Luận văn thạc sĩ 2014 Tác động truyền dẫn tỷ giá hối đoái đến lạm phát của Việt Nam

Mô hình hi u ch nh sai s Error Correction Model ...

N u có b t kì sai sót, gian l n nào tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m tr c

H i đ ng c ng nh k t qu lu n v n c a mình

TP.H Chí Minh, ngày 12 tháng 6 n m 2014

Tác gi

Tr ngăNg c H o

L IăCAMă OAN

M C L C

DANH M C T VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC HÌNH V

TÓM T T

CH NGă1:ăGI I THI U 1

1.1 t v n đ 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 Ph m vi nghiên c u 3

1.4 C u trúc lu n v n 3

CH NGă2:ăC ăS LÝ THUY T 4

2.1 Lý thuy t v t giá h i đoái và l m phát 4

2.1.1 Lý thuy t v t giá h i đoái 4

2.1.1.1 nh ngh a t giá h i đoái 4

2.1.1.2 Vai trò c a t giá h i đoái trong n n kinh t m 6

2.1.2 Lý thuy t v l m phát 8

2.1.2.1 nh ngh a l m phát và cách đo l ng 8

2.1.2.2 Nguyên nhân c a l m phát 11

2.1.2.3 Tác h i c a l m phát 16

2.2 Khung lý thuy t 18

2.2.1 Quy lu t m t giá (LOP) và lý thuy t ngang giá s c mua (PPP) 18

2.2.2 Truy n d n t giá h i đoái 21

2.2.2.1 Khái ni m truy n d n t giá h i đoái 21

2.2.2.2 Các nhân t nh h ng đ n tác đ ng truy n d n t giá h i đoái 22

2.2.2.3 C ch truy n d n c a t giá h i đoái đ n l m phát 24

2.3 Tóm t t nghiên c u liên quan 28

CH NGă3:ăGI I THI U T NG QUAN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 33

3.1 T ng quan v t giá h i đoái VND/USD và l m phát c a Vi t Nam 33

3.1.1 T giá h i đoái VND/USD 33

3.1.1.1 VND liên t c t ng giá tr th c 33

3.1.1.2 Quan đi m ng h và không ng h phá giá Vi t Nam đ ng 37

3.1.2 L m phát c a Vi t Nam 44

3.1.3 T giá h i đoái VND/USD và l m phát c a Vi t Nam 47

3.2 Mô hình nghiên c u 48

3.2.1 Mô hình kinh t 48

3.2.2 c l ng mô hình nghiên c u 52

3.2.2.1 Mô hình hi u ch nh sai s (Error Correction Model) 52

3.2.2.2 Quy trình c l ng mô hình hi u ch nh sai s 54

3.2.3 D li u nghiên c u 57

CH NGă4:ăK T QU NGHIÊN C U 59

4.1 Ki m đ nh tính d ng và b c liên k t 59

4.2 Ki m đ nh đ ng liên k t 61

4.3 M i quan h trong dài h n gi a các bi n nghiên c u 63

4.4 M i quan h trong ng n h n gi a các bi n nghiên c u 64

4.5 K t qu nghiên c u 66

CH NGă5:ăK T LU N VÀ KI N NGH 70

5.1 K t lu n 70

5.2 Ki n ngh 71

5.3 H n ch c a nghiên c u và h ng nghiên c u ti p theo 72

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

BRER: T giá th c song ph ng

CPI: Ch s giá tiêu dùng

VECM: Mô hình vetor hi u ch nh sai s

li u trong nghiên c u (d ng log)……… 60

B ng 4.2: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v (ADF Unit Root Test) cho các chu i s li u trong nghiên c u (d ng sai phân b c 1)……….60

B ng 4.3: K t qu ki m đ nh đ ng liên k t gi a các bi n………62

B ng 4.4 K t qu h i quy tuy n tính đ ng liên k t gi a các bi n……… 63

B ng 4.5: K t qu h i quy mô hình hi u ch nh sai s ……… 65

S đ 2.1: Truy n d n c a t giá h i đoái đ n l m phát……… 25

S đ 2.2: Truy n d n tr c ti p c a t giá đ n l m phát trong nghiên c u c a Nicoleta, 2007……… 26

S đ 2.3: Truy n d n tr c ti p c a t giá đ n l m phát trong nghiên c u c a Panit Wattanakoon, 2011……… 27

Hình 2.2: L m phát chi phí đ y……….14 Hình 3.1: Ch s t giá danh ngh a song ph ng (NER) và t giá th c song ph ng

n m………68

m t qu c gia Do đó, phá giá Vi t Nam đ ng hay không là m t quy t đ nh khó kh n, mang tính đánh đ i m c tiêu cao, b i vì bên c nh nh ng l i ích mà đ t bi t là m

r ng xu t kh u có đ c khi th c hi n phá giá thì nh ng lo ng i v tác đ ng b t l i

đ n n n kinh t , nh t là đ n l m phát là có c s

Lu n v n v i đ tài “Tác đ ng truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát c a

Vi t Nam” đư t p trung nghiên c u s tác đ ng c a t giá h i đoái VND/USD đ n

l m phát c a Vi t Nam trong giai đo n 1992 – 2012 thông qua mô hình kinh t g m

4 bi n s v mô là l m phát c a Vi t Nam, t giá h i đoái VND/USD, giá nh p kh u

c a Vi t Nam và giá g o th gi i Lu n v n s d ng ph ng pháp nghiên c u là

ph ng pháp ngang giá s c mua theo đ xu t c a Hooper và Mann (1989), phân tích tác đ ng c a t giá h i đoái đ n l m phát theo kênh tác đ ng tr c ti p thông qua giá hàng nh p kh u ng th i lu n v n phân tích đ nh l ng v i các công c

đ ng liên k t và mô hình hi u ch nh sai s c a Engle và Granger (1987)

K t qu nghiên c u c a lu n v n cho th y t giá h i đoái th c s có nh

h ng l n đ n l m phát c a Vi t Nam M c đ truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát Vi t Nam trong giai đo n 1992 – 2012 nh sau: trong ng n h n truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát là không hoàn toàn, n u t giá h i đoái t ng 1% thì t l

l m phát đ c d đoán s t ng 0,35% và trong dài h n thì truy n d n t giá h i đoái

đ n l m phát là hoàn toàn, m c r t cao, n u t giá h i đoái t ng 1% thì t l l m phát s t ng 1,3%

K t qu nghiên c u là m t phát hi n m i d i góc đ th c nghi m, cho th y trong đi u ki n các y u t khác không đ i thì m t khi Vi t Nam đ ng b phá giá t t

y u s nh h ng làm t ng m nh t l l m phát c a Vi t Nam K t qu này góp

ph n vào th o lu n chính sách đi u hành t giá h i đoái c a Vi t Nam hi n nay và trong t ng lai

Ch ngă1

GI I THI U

Ch ng này trình bày gi i thi u chung v v n đ nghiên c u và tính c p

thi t c a đ tài t ra câu h i nghiên c u, m c tiêu nghiên c u và ph m vi nghiên

c u c a lu n v n Trên c s đó các ch ng sau s tr l i m c tiêu nghiên c u

1.1 t v năđ

T giá h i đoái là m t lo i giá c c c k quan tr ng đ i v i n n kinh t , nh t

là trong th i đ i toàn c u hóa v i th ng m i là đ ng l c t ng tr ng c a m i qu c gia Do đó, đi u hành chính sách t giá luôn là m t v n đ nh y c m, đ c các nhà kinh t , các nhà l p chính sách th ng xuyên quan tâm, th o lu n K t qu nghiên

c u trong khuôn kh d án “H tr nâng cao n ng l c tham m u, th m tra và giám sát kinh t v mô” c a y ban kinh t Qu c h i n m 2013 cho th y t giá h i đoái

có nh h ng l n đ n t ng tr ng xu t kh u c a Vi t Nam K t lu n này có th không hoàn toàn m i nh ng nó tái kh ng đ nh kh n ng Vi t Nam có th s d ng công c t giá h i đoái trong vi c m r ng xu t kh u

Trong khi đó, Vi t Nam đ ng có xu h ng t ng giá tr th c và m c đ lên giá th c ngày càng m nh trong nh ng n m g n đây, cán cân th ng m i c a Vi t Nam liên ti p thâm h t l n kéo dài, s c c nh tranh c a hàng Vi t suy gi m ngay trong th tr ng n i đ a, theo ti n trình t do th ng m i thì Vi t Nam s ph i gi m

ti n t i bãi b ph n l n thu nh p kh u t bi t là n m 2015, Vi t Nam ph i th c thi toàn b Hi p đ nh t do th ng m i ASEAN – Trung Qu c, nhi u d báo Vi t Nam s ph i đ i m t v i dòng thác hàng Trung Qu c ng th i, Vi t Nam c ng đang đàm phán Hi p đ nh đ i tác th ng m i xuyên Thái Bình D ng (TPP)

đáp l i nh ng thách th c trên, g n đây (và tác gi d đoán trong nh ng

n m t i) xu t hi n tr l i quan đi m c v cho vi c phá giá m nh Vi t Nam đ ng đ khuy n khích xu t kh u, c i thi n cán cân th ng m i và t ng s c c nh tranh c a

hàng Vi t Nam T đó thúc đ y s n xu t trong n c, t o ra nh ng thay đ i l n v

c c u kinh t theo h ng h ng ngo i, h ng vào xu t kh u và h i nh p qu c t

hi u qu Nh t là khi Vi t Nam đang trong quá trình tái c c u n n kinh t và xây

d ng mô hình t ng tr ng m i

Tuy nhiên, quan đi m ch ng phá giá Vi t Nam đ ng c ng th ng r t đông

đ o Các nhà kinh t theo quan đi m này kh ng đ nh c n h t s c tránh bi n pháp

gi m giá m nh VND vì phá giá s d n t i suy y u Vi t Nam đ ng, gi m lòng tin

c a công chúng, t ng n chính ph , t o ra nh ng khó kh n cho khu v c doanh nghi p và đ t bi t nh n m nh, quan ng i sâu s c là phá giá VND s d n đ n l m phát t ng cao – n i ám nh c a n n kinh t Vi t Nam

Vi c nên hay không nên phá giá Vi t Nam đ ng trong b i c nh hi n nay,

c ng nh trong nh ng n m t i c n ph i tính toán đ n các y u t , m c tiêu c a n n kinh t Bên c nh nh ng l i ích mà đ t bi t là m r ng xu t kh u thì nh ng lo ng i

v tác đ ng b t l i c a gi m giá Vi t Nam đ ng đ n l m phát, kh n ng tr n , tình hình tài chính c a các doanh nghi p liên quan đ n n n c ngoài là nh ng lo ng i chính đáng, c n đ c xem xét Nh ng nghiên c u đ nh l ng v l i ích, chi phí trên các khía c nh c a vi c phá giá Vi t Nam đ ng là r t quan tr ng Do đó, đ có c s khoa h c v ng ch c góp ph n vào cu c th o lu n v chính sách đi u hành t giá h i đoái c a Vi t Nam hi n nay và trong t ng lai, thi t ngh phân tích s truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát c a Vi t Nam trong nh ng n m qua là r t c n thi t ây chính là lý do tôi ch n đ tài “TÁC NG TRUY N D N T GIÁ H I OÁI

N L M PHÁT C A VI T NAM” cho khóa lu n th c s kinh t c a mình

1.2 M c tiêu nghiên c u

1.2.1 M c tiêu t ng quát

Phá giá đ ng n i t và l m phát là nh ng v n đ v mô h t s c quan tr ng, do

đó vi c nghiên c u th n tr ng là r t c n thi t V i mong mu n đem đ n m t đóng góp nh , góp ph n vào th o lu n chính sách t giá h i đoái c a Vi t Nam hi n nay

và trong nh ng n m t i, lu n v n có m c tiêu chính là tìm ki m m t b ng ch ng

th c nghi m cho bi t bi n đ ng t giá h i đoái tác đ ng đ n l m phát c a Vi t Nam

nh th nào trong nh ng n m qua

Câu h i nghiên c u tr ng tâm đ t ra là:

1 T giá h i đoái có th c s nh h ng đ n l m phát c a Vi t Nam hay không?

2 Gi đ nh các y u t khác không đ i, khi t giá h i đoái t ng (phá giá) 1% thì

l m phát c a Vi t Nam s t ng bao nhiêu ph n tr m trong ng n và dài h n?

1.2.2 M c tiêu c th

T m c tiêu chính và câu h i nghiên c u, lu n v n s có nh ng m c tiêu c

th nh sau:

- Gi i thích c ch truy n d n c a t giá h i đoái đ n l m phát

- Mô t th c tr ng c a t giá h i đoái và l m phát Vi t Nam trong nh ng

n m qua

- i u tra m c đ truy n d n t giá h i đoái vào l m phát c a Vi t Nam trong giai đo n 1992 – 2012

1.3 Ph m vi nghiên c u

Lu n v n t p trung nghiên c u s bi n đ ng c a t giá h i đoái VN /USD

nh h ng đ n l m phát c a Vi t Nam trong giai đo n 1992 – 2012

1.4 C u trúc lu năv n

Lu n v n g m có 5 ch ng: Ch ng 1 gi i thi u v n đ nghiên c u, m c tiêu và ph m vi nghiên c u Ch ng 2 trình bày c s lý thuy t v l m phát, t giá

h i đoái và khung lỦ thuy t phân tích, đ ng th i tóm l c các nghiên c u th c nghi m liên quan Ch ng 3 gi i thi u t ng quan v l m phát c a Vi t Nam và t giá h i đoái VND/USD trong giai đo n nghiên c u 1992 – 2012, sau đó trình bày

ph ng pháp nghiên c u Ch ng 4 trình bày k t qu nghiên c u và cu i cùng là

ch ng 5 trình bày k t lu n, ki n ngh rút ra t đ tài

Ch ngă2

C ăS LÝ THUY T

Ch ng này trình bày các lý thuy t v t giá h i đoái và l m phát liên quan

đ n đ tài Ti p đ n là gi i thi u khung lý thuy t mà lu n v n v n d ng đ xây d ng

mô hình nghiên c u Sau cùng là tóm t t m t s nghiên c u th c nghi m có liên quan

2.1 Lý thuy t v t giá h iăđoáiăvƠăl m phát

2.1.1 Lý thuy t v t giá h iăđoái

2.1.1 1.ă nhăngh a t giá h iăđoái

M t đ ng ti n hay m t l ng đ ng ti n nào đó đ i đ c bao nhiêu m t đ ng

ti n khác đ c g i là t l giá c trao đ i gi a các đ ng ti n v i nhau hay g i t t là

t giá h i đoái ho c ng n g n h n là t giá Nh v y, trên bình di n qu c t , có th

hi u m t cách t ng quát t giá h i đoái là t l gi a giá tr các đ ng ti n so v i nhau

i u 9 – lu t Ngân hàng nhà n c Vi t Nam đ nh ngh a “t giá h i đoái là t l

gi a giá tr đ ng Vi t Nam v i giá tr c a đ ng ti n n c ngoài”

T giá h i đoái đ nh ngh a nh trên đ c hi u là t giá h i đoái danh ngh a, hay g i t t là t giá danh ngh a, ký hi u là E Khi nói đ n t giá h i đoái gi a hai

qu c gia, chúng ta m c đ nh là t giá h i đoái danh ngh a T giá h i đoái gi a hai

đ ng ti n đ c đ nh ngh a theo hai cách: (1) giá c a n i t tính theo ngo i t , ho c (2) giá c a ngo i t tính theo n i t V c b n, cách th hai ch đ n thu n là ngh ch

đ o c a cách th nh t, vi c s d ng cách bi u hi n nào th t ra không quan tr ng,

nh ng chúng ta c n chú Ủ đ n cách y t t giá khi đ c p đ n s gia t ng hay gi m giá tr đ ng ti n

T giá h i đoái thay đ i hàng gi , hàng phút trong hàng ngày Nh ng s thay

đ i này đ c g i là t ng giá danh ngh a hay gi m giá danh ngh a – nói ng n g n là

t ng giá (lên giá) hay gi m giá (m t giá) Theo đ nh ngh a t giá h i đoái là giá c a ngo i t tính theo n i t (lu n v n s d ng đ nh ngh a này khi nói đ n t giá h i đoái) thì s t ng giá c a đ ng n i t t ng ng gi m t giá h i đoái và ng c l i khi

t giá h i đoái t ng thì đ ng n i t gi m giá

Ngoài ra, đi u quan tr ng đ i v i ng i tiêu dùng và các công ty khi quy t

đ nh mua hàng s n xu t trong n c hay hàng ngo i nh p là giá c a hàng ngo i tính theo giá hàng n i Chúng ta g i giá t ng đ ng này là t giá h i đoái th c, kí hi u

là T giá h i đoái th c đ c đ nh ngh a là giá c a hàng n c ngoài tính theo giá hàng trong n c T giá h i đoái th c không th quan sát đ c m t cách tr c ti p

và b n s không th tìm th y nó trên các t báo T th c cho bi t chúng ta đang đ

c p t i nh ng thay đ i trong giá t ng đ i c a hàng hóa, ch không ph i giá t ng

t giá đ c công b chính th c trên th tr ng đ làm c s tham chi u cho các ho t

đ ng giao d ch, kinh doanh, th ng kê, t giá th tr ng - t giá đ c hình thành thông qua các giao d ch c th c a các thành viên trên th tr ng N u t giá hình thành theo quan h cung c u trên th tr ng t do ngoài h th ng ngân hàng và

Giá hàng Hoa K

tính b ng USD

P*

Giá hàng Hoa K tính b ng VN

E.P*

Giá hàng Vi t Nam tính b ng VND

P

T giá h i đoái th c:

= E.P*/ P

không đ c nhà n c th a nh n chính th c thì g i là t giá th tr ng t do, hay còn g i là t giá ch đen D a trên k thu t giao d ch thì c b n có hai lo i t giá là

t giá mua/bán theo ngày và t giá mua/bán k h n Ngoài ra còn có các t giá khác

nh t giá mua vào, t giá bán ra, t giá ti n m t, t giá chuy n kho n, t giá chéo,

t giá danh ngha đa ph ng, t giá th c đa ph ng

2.1.1.2 Vai trò c a t giá h iăđoáiătrongăn n kinh t m

T giá h i đoái là m t ph m trù kinh t phát sinh t nhu c u trao đ i hàng hóa d ch v , c ng nh ho t đ ng tài chính, ti n t gi a các qu c gia T giá th c

ch t là m t lo i giá c , song là lo i giá đ c bi t, giá c quan tr ng b c nh t trong

n n kinh t , nó tác đ ng đ n m i m t c a n n kinh t và ng c l i

T giá h i đoái là công c v mô quan tr ng đ đi u ti t cán cân th ng m i theo m c tiêu đư đ nh tr c c a m t qu c gia C th , t giá h i đoái và nh ng bi n

đ ng c a nó nh h ng tr c ti p đ n giá c c a hàng hóa, d ch v xu t nh p kh u Khi t giá h i đoái có s gi m sút, có ngh a đ ng n i t t ng giá s làm gi m xu t

kh u và t ng nh p kh u, khi đó cán cân th ng m i s x u đi Ng c l i, n u t giá

h i đoái t ng lên, có ngh a đ ng n i t gi m giá s giúp t ng xu t kh u, gi m nh p

kh u, t đó cán cân th ng m i s đ c c i thi n Do đó, đi u ch nh t ng t giá h i đoái hay phá giá đ ng n i t s h tr cho chính sách h ng ngo i, khuy n khích

xu t kh u t đó c i thi n cán cân th ng m i, t ng d tr ngo i t , nâng cao hi u

qu s n xu t c a qu c gia

Tuy nhiên, theo lý thuy t Marshall – Lerner thì không ph i bao gi vi c phá giá c ng làm t ng xu t kh u và gi m nh p kh u đ c i thi n cán cân th ng m i

i u ki n Marshall – Lerner ch ra là khi nào đ co giãn theo giá c a đ ng cung

xu t kh u c ng v i đ co giãn theo giá c a đ ng c u nh p kh u l n h n 1 (EDnk +

ESxk > 1) thì phá giá m i giúp c i thi n cán cân th ng m i

T giá h i đoái còn tác đ ng đ n các khía c nh khác c a n n kinh t nh l m phát, s c c nh tranh c a hàng trong n c, n ng l c s n xu t c a qu c gia, công n

vi c làm hay th t nghi p Ch ng h n, v i m c t giá 1 USD = 21.000 VND c a

n m 2014 cao h n m c 1 USD = 18.000 VND c a n m 2010, t c Vi t Nam đ ng

đư gi m giá và n u gi đ nh giá th gi i là không đ i, thì không ch có xe h i khi

nh p kh u tính b ng VND t ng giá mà t t c các hàng hóa nh p kh u đ u r i vào tình tr ng t ng t i u này t t y u s d n đ n nguy c làm m t b ng giá c trong

n c t ng lên hay nói cách khác là gây ra l m phát ho c gia t ng l m phát Bên

c nh đó, n u có s thay th gi a s n ph m tiêu dùng, y u t đ u vào nh p kh u và

s n xu t trong n c thì s t ng giá c a giá hàng nh p kh u do t giá h i đoái t ng

s giúp t ng s c c nh tranh c a hàng s n xu t trong n c, m r ng c u hàng n i đ a

t đó giúp phát tri n s n xu t, t o thêm công n vi c làm, s n l ng qu c gia t ng lên Ng c l i, khi t giá h i đoái gi m, n u các y u t khác là không đ i thì l m phát s gi m, nh ng kh n ng c nh tranh c a nhi u ngành s n xu t trong n c c ng suy gi m, th t nghi p t ng lên

D i góc đ lý thuy t, khi t giá h i đoái t ng đ ng ngh a v i phá giá đ ng

n i t (hay đ c “đi u ch nh” Vi t Nam), nó s tác đ ng đ n l m phát trong n c Nguyên nhân là do khi t giá h i đoái thay đ i s d n t i s thay đ i v giá hàng

nh p kh u, nhu c u đ i v i hàng xu t nh p kh u, t ng c u, chính sách ti n t t đó tác đ ng đ n l m phát Ch ng h n thông qua kênh nh p kh u, trong đi u ki n các

y u t khác không đ i thì khi t giá h i đoái t ng s làm t ng giá hàng nh p kh u,

n u hàng nh p kh u ph c v s n xu t thì nó s làm t ng chi phí s n xu t, đi u này

r t có th d n đ n quy t đ nh t ng giá bán s n ph m c a doanh nghi p, n u hàng

nh p kh u là hàng tiêu dùng, thì giá c a hàng hóa nh p kh u tiêu dùng tính b ng

đ ng n i t c ng t ng lên K t qu là l m phát x y ra

Ngoài ra, s gi m giá đ ng n i t làm cho hàng nh p kh u đ t h n m t cách

t ng đ i, đi u này có ngh a là v i m c thu nh p cho tr c, ng i dân - nh ng

ng i mà bây gi ph i tr nhi u ti n h n đ mua hàng ngo i nh p b nghèo đi C

ch này đ c c m nh n sâu s c các qu c gia tr i qua m t đ t phá giá đ ng n i t

m nh m Do đó, chính ph qu c gia nào c g ng th c hi n phá giá thì nguy c s

đ i m t v i các cu c đình công và bi u tình, vì nhi u ng i ph n ng l i do cu c

s ng khó kh n h n khi giá hàng nh p kh u cao h n tr c nhi u M t gi i pháp thay

th cho đình công, bi u tình là yêu c u và đ t đ c t ng l ng Nh ng, n u ti n

l ng t ng, thì có th giá hàng trong n c c ng s ti p t c t ng L m phát thêm

tr m tr ng (Blaucliard, 2004)

Trong th i đ i toàn c u hóa ngày nay, t giá h i đoái g n k t ch t ch v i dòng v n đ u t T giá n đ nh là m t đi u ki n quan tr ng đ ng i dân trong

n c đ u t v n vào các công c tài chính dài h n thay vì s h u các ngo i t m nh

và thu hút dòng v n đ u t gián ti p i u này giúp m r ng đ u t c a n n kinh t , NHT gia t ng l ng ngo i t d tr Ng c l i, m t s bi n đ ng l n c a t giá

h i đoái có th kéo theo s b t n c a chính sách ti n t , gây ra s xáo tr n kinh t

xã h i, trong tr ng h p nghiêm tr ng có th d n t i s tháo ch y c a dòng v n, t

đó t o thành vòng xoáy cu n n n kinh t vào kh ng ho ng tài chính

Tóm l i, t giá h i đoái là m t bi n s v mô, m t lo i giá c có vai trò quan

tr ng tác đ ng đ n cân b ng ngo i và cân b ng n i c a n n kinh t Vi c phân tích

v t giá h i đoái ph i đ c đ t trong các mô hình kinh t v mô c a m t n n kinh

t m đ có th th y đ c s tác đ ng qua l i gi a t giá v i các bi n s v mô khác

B t k khi nào t giá h i đoái có v đ c đ nh giá quá cao ho c thâm h t th ng

m i quá l n, thì ch c ch n s có m t cu c tranh lu n v vi c n c s t i có nên phá giá hay duy trì m c t giá hi n h u

2.1.2 Lý thuy t v l m phát

2.1.2 1.ă nhăngh aăl măphátăvƠăcáchăđoăl ng

Trong nhi u n n kinh t , h u h t giá c có xu h ng t ng theo th i gian S gia t ng c a m c giá c chung theo th i gian đ c g i là l m phát (Mankiw, 2003)

nh ngh a này c ng ng ý r ng l m phát không ph i là hi n t ng giá c a m t vài hàng hóa hay nhóm hàng hóa nào đó t ng lên và nó c ng không ph i là hi n t ng giá c chung t ng lên “m t l n” N u m c giá chung t ng lên m t l n thì hi n t ng

này ch d ng l i là m t cú s c v giá ch ch a ph i là l m phát, l m phát là s t ng giá “liên t c” (Nguy n Hoài B o, 2008)

T l l m phát là t l ph n tr m thay đ i c a m c giá chung, đ c tính:

T l l m phát (n m t) = 100 x m c giá (n m t) - m c giá (n m t-1)

m c giá (n m t-1)

V m t tính toán, m c giá chung đ c đo l ng b ng ch s giá trong n n kinh t theo t ng giai đo n, nó có th theo tháng, quỦ, n m Khi báo chí nói v i chúng ta r ng “l m phát đang t ng” t c là h đang nói t i s chuy n bi n đi lên c a

ch s giá Nh ng ch s giá quan tr ng là ch s giá tiêu dùng (CPI), ch s đi u

ch nh GDP (DGDP), ch s giá hàng hóa bán l (RPI), ch s giá s n xu t (PPI) và ch

s giá hàng hóa bán buôn (WPI) Trong đó, hai ch s ph bi n nh t đ đo l ng

m c giá chung là ch s giá tiêu dùng và ch s đi u ch nh GDP

Ch s giá tiêu dùng (CPI) là ch s tính theo ph n tr m ph n ánh m c thay

đ i t ng đ i c a giá hàng tiêu dùng theo th i gian S d ch là thay đ i t ng đ i

vì ch s này đ c tính d a vào m t gi hàng hóa thay cho toàn b hàng hóa tiêu dùng, ph n ánh chi phí nói chung c a m t ng i tiêu dùng đi n hình khi mua hàng hóa và d ch v Gi hàng hóa đ c l a ch n đ tính CPI là không thay đ i trong nhi u n m và m i m t hàng đ c g n m t tr ng s c đ nh t l thu n v i t m quan

tr ng t ng đ i c a nó trong ngân sách chi tiêu c a ng i tiêu dùng CPI là ch tiêu

đ c s d ng r ng rưi đ đo l ng m c giá chung, do đó đây c ng là th c đo l m phát đ c s d ng ph bi n nh t M t u đi m n i b c c a CPI là ph n ánh giá c a

c hàng hóa nh p kh u tiêu dùng trong n c Ch s giá tiêu dùng đ c tính theo công th c sau:

CPIt = 100 x Chi phí đ mua gi hàng hoá th i k t

Chi phí đ mua gi hàng hoá k c s

Ch s giá tiêu dùng đ c s d ng đ tính t l l m phát theo th i k Ch ng

h n, tính t l l m phát n m 2014 b ng CPI, ta tính theo công th c sau:

T l l m phát n m 2014 = 100 x CPI n m 2014 - CPI n m 2013

CPI n m 2013

Ch s đi u ch nh GDP (DGDP) còn g i là ch s gi m phát GDP là ch s tính theo ph n tr m ph n ánh m c giá chung c a t t c các lo i hàng hóa, d ch v s n

xu t trong n c DGDP cho bi t GDP c a n m tính toán có m c giá b ng bao nhiêu

ph n tr m so v i m c giá c a n m g c, hay nói cách khác DGDP so sánh m c giá

hi n hành và m c giá c a n m g c, đ c tính theo công th c sau:

Ch s đi u ch nh GDP (DGDP) = 100 x GDP danh ngh a

GDP th c t

Nh v y, khác v i ch s giá tiêu dùng, ch s đi u ch nh GDP đ c tính trên

gi hàng hóa thay đ i và ph n ánh giá c a t t c hàng hóa, bao g m c hàng hóa do doanh nghi p, chính ph mua Do đó, ch s đi u ch nh GDP có m c bao ph r ng

nh t, ph n ánh m c giá chung toàn di n h n ch s giá tiêu dùng CPI

Ch s đi u ch nh GDP ph n ánh s thay đ i c a GDP danh ngh a do s bi n

đ ng c a giá, do đó DGDP là m t công c đ tính t l l m phát T l l m phát n m

2014 tính b ng ch s đi u ch nh GDP đ c tính theo công th c:

T l l m phát n m 2014 = 100 x DGDPn m 2014 - DGDPn m 2013

DGDPn m 2013 Trong th c t vi c dùng các ch s giá nói chung và ch s giá tiêu dùng nói riêng đ đo l ng l m phát th ng không đ c chính xác Ch ng h n, ch s giá tiêu dùng (CPI) đ c tính v i gi đ nh gi hàng hóa là không thay đ i, do đó nó không tính đ n kh n ng thay th c a ng i tiêu dùng, s xu t hi n c a nh ng hàng hóa m i và s thay đ i không l ng hóa đ c c a ch t l ng hàng hóa ây là

nh ng nguyên nhân làm CPI không ph n ánh chính xác chi phí sinh ho t c a ng i dân

n n kinh t th tr ng trong đó m c giá t ng hàng ch c ngàn hay th m chí hàng tri u ph n tr m m t n m ta g i là siêu l m phát

2.1.2.2 Nguyên nhân c a l m phát

L m phát là m t c n b nh ti m n c a m i n n kinh t theo c ch th tr ng,

đ c bi t là các n c đang phát tri n và có l đ nh ngh a l m phát đ n gi n bao nhiêu thì gi i thích nguyên nhân d n đ n l m phát l i ph c t p b y nhiêu V m t lý thuy t, giá c t ng quát trong n n kinh t là giá cân b ng gi a t ng cung và t ng

c u Do v y, m t s t ng lên liên t c c a m c giá chung có th b t ngu n t s t ng lên liên t c c a t ng c u ho c s gi m sút c a t ng cung và c ng có th c hai Tuy nhiên, trên th c t không ph i lúc nào c ng d dàng đ phân bi t đâu là s t ng lên

c a l m phát b t ngu n t t ng c u hay t ng cung H n n a, l m phát h u h t là s

bi n đ ng c a k t qu t ng h p t phía cung l n phía c u i u này d n đ n s c n thi t ph i phân tích nh ng nhân t t o ra l m phát (Nguy n Hoài B o, 2008)

Hi n nay đư và đang có nhi u cu c tranh lu n kéo dài c a các tr ng phái kinh t khác nhau xung quanh v n đ b n ch t và các y u t gây ra l m phát M t cách t ng quát, có b n nhóm ti p c n đ gi i thích nguyên nhân l m phát: nhóm th

nh t là l m phát b t ngu n t ti n t , nhóm th hai là l m phát b t ngu n t nh ng nhân t phi ti n t , nhóm th ba là l m phát b t ngu n t y u t k v ng và nhóm

cu i cùng, th t , l m phát b t ngu n t các y u t kinh t chính tr , th ch

1 L m phát là m t hi n t ng c a ti n t

Tr ng phái c đi n và tân c đi n: s d ng thuy t s l ng ti n đ gi i

thích cho l m phát Thuy t s l ng ti n d a trên ph ng trình:

M.V = P.Y Trong đó, M là kh i l ng cung ti n, V là vòng quay c a ti n, P là m c giá chung và Y là s n l ng trong n n kinh t V i gi đ nh r ng V là m t h ng s , b i

vì giá tr này ph thu c vào s phát tri n c a h th ng tài chính mà đi u này không

th thay đ i trong ng n h n và Y c ng là m t h ng s khi n n kinh t đ t đ c m c

s n l ng toàn d ng trong dài h n Do v y, ph ng trình trên có th vi t l i:

P = (V / Y).M

Ph ng trình trên cho th y, n u các y u t khác không đ i thì m t b i s

t ng lên c a M c ng s làm P t ng lên m t b i s t ng ng Logarit hóa hai v c a

ph ng trình trên theo ph n tr m thay đ i, ta có:

= (v – g) + m Trong đó, , v, g và m l n l t là ph n tr m thay đ i c a P, V, Y và M Do v

và g b ng không (vì gi thi t chúng không đ i) cho nên = m Hay nói cách khác

ph n tr m t ng lên c a m c giá chung hay t l l m phát s đúng b ng ph n tr m

t ng lên c a cung ti n trong dài h n K t qu này d n đ n k t lu n r ng l m phát là

m t hi n t ng ti n t (Mankiw, 2003)

Tr ng phái ti n t : “L m phát luôn luôn và lúc nào c ng là m t hi n t ng

ti n t ” Milton Friedman, nhà kinh t h c ti n t , ng i đóng vai tr̀ sáng l p ra

tr ng phái ti n t đư vi t nh v y Tr ng phái ti n t cho r ng l m phát là m t

hi n t ng thu n túy ti n t , m c giá t ng lên là do t ng cung ti n quá m c c u ti n

c a n n kinh t C th , khi ngân hàng trung ng cung ng m t l ng ti n v t quá l ng c u ti n c a n n kinh t đ bù đ p thâm h t ngân sách nhà n c hay m

r ng tín d ng c a các ngân hàng th ng m i, thì l ng ti n quá l n trong n n kinh

t s làm t ng t ng c u Trong khi đó, t ng cung m t th i đi m nh t đ nh ch a k p

t ng lên d n đ n s gia t ng c a c a m c giá chung hay l m phát x y ra

Các nhà kinh t h c ti n t không ph n đ i quan đi m cho r ng l m phát x y

ra là do nh ng m t cân đ i c a n n kinh t , ch ng h n nh s gia t ng c a t ng c u Tuy nhiên, h lý gi i r ng chung quy v n là do l ng cung ti n quá nhi u, b i vì

n u không có cung ti n t ng lên thì t ng c u s b kh ng ch l i và m c giá c ng không th t ng lên

Tóm l i, c tr ng phái c đi n, tân c đi n và ti n t đ u xem t ng cung ti n

là m t nhân t ch y u t o ra l m phát cho n n kinh t

2 L m phát không ph i là m t hi n t ng ti n t

Có nhi u tr ng phái ng h cho quan đi m l m phát không ph i là m t hi n

t ng ti n t

Lý thuy t l m phát c u kéo: l m phát c u kéo là l m phát di n ra khi t ng

c u t ng nhanh h n ti m n ng s n xu t c a m t n c, kéo m c giá t ng lên đ làm cân b ng t ng cung và t ng c u (Samuelson, 2011) T ng c u t ng lên có th xu t phát t s m r ng trong đ u t , chính ph t ng chi tiêu hay xu t kh u r̀ng đ c

Theo J.M Keynes, l m phát c u kéo có th đ c gi i thích nh sau: m t s

t ng lên đ t ng t c a t ng c u ch ng h n nh trong tình hu ng chính ph th c thi chính sách tài khóa m r ng, s d n đ n m c giá t ng lên Trong b i c nh này, v i

ti n l ng danh ngh a t m th i c đ nh, vi c t ng giá t o ra m t kho ng l i nhu n ngoài d ki n cho các doanh nghi p L i nhu n t ng lên s t o ra s d c u trên th

tr ng lao đ ng, trong khi th tr ng lao đ ng đang toàn d ng K t qu là ti n

l ng danh ngh a s t ng, đi u này t o ra s c ép gia t ng c u trên th tr ng hàng hóa d n đ n giá c l i ti p t c t ng V̀ng xoáy l m phát di n ra

Lý thuy t l m phát chi phí đ y: L m phát chi phí đ y là l m phát x y ra do

chi phí t ng lên trong nh ng giai đo n th t nghi p cao và m c huy đ ng ngu n l c

đ y (còn g i là nh ng cú s c cung) th ng xu t phát t s thay đ i l n c a giá x ng

d u, giá th c ph m, t giá h i đoái

Hình 2.2: L măphátăchiăphíăđ y

AD

Y Y*

0

P

P1 P0

LRAS

AS0 AS1

E 0

E 1

Ngoài ra, trong m t n n kinh t m thì l m phát chi phí đ y có th xu t phát

t nguyên nhân là s gia t ng c a giá hàng nh p kh u Nh chúng ta bi t h u h t các n c đang phát tri n th ng ph i nh p kh u m t l ng l n nguyên v t li u

ph c v cho s n xu t trong n c, n u giá c a nh ng lo i nguyên v t li u này trên

th tr ng th gi i t ng lên s làm cho chi phí s n xu t c a các doanh nghi p t ng lên Khi đó đ b o đ m s t n t i thì các nhà s n xu t trong n c bu c ph i t ng giá bán s n ph m c a mình trên th tr ng

Lý thuy t l m phát c c u: theo tr ng phái này, nguyên nhân c a l m phát

là do s m t cân đ i c a c c u kinh t L m phát x y ra khi các cân đ i l n c a n n kinh t nh công nghi p – nông nghi p, s n xu t – d ch v , xu t kh u – nh p kh u, tích l y – tiêu dùng m t cân đ i Tình tr ng m t cân đ i th ng xu t hi n là m t cân

đ i gi a cung và c u l ng th c th c ph m, ngo i t thi u h t do nh p siêu l n, ngân sách thâm h t và b h n ch do thu đ c ít nh ng nhu c u chi cao ng th i, các nhà kinh t theo tr ng phái c c u cho r ng l m phát là t t y u c a n n kinh t khi mu n t ng tr ng cao nh ng l i t n t i nhi u khi m khuy t, h n ch và y u kém N n kinh t t ng tr ng cao trong khi c c u th tr ng ch a đ c hoàn ch nh, các ngu n l c có gi i h n, n ng l c s n xu t không đ c khai thác h t th ng d n

đ n giá c t ng lên

3 L m phát và y u t k v ng

Kinh t h c v mô nh ng n m 1970 c a th k XX có m t phát ki n r t quan

tr ng, đó là khái ni m k v ng h p lý Quá trình hình thành k v ng h p lý không

ch d ng l i chu i thông tin trong quá kh mà các cá nhân trong n n kinh t còn

s d ng c nh ng thông tin đang x y ra trong hi n t i Ch ng h n khi NHNN thông báo s t ng cung ti n thì l p t c ng i dân d đoán r ng giá c s t ng cho dù

nh ng d ki n trong quá kh cho th y là giá c đang có xu h ng gi m K t qu là giá c s t ng lên theo k v ng c a dân chúng Gi i thích cho đi u này là h u h t giá c và ti n l ng đ u đ c đ t trong b i c nh h ng t i tình hình kinh t trong

t ng lai, do đó khi giá và l ng t ng và đ c k v ng ti p t c t ng thì các doanh nghi p và công nhân có xu h ng đ a t l l m phát đó vào trong nh ng quy t đ nh

giá và l ng c a mình Tóm l i, k v ng v l m phát là nh ng l i tiên tri t thích nghi, nó đóng m t vai trò quan tr ng trong chi u h ng l m phát c a n n kinh t

4 L m phát và kinh t h c chính tr

Các lý thuy t đ c trình bày trên đư th o lu n nh ng nguyên nhân chính gây ra l m phát, nó có th b t ngu n t ti n t , các cú s c cung ho c quán tính c a

l m phát nh k v ng, nh ng đư b qua vai trò c a các nhân t phi kinh t , ch ng

h n nh vai tr̀ c a th ch , nhân t chính tr , v n hóa trong vi c t o ra l m phát

Nh ng nhân t này đ c g i là kinh t h c chính tr , ph n l n t p trung nghiên c u

b n ch t chính tr trong các quá trình ra quy t đ nh kinh t

Theo quan đi m c a các nhà kinh t h c chính tr thì s l a ch n chính sách kinh t không bao gi d a trên phân tích kinh t đ n thu n, mà nó luôn có hàm ý

y u t chính tr Nh ng nhân t nh vai tr̀ c a các nhóm l i ích liên quan đ n chính sách tài khóa, chính sách ti n t luôn nh h ng đ n các k t qu kinh t v mô, trong đó có l m phát Nhóm nhà kinh t theo quan đi m này k t lu n r ng nh ng

v n đ nh chu k b u c , m t n đ nh chính tr , m c đ tin c y c a chính sách, s

đ c l p c a ngân hàng trung ng… chính là nhân t t o ra l m phát (Nguy n Hoài

B o, 2008)

Tóm l i, có nhi u lý thuy t khác nhau gi a các tr ng phái trong kinh t v

mô v nguyên nhân c a l m phát T t c nh ng quan đi m trên đ u có c s lý thuy t v ng ch c nh t đ nh l n b ng ch ng th c nghi m Tuy nhiên, k t lu n c a các tr ng phái trên, th m chí đôi lúc đ c nh c đi nh c l i nh th là m t “châm ngôn” thì c ng không bao gi là câu tr l i tr n v n cho câu h i nguyên nhân nào

d n đ n l m phát

2.1.2.3 Tác h i c a l m phát

Các cu c th m d̀ th ng cho th y l m phát là “k thù kinh t s m t” c a

ng i dân Ngân hàng trung ng c a các qu c gia đ u quy t tâm ch ng l m phát

T i sao l m phát l i nguy hi m đ n nh v y và nó có th c s là m t v n đ kinh t nghiêm tr ng hay không? tr l i câu h i này, tr c tiên chúng ta hãy nghiên c u tình hu ng ng c l i là giá c ngày càng gi m, ch ng h n m c giá n m sau th p

h n n m tr c – tình tr ng mà kinh t h c g i là gi m phát, thì đi u này l i là n i

ám nh c a chính ph nhi u n c, mà Nh t B n là m t minh ch ng đi n hình Nh

ng i tiêu dùng và nhà s n xu t r t khó xác đ nh đ c giá t ng đ i c a hàng hóa

và khó có th đ a ra đ c các quy t đ nh d a trên c s thông tin th c t Nh v y,

h th ng giá - y u t quan tr ng c t y u đ i v i ho t đ ng c a n n kinh t th

tr ng - c ng tr nên ngày càng kém chính xác, kéo theo là ngu n tài nguyên, v n

và ngu n nhân l c không đ c phân b m t cách có hi u qu

L m phát cao là k thù c a đ u t dài h n N u các nhà đ u t không bi t

ch c ch n ho c không th d đoán đ c m c giá c trong t ng lai, kéo theo là không th bi t đ c lãi su t th c thì không ai trong s h dám li u l nh đ u t , nh t

là đ u t vào các d án dài h n, m c dù có th các đi u ki n đ u t khác là khá u đưi và h p d n Khi l m phát t ng cao, đi vay v i m t lãi su t danh ngh a nh t đ nh ngày càng tr nên m o hi m h n i u này d n đ n m t s s t gi m l n trong đ u

vào h th ng ngân hàng và cao h n n a là vào chính ph s b xói mòn Trong

tr ng h p nghiêm tr ng, siêu l m phát thì các th tr ng tài chính đ ng tr c nguy

c s p đ khi v n ch y ra n c ngoài

Tóm l i, l m phát cao nh h ng tiêu c c đ n toàn b ho t đ ng kinh t xã

h i c a qu c gia, gây ra nhi u bi n d ng kinh t , c ng nh s nh m l n và b t ti n, tái phân ph i c a c i xã h i m t cách tùy ti n, t đó kìm hãm t c đ t ng tr ng, gây tâm lý xã h i ph c t p, b t n và làm lãng phí ghê g m ngu n l c c a qu c gia Chính ph các n c đư t ng tr i qua l m phát cao đ u cho r ng không ki m soát

đ c l m phát là đi u đáng s và nh t trí m nh m r ng l m phát cao c n ph i đ c

ch m d t Ngoài ra, t khi r i vào tình tr ng l m phát cao đ n khi thoát kh i tình

tr ng đó th ng c n m t th i gian dài v i s hao t n, hi sinh to l n c a c n n kinh

t

2.2 Khung lý thuy t

2.2.1 Quy lu t m t giá (LOP) và lý thuy t ngang giá s c mua (PPP)

M t quan ni m đ n gi n, m t giáo đi u c b n trong kinh t h c xu t phát t

y u t giá c có tên là quy lu t m t giá (law of once price) Quy lu t m t giá đ c phát bi u r ng: n u b qua chi phí v n chuy n, hàng rào th ng m i, các r i ro và

th tr ng là c nh tranh hoàn h o, thì các hàng hóa gi ng h t nhau s có giá là nh nhau m i n i khi quy v m t đ ng ti n chung (Samuelson, 2011) Gi s thép c a

M giá 500 đô la/t n và thép c a Vi t Nam là 10.000.000 đ ng/t n Quy lu t m t giá cho r ng t giá h i đoái gi a VND và USD ph i là 20.000 VND/1 USD đ m t

t n thép Hoa K có th bán t i Vi t Nam v i giá 10.000.000 đ ng và m t t n thép

c a Vi t Nam có th bán t i Hoa K v i giá 500 USD N u t giá VND/USD = 18.000 thì đi u đó có ngh a thép c a Vi t Nam b đ t t ng đ i so v i thép c a M Khi đó c u thép c a Vi t Nam s gi m xu ng cho đ n khi giá thép c a Vi t Nam còn 9.000.000 đ ng/t n ho c t giá ph i nâng lên VND/USD = 20.000 T ng t khi t giá là 22.000 VND/USD thì xu h ng c a c u thép c a Vi t Nam s t ng đ n

khi giá thép c a Vi t Nam là 11.000.000 đ ng/t n ho c t giá ph i gi m xu ng đ n 20.000 VND/USD

Trong th c t quy lu t m t giá đ c s d ng cho m t r hàng hóa nh t đ nh

và c s đ t n t i quy lu t m t giá chính là vi c kinh doanh chênh l ch giá Tuy nhiên, các rào c n th ng m i, th tr ng không c nh tranh, kho ng cách đ a lý,

vi c v n chuy n hàng hóa c n có m t th i gian nh t đ nh nên làm phát sinh r i ro…

là nh ng nguyên nhân d n đ n giá c a các hàng hóa có s chênh l ch nh t đ nh

gi a các th tr ng khác nhau

M t trong nh ng lý thuy t n i ti ng phát tri n t quy lu t m t giá và gây nhi u tranh cãi là thuy t ngang giá s c mua (Purchasing Power Parity – PPP), t p trung vào m i liên h gi a l m phát và t giá h i đoái Theo thuy t ngang giá s c mua, trong th tr ng t do t giá h i đoái c a m t n c có xu h ng làm cho chi phí mua các hàng hóa trao đ i trong n c b ng v i chi phí mua các hàng hóa đó

n c ngoài

LỦ thuy t ngang giá s c mua có th đ c minh h a b ng m t ví d đ n gi n sau: Gi s giá th tr ng c a m t lô hàng là 1.000.000 VND Vi t Nam và 100 CNY Trung Qu c V i t giá 2.000 VND đ i 1 CNY, lô hàng này tr giá 500 CNY Trung Qu c V i giá t ng đ i nh v y và trong đi u ki n th ng m i t

do gi a hai n c, chúng ta d ki n các hưng và ng i tiêu dùng Vi t Nam s t qua Trung Qu c đ mua hàng v i giá th p h n K t qu là nh p kh u t Trung

Qu c t ng và c u v CNY t ng, đi u này s làm t giá VN /CNY t ng Nh v y giá hàng hóa Trung Qu c tính b ng VND s t ng m c dù giá tính b ng CNY không

h thay đ i

Theo lý thuy t ngang giá s c mua, t giá h i đoái danh ngh a gi a đ ng ti n

c a hai n c ph i ph n ánh s khác nhau v giá c hai n c đó C th , gi s P

là giá c a m t gi hàng hóa Vi t Nam tính b ng VND, P* là giá c a m t gi hàng

M tính b ng USD và E là t giá h i đoái danh ngh a (s l ng VND mà m t

USD có th mua đ c) Nh v y 1 USD s có th đ i đ c E đ n v VND và có

s c mua b ng E/P, và M 1 USD s có s c mua b ng 1/P* có s c mua c a

m t đô la ngang nhau hai n c, ta có:

h ng gi m giá đ ng ti n Ngoài ra, chúng ta nên l u Ủ r ng lỦ thuy t này ch nói

đ n xu h ng ch không ph i cào b ng tuy t đ i các m c giá t ng đ i Hàng rào

th ng m i, nhi u hàng hóa khó đem ra trao đ i, s thích c a ng i tiêu dùng thay

đ i theo th i gian và chi phí chuyên ch d n đ n giá c đ c phân hóa đáng k gi a các n c Vì th , tuy lỦ thuy t ngang giá s c mua là m t đ nh h ng h u ích cho t giá h i đoái trong dài h n nh ng trên th c t , t giá h i đoái v n có th l ch kh i

m c đ ngang giá s c mua c a chúng trong nhi u n m (Samuelson, 2011)

2.2.2 Truy n d n t giá h iăđoái

2.2.2.1 Khái ni m truy n d n t giá h iăđoái

Tùy theo m c tiêu nghiên c u mà có nhi u cách hi u khác nhau v khái ni m truy n d n t giá h i đoái Theo Hooper và Mann (1989), truy n d n t giá h i đoái

có th đ c đ nh ngh a là s thay đ i c a t giá h i đoái d n đ n s thay đ i trong giá hàng nh p kh u Goldberg và Knetter (1997) trong nghiên c u c a mình đư đ nh ngh a truy n d n t giá h i đoái là ph n tr m thay đ i c a giá nh p kh u khi t giá

h i đoái thay đ i McCarthy (2000) thì xem xét khái ni m truy n d n t giá h i đoái

d i góc đ là s tác đ ng c a thay đ i t giá h i đoái đ n l m phát trong n c Ito

và Sato (2006) thì xem xét khái ni m truy n d n t giá h i đoái góc đ nh h ng

c a bi n đ ng t giá h i đoái đ n các ch s giá trong n c

Tóm l i, truy n d n t giá h i đoái có th đ c đ nh ngh a là s thay đ i c a

t giá h i đoái d n đ n s thay đ i c a các ch s giá trong n c Nói cách khác,

hi u ng truy n d n c a t giá h i đoái chính là đ co giãn c a các ch s giá trong

n c so v i t giá h i đoái N u t giá h i đoái thay đ i 1% khi n cho giá c thay

đ i 1% thì s truy n d n đ c g i là hoàn toàn và n u nh h n 1% thì đ c g i là

s truy n d n không hoàn toàn Trên c s này, tác đ ng truy n d n t giá h i đoái

đ n l m phát mà lu n v n nghiên c u đ c hi u là nh h ng c a bi n đ ng t giá

h i hoái đ n t l l m phát trong n c, c th là khi t giá h i đoái thay đ i m t

ph n tr m thì l m phát s thay đ i bao nhiêu ph n tr m

Truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát cho bi t m c đ nh h ng c a bi n

đ ng t giá h i hoái đ n t l l m phát trong n c i u này là r t quan tr ng cho

vi c d báo t l l m phát khi NHT quy t đ nh phá giá đ ng n i t C th , n u

m c truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát là l n thì m t khi đ ng n i t b phá giá t t y u s nh h ng m nh đ n t l l m phát Ng c l i, n u m c truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát là nh thì gi i pháp phá giá đ ng n i t có th đ c xem xét áp d ng đ th c hi n m t m c tiêu v mô nào đó mà không lo s nh h ng nhi u đ n l m phát trong n c

2.2.2.2 Các nhân t nhăh ngăđ n tácăđ ng truy n d n t giá h iăđoái

Bi t đ c các nhân t nh h ng đ n m c truy n d n t giá h i đoái là r t quan tr ng B i vì, đi u này s giúp các nhà ho ch đ nh chính sách đ a ra quy t

đ nh thích h p v đ l n c a m c đi u ch nh t giá h i đoái, th i đi m đ a ra quy t

đ nh đi u ch nh đ đ t hi u qu cao

Do truy n d n t giá h i đoái ch đ c b t đ u nghiên c u t nh ng n m

1980 nên cho đ n nay lý thuy t v v n đ này v n ch a hoàn ch nh, tác gi xin gi i thi u m t s nhân t vi mô và v mô tác đ ng đ n đ l n c a m c truy n d n t giá

h i đoái đ c rút ra t các nghiên c u tr c đây

ph ngădi n vi mô, nghiên c u c a Lian (2006) cho th y nhân t chính

nh h ng đ n tác đ ng truy n d n c a t giá h i đoái là ph n ng giá đôn (Markup) và đ co giãn c a c u hàng hóa nh p kh u

Markup (t m dch là “giá đôn”) là khái ni m ch s c m nh c a m t doanh nghi p trong vi c đ nh giá s n ph m c a mình Ch ng h n, m t doanh nghi p n c ngoài đ c quy n có kh n ng đ nh giá thì nh ng bi n đ ng c a t giá h i đoái s

đ c chuy n hoàn toàn vào giá hàng nh p kh u, hay các doanh nghi p n c ngoài

mu n gi th ph n nên h ch p nh n nh ng thay đ i đáng k trong l i nhu n biên khi t giá h i đoái t ng đ gi m c giá trong th tr ng xu t kh u không đ i ho c ít thay đ i, khi đó m c truy n d n c a t giá h i đoái s nh Hooper và Mann (1989) cho r ng ph n ng giá đôn tr c nh ng thay đ i c a t giá h i đoái ph thu c vào

m c đ đ ng nh t và kh n ng thay th c a s n ph m, th ph n t ng đ i c a các doanh nghi p trong n c và doanh nghi p n c ngoài, m c đ t p trung c a th

tr ng và quy mô có th đ phân bi t giá K t qu c a nhi u nghiên c u cho th y các s n ph m nh p kh u càng khác bi t trong m t ngành công nghi p, các doanh nghi p xu t kh u n c ngoài có th ph n l n h n so v i các nhà s n xu t trong

n c, m c đ phân bi t giá cao h n ho c th tr ng t p trung l n h n s d n đ n

kh n ng duy trì giá đôn lâu dài và do v y m c truy n d n c a t giá h i đoái s cao

h n

Nhân t vi mô th hai nh h ng đ n truy n d n c a t giá h i đoái là đ co giãn theo giá c a c u hàng hóa nh p kh u N u hàng hóa nh p kh u có c u càng co giãn thì khi t giá h i đoái t ng, doanh nghi p xu t kh u n c ngoài s càng h n

ch m c t ng giá bán t i th tr ng xu t kh u, k t qu là truy n d n không hoàn toàn x y ra Ng c l i, n u hàng hóa nh p kh u có c u càng ít co giãn thì m c truy n d n t giá h i đoái càng cao

Trên ph ngădi năv ămô, nh ng nhân t quan tr ng nh h ng đ n truy n

d n c a t giá h i đoái là tình hình l m phát, m c đ ph thu c vào hàng nh p kh u,

đ m n n kinh t và chính sách ti n t c a qu c gia nh p kh u

Nghiên c u c a Taylor (2000) đ i v i các n c phát tri n và Anderson (2005) đ i v i các n n kinh t nh , có đ m cao đư ch ng minh m c truy n d n t giá h i đoái là nh đ i v i các qu c gia có l m phát th p, ng c l i nh ng qu c gia có l m phát cao thì m c truy n d n t giá h i đoái s l n h n Lý do gi i thích cho k t qu trên là t i các n c có l m phát cao, t giá h i đoái danh ngh a đ c NHTW công b ch mang tính ch t t m th i và d bi n đ ng, đ ng th i t giá h i đoái đ c đi u ch nh nhi u l n khi n các công ty có nhi u lỦ do đ t ng giá bán s n

ph m H n th n a, khi l m phát cao thì giá c c a h u h t các m t hàng đ u có xu

h ng t ng nên ng i tiêu dùng c ng d ch p nh n vi c t ng giá h n là khi l m phát th p

Gagnon và Ihrig (2004) cho th y các n c th c thi chính sách l m phát

m c tiêu, m c truy n d n t giá h i đoái đ n l m phát là th p h n so v i các n c không th c thi chính sách này Nguyên nhân là do nh ng nhà s n xu t và nhà phân

ph i khi bi t chính ph th c thi chính sách l m phát m c tiêu s e ng i h n trong

vi c đi u ch nh t ng giá bán s n ph m mà thay vào đó h ch p nh n gi m l i nhu n

c a mình trong m t gi i h n nh t đ nh dù đ ng ti n n i đ a có b đi u ch nh gi m giá

Y u t v mô th hai nh h ng đ n đ l n truy n d n t giá h i đoái là m c

đ ph thu c vào hàng nh p kh u c a m t qu c gia Ch ng h n, n u m t qu c gia

mà các y u t đ u c a quá trình s n xu t có t l nh p kh u càng cao thì m c truy n

d n t giá h i đoái t i qu c gia đó càng l n i u này đư đ c kh ng đ nh qua nghiên c u c a Anderson (2005)

M t y u t v mô quan tr ng khác tác đ ng đ n m c truy n d n t giá h i đoái là đ m c a n n kinh t M t qu c gia có đ m càng l n thì s bi n đ ng t giá h i đoái càng tác đ ng m nh đ n ch s giá tiêu dùng thông qua tác đ ng c a nó lên giá hàng hóa nh p kh u Ngoài ra s hi n di n c a các hàng rào phi thu quan

có th làm nh h ng đ n truy n d n t giá h i đoái

Taylor (2000) cho r ng s n đ nh t ng đ i c a chính sách ti n t có nh

h ng nh t đ nh đ n m c truy n d n c a t giá h i đoái L p lu n này đ c c ng

c b i Deverux và Engel (2002) K t qu cho th y, các qu c gia có chính sách ti n

t n đ nh thì truy n d n t giá h i đoái càng th p và ng c l i i u này đ c gi i thích b i nh ng bi n đ ng không n đ nh trong cung ti n s t o ra s b t n đ nh trong m c giá Do v y, m t s thay đ i c a t giá h i đoái trong môi tr ng chính sách ti n t b t đ nh s khi n doanh nghi p n c ngoài đ a ra nh ng quy t đ nh thay đ i giá, đi u này ph n ánh m c truy n d n cao c a t giá h i đoái

Ngoài ra, m c truy n d n t giá h i đoái vào l m phát còn ph thu c vào

ni m tin c a công chúng đ i v i NHT và vi c t giá h i đoái đư đ c đ nh giá sai

l ch đ n m c đ nào

2.2.2.3.ăC ăch truy n d n c a t giá h iăđoáiăđ n l m phát

Lý thuy t v l m phát và t giá h i đoái cho th y r ng tác đ ng c a t giá h i đoái đ n l m phát là không h đ n gi n S bi n đ ng c a t giá h i đoái d n đ n

s thay đ i c a giá hàng nh p kh u, nhu c u đ i v i hàng xu t nh p kh u, t ng c u, cán cân thanh toán, t đó tác đ ng đ n l m phát Trên c s lý thuy t, nh ng thay

đ i c a t giá h i đoái s nh h ng đ n l m phát qua hai kênh c b n là tr c ti p

và gián ti p

S ăđ 2.1: Truy n d n c a t giá h iăđoái đ n l m phát

Ngu n: Naz, Mohsin và Zaman, 2012

Kênh truy n d n tr c ti p di n ra khi bi n đ ng t giá h i đoái nh h ng

đ n giá trong n c thông qua s thay đ i c a giá hàng nh p kh u B i vì giá hàng

nh p kh u ch u tác đ ng c a hai nhân t là giá trên th tr ng th gi i và t giá h i đoái Do đó, khi giá th gi i không đ i thì t giá h i đoái t ng s làm giá hàng nh p

kh u t ng và ng c l i Hàng nh p kh u có th là hàng hóa ph c v cho s n xu t trong n c ho c ph c v tiêu dùng N u hàng nh p kh u ph c v s n xu t, khi t giá t ng s làm chi phí nh p kh u các y u t đ u vào t ng, d n t i chi phí s n xu t

t ng, k t qu là s n ph m đ u ra c ng ph i t ng giá N u là hàng nh p kh u tiêu dùng, khi t giá t ng các công ty nh p kh u có th t ng giá bán trên th tr ng đ

ph n ng l i vi c t ng chi phí nh p kh u, k t qu là giá c a hàng hóa nh p kh u

Hi n

t ng ti n

t

tiêu dùng trong n c tính b ng đ ng n i t c ng t ng lên Nói cách khác đi u này là nguyên nhân gây ra l m phát

Nh v y, kênh truy n d n tr c ti p c a t giá h i đoái đ n l m phát là s thay đ i c a t giá h i đoái s làm thay đ i giá hàng nh p kh u, t đó nh h ng

đ n chi phí s n xu t và cu i cùng nh h ng đ n m c giá tiêu dùng ng th i,

nh ng thay đ i trong t giá h i đoái c ng nh h ng đ n giá hàng hóa nh p kh u tiêu dùng cu i cùng, do đó c ng tác đ ng đ n m c giá trong n c

Kênh tác đ ng tr c ti p đ c s d ng ph bi n trong nhi u nghiên c u nh

h ng c a t giá h i đoái đ n l m phát và lu n v n c ng th c hi n theo h ng ti p

c n này có c s lý thuy t v ng ch c h n, lu n v n gi i thi u cách gi i thích v truy n d n tr c ti p c a t giá h i đoái đ n l m phát qua giá hàng nh p kh u đ c

Nguyên v t li u

s n xu t (ch s giá

s n xu t ậ PPI)

Hàng tiêu dùng cu i cùng (ch s giá tiêu dùng ậ CPI)

Hàng hóa tiêu dùng cu i cùng nh p kh u (ch s giá tiêu dùng ậ CPI)

S ăđ 2.3: Truy n d n tr c ti p c a t giáăđ n l m phát trong nghiên

c u c a Panit Wattanakoon, 2011

Ngu n: Wattanakoon, 2011

Tóm l i, m t s thay đ i trong t giá h i đoái d n đ n hai cách có th làm thay đ i m c giá chung trong n c thông qua kênh tác đ ng tr c ti p Th nh t là

s gia t ng trong giá hàng hóa nh p kh u tiêu dùng cu i cùng khi t giá h i đoái

t ng làm t ng m c giá tiêu dùng chung Th hai là chi phí s n xu t c a các doanh nghi p s d ng nguyên li u đ u vào nh p kh u t n c ngoài s t ng lên khi t giá

h i đoái t ng, đi u này d n đ n quy t đ nh t ng giá bán s n ph m c a doanh nghi p,

t đó làm t ng m c giá chung c a n n kinh t

Trong kênh tác đ ng gián ti p, khi phá giá đ ng n i t , hàng hóa nh p kh u

tr nên đ t h n nên ng i tiêu dùng và doanh nghi p trong n c có xu h ng chuy n sang s d ng các s n ph m thay th đ c s n xu t trong n c C th , khi

đ ng n i t gi m giá, hàng trong n c s n xu t s tr nên r h n so v i hàng nh p

kh u, d n đ n c u hàng n i đ a t ng lên Bên c nh đó, s gi m giá c a đ ng n i t còn giúp xu t kh u đ c m r ng Nh ng đi u này d n đ n s n xu t trong n c

gi i thi u m t s nghiên c u đi n hình các n c đang phát tri n

Leigh và c ng s (2002) s d ng mô hình VAR nghiên c u s truy n d n

c a t giá h i đoái đ n các ch s giá t i Th Nh Kì V i d li u th ng kê hàng tháng t tháng 1 n m 1994 đ n tháng 4 n m 2002, k t qu nghiên c u cho th y tác

đ ng c a cú s c t giá h i đoái đ n các ch s giá t i Th Nh K kéo dài trên 1

n m và có m c tác đ ng m nh nh t sau 4 tháng

Ca’Zorzi và c ng s (2007) s d ng mô hình VAR nghiên c u truy n d n

t giá h i đoái 12 n c đang phát tri n thu c châu Á, M Latinh và Trung ông

K t qu nghiên c u cho th y h s truy n d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng các qu c gia này là cao h n so v i nh ng n c phát tri n và các n c có

l m phát m c m t con s thì h s truy n d n t giá h i đoái là khá th p Nghiên

c u cho th y m i t ng quan m nh gi a t giá h i đoái và l m phát, trong khi m i

t ng quan cùng chi u gi a đ m c a m t qu c gia và đ l n c a s truy n d n t giá h i đoái ch m c y u

Ito và Sato (2007) dùng mô hình VAR nghiên c u truy n d n t giá h i đoái các n c thu c khu v c ông Á ch u nh h ng m nh c a cu c kh ng

ho ng ti n t n m 1997 - 1998 g m Indonesia, Hàn Qu c, Thái Lan, Philippine và Malaysia D li u nghiên c u t tháng 1 n m 1994 đ n tháng 12 n m 2006 K t qu

nghiên c u cho th y đ l n c a m c truy n d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng nhìn chung t ng đ i th p các n c đ c kh o sát ngo i tr Indonesia i u này hàm ý r ng t giá h i đoái tác đ ng không l n đ n l m phát c a các qu c gia Châu Á trong giai đo n nghiên c u

Chai-anant và c ng s (2008) s d ng mô hình ECM nghiên c u truy n

d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng thông th ng và ch s giá tiêu dùng c a các h ng m c nh p kh u Thái Lan D li u nghiên c u t tháng 1 n m 2000 đ n tháng 6 n m 2008 K t qu nghiên c u cho th y trong dài h n, truy n d n t giá h i đoái đ n giá c trong n c là không hoàn toàn, c th khi t giá t ng 1% thì l m phát s t ng kho ng 0,2% trong dài h n

2.3.2 Các nghiên c uătrongăn c

trong n c, có nhi u nghiên c u phân tích nh h ng c a t giá h i đoái

đ n l m phát Tuy nhiên, ph n đông các nghiên c u này là đi tìm nguyên nhân l m phát c a Vi t Nam và t giá h i đoái là m t bi n gi i thích trong mô hình D i đây

là m t s nghiên c u tiêu bi u:

Võ Trí Thành và c ng s (2001) phân tích m i quan h gi a cung ti n, l m phát, t giá h i đoái và s n l ng th c b ng mô hình VECM v i chu i d li u th i gian theo tháng t n m 1992 đ n n m 1999 K t qu nghiên c u cho th y t giá h i đoái có nh h ng nh t đ nh đ n l m phát

M t nghiên c u v l m phát đ c th c hi n b i nhóm nghiên c u c a IMF

n m 2003 Nghiên c u s d ng mô hình VAR v i 7 bi n s là giá d u th gi i, giá

g o th gi i, s n l ng công nghi p, t giá h i đoái, cung ti n, ch s giá nh p kh u

và ch s giá tiêu dùng, d li u th ng kê t tháng 1 n m 1995 đ n tháng 3 n m 2003

K t qu nghiên c u cho th y t giá h i đoái không tác đ ng nhi u đ n ch s giá tiêu dùng, nguyên nhân đ c gi i thích là do có m t t l l n hàng hóa không tham gia th ng m i qu c t trong r hàng hóa tính CPI và giá hàng hóa nh p kh u

không truy n d n m nh vào giá c trong n c m c dù đ m c a n n kinh t ngày càng t ng

M t nghiên c u khác đ c th c hi n b i IMF n m 2006 s d ng s li u quý

t n m 2001 đ n 2006 đ tìm các y u t chính tác đ ng đ n l m phát t i Vi t Nam

K t qu nghiên c u cho th y cung ti n, l m phát k v ng và m c chênh l ch s n

l ng ti m n ng có vai trò quan tr ng tác đ ng đ n l m phát Vi t Nam, trong khi t giá h i đoái ch có m t vai tr̀ không đáng k đ i v i l m phát

Nguy n Th Thu H ng và Nguy n c Thành (2010) s d ng mô hình VECM đ phân tích m i quan h gi a 12 bi n là l m phát, s n l ng s n xu t công nghi p, cung ti n, t ng tr ng tín d ng, lãi su t, ch s giá s n xu t, thâm h t ngân sách tích l y, t ng giá tr giao d ch c a th tr ng ch ng khoán, ch s giá nh p

kh u, giá d u th gi i và giá g o th gi i t n m 2000 - 2010 K t qu nghiên c u cho th y truy n d n t giá h i đoái vào l m phát là đáng k , đ ng th i giá c th

c l ng cho th y tính trung bình thì t giá t ng 1% s có xu h ng làm l m phát

t ng lên 0,13% ngay l p t c nh ng do d âm c̀n kéo dài nên t ng tác đ ng lên t i 0,7% trong dài h n Theo tác gi thì t l 1 : 0,7 là th p h n so v i t l 1 : 1 là t l

đ c trông đ i đ i v i m t n n kinh t có đ m cao nh Vi t Nam Nghiên c u cho th y có m i quan h dài h n gi a l m phát và t giá h i đoái, đ ng th i tác

đ ng c a t giá h i đoái đ n l m phát là l n Gi i thích cho k t qu này, theo tác gi

là do t tr ng khá l n c a nhóm các hàng hóa có th tham gia th ng m i qu c t

trong r hàng hóa tiêu dùng c a Vi t Nam, đ ng th i tình tr ng c nh tranh không hoàn h o và s b t đ i x ng c a thông tin khi n n kinh t trong quá trình chuy n

đ i là nh ng nguyên nhân ti p theo

Võ V n Minh (2009) s d ng mô hình VAR đ c l ng tác đ ng c a cú

s c t giá h i đoái đ n ch s giá nh p kh u và t l l m phát trong n c D li u nghiên c u t tháng 1 n m 2001 đ n tháng 2 n m 2007 K t qu đ nh l ng cho

th y m c truy n d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng trong 4 tháng đ u là âm

và m c tác đ ng tích l y sau 1 n m ch là 0,13, s truy n d n đ t m c l n nh t là 0,21 sau t 10 đ n 11 tháng có cú s c t giá h i đoái, đ ng th i cú s c t giá h i đoái h u nh không c̀n nh h ng đ n ch s giá tiêu dùng sau th i gian 16 tháng

Do đ l n m c truy n d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng theo tác gi là

th p so v i các n c trong khu v c, m t s linh ho t h n c a c ch đi u hành t giá nh cho phép biên đ t giá l n h n đ c tác gi khuy n ngh

B ch Th Ph ng Th o (2011) s d ng mô hình VAR đ đo l ng tác đ ng

c a cú s c t giá h i đoái đ n chu i các ch s giá c a Vi t Nam trong kho ng th i gian t quí 1 n m 2001 đ n quỦ 2 n m 2011 Các bi n đ c s d ng trong nghiên

c u bao g m: giá d u th gi i, bi n s n l ng th c, m c cung ti n, t giá h i danh ngh a đa ph ng, ch s giá nh p kh u, ch s giá s n xu t và ch s giá tiêu dùng

K t qu nghiên c u cho th y m c truy n d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng là th p nh t trong chu i ba ch s giá, c th là sau th i gian 1 n m đ l n c a

m c truy n d n đ n CPI là 0,16 và đ l n cao nh t đ t đ c là 0,39 sau 5 quý t c

15 tháng sau khi có cú s c t giá h i đoái, ch s giá tiêu dùng ch u nh h ng t cú

s c t giá h i đoái v i th i gian g n 8 quý, t c 2 n m Theo tác gi thì m c truy n

d n t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng c a Vi t Nam là cao khi so sánh v i các

qu c gia khác, đ ng th i nghiên c u c ng cho k t qu t giá h i đoái là m t nguyên nhân quan tr ng gi i thích cho s gia t ng l m phát t i Vi t Nam trong giai đo n nghiên c u Trên c s đó, tác gi khuy n ngh c n h n ch tác đ ng c a cú s c t giá h i đoái đ n ch s giá tiêu dùng đ n đ nh l m phát