Luận văn thạc sĩ 2014 Kiểm định mối liên hệ giữa cung tiền, lãi suất, thanh khoản và giá cổ phiếu tại Việt Nam

Hu nh Th Thuý Giang... Các mô hình chi ti t nh sau:.



NGUY N NG C B O TRÂN

KI M NH M I LIÊN H GI A CUNG TI N, LÃI SU T, THANH KHO N VÀ GIÁ C PHI U

Tôi xin cam đoan: Lu n v n này là công trình nghiên c u đ c l p c a cá nhân tôi, d i s h ng d n khoa h c c a TS Hu nh Th Thuý Giang

Các s li u s d ng trong bài nghiên c u này đ c thu th p t nh ng ngu n

có th ki m ch ng; các k t qu nghiên c u trong bài là trung th c và ch a đ c

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC HÌNH

TÓM T T 1

1 Gi i thi u 2

1.1 Lý do ch n đ tài 2

1.2 M c tiêu nghiên c u và các v n đ nghiên c u 2

1.3 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.4 ụ ngh a c a đ tài 3

1.5 B c c c a lu n v n 4

2 Nh ng nghiên c u th c nghi m trên th gi i v m i liên h gi a cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u 5

2.1 M i liên h gi a lãi su t và giá c phi u 5

2.2 M i liên h gi a cung ti n v i giá c phi u 6

2.3 M i liên h gi a thanh kho n và lãi su t 8

2.4 M i liên h gi a thanh kho n và giá c phi u 8

2.5 M i liên h gi a cung ti n và thanh kho n 8

2.6 M i liên h gi a cung ti n và lãi su t 9

2.7 M i liên h gi a cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u 9

3 Mô hình, d li u và ph ng pháp nghiên c u 10

3.1 Ph ng pháp và mô hình nghiên c u 10

3.1.1 Ph ng pháp nghiên c u 10

3.1.2 Mô hình nghiên c u 13

3.2 D li u nghiên c u 24

3.2.1 Ngu n d li u 24

4 K t qu nghiên c u và th o lu n 25

4.1 Th ng kê mô t d li u 25

4.1.1 X lý d li u đ u vào 25

4.1.2 Ki m đ nh tính d ng 25

4.1.3 Mô t d li u 28

4.2 Ki m đ nh đ tr t i đa 29

4.3 K t qu ki m đ nh nhân qu Granger gi a các bi n 30

4.4 Ki m đ nh đ ng liên k t 31

4.5 o l ng m i quan h dài h n gi a các bi n b ng mô hình VECM 33

4.6 Ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình 37

4.7 Th o lu n k t qu nghiên c u 39

4.7.1 K t qu ki m đ nh nhân qu Granger gi a các bi n 39

4.7.2 K t qu đo l ng m i quan h gi a các bi n b ng VECM 39

5 K t lu n 42

DANH M C TÀI LI U THAM KH O

DANH M C CÁC B NG

B ng 3.1 D u k v ng c a các bi n mô hình (1) cho P (giá c phi u) 22

B ng 3.2 D u k v ng c a các bi n mô hình (2) cho LQ (thanh kho n) 23

B ng 3.3 D u k v ng c a các bi n mô hình (3) cho M2 (cung ti n) 23

B ng 3.4 Ngu n d li u c a các bi n 24

B ng 4.1 K t qu ki m đ nh tính d ng t i chu i g c 26

B ng 4.2 K t qu ki m đ nh tính d ng t i chu i sai phân b c 1 27

B ng 4.3 Mô t bi n sau khi ki m đ nh tính d ng 28

B ng 4.4 Th ng kê mô t các bi n s d ng trong mô hình 28

B ng 4.5 K t qu đ tr t i đa 29

B ng 4.6 K t qu ki m đ nh nhân qu Granger 30

B ng 4.7 K t qu ki m đ nh đ ng liên k t 32

B ng 4.8 K t qu mô hình VECM 33

B ng 4.9 K t qu ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình 37

Hình 4.1 K t qu ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình 38

TÓM T T

Nghiên c u này s d ng s li u chu i th i gian theo quí trong giai đo n 2001 – 2012 c a m u nghiên c u là qu c gia Vi t Nam đ phân tích m i liên h gi a các

y u t nh cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u Ki m đ nh m i liên h

gi a các y u t trên đ c xem xét thông qua các ph ng trình

K t qu nghiên c u cho th y, th nh t, trong dài h n các bi n giá c phi u, cung ti n, thanh kho n có m i quan h v i nhau Th hai, trong ng n h n đ đi u

ch nh v m c cân b ng, giá c phi u chu tác đ ng c a cung ti n và thanh kho n

Giá c phi u c ng ch u tác đ ng b i chính nó m t và hai k tr c đó Thanh

kho n chu tác đ ng b i chính nó hai k tr c đó Bên c nh các y u t đó, k t qu

nghiên c u còn tìm th y b ng ch ng th c nghi m r ng, lãi su t không có m i quan

h v i giá c phi u, thanh kho n và cung ti n Thu nh p c a công ty (IPI) không có

m i quan h v i giá c phi u, thu nh p qu c gia (GDP) có m i quan h ng c chi u

v i thanh kho n nh ng không có m i quan h v i cung ti n L m phát (CPI) có m i

quan h ng c chi u v i cung ti n

T khóa: cung ti n, lãi su t, thanh kho n, giá c phi u

1 Gi i thi u

1.1 Lý do ch n đ tài

T i m i qu c gia, cung ti n, lãi su t, tính thanh kho n và giá c phi u đóng

vai trò h t s c quan tr ng Trong khi n n kinh t ngày càng phát tri n v m i m t, thì ngu n cung ti n cho n n kinh t ngày càng đ c chú tr ng h n, Chính Ph c ng

t p trung th c thi và đi u hành chính sách ti n t thông qua kênh lãi su t, t đó d n

đ n thanh kho n trong n n kinh t tr nên bi n đ ng và nh h ng không nh đ n

y u t khác đó là giá c phi u

M c dù hi n nay trên th gi i đã xu t hi n nhi u lý thuy t, mô hình nghiên

c u nh m gi i thích, h i quy và ki m đ nh m i liên h t ng quan gi a cung ti n,

lãi su t, thanh kho n và giá c phi u, nh ng d a trên c s d li u đ c tìm ki m

b i tác gi thì đ n nay trong n c v n ch a có nghiên c u nào giúp tr l i đ y đ

m i liên quan gi a t t c các y u t trên trong giai đo n quí 1 n m 2001 đ n quí 4

n m 2012 Vì v y, vi c nghiên c u các mô hình hi n đ i trên th gi i, đ ng th i

d a trên n n t ng nh ng nghiên c u đã đ c th c hi n trong n c th i gian v a

qua, áp d ng m t cách thích h p v i đi u ki n d li u th c t c a Vi t Nam đã tr

thành v n đ c n thi t tài “Ki m đ nh m i liên h gi a cung ti n, lãi su t,

nh m gi i quy t các v n đ trên

1.2 M c tiêu nghiên c u và các v n đ nghiên c u

Theo k t qu nghiên c u c a nhi u b ng ch ng th c nghi m trên th gi i cho

th y có m i liên h gi a cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u Bài nghiên

c u này t p trung vào v n đ ki m đ nh m i liên h gi a các nhân t cung ti n, lãi

su t, thanh kho n và giá c phi u t i Vi t Nam trong giai đo n t quí 1 n m 2001

đ n quí 4 n m 2012 T m c tiêu nghiên c u trên, bài nghiên c u s t p trung gi i

quy t các v n đ sau:

M t là, ki m đ nh m i quan h gi a các nhân t cung ti n, lãi su t, thanh

kho n và giá c phi u theo mô hình đ n ph ng trình

Hai là, đ k t qu h i quy v ng và hi u qu , bài nghiên c u ti n hành ki m

đ nh m i quan h gi a các nhân t cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u

theo mô hình h ph ng trình

Bài nghiên c u này s d ng các nghiên c u tr c đây đ làm c s cho vi c xác đ nh m i liên h gi a các y u t nh cung ti n, thanh kho n, lãi su t và giá c

phi u D li u đ ch y mô hình h i quy s d ng trong bài nghiên c u này là d li u

chu i th i gian theo quí đ c đ c thu th p t Qu ti n t qu c t và T ng c c

hi n cho mô hình g m có: hi u ch nh y u t mùa v c a các bi n chu i th i gian

trong mô hình (ngo i tr bi n LR – lending rate và bi n TBR - Treasury Bill rate), sau đó l y logarit t t c các bi n (c ng ngo i tr bi n LR và TBR); ki m đ nh tính

d ng cho t t c chu i th i gian (unit root test); ki m đ nh đ tr t i đa, ki m đ nh

nhân qu Granger cho t ng c p bi n; ki m đ nh đ ng liên k t, s d ng mô hình VECM đ ki m đ nh m i liên h dài h n gi a các bi n trong mô hình, ki m đ nh

tính n đ nh c a mô hình

1.4 ụ ngh a c a đ tài

K t qu nghiên c u cho th y n n kinh t v mô c a Vi t Nam trong th i gian

qua có nhi u thay đ i và các y u t v mô nh h ng l n nhau Bài nghiên c u v

m i liên h gi a các y u t trong n n kinh t mà c th là m i liên h gi a cung

ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u t i Vi t Nam trong giai đo n quí 1/2001

đ n quí 4/2012 nh m b sung thêm vào các b ng ch ng th c nghi m v m i liên h

gi a các y u t trên

Bên c nh đó, ph ng pháp nghiên c u s d ng trong lu n v n này c ng góp

ph n cho các nghiên c u ti p theo v x lý d li u đ u vào h p lý, ki m đ nh các

tr ng h p khác v i các y u t ki m soát hay bi n gi khác, phù h p v i tình tr ng

n n kinh t Vi t Nam m i giai đo n

1.5 B c c c a lu n v n

Ngoài ph n tóm t t, danh m c b ng, danh m c hình, danh m c ch vi t t t, tài

li u tham kh o và ph l c, n i dung c a đ tài này bao g m 5 ph n đ c trình bày

nh sau:

tài, qua đó nêu lên m c tiêu nghiên c u mà đ tài h ng đ n, nh ng câu h i nghiên

c u mà đ tài t p trung tìm hi u, s d ng ph ng pháp nghiên c u, ý ngh a nghiên

c u c a đ tài, đ ng th i c ng là gi i thi u b c c c a đ tài

thanh kho n và giá c phi u Trong ph n này tác gi trình bày các nghiên c u

th c nghi m liên quan trên th gi i v m i liên h c a các nhân t này

pháp nghiên c u, nh là cách thu th p s li u, ngu n g c d li u, s d ng ph ng

pháp nghiên c u nào, quy trình các b c th c hi n nghiên c u c th , mô hình

nghiên c u ra sao, gi i thi u các lo i ki m đ nh đ c th c hi n cho mô hình

Ph n 4: K t qu nghiên c u và th o lu n Trong ph n này, tác gi nêu lên

các k t qu th c hi n nghiên c u t i th tr ng Vi t Nam v m i liên h gi a cung

ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u, bao g m: ki m đ nh tính d ng cho các

bi n trong mô hình, th ng kê mô t d li u, ti n hành ki m đ nh Granger cho t ng

c p bi n, ki m đ nh đ ng liên k t, các ki m đ nh liên quan và s d ng mô hình

VECM

Ph n 5: K t lu n Ph n này s tóm t t các k t qu chính c a nghiên c u Bên

c nh đó, lu n v n c ng nêu lên nh ng h n ch c a đ tài và h ng nghiên c u ti p

theo

2 Nh ng nghiên c u th c nghi m trên th gi i v m i liên h gi a cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u

2.1 M i liên h gi a lãi su t và giá c phi u

Liên quan đ n m i liên h gi a lãi su t và giá c phi u, Mukherjee và Naka

(1995) s d ng VECM đ đi u tra m i liên h gi a giá c phi u và bi n kinh t v

mô, k t qu nghiên c u cho th y có m i liên h gi a giá c phi u và lãi su t C th

là các tác gi đã tìm th y m i liên h cùng chi u gi a giá c phi u và lãi su t ng n

h n

Zhou (1996) d a trên nghiên c u th c nghi m b ng ph ng pháp h i quy gi a

lãi su t ngân hàng và giá c phi u đã k t lu n r ng lãi su t ngân hàng đóng vai trò

quan tr ng đ i v i giá c phi u, đ c bi t là trong dài h n T ng t nh v y,

Harasty và Roulet (2000) k t lu n lãi su t, giá c phi u và c t c có m i liên h v i nhau trong dài h n, tuy nhiên v n đ t ng t không tìm đ c th tr ng Italia Tuy nhiên, theo nh Arango và c ng s (2002) nghiên c u m i liên h gi a

giá c phi u và lãi su t liên ngân hàng trên th tr ng c phi u Bogota v i d li u

chu i th i gian t tháng 1 n m 1994 t i tháng 12 n m 2000 l i cho bi t không t n

t i m i quan h gi a hai bi n này trong ng n h n Ng c l i, Islam và

Watanapalachaikul (2003) cho th y m i liên h có ý ngh a gi a giá c phi u và lãi

su t su t giai đo n 1992 – 2001 t i Thái Lan Theo nghiên c u c a Al-Sharkas

(2004) k t lu n r ng lãi su t có m i liên h ng c chi u v i giá c phi u David E

Rapach và c ng s (2005) nghiên c u các bi n kinh t v mô trong vi c d đoán l i

nhu n ch ng khoán, k t qu cho th y r ng gi a các bi n v mô, lãi su t là nhân t

h p lý nh t đ d đoán l i nhu n ch ng khoán Các nghiên c u c a Uddin và Alam

(2007) c ng k t lu n r ng lãi su t ngân hàng và giá c phi u có m i liên h v i

nhau, c th nghiên c u đã kh ng đ nh r ng khi lãi su t ngân hàng gia t ng thì giá

c phi u s gi m trong ng n h n K t qu nghiên c u c a Benjamin (2008) cho th y

r ng lãi su t và giá c phi u có m i liên h v i nhau Liu ve Shreatha (2008) đi u

tra m i liên h gi a b bi n kinh t v mô và ch s th tr ng ch ng kho n Trung

Qu c, b ng ki m đ nh đ ng liên k t tác gi đã tìm th y m i liên h có ý ngh a t n

t i, c th lãi su t có m i liên h ng c chi u v i ch s th tr ng ch ng khoán

Trung Qu c

Nh v y, m i liên h gi a lãi su t và giá c phi u trên các th tr ng tài chính

đã phát tri n, th tr ng m i n i và th tr ng ch a phát tri n là không có s th ng

nh t, th m chí còn trái ng c nhau

Theo nghiên c u c a Hu nh Th Nguy n & Nguy n Quy t (2013) cho th

tr ng TP.H Chí Minh trong th i gian qua đã tìm th y m i liên h gi a giá c

phi u và lãi su t t i đ tr 1 tháng, đ ng th i giá c phi u còn b tác đ ng b i chính

nó t i đ tr 1 và 2 tháng C th , bài nghiên c u này không tìm th y s tác đ ng

c a giá c phi u lên lãi su t mà ch có chi u ng c l i: t lãi su t lên giá c phi u,

và ch u tác đ ng b i chính nó trong m t và hai th i k tr c đó Nghiên c u này

cho th y ph n ng c a giá c phi u đ i v i cú s c t lãi su t là d ng, tuy nhiên

nh h ng ch b t đ u sau khi lãi su t đã bi n đ ng đ c m t tháng Nói cách khác

lãi su t có tác đ ng đ n giá c phi u t i Vi t Nam nói chung và TP.H Chí Minh

nói riêng

2.2 M i liên h gi a cung ti n v i giá c phi u

M i quan h gi a cung ti n, giá c phi u trong Sprinkel (1964) cho th y minh

ch ng c a vai trò quan tr ng này: cung ti n d n đ n thay đ i giá c phi u Theo Homa và Jaffe (1971) đã c l ng m i liên h gi a cung ti n và giá c phi u và

k t lu n r ng giá c phi u có m i liên quan cùng chi u v i cung ti n Tuy nhiên, Kraft và Kraft (1977) s d ng phân tích chu i th i gian và không tìm th y m i liên

h nhân qu t cung ti n đ n giá c phi u Pearce và Roley (1985) l i tìm th y m i liên quan ng c chi u gi a cung ti n và giá c phi u

Nghiên c u c a Hashemzadeh Nozar và Philip Taylor (1988) nh m ki m đ nh

m i quan h gi a cung ti n và giá c phi u, và gi a lãi su t v i giá c phi u Nghiên c u s d ng ki m đ nh nhân qu Granger-Sims đ xác đ nh m i quan h

nhân qu , nghiên c u tìm th y m i quan h gi a cung ti n và giá c phi u là cung

ti n tác đ ng lên giá c phi u và ng c l i Ngoài ra, ch có tác đ ng m t chi u t

lãi su t đ n giá c phi u

Nghiên c u c a Dhakal và c ng s (1993) ch ra r ng nh ng thay đ i trong cung ti n đã nh h ng tr c ti p và gián ti p đ n s thay đ i trong giá c phi u Nghiên c u c a Mukherjee và Naka (1995) s d ng VECM đ đi u tra m i liên h

gi a giá c phi u và bi n kinh t v mô t i th tr ng Tokyo và k t qu nghiên c u

cho th y có m i liên h gi a giá c phi u và cung ti n C th h n, trong Ibrahim và

Aziz (2003) tìm th y giá c phi u có m i liên quan ng c chi u v i cung ti n

Trong nghiên c u c a Al-Sharkas (2004) tìm th y r ng cung ti n M2 có nh h ng

cùng chi u lên giá c phi u trên th tr ng ASE Nghiên c u c a Biniv Maskay

(2006) cho th y s thay đ i cung ti n làm thay đ i giá ch ng khoán và ng c l i, và đây là m i quan h cùng chi u T ng t v y, Brahmasrene và Jiranyakel (2007)

th c hi n nghiên c u trên th tr ng ch ng khoán Thái Lan t 1992 đ n 2003 và

tìm th y m i liên h cùng chi u gi a giá ch ng khoán và cung ti n K t qu nghiên

c u c a Benjamin (2008) đ a ra k t lu n r ng cung ti n và giá c phi u có m i liên

h v i nhau

Trong nghiên c u nh h ng c a các y u t v mô trong n n kinh t , trong đó

có cung ti n lên giá c phi u đ c Shaoping (2008) xác nh n nh h ng đáng k

c a cung ti n lên s t ng tr ng c a giá c phi u trong kho ng th i gian

2005-2007 Theo Shiblee (2009) cho th y có b n bi n v mô tác đ ng đ n giá ch ng khoán g m có: l m phát, GDP, t l th t nghi p và cung ti n Các y u t này tác

đ ng v i m c đ khác nhau, trong đó Shiblee (2009) tìm th y r ng cung ti n có m i quan h cùng chi u m nh nh t đ n giá c phi u Cùng quan đi m này Keray Raymond (2009) khi nghiên c u li u r ng có m i quan h dài h n gi a giá c phi u

và các bi n thu c v ti n t hay không, k t lu n cho th y khi xét trên ki m đ nh

nhân qu Granger, ch có nhân t cung ti n M2 là có nh h ng qua l i đ i v i giá

c phi u C ng trong n m này, Pilinkus (2009) đã tìm th y m i liên h nhân qu

Granger gi a cung ti n và l i nhu n ch ng khoán Cagli và c ng s (2010) nghiên

c u trên th tr ng Th Nh K l i không tìm th y m i liên h gi a hai y u t này

Nghiên c u c a Khalid Mustafa và c ng s (2013) ch ra r ng ch có m i quan

h nhân qu m t chi u t giá ch ng khoán đ n cung ti n, c th là trong ng n h n

giá ch ng khoán nh h ng ng c chi u có ý ngh a đ n cung ti n

2.3 M i liên h gi a thanh kho n và lãi su t

Nghiên c u c a Baks và Kramer (1999) tìm th y m i liên h ng c chi u gi a

thanh kho n và lãi su t, k t qu cho r ng khi thanh kho n gia t ng s d n đ n lãi

su t gi m

2.4 M i liên h gi a thanh kho n và giá c phi u

Trong cùng nghiên c u c a Baks và Kramer (1999), các tác gi c ng tìm th y

s liên h cùng chi u gi a thanh kho n và l i nhu n ch ng khoán, c th khi thanh kho n gia t ng s làm l i nhu n ch ng khoán t ng và ng c l i Nghiên c u c a

Mohamed Ariff và c ng s (2012) t i các n c G-7, v i d li u b ng t 1968-2011

theo quí cho th y m i liên h cùng chi u c a thanh kho n và giá c phi u, r ng khi thanh kho n thay đ i s có nh h ng cùng chi u lên giá c phi u

2.5 M i liên h gi a cung ti n và thanh kho n

Nghiên c u c a Tobias Adrian và Hyun Song Shin (2008) cho th y thanh kho n có m i t ng quan ch t ch v i chính sách ti n t , c th là khi chính sách

ti n t m r ng, cung ti n cho n n kinh t gia t ng, thanh kho n s cao; ng c l i,

khi chính sách ti n t đ c áp d ng th t ch t, thanh kho n s gi m xu ng

Nghiên c u c a Mohamed Ariff và c ng s (2012) t i các n c G-7, v i d

li u b ng t 1968-2011 theo quí, nghiên c u đã tìm th y k t qu t ng t v i

nghiên c u trong cùng n m t i th tr ng Canada c a cùng tác gi , r ng cung ti n thay đ i d n đ n s thay đ i cùng chi u c a thanh kho n và thanh kho n thay đ i s

nh h ng cùng chi u có ý ngh a th ng kê lên giá c phi u

2.6 M i liên h gi a cung ti n và lãi su t

Nghiên c u v m i liên h gi a cung ti n lên lãi su t, nghiên c u c a Cornell (1982), Thomas Urich và Paul Wachtel (1984) k t lu n r ng nh ng thay đ i trong

cung ti n d n đ n s thay đ i cùng chi u ngay l p t c lên lãi su t ng n h n

2.7 M i liên h gi a cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u

S d ng d li u quí t 1960-2011 t i Canada và cách gi i quy t h ph ng trình đ ng th i, Mohamed Ariff và c ng s (2012) đã cho th y hi u ng thanh

kho n cùng chi u t nh h ng cung ti n B ng vi c m r ng h ph ng trình v i

m t ph ng trình thanh kho n và sau khi ki m soát nh h ng c a thu nh p, minh

ch ng đ c tìm th y là có nh h ng cùng chi u có ý ngh a t thanh kho n lên giá

c phi u ng th i, k t qu h i quy h ph ng trình trong nghiên c u c a

Mohamed Ariff và c ng s (2012) c ng cho th y lãi su t có m i liên h v i cung

ti n và v i thanh kho n

Nh v y, tác gi đã đúc k t các b ng ch ng th c nghi m v m i liên h gi a

các nhân t cung ti n, lãi su t, thanh kho n và giá c phi u Qua các nghiên c u

th c nghi m trên th gi i, cho th y m i liên h gi a các nhân t trên theo xu h ng

là: th nh t, có m i liên h ng c chi u gi a lãi su t và giá c phi u; th hai, có

m i liên h cùng chi u gi a cung ti n, thanh kho n v i giá c phi u; th ba, có m i liên h cùng chi u gi a cung ti n v i thanh kho n và lãi su t; th t , có m i liên h

ng c chi u gi a thanh kho n và lãi su t

khi ti n hành h i quy, tác gi s d ng ki m đ nh Augmented Dickey Fuller (ADF)

và Phillips Perron đ ki m đ nh tính d ng các bi n c a mô hình c l ng Sau khi

ki m đ nh tính d ng đ l a ch n b c sai phân phù h p c a các bi n, tác gi ti n

hành ki m đ nh đ tr t i đa, ki m đ nh nhân qu Granger, ki m đ nh đ ng liên k t, sau đó tác gi s d ng ph ng pháp VECM đ x lý m i quan h dài h n gi a các

bi n và cu i cùng là ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình

đáp ng đ y đ m c tiêu nghiên c u c a đ tài, tác gi áp d ng k t h p các

ph ng pháp nghiên c u khác nhau theo quy trình nghiên c u g m 6 b c nh sau:

B c 1: X lý d li u đ u vào

Do d li u là chu i th i gian và theo quí nên r t có th t n t i y u t mùa v ,

do đó nghiên c u s d ng công c Census X12 trên Eviews cho các bi n giá c

phi u, tính thanh kho n, cung ti n, GDP, CPI và IPI Sau đó, các bi n này s đ c làm m t b ng phép tính logarit đ s li u tr nên đ n gi n và d phân tích h n

đ m b o cho m t gi đ nh quan tr ng khi th c hi n phân tích trên các mô hình đ nh l ng là chu i d li u ph i là m t chu i d ng Do đó, nghiên c u ti n

hành th c hi n ki m đ nh nghi m đ n v Unit Root Tests cho t ng bi n v i h

th ng gi thuy t ki m đ nh nh sau:

H 0: Chu i d li u có nghi m đ n v , t c là chu i không d ng

H 1: Chu i d li u không có nghi m đ n v , t c là chu i d ng

Tr ng h p chu i d li u không d ng, nghiên c u s ti n hành l y sai phân và

th c hi n l i ki m đ nh tính d ng

B c 2: Ki m đ nh đ tr t i đa

Ki m đ nh này đ c th c hi n đ ki m đ nh đ tr l n nh t mà mô hình có th

s d ng u tiên ch y VAR v i đ tr t m, sau đó s d ng công c trên Eviews đ

ti n hành ki m đ nh đ tr t i đa Dòng cu i có d u sao t ng ng v i đ tr t i đa

B c 3: Ki m đ nh Granger

Ki m đ nh Granger đ c th c hi n t ng đôi m t v i nhau trong 4 bi n giá c

phi u, tính thanh kho n, cung ti n và GDP H th ng gi thuy t cho ki m đ nh này

nh sau:

H 0: Không t n t i m i quan h nhân qu Granger gi a hai bi n X và Y

H 1: T n t i m i quan h nhân qu Granger gi a hai bi n X và Y

Trong đó X và Y là m t c p bi n t b n bi n trên

Có 4 tr ng h p c a ki m đ nh này:

TH.1: Gi thuy t H0 đ c ch p nh n, t c không t n t i m i quan h nhân

qu Granger gi a hai bi n TH.2: Gi thuy t H1 đ c ch p nh n, t n t i m i quan h nhân qu Granger

H ng c a ma tr n h s cho bi t s vector đ ng liên k t Ki m đ nh t s likelihood đ i v i gi thuy t vô hi u cho r ng: có nhi u nh t r vector đ ng liên k t

b ng cách s d ng Trace Test statistic:

Critical value theo Mackinnon, Haug và Michelis (1999) đ c s d ng đ xác

đ nh li u gi thuy t vô hi u cho r ng có nhi u nh t r vector đ ng liên k t có b bác

b hay không M t ki m đ nh t s likelihood l n nh t khác là Maximal Eigenvalue

ph ng l n nh t Gi ng nh Trace Test, Maximal Eigenvalue Test statistic s đ c

so sánh v i critical value (theo Mackinnon và các c ng s , 1999)

Tr ng h p cá bi t, khi có s không nh t quán gi a k t qu t Trace Test và

t Maximal Eigenvalue Test, khi m t bên ch ra s hi n di n c a đ ng liên k t trong

khi bên còn l i thì không Trong tr ng h p này, Johansen và Juselius (1990) đ

xu t r ng Trace Test có th y u h n so v i Maximal Eigenvalue Test Vì th khi

m t vài s không nh t quán phát sinh s đ c gi i quy t b ng cách ch p nh n

Maximal Eigenvalue Test Ki m đ nh này cung c p m t c tính các tham s m nh

m và v ng ch c

B c 5: S d ng mô hình VECM trên Eviews đ x lý m i quan h dài h n

 S d ng mô hình VECM đ x lý m i quan h dài h n gi a các bi n

trong mô hình

 Ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình

Dùng ph n m m Eviews v i vi c xem xét các AR Root Table và AR Root

Graph đ xem xét tính n đ nh c a mô hình

Các mô hình nghiên c u đ c xây d ng d a trên nghiên c u c a tác gi

Mohamed Ariff và c ng s (2012) t i th tr ng Canada Thông qua đó, tác gi đã

s d ng ba ph ng trình đ đánh giá m i liên h gi a các nhân t cung ti n, thanh

kho n, lãi su t và giá c phi u Trong mô hình đ u tiên, bi n thanh kho n, bi n

cung ti n và bi n ch s s n xu t công nghi p s đ c dùng làm bi n gi i thích cho

bi n giá c phi u Ti p theo, mô hình th hai, bi n cung ti n, bi n thu nh p qu c gia GDP và bi n lãi su t cho vay đ c s d ng làm bi n gi i thích cho bi n thanh

kho n Mô hình th ba, bi n l m phát đ c k t h p v i bi n thu nh p qu c gia

GDP, bi n l i su t tín phi u, bi n thanh kho n và bi n giá c phi u đ gi i thích cho

bi n cung ti n Các mô hình chi ti t nh sau:

Mô hình 1

Mô hình đ u tiên th hi n m i liên h gi a giá c phi u và thanh kho n, cung

ti n cùng v i bi n thu nh p c a công ty

Mô hình 2

Trong mô hình th hai, bi n cung ti n s k t h p v i thu nh p qu c gia và lãi

su t cho vay đ ki m tra nh h ng c a các nhân t này đ n thanh kho n

Ch s giá c phi u (Share price index - P)

Theo nh nghiên c u c a Mohamed Ariff và c ng s (2012), ch s ch ng khoán MSCI đ c dùng nh ch s giá c phi u Trong nghiên c u này, theo nh

d li u thu th p t Qu ti n t qu c t t i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam thì ch

s giá c phi u là m t ch s t tr ng v n hóa c a t t c các công ty đ c niêm y t trên sàn giao d ch ch ng khoán H Chí Minh

qt : kh i l ng (quy n s ) th i đi m tính toán ( t )

i: c phi u i tham gia tính ch s giá

n: s l ng c phi u đ a vào tính ch s

D a trên nghiên c u c a Homa và Jaffe (1971) đã c l ng m i liên h gi a

cung ti n và giá c phi u và k t lu n r ng giá c phi u có m i liên quan cùng chi u

v i cung ti n Bên c nh đó, nghiên c u c a Biniv Maskay (2006) cho th y s thay

đ i cung ti n làm thay đ i giá ch ng khoán và ng c l i, và đây là m i quan h cùng chi u T ng t v y, Brahmasrene và Jiranyakel (2007) c ng th c hi n nghiên

c u trên th tr ng ch ng khoán Thái Lan t 1992 đ n 2003 và tìm th y m i liên h

cùng chi u gi a giá ch ng khoán và cung ti n Ti p n i, Shiblee (2009) tìm th y

r ng cung ti n có m i quan h cùng chi u v i giá c phi u Sau h t, Mohamed Ariff

và c ng s (2012) c ng nghiên c u v m i liên h này và cho th y gi a cung ti n và

giá c phi u là m i liên h cùng chi u

Thanh kho n (Liquidity – LQ)

Trong nghiên c u có nhi u ch s đ đo l ng tính thanh kho n Theo các

nghiên c u tr c đây, thanh kho n có các đ i di n thay th :

- Amihud & Mendelson (1986) đã dùng bid-ask spead nh m t ch s thanh kho n, đ i l ng này đ c dùng thích h p cho nh ng nghiên c u c phi u

cá nhân

- Chordio, Subrahmanyam và Anshuman (2001); Amihud (2002) s d ng

kh i l ng giao d ch th tr ng là tính thanh kho n

- i di n th 3 cho tính thanh kho n theo Gordon & Leeper (2002) đ c các nhà kinh t s d ng r t ph bi n đ đo l ng tính thanh kho n đó là

ti n d tr (Reserve money)

Nghiên c u c a Mohamed Ariff và c ng s (2012) đã s d ng Reserve Money

là đ i di n c a bi n thanh kho n D tr c a h th ng ngân hàng t ng lên làm cho

l ng ti n trong l u thông gi m, t đó d n đ n thanh kho n gi m xu ng Và ng c

l i, n u h th ng ngân hàng gi ít d tr thì thanh kho n t ng lên Nh v y, tính thanh kho n có m i liên quan ng c chi u v i ti n d tr Trong nghiên c u này, tác gi s d ng ti n d tr (reserve money) nh đ i di n cho bi n thanh kho n

Nghiên c u c a Tobias Adrian và Hyun Song Shin (2008) cho th y thanh kho n có m i t ng quan ch t ch v i chính sách ti n t , c th là khi chính sách

ti n t m r ng, cung ti n cho n n kinh t gia t ng, thanh kho n s cao; ng c l i,

khi chính sách ti n t đ c áp d ng th t ch t, thanh kho n s gi m xu ng

Trong nghiên c u c a Baks và Kramer (1999), các tác gi c ng tìm th y s

liên h cùng chi u gi a thanh kho n và l i nhu n ch ng khoán, c th khi thanh kho n gia t ng s làm l i nhu n ch ng khoán t ng và ng c l i D a trên nghiên

c u c a Mohamed Ariff và c ng s (2012) cho th y thanh kho n có m i liên h cùng chi u v i giá c phi u

Cung ti n (Money supply – M2)

D a trên nghiên c u c a Al-Sharkas (2004), cung ti n đ c đo l ng b ng

t ng c a l ng ti n M1 và chu n t (g m có ti n g i ti t ki m, ti n g i có k h n

t i các t ch c tín d ng) Cách tính bi n này c ng đ c s d ng trong nghiên c u

c a Mohamed Ariff và c ng s (2012) Tác gi s d ng cách tính trên cho bi n cung ti n M2 trong nghiên c u này

M2 = M1 + ti n g i ti t ki m, ti n g i có k h n t i các t ch c tín d ng

D a trên nghiên c u c a Praphan và Subhash (2002), Benjamin (2008) cho

th y cung ti n có m i quan h v i giá c phi u Shiblee (2009) tìm th y b ng ch ng

r ng cung ti n t ng làm cho giá c phi u gia t ng Mohamed Ariff và c ng s (2012) c ng nghiên c u v m i liên h này và cho th y gi a cung ti n và giá c

phi u là m i liên h cùng chi u

T i Vi t Nam, n u cung ti n t ng s d n đ n m t s gia t ng trong tiêu dùng hàng hóa c ng nh làm gia t ng vi c s d ng các tài s n tài chính mà ch ng khoán

là m t trong s đó Khi cung ti n t ng, thanh kho n v t tr i s nh h ng đ n th

tr ng khá m nh do tác đ ng c a chính sách ti n t t ng đ i nhanh và tr c ti p

Khi cung ti n t ng làm gi m lãi su t c a n n kinh t , làm gi m lãi su t chi t kh u

c a ch ng khoán qua đó làm t ng giá k v ng và t ng thu nh p Ng c lai, khi

gi m l ng cung ti n ra n n kinh t thì lãi su t s tr nên cao h n do nh h ng c a

chính sách ti n t th t ch t, t đó d n đ n giá c phi u c ng theo chi u h ng s t

gi m C th h n, giá c phi u s t gi m sau khi gi m l ng cung ti n là do lãi

su t chi t kh u trong các mô hình đ nh giá t ng lên ho c do chi phí v n hành c a

công ty t ng lên sau khi lãi su t t ng

Lãi su t cho vay (Lending rate – LR)

Mankiw (2011) khái quát, lãi su t cho vay là lãi su t ngân hàng th ng đáp

ng nhu c u tài chính ng n h n c a khu v c t nhân T l này th ng đ c phân

bi t theo m c đ tín nhi m c a khách hàng vay và các m c tiêu vay Các đi u

kho n và đi u ki n g n li n v i nh ng m c lãi su t khác nhau theo t ng qu c gia Lãi su t cho vay đ c tính là lãi su t bình quân cu i k cho vay v n ng n h n (ít h n 12 tháng) c a b n ngân hàng th ng m i nhà n c l n

Nghiên c u c a Urich và Wachtel (1984) c ng th hi n m i liên h gi a cung

ti n và lãi su t K t qu nghiên c u ch ra r ng y u t cung ti n có m i liên h cùng chi u v i lãi su t trong ng n h n

L i su t tín phi u (Treasury bill rate – TBR)

L i su t tín phi u kho b c là l i t c trung bình cu i k c a tín phi u k h n

360 ngày bán t i các đ t đ u th u K h n tín phi u đ c ch n trong nghiên c u

này c ng t ng t nh trong nghiên c u c a Al-Sharkas (2004), đ ng th i phù h p

v i d li u đ c thu th p t i IFS

Theo Bùi Kim Y n và Nguy n Minh Ki u (2011) l i su t đ u t tín phi u

th ng đ c xác đ nh theo t l ph n tr m m t n m, b ng công th c sau đây:

Thu nh p (Gross domestic product – GDP)

T ng s n ph m n i đ a (vi t t t c a Gross Domestic Product) là giá tr tính

b ng ti n c a t t c s n ph m và d ch v cu i cùng đ c s n xu t ra trong ph m vi lãnh th trong m t kho ng th i gian nh t đ nh, th ng là m t n m Khi áp d ng cho

ph m vi toàn qu c gia, nó còn đ c g i là t ng s n ph m qu c n i

D a trên nghiên c u c a Mohamed Ariff và c ng s (2012), t ng s n ph m

n i đ a đ i di n cho bi n thu nh p GDP đ c tính b ng t ng chi tiêu c a gia đình,

đ u t c a doanh nghi p, chi tiêu c a Chính ph c ng ph n chênh l ch gi a xu t

kh u và nh p kh u GDP = C + I + G + NX

K t lu n trong nghiên c u c a Mohamed Ariff và c ng s cho th y thu nh p GDP có m i liên h v i cung ti n và thanh kho n

L m phát (Consumer price index – CPI)

i di n cho l m phát là ch s giá tiêu dùng, đ c s d ng trong nghiên c u

c a Mohamed Ariff và c ng s (2012) ó là ch tiêu t ng đ i ph n ánh xu h ng

và m c đ bi n đ ng giá c chung qua th i gian c a r hàng hoá, d ch v bao g m

m t s l ng c đ nh các lo i hàng hoá và d ch v đ i di n cho tiêu dùng cu i cùng,

ph c v đ i s ng bình th ng c a ng i dân

CPI t = 100 x

Chi phí đ mua gi hàng hoá th i k t Chi phí đ mua gi hàng hoá k c s

Thu nh p c a doanh nghi p (Industrial production index – IPI)

Ch s s n xu t công nghi p đ i di n cho thu nh p c a doanh nghi p đ c s

d ng trong nghiên c u c a Mohamed Ariff và c ng s (2012) Ch s s n xu t công nghi p hàng tháng (g i t t là IPI) do T ng c c Th ng kê công b đ c tính toán trên kh i l ng s n xu t bao g m các ngành: khai khoáng, s n xu t và phân ph i

đi n, khí đ t, n c Ch s này đ c tính toán trên c s bi n đ ng v kh i l ng

s n xu t c a các s n ph m công nghi p ch y u v i quy n s là giá tr t ng thêm Nghiên c u c a Chen và c ng s (1986) ki m đ nh m i li n h đa nhân t t i M

v i 7 bi n kinh t v mô và tìm th y ch s s n xu t công nghi p có ý ngh a gi i thích giá c phi u Theo Goswami và Jung (1998) s d ng ph ng pháp VECM,

ki m đ nh nh h ng c a nh ng bi n kinh t v mô đ n th tr ng ch ng khoán Hàn

Qu c và k t qu ch ra r ng có m i t ng quan cùng chi u gi a ch s s n xu t công nghi p và giá c phi u t i Hàn Qu c Tuy nhiên, Flannery và Protopapadakis (2002) không tìm th y m i liên h gi a ch s s n xu t công nghi p và giá c phi u

T ng t nh v y, George Filli (2010) nghiên c u và k t lu n không có m i liên h

gi a ch s s n xu t công nghi p và giá c phi u t i th tr ng Hy L p cho chu i