

ngày nh cây h đ u t ng thu nh p cho h nông dân trong th i gian c i t o đ t, đ ng th i,

tr l i đ màu m lâu dài cho đ t, giúp h sinh v t đ t ho t đ ng tích c c, góp ph n ng n

ng a sâu b nh luân chuy n trên cây gi ng, và c t đ t môi tr ng truy n b nh trung gian do thay đ i môi tr ng, cây gi ng

Tr ng m i

Tr ng m i lƠ giai đo n quan tr ng nh t, quy t đ nh đ n ch t l ng vƠ n ng su t c a

cây tr ng Do đó, tiêu chu n l a ch n cây gi ng, cây che bóng, k thu t tr ng v đƠo h ,

t o b n, t g c, ép xanh, bón phân ph i đ c th c hi n theo đúng quy trình

Ch măsóc

Sau khi hoàn thành vi c tr ng m i cà phê, h nông dân s m t hai n m ki n thi t c

b n vƠ ch m sóc v n cà phê kinh doanh Cây cà phê b t đ u cho h t t n m th t vƠ

n ng su t t ng d n khi cơy cƠ phê vƠo giai đo n tr ng thƠnh Trong giai đo n này, nông

dân ph i có ph ng pháp qu n lý s n ph m đ đ t n ng su t và ch t l ng t t nh t, đ ng

th i ph i ch m sóc, duy trì t t ch t l ng c a v n cà phê

V n cà phê già c i đ c thay th b ng 1.100 cây cà phê v i th c sinh Th i gian

ki n thi t c b n c a v n cà phê là m t n m tr ng m i và hai n m ch m sóc Vòng đ i

cây tr ng cho n ng su t hi u qu bình quân 3 t n/ha là 20 n m

Tr c khi tr ng m i, v n cây ph i đ c nh b cây cà phê c , làm đ t và luân

canh, c i t o đ t trong hai n m Cây luân canh là cây đ u t ng, đ c tr ng m t v /n m

N ng su t bình quân c a cây đ u t ng là 1 t n/ha

Ngu n v n đ th c hi n đ u t tái canh cà phê t hai ngu n: ngu n v n t có c a

h nông dân chi m 30% t ng m c đ u t , và 70% t ng m c đ u t đ c tài tr b i v n

vay c a Agribank t nh k L k

Hình 2.1 trình bày s đ ho t đ ng tái canh cà phê

Hình 2.1: S đ ho t đ ng tái canh cà phê

Ngu n: Tác gi

2.2 Khung phân tích l i ích - chi phí

Lu n v n s d ng khung phân tích l i ích - chi phí c kinh t và tài chính đ tr l i

hai câu h i nghiên c u

Tái canh cà phê là m t d án khôi ph c l i v n cà phê già c i Do đó, n u so sánh

tr c và sau d án s không ph n ánh đ c nh ng thay đ i trong s n xu t v n s xu t hi n

khi không có d án.8 Vì v y, tác gi s d ng phép so sánh có và không có d án đ đo

v n

Tái canh cà phê

Lao đ ng

Góp v n

Ch s h u

Cho vay

Hình 2.2: So sánh có và không có tái canh cà phê

Ngu n: WBI (2002, tr 24)

2.2.1 Phân tích tài chính

Phân tích tài chính dùng đ đánh giá ho t đ ng tái canh cà phê trên quan đi m ngân

hàng và h nông dân nh m xem xét tính kh thi c a tái canh v m t tài chính Trên quan

đi m ngân hàng, phân tích tài chính d a trên ngân l u t ng đ u t r i chi t kh u v hi n t i

b ng chi phí v n bình quân tr ng s và đánh giá kh n ng tr n vay Trên quan đi m h

nông dân, phân tích d a trên ngân l u tài chính c a h nông dân sau khi lo i tr ngân l u

n vay r i chi t kh u v hi n t i b ng su t chi t kh u h nông dân

2.2.1.1 L i ích tài chính

L i ích tài chính c a tái canh là ngu n thu tài chính t cà phê bán ra sau tái canh Ngoài ra, trong th i gian c i t o đ t, vi c tr ng cơy đ u t ng c ng đem l i m t kho n

doanh thu t h t đ u t ng

Doanh thu t vi c bán cà phê ph thu c vào s n l ng và giá bán cà phê S n l ng

cà phê thu ho ch hàng n m ph thu c vào n ng su t cho qu cà phê Giá bán cà phê là giá

th gi i b i cà phê là hàng ngo i th ng

Doanh thu t vi c bán đ u t ng ph thu c s n l ng thu ho ch và giá đ u t ng

2.2.1.2 Chi phí tài chính

Chi phí c a tái canh g m chi phí đ u t , chi phí ho t đ ng, và l i ích ròng khi

không tái canh cà phê M t đi m khác c a tái canh cà phê là m t ph n công lao đ ng tái

canh cà phê (c trong th i gian đ u t và ho t đ ng) là do h gia đình đ m nhi m Trong

phân tích so sánh có và không có d án, chi phí l ng lao đ ng c a h chính là m c l ng

mà h có th có đ c t công vi c khác n u không tr ng cà phê ơy chính là chi phí lao

đ ng c a l ng V m t tài chính, chi phí c h i công lao đ ng c a h gia đình ph i đ c

đ a vào ngân l u ra c a d án.9

Công lao đ ng c a h gia đình s b ng công lao đ ng thuê

ngoài c a ho t đ ng tái canh cà phê Ngoài ra, h không ph i ch u các kho n n p ngân

sách nh thu s d ng đ t nông nghi p, thu thu nh p cá nhân

2.2.1.3 Tiêu chu n đánh giá d án

Tái canh cà phê trên m t hecta đánh giá hi u qu tƠi chính trên quan đi m ngân

hàng và h nông dân nên tác gi l a ch n tiêu chu n giá tr hi n t i ròng (NPV) k t h p

su t sinh l i n i t i (IRR) đ k t qu đánh giá tr c quan h n NgoƠi ra, phân tích tài chính

c n xác đ nh tri n v ng tài chính và kh n ng thƠnh công c a tái canh nên tiêu chu n h s

an toàn tr n hƠng n m (DSCR) đ c s d ng đ phân tích kh n ng tr n c a d án

Các tiêu chu n này đ c trình bày chi ti t t i Ph l c 2

2.2.2 Phân tích kinh t

Phân tích kính t nh m đánh giá chi phí c h i c a các ngu n l c đ c s d ng và

t o ra t d án đ i v i n n kinh t Giá tr c a hƠng hóa đ c t o ra t d án hay giá tr c a

các ngu n l c đ u vƠo đ c tính b ng giá tr mƠ nó đóng góp cho s th nh v ng qu c gia

Do đó, phơn tích kinh t s cho th y có hay không hi u qu c a d án trên quan đi m c a

c n n kinh t

M t d án khi đ c th c hi n s lƠm t ng c u các y u t đ u vƠo vƠ t ng cung s n

ph m đ u ra c a d án cho n n kinh t Tuy nhiên, tái canh cà phê quy mô h nông dân là

m t d án nh nên khi th c hi n tái canh s không tác đ ng đáng k đ n cung th tr ng

s n ph m đ u ra và c u th tr ng các y u t đ u vào c a tái canh Do đó, khi có tái canh

s không làm d ch chuy n các đ ng cung và c u c a các y u t đ u vƠo vƠ đ u ra trên th

tr ng

2.2.2.1 L i ích kinh t

Cây cà phê là lo i cây tr ng lâu n m, đòi h i th i gian ch m sóc t 3-4 n m sau đó

m i khai thác Chu k kinh doanh dài và cho qu liên t c trong nhi u n m Khi đ c tr ng

vùng Tây Nguyên, cây cà phê cho n ng su t và ch t l ng cao Các s n ph m t cây cà

phê đ c s d ng trong cu c s ng, g cà phê đ c s d ng là đ m ngh , bàn gh …, lá

9

Glenn P.Jenkins, Arnold C Harberger (2005, tr.21)

cà phê đ c s d ng trong d c ph m, hoa cà phê cho ong l y m t, cành cây khô đ c

dùng làm c i, v h t cà phê làm phân h u c có tác d ng c i t o đ t Ngoài ra, cà phê đ c

tr ng t p trung s thu hút đ c khách du l ch tham quan nên có th phát tri n du l ch sinh

thái

L i ích kinh t c a tái canh cà phê đ n t vi c t ng s n l ng cà phê cho n n kinh

t L i ích kinh t đ c xác đ nh là s n l ng cà phê t ng thêm khi so sánh có và không có

tái canh Vì v y, l i ích kinh t c a tái canh đ c đánh giá là ph n l i ích ròng t ng thêm

mà n n kinh t thu đ c khi so sánh có và không có tái canh

2.2.2.2 Chi phí kinh t

Chi phí kinh t c a các ngu n l c đ c s d ng đ th c hi n tái canh cà là chi phí

c h i c a c a các ngu n l c trong quá trình đ u t và khai thác nh chi phí nguyên v t

li u, cây gi ng, nhân công, máy móc

2.2.2.3 Xác đ nh giá kinh t

Khác v i phân tích tài chính, phân tích kinh t t p trung phân tích tác đ ng c a d

án vào n n kinh t nên ph i s d ng giá m Giá m là m c giá ph n ánh giá tr kinh t c a hàng hóa và d ch v đ c s d ng và t o ra trong d án Nh ng trên th c t , vi c l ng

hóa các m c giá t tài chính sang kinh t là r t khó kh n Do đó, tác gi ch th c hi n đi u

ch nh giá c c a các hàng hóa ngo i th ng, t giá h i đoái và l ng kinh t Các thông s

v giá c c a các ngu n l c còn l i tác gi gi đ nh giá kinh t b ng v i giá tài chính

i v i hàng hóa ngo i th ng, giá kinh t đ c tính theo giá biên gi i (FOB, DAF

v i hàng xu t kh u, CIF và DAF v i hàng nh p kh u), c ng các lo i thu mà hàng hóa

ph i ch u, và c ng (đ i v i hàng nh p kh u) ho c tr (đ i v i hàng xu t kh u) chi phí v n

chuy n không thu

Nh v y, tác gi s đi u ch nh đ i v i giá bán cà phê là m t hàng xu t kh u, giá

mua phân bón là m t hàng nh p kh u, và ti n công lao đ ng

2.2.2.4 Tiêu chu n đánh giá d án

Các tiêu chu n đ c s d ng trong phân tích kinh t c ng t ng t nh trong phơn tích tƠi chính nh ng đ c đ c ch nh theo l i ích và chi phí kinh t , và đ c trình bày t i

Ph l c 3

CH NGă3: MÔ T S LI U TÀI CHÍNH, KINH T C A HO T NG

TÁI CANH CÀ PHÊ

Lu n v n s d ng t giá h i đoái hi n hành do Ngơn hƠng NhƠ n c Vi t Nam áp

d ng ngày 01/10/2013 là m c 21.036 VND/USD ng ti n s d ng đ đánh giá tái canh

cà phê lƠ đ ng Vi t Nam (VND)

3.1.2 Thông s k thu t tái canh cà phê

S li u trong đ tài đ c s d ng d a vào các v n b n c a các b , ngành có liên quan nh : B NN&PTNT Vi t Nam, C c Tr ng tr t, S NN&PTNT t nh k L k và các

bài nghiên c u khoa h c v cây cà phê, đ c trình bày t i Ph l c 4, Ph l c 5, Ph l c 6

M t hecta tái canh cà phê có m t đ cây tr ng là 1.100 cây cà phê, vòng đ i là 23

3.1.3 Chiăphíăđ uăt

D a vào đ nh m c kinh t k thu t cho tr ng m i và ch m sóc cây cà phê theo quy

trình tái canh cây cà phê v i do C c tr ng tr t ban hành, lu n v n xác đ nh chi phí đ u t

cho tái canh cà phê trên m t hecta g m: c i t o đ t, tr ng luân canh cây đ u t ng, tr ng

m i và ch m sóc cây cà phê th i k ki n thi t c b n (B ng 3.1)

B ng 3.1 :ăChiăphíăđ uăt ă(VND, giá danh ngh a)

Ngu n: Tính toán c a tác gi d a vào đ nh m c kinh t k thu t do C c Tr ng tr t ban hành

3.1.4 Ngu n v n tài tr và chi phí v n

Chi phí đ u t trong th i gian c i t o đ t, luân canh, tr ng m i vƠ ch m sóc ki n

thi t c b n là 282.657.994 VND/ha, đ c tài tr b i 30% v n t có c a ng i dân (v n

ch s h u), ph n còn l i đ c tài tr b i ngu n vay tín d ng đ u t c a Agribank t nh

k L k

Agribank t nh k L k cho vay v i m c t i đa là 70% t ng m c đ u t , th i h n

cho vay là 7 n m, gi i ngân đ nh k trong ba n m đ u (m t n m tr ng m i và hai n m ki n

thi t c b n), th i gian ân h n tr n g c là 3 n m đ u gi i ngân Lãi su t cho vay c đ nh

là 12%/n m (danh ngh a), tr đ nh k hàng n m sau l n gi i ngân đ u tiên

Chi phí v n ch s h u (c a h nông dân) đ c gi đ nh m c 10%/n m theo giá

th c, t ng đ ng chi phí v n kinh t mà các t ch c tài tr đa ph ng th ng áp d ng.11

V y, chi phí v n ch s h u danh ngh a là 18,64%/n m

Ho t đ ng tái canh cà phê trên m t hecta đ c tài tr theo c c u v n là 30% v n

ch s h u và 70% n vay V y, chi phí v n bình quân tr ng s (WACC) tr c thu danh

ngh a áp d ng cho ho t đ ng tái canh cà phê là:

3.1.5 Chi phí ho tăđ ng

Trong th i k cây cà phê cho qu , n ng su t c a cây cà phê ph thu c vào chi phí phân bón và chi phí lao đ ng (Ph l c 7) Trong th i gian thu ho ch, hái qu chín, đ đ m

b o qu không b chín quá làm hàm l ng qu cà phê gi m, h gia đình ph i thuê thêm

nhân công bên ngoài Th i gian hái l m chia làm ba đ t, t ng c ng cho ba đ t là 30 ngày

V i s công lao đ ng c a h gia đình là 2 công/ngày thì h gia đình ph i thuê thêm bên

ngoài 40 công lao đ ng đ hái l m qu cà phê

Công lao đ ng thuê ngoài đ hái cà phê trên đ a bàn t nh k L k n m 2013 là t

120.000 VND/công đ n 150.000 VND/công.12 đ m b o cho vi c thuê m n lao đ ng

đ c ch n ch n, tác gi l a ch n giá lao đ ng thuê ngoài m c t i đa là 150.000

VND/công

3.1.6 L i ích ròng khi không có tái canh cà phê

L i ích ròng khi không có tái canh cà phê là kho n thu đ c t vi c bán s n l ng

cà phê thu ho ch đ c trên v n cà phê già c i tr đi chi phí ho t đ ng trong k

Doanh thu t vi c bán cà phê s ph thu c vƠo n ng su t và giá bán cà phê D a

vào đ th bi n đ i n ng su t theo đ tu i c a Vi n Chính sách và Chi n l c Phát tri n

Nông nghi p Nông thôn (IPSARD) (Ph l c 8), tác gi xác đ nh n ng su t c a cà phê khi

không tái canh chi ti t t i Ph l c 9

Khi n ng su t cà phê gi m, thu nh p h nông dân c ng gi m ti p t c duy trì

v n cà phê già c i, h s c t gi m t i thi u chi phí ho t đ ng đ kho n thu đ c t v

ti p theo đ m b o chi tiêu cu c s ng Nh ng chi phí mà h nông dân có th c t gi m là chi

phí phân bón, chi phí lao đ ng, đ c trình bày chi ti t t i Ph l c 10

N u ti p t c khai thác cà phê già c i, khi l i ích tài chính ròng d ng thì giá tr ròng có ngh a là l i ích mà h nông dân s m t đi n u th c hi n tái canh Nói cách khác,

trên quan đi m ngân l u tài chính khi so sánh có và không có tái canh thì đơy là ngân l u

ra Nh ng khi vi c khai thác cà phê già c i cho ngân l u tài chính ròng âm (vào nh ng

n m sau trong t ng lai khi n ng su t xu ng r t th p) thì trên th c t h nông dân s

ng ng s n xu t và ngân l u này đ c xem là b ng không

12

Tác gi kh o sát t các ch h gia đình tr ng cà phê ngày 23/12/2013

3.1.7 Thu ph i n păngơnăsáchăvƠă uăđƣiăthu

Thu giá tr gia t ng: Ng i nông dân khi bán s n ph m cà phê không ch u thu

giá tr gia t ng Do đó, đ u vào c a d án, ng i nông dân s ch u thu giá tr gia t ng c a

v t ph m đ u vào và xem đơy nh là chi phí c a d án

Thu thu nh p cá nhân: Theo quy đ nh c a Nhà n c nh ng h nông dân tr c ti p

tham gia vào ho t đ ng s n xu t nông nghi p ch a qua ch bi n ho c ch qua s ch thông

th ng là s n ph m m i đ c làm s ch, ph i, s y khô, bóc v , tách h t, thu nh p c a h t

s n ph m này s đ c mi n thu thu nh p cá nhân.13

Thu s d ng đ t nông nghi p: H nông dân tr ng cà phê thu c đ i t ng đ c

mi n thu s d ng đ t nông nghi p.14

Vì v y, h nông dân không ph i n p ngân sách kho n thu này

3.1.8 Kh u hao

H nông dân tr ng cà phê thu c đ i t ng đ c mi n thu thu nh p nên vi c tính

kh u hao hay không s không nh h ng đ n ngân l u tài chính

3.1.9 L i ích tài chính c a tái canh cà phê

L i ích c a d án đ n t doanh thu bán cà phê xô nhân trong nh ng n m khai thác,

Cà phê đ c tr ng t nh k L k ch y u xu t kh u nhân xô do đó tác gi s d ng

giá cà phê xu t kh u là 1.890 USD/t n (giá FOB (t i c ng thành ph H Chí Minh) bình quân các tháng t 2010-201215) làm giá tài chính đ th m đ nh tái canh cà phê Giá tài

(3.2)

Pf = Giá FOB x T giá h i đoái – Thu xu t kh u – Chi phí b c x p t i c ng –

Chi phí v n chuy n t th tr ng n i đ a đ n c ng – Chi phí v n chuy n t d

án đ n th tr ng n i đ a

Chi phí b c x p tiêu chu n là 1,95 USD/t n Chi phí b c x p t i c ng đ i v i m t

hàng cà phê xô nhân (nhóm hàng 2, hàng bao lo i cao h n 60kg t ng 10% so v i hàng thông th ng16

V y, giá tài chính h nông dân nh n đ c đ c tính nh sau:

Pf = 1.890 USD/t n x 21.036 VND/USD – 2,145 USD/t n x 21.036 VND/USD –

1.000.000 VND/t n – 200.000 VND/t n = 38.512.918 VND/t n ả 38.500 VND/kg

3.2 Thông tin phân tích kinh t

Chi phí v n kinh t

Chi phí v n kinh t là chi phí c h i c a v n đ i v i c n n kinh t C n c vào các

m c đ c s d ng b i các t ch c qu c t nh Ngân hàng Th gi i, Ngân hàng Phát tri n

Châu Á, tác gi s d ng chi phí v n kinh t là 10%/n m theo giá th c

Phíăth ng ngo i h i (FEP)

Lu n v n s d ng k t qu nghiên c u c a Lê Th S n tính FEP cho n m 2014 là 0,8%.18

3.2.1 Xácăđ nh giá kinh t c a cà phê xu t kh u

Ho t đ ng tái canh cà phê c a nông h trong giai đo n hi n t i t o s n l ng cà phê

t ng thêm nh ng ch chi m t tr ng nh so v i bình quân s n l ng hi n h u Do v y,

không tác đ ng đáng k đ n cung th tr ng cà phê xô nhân Cà phê xô nhân là m t hàng

xu t kh u, nên toàn b s n l ng cà phê tái canh s đ c xu t kh u do đó l i ích kinh t

c a tái canh s b ng l i ích xu t kh u t ng thêm

Giá kinh t cà phê xu t kh u (Pe) = Giá cà phê xu t kh u x T giá h i đoái +

Phí th ng ngo i h i t cà phê xu t kh u – Chi phí v n chuy n và chi phí b c

x p t i c ng x H s chuy n đ i – Phí th ng ngo i h i có trong hàm l ng

ngo i th ng c a chi phí v n chuy n và chi phí b c x p t i c ng

(3.3)

Hàm l ng ngo i th ng c a cà phê là 100%, c a chi phí b c x p t i c ng là 40%,

chi phí v n chuy n t th tr ng t i c ng và t d án đ n th tr ng là 20% H s chuy n

đ i c a cà phê là 1, c a chi phí b c x p t i c ng là 0,95, chi phí v n chuy n t th tr ng

t i c ng và t d án đ n th tr ng là 0,9.19

V y, giá kinh t cà phê xu t kh u đ c tính nh sau:

Pe = (1.890 USD/t n x 21.036 VND/USD) + (1.890 USD/t n x 21.036 VND/USD x 100% x 0,8%) – (2,145 USD/t n x 21.036 VND/USD x 0,95) – (2,145 USD/t n x 21.036

3.2.2 Xácăđ nh giá kinh t choăđ u vào c a d án

Vi c đi u ch nh chính xác t t c các chi phí đ u vƠo qua chi phí c h i c a ngu n

l c đó thì k t qu th m đ nh s có đ tin c y cao Nh ng vi c làm này là r t khó th c hi n

ho c t n kém trong khi vi c đi u ch nh ch nh h ng nh đ n k t qu th m đ nh tái canh

cà phê Do đó, tác gi ch đi u ch nh các chi phí có nh h ng quan tr ng nh : chi phí phơn bón, chi phí lao đ ng, chi phí c h i đ t, chi phí gi ng, d ng c lao đ ng, và chi phí

khác

Chi phí kinh t c a phân bón

Phân bón là kho n chi phí không th b qua khi s n xu t nông nghi p, vì nó chi m

m t t l l n trong chi phí s n xu t Hi n nay trên th tr ng Vi t Nam có r t nhi u lo i

phân bón s n xu t trong n c và nh p kh u Phân Ure, DAP, NPK đƣ có th cung c p nhu

c u trong n c nh ng do chênh l ch gi a giá trong n c vƠ giá n c ngoài, công tác tuyên

19

Hu nh Th Du và Nguy n Xuân Thành (2004)

(3.4)

L i ích kinh t hàng n m t vi c xu t kh u cà phê = S n l ng tái canh x

Giá kinh t cà phê

truy n s n ph m trong n c nên nông dân v n l a ch n phân bón nh p kh u cho s n xu t

C a kh u

Cha Lo (DAP)

C ng Tơn Thu n 2

S khác bi t gi a giá kinh t và giá tài chính các lo i phơn bón đ n t phí th ng

ngo i h i, chi phí b c x p, v n chuy n và thu Phí th ng ngo i h i làm giá kinh t cao

h n giá tài chính các lo i phân bón, nh ng chi phí b c x p, v n chuy n và thu làm giá kinh t th p h n giá tài chính các lo i phân bón Vi chi phí b c x p, v n chuy n và thu cao h n phí th ng ngo i h i nên giá kinh t th p h n giá tài chính các lo i phân bón

Chi phí kinh t c a laoăđ ng

Công lao đ ng khi th c hi n tái canh cà phê bao g m công lao đ ng c a h nông

dân và công lao đ ng thuê bên ngoài M c dù, công lao đ ng c a h nông dân b ng không

trong phân tích tài chính nh ng trong phân tích kinh t thì đơy là chi phí c h i c a l ng

Do đó, chi phí kinh t c a lao đ ng bao g m ti n công lao đ ng c a h nông dân và lao

đ ng thuê ngoài Công lao đ ng c a h nông dân b ng giá tài chính công lao đ ng thuê

ngoài là 150.000 VND/công

C hiăphíăc ăh i c aăđ t

Chi phí c h i đ t c a tái canh khi so sánh có và không có d án b ng không vì n u

không có tái canh cà phê, m nh đ t v n đang tr ng cà phê

20

Nguy n Ti n D ng (2013)

(3.5) Chi phí kinh t lao đ ng tái canh cà phê = Công lao đ ng tái canh cà

phê x n giá ti n công lao đ ng thuê ngoài

Chi phí cây gi ng, d ng c laoăđ ng và chi phí khác

Cây gi ng và d ng c lao đ ng là nh ng m t hàng không có kh n ng tham gia

ngo i th ng, b i nh ng m t hàng này đ c s n xu t trong n c Do đó, giá kinh t c a

cây gi ng, d ng c lao đ ng b ng v i giá tài chính

Chi phí s n xu t khác bao g m thu c b o v th c v t, thu c ch ng m i, vôi b t, phân h u c , máy móc Giá tài chính c a các chi phí này đ c xác đ nh d a vào giá th

tr ng trên đ a bàn t i th i đi m th m đ nh Giá kinh t đ c xác đ nh d a trên giá tài

chính tr các kho n thu ph i n p Vì chi phí s n xu t khác chi m t l nh trong t ng chi phí s n xu t nên s không nh h ng đáng k đ n k t qu th m đ nh, do đó, tác gi gi

đ nh giá kinh t các chi phí này b ng v i giá tài chính

CH NGă4: K T QU PHÂN TÍCH KINH T

Ngơnăl uăròngăkhiăkhôngăcóătáiăcanh 54.312.117

Ngu n: Tính toán c a tác gi

Giá tr hi n t i ròng kinh t (NPVe) c a ho t đ ng tái canh cà phê t o ra là

145.943.447 VND và su t sinh l i n i t i kinh t (EIRR) th c là 14,52% cao h n chi phí

v n th c c a kinh t Nh v y, đ ng trên quan đi m n n kinh t , vi c đ u t tái canh cƠ

phê là kh thi

Hình 4.1 :ăNgơnăl uăkinhăt t ngăthêmăkhiăth c hi n tái canh cà phê

Ngu n: Tính toán c a tác gi

Bi u đ ngân l u trong Hình 4.1 cho th y tái canh cà phê có dòng ngân l u âm

trong th i gian đ u t tái canh Khi cây cà phê b t đ u cho qu (2019 – 2020), ngân l u

ròng v n âm trong n m th n m và n m th sáu vì th i gian này cây cà phê v n trong quá

-150,000,000

-100,000,000

-50,000,000

0 50,000,000

trình sinh tr ng nên n ng su t th p ch a đ bù đ p chi phí kinh doanh Nh ng t n m th

b y cho đ n h t vòng đ i tái canh, ngân l u d ng t ng đ u b i n ng su t c a cây cà phê

t ng nhanh và duy trì n ng su t 4,5 t n/hecta đƣ đem l i l i ích kinh t cao

4.2 Phân tích đ nh y và r i ro

Vì vòng đ i c a ho t đ ng tái canh dài (23 n m) nên các y u t c u thành nên l i

ích và chi phí kinh t s có r i ro nh bi n đ ng giá, s n l ng đ u vào và đ u ra Nên c n

ph i phân tích phân tích r i ro v i các bi n s b t đ nh trong t ng đ đánh giá tác đ ng

c a các bi n lên hi u qu kinh t

L i ích kinh t c a tái canh cà phê đ c mang l i t giá bán cà phê và t l thu qu

cà phê, nên giá bán cà phê và t l thu qu cà phê là các bi n s quan tr ng nh h ng đ n

giá tr hi n t i kinh t ròng c a tái canh cà phê

Trong chi phí kinh t , t tr ng giá tr hi n t i ròng c a chi phí lao đ ng trong giá tr

hi n t i c a chi phí kinh t khi có tái canh cà phê là 52% (Hình 4.2), chi m t tr ng l n Nên chi phí lao đ ng c ng là bi n s quan tr ng nh h ng đ n hi u qu kinh t tái canh

cà phê Và t tr ng giá tr hi n t i ròng c a chi phí phân bón và chi phí khác c ng chi m t

tr ng t ng đ ng t tr ng giá tr hi n t i ròng c a chi phí lao đ ng trong giá tr hi n t i

c a chi phí kinh t khi có tái canh cà phê là 48% Nên t l đ i giá chi phí phân bón và chi

phí khác c ng nh h ng l n đ n k t qu kinh t tái canh cà phê

Hình 4.2: T tr ng trong chi phí kinh t khi có tái canh cà phê

Ngu n: Tính toán c a tác gi

N u chi phí c h i v n c a n n kinh t càng th p thì giá tr kinh t mà ho t đ ng tái

canh đem l i cho n n kinh t càng l n, và ng c l i Nên chi phí v n c a n n kinh t c ng

nh h ng đ n giá tr hi n t i kinh t ròng c a tái canh cà phê

28%

52%

20%

Chi phí phân bón Chi phí lao đ ng Chi phí khác

Vì v y, các bi n s giá bán cà phê, t l thu qu cà phê, ti n công lao đ ng, t l đ i

giá chi phí phân bón và chi phí khác, và chi phí c h i v n c a n n kinh t c n đ c phân tích đ nh y theo h ng b t l i đ xác đ nh tác đ ng lên k t qu kinh t c a tái canh

4.2.1 Phơnătíchăđ nh y

Giá bán cà phê

Giá cà phê xu t kh u c a Vi t Nam t n m 2010 – 2012 (Ph l c 15), giá trung

bình là 1.890 USD/t n, giá th p nh t là 1.203 USD/t n, giá cao nh t là 2.498 USD/t n

V y, giá cà phê có dao đ ng r t l n Vì v y, giá bán cà phê trong tái canh đ c phân tích

đ nh y v i thay đ i t -40% đ n 40% so v i mô hình c s theo biên đ 10%

K t qu phân tích đ nh y trong Hình 4.3 cho th y NPVe tái canh nh y c m v i giá

bán cà phê, vì NPVe t ng, gi m theo s t ng, gi m giá bán cà phê hàng n m N u giá bán

cà phê gi m d i 28%, tái canh cà phê s không có hi u qu kinh t Trong l ch s , giá cà

phê xu t kh u n m 2004 đã r t giá so v i n m 2003 t i 90%.21

Tuy nhiên, thay đ i giá cà

phê trong su t vòng đ i tái canh xu ng d i 40% khó có th x y ra

Hình 4.3 :ăPhơnătíchăđ nh y NPVe, EIRR theo giá bán cà phê

Ngu n: Tính toán c a tác gi

T l thu qu cà phê

K t qu phân tích đ nh y theo t l thu qu cà phê (Hình 4.4) cho th y, tái canh

ch có hi u qu kinh t khi t l thu qu cà phê trên 80% Trên th c t t l này đƣ t ng x y

Hình 4.4: K t qu phân tích NPVe theo t l thu qu cà phê

khi ti n công lao đ ng trên 250.000 VND/công Tr ng h p này v n có th x y ra n u ti n

công lao đ ng t ng theo t l thu nh p bình quân trên đ u ng i t ti n l ng ti n công

c a h gia đình k L k

Hình 4.5: K t qu phân tích NPVe theo ti năcôngălaoăđ ng

Ngu n: Tính toán c a tác gi

T l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác

K t qu phơn tích đ nh y theo t l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác

Hình 4.6 cho th y, t l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác t ng 82% thì tái canh cà

0 200,000,000 400,000,000

phê không kh thi v m t kinh t Tr ng h p này có th x y ra n u các y u t v mô có

bi n đ ng l n b i vòng đ i tái canh t ng đ i dài

Hình 4.6: K t qu phân tích NPVe theo t l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác

K t qu phân tích đ nh y theo chi phí v n c a n n kinh t (Hình 4.7) cho th y, khi

chi phí v n c a n n kinh t là 15% thì tái canh cà phê trên m t hecta không còn hi u qu

v m t kinh t

Hình 4.7: K t qu phân tích NPVe theo chi phí v n c a n n kinh t

Ngu n: Tính toán c a tác gi

4.2.2 Phân tích mô ph ng Monte Carlo

Ph ng pháp phân tích đ nh y ch cho th y s thay đ i c a bi n quan sát trong khi

nh ng y u t khác không đ i Nên lu n v n s d ng ph ng pháp mô ph ng Monte Carlo

cho phép thay đ i các bi n r i ro đ đánh giá tác đ ng đ n k t qu kinh t

50,000,000 100,000,000 150,000,000 200,000,000 250,000,000 300,000,000

Xácăđ nh bi năđ u vào và phân ph i xác su t

Các bi n s quan tr ng tác đ ng đ n NPVe g m giá bán cà phê, t l thu qu cà

phê, và ti n công lao đ ng D a vào k t qu phân tích đ nh y k t h p v i s thay đ i b t

l i c a các thông s , lu n v n đ a các bi n vào phân tích mô ph ng Monte Carlo v i các thay đ i:

Giá xu t kh u cà phê có phân ph i chu n, v i giá tr trung bình dao đ ng trong kho ng

1890 USD/t n ± 2 x 350 USD/t n, t ng đ ng v i dao đ ng trên th c t

T l thu qu cà phê có phân ph i chu n, v i giá tr trung bình dao đ ng trong kho ng 90%

± 2 x 9%, t ng đ ng v i dao đ ng t l thu qu t n m 2005 – 2010.25

Ti n công lao đ ng có phân ph i xác su t tam giác, dao đ ng trong kho ng t 150.000

VND/công đ n 250.000 VND/công, v i k v ng 250.000 VND/công

T l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác có phân ph i chu n, v i giá tr trung bình dao đ ng trong kho ng 80% ± 2 x 8%

Phân ph i xác su t các bi n phân tích đ c trình bày t i Ph l c 15

K t qu phân tích

K t qu phân tích mô ph ng Monte Carlo giá tr NPVe tái canh v i 100.000 l n th

đ c th hi n trong B ng 4.2 K t qu cho th y xác su t đ tái canh cà phê kh thi kinh t

là 84,13% V y, v i các bi n thay đ i theo h ng b t l i xác su t đ tái canh có hi u qu

kinh t là t ng đ i t t trên quan đi m n n kinh t

B ng 4.2: Phân tích mô ph ng Monte Carlo c a NPVe tái canh cà phê

S li u th ng kê Giá tr d báo

Trung bình 107.652.763

l ch chu n 108.228.859 Giá tr c c ti u -281.067.335 Giá tr c c đ i 600.279.168 Kho ng bi n thiên 881.346.503

Tóm l i, Ch ng 4 đƣ phân tích tính kh thi c a tái canh cà phê theo quan đi m

c a c n n kinh t , và ch ra tái canh cà phê có hi u qu v m t kinh t Ngoài ra, Ch ng

4 c ng phân tích r i ro v i các bi n quan tr ng nh t là giá bán cà phê, t l thu qu cà phê,

ti n công lao đ ng, t l đ i giá chi phí phân bón và chi phí khác theo h ng b t l i thì tái

canh v n có xác su t NPVe d ng là 84,13% Vì v y, chính sách khuy n khích ng i nông

dân tái canh cà phê già c i c a Nhà n c là có c s

CH NGă5: K T QU PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH

5.1 K t qu phân tích

Tái canh cà phê nh m t ng n ng su t và ch t l ng c a cơy cƠ phê, nên n ng su t c a

cây cà phê tái canh s t ng d n theo th i gian, qua đó ngu n thu t tái canh đ c t ng d n

Trong khi, ngu n thu khi không tái canh s gi m d n do n ng su t c a cây cà phê già c i

và chi phí s n xu t v n cà phê già c i t ng lên L i ích ròng t ng thêm do tái canh t o ra

có giá tr hi n t i ròng tài chính (NPVf) trên quan đi m t ng đ u t là 391.887.817 VND,

và su t sinh l i n i t i tài chính (FIRR) danh ngh a là 22,72% cao h n nhi u so v i WACC danh ngh a, nên tái canh cà phê có l i v m t tài chính trên quan đi m t ng đ u t K t qu

tính toán đ c trình bày t i B ng 5.1 và chi ti t t i Ph l c 16

B ng 5.1: K t qu tính toán NPV f tái canh cà phê theo quan đi m t ng đ u t

bi u đ ngân l u tài chính t o ra t tái canh cà phê trên quan đi m t ng đ u t

(Hình 5.1) cho th y ngân l u ròng âm trong th i gian tái canh và n m đ u kinh doanh M c

dù ngân l u tài chính không tính đ n chi phí công lao đ ng c a các thành viên trong nông

h thì ngay n m đ u kinh doanh h nông dân đƣ không có kh n ng tr n vay

Hình 5.1: Ngơnăl uătƠiăchính danh ngh a tái canh cà phê trênăquanăđi m t ngăđ uăt

Ngu n: Tính toán c a tác gi

Chu trình c a tái canh cà phê là t khi c i t o đ t, tr ng m i, ki n thi t c b n và

kinh doanh Nh ng v i ph ng th c cho vay c a Agribank là b t đ u gi i ngân t khi

tr ng m i, vô hình chung đƣ làm cho hai n m c i t o đ t tr thành chi phí chìm ch không

-200,000,000

0 200,000,000

ph i chi phí đ u t Do đó, không th đánh giá tính kh thi tái canh cà phê trên quan đi m

h nông dân K t qu tài chính tái canh cà phê trên quan đi m h nông dân s đ c xác

đ nh khi đánh giá ph ng th c cho vay c a Agribank t nh k L k

5.2 Phân tích đ nh y và r i ro

K t qu tài chính có nhi u kh n ng ch u r i ro t các thông s trong tái canh cà

phê, nên c n phơn tích đ nh y các thông s nƠy đ xác đ nh bi n r i ro trong tái canh

Phân tích r i ro đ c th c hi n v i các bi n đ c xem là b t đ nh, và có nh h ng đ n

hi u qu c a tái canh g m l m phát VND, lãi su t cho vay, t l đ i giá chi phí đ u t , giá

bán cà phê, n ng su t và t l thu qu cà phê

5.2.1 Phơnătíchăđ nh y m t chi u

L m phát VND

L m phát có tác đ ng đ n doanh thu, chi phí đ u t , chi phí ho t đ ng c a tái canh

và chi phí c h i c a v n nên nh h ng đ n hi u qu tài chính tái canh

D a vào s li u d báo c a IMF v t l l m phát c a Vi t Nam t n m 2013-2018,

c l ng đ c t l thay đ i trong c vòng đ i tái canh t 90% đ n 110% t ng ng t 7% đ n 9% Do v y, l m phát VND s thay đ i t 7%, 8%, 9%

K t qu phân tích đ nh y giá tr NPVf theo bi n l m phát VND (Hình 5.2), cho

th y k t qu tài chính tái canh nh y c m v i l m phát VND Doanh thu và chi phí đ u t ,

chi phí ho t đ ng t ng theo l m phát VND nên ngân l u tài chính ròng c ng t ng theo l m

phát L m phát VND t ng c ng làm WACC danh ngh a t ng nh ng t c đ t ng c a l m

phát VND cao h n t c đ t ng c a WACC danh ngh a b i lãi su t vay n c đ nh (B ng

5.2) V y, khi l m phát VND t ng s làm NPVf tái canh cà phê t ng vì tái canh cà phê

Lãi su t cho vay

Agribank t nh k L k ki n ngh v i NHNN cho vay tái c p v n v i lãi su t th p

h n lãi su t tái c p v n26 m t đ n hai ph n tr m, nên tác gi gi đ nh lãi su t danh ngh a

cho vay s bi n đ i t 5%, 6%, 7%, 8%, 9%, 10%, 11%, 12%

K t qu tính toán NPVf tái canh cà phê khi lãi su t cho vay thay đ i (Hình 5.3) cho

th y lãi su t cho vay càng gi m thì NPVf tái canh càng t ng vì WACC danh ngh a c a tái canh gi m T đ u n m 2014 đ n nay, lãi su t cho vay cho ho t đ ng nông nghi p c a các

T l đ i giá chi phí tài chính

Ngoài ra, trong th i gian th c hi n tái canh, giá c a các y u t đ u vào có th b

bi n đ ng do cung c u c a th tr ng thay đ i, các h ng m c phát sinh ngoài d toán, đ nh

m c thay đ i,… K t qu phân tích s thay đ i t l đ i giá chi phí tài chính (Hình 5.4) cho

th y, NPVf tái canh s không hi u qu khi t l đ i giá chi phí tài chính t ng trên 55%

Tr ng h p này có th x y ra n u các y u t v mô có bi n đ ng l n b i vòng đ i tái canh

t ng đ i dài

Hình 5.4: P hơnătíchăđ nh y NPV f theo t l đ i giá chi phí tài chính

Ngu n: Tính toán c a tác gi

Giá bán cà phê

Giá bán cà phê ph thu c vào giá xu t kh u cà phê c a Vi t Nam Theo s li u t

Hi p h i Cà phê - Ca cao Vi t Nam (VICOFA), giá cà phê xu t kh u c a Vi t Nam t n m

2010 – 2012 có giá th p nh t là 1.203 USD/t n, giá cao nh t là 2.498 USD/t n Do v y, tác

gi gi đ nh giá cà phê bi n đ ng trong kho ng 1.200 USD/t n đ n 3.000 USD/t n, v i

biên đ 500 USD/t n

K t qu phân tích đ nh y NPVf b i giá bán cà phê (Hình 5.5) cho th y, NPVf tái canh s âm khi xu t kh u cà phê th p h n 1.166 USD/t n, NPVf tái canh s d ng và t ng

d n khi xu t kh u cà phê l n h n 1.166 USD/t n Do đó, n u giá bán duy trì m c giá

trung bình 1.800 USD/t n28 thì tái canh cà phê có hi u qu tài chính

Hình 5.5: P hơnătíchăđ nh y NPV f theo giá bán cà phê

0 100,000,000 200,000,000 300,000,000 400,000,000

200,000,000 400,000,000 600,000,000 800,000,000

T l thu qu cà phê

K t qu phơn tích đ nh y theo t l thu qu cà phê (Hình 5.6) cho th y, tái canh cà

phê s không có hi u qu khi t l thu qu đ t d i 68%

Hình 5.6: P hơnătíchăđ nh y NPV f theo t l thu qu cà phê

Ngu n: Tính toán c a tác gi

5.2.2 Phơnătíchăđ nh y hai chi u

K t qu phân tích đ nh y m t chi u đƣ xác đ nh đ c ba bi n s quan tr ng nh t

có nh h ng đ n ngân l u c a tái canh cà phê đó là giá bán cà phê, t l thu qu cà phê và

t l đ i giá chi phí tài chính T ba bi n trên, tác gi l p đ c ba c p bi n đ ch y đ nh y

hai chi u K t qu phân tích đ nh y hai chi u đ c trình bày t i Ph l c 17

Phân tích đ nh y NPVf theo giá bán cà phê và t l thu qu cà phê cho th y, khi giá

xu t kh u cà phê xu ng d i 1.166 USD/t n thì t l thu qu cà phê ph i trên 100% thì tái

canh cà phê m i có hi u qu tài chính Ng c l i, n u giá xu t kh u cà phê trên 2.000

USD/t n, dù t l thu qu ch đ t 70% thì tái canh v n có hi u qu tài chính

Phân tích đ nh y NPVf theo giá bán cà phê và t l đ i giá chi phí tài chính cho

th y, giá xu t kh u cà phê xu ng còn 1.166 USD/t n thì t l đ i giá chi phí tài chính ch

c n t ng 1% c ng làm cho NPVf tái canh cà phê âm Nên trong quá trình th c hi n tái canh, n u t l đ i giá chi phí tài chính t ng, h nông dân có th tiên l ng đ c hi u qu

tài chính tái canh thông qua y u t giá xu t kh u cà phê

Phân tích đ nh y NPVf theo t l thu qu cà phê và t l đ i giá chi phí tài chính

cho th y, t l đ i giá chi phí tài chính và t l thu qu cà phê có quan h đ ng bi n Dù t

l thu qu cà phê đ t 110% nh ng t l đ i giá chi phí tài chính t ng 100% thì tái canh cà

phê không có hi u qu v m t tài chính Ng c l i, dù t l đ i giá tài chính ch t ng 10%,

nh ng t l thu qu ch đ t 70% thì c ng làm tái canh cà phê không có hi u qu tài chính

0 0 200,000,000 400,000,000 600,000,000 800,000,000