Giải pháp phát triển sản phẩm tài chính vi mô tại quỹ trợ vốn cho người lao động nghèo tự tạo việc làm Luận văn thạc sĩ

iăt ng khách hàng c a tài chính vi mô ..... Kinh nghi m phát tri n tài chính vi mô trên th gi i .... Mô hình Grameen Bank.... Mô hình Self ậ help Group .... Mô hình Bank Rakyat Indonesia

L IăCAMă OAN

Tôiăxinăcamăđoanălu năv nă“Gi i pháp phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i

Qu tr v n cho n g i lao đ ng nghèo t t o vi c làm”ălƠăcôngătrìnhănghiênăc u

c a b n thân,ăđ căđúcăk t t quá trình h c t p, nghiên c u th c ti n trong th i gian qua S li u trong lu năv năđ c thu th p t các ngu năđángătinăc y và trung th c

TP H Chí Minh, ngày 28 thángă05ăn mă2014

Tác gi lu năv n

Hoàng KhoaAnh

M C L C

 Trang ph bìa

 L iăcamăđoan

 M c l c

 Danh m c b ng bi u

 Danh m c hình v , bi uăđ

 Danh m c t vi t t t

L I M U 1

Ch ngă1 T NG QUAN V PHÁT TRI N S N PH M TÀI CHÍNH VI MÔ T I T CH C TÀI CHÍNH VI MÔ 1.1 Tài chính vi mô 4

1.1.1 Khái ni m 4

1.1.2 căđi m c a tài chính vi mô 5

1.1.3 Vai trò c a tài chính vi mô 7

1.1.3.1 T oăcôngă năvi călƠmăchoăng iălaoăđ ng 7

1.1.3.2 T o l p ngu n tài chính năđ nhăđ c l p v i h tr Chính ph 8

1.1.3.3 Gi măđóiănghèo 8

1.1.4 iăt ng khách hàng c a tài chính vi mô 9

1.1.5 Nh ng nhà cung c p tài chính vi mô 11

1.2 S n ph m tài chính vi mô 11

1.2.1 Khái ni m 11

1.2.2 căđi m s n ph m tài chính vi mô 12

1.2.3 S n ph m tài chính vi mô 12

1.2.3.1 S n ph m tín d ng 12

1.2.3.2 S n ph m ti t ki m 14

1.2.3.3 Các s n ph m khác 15

1.3 Phát tri n s n ph m tài chính vi mô 15

1.3.1 Khái ni m 15

1.3.2 Các y u t nhăh ngăđ n phát tri n s n ph m tài chính vi mô 16

1.3.2.1 Các y u t thu c v t ch c tài chính vi mô 16

1.3.2.2 Các y u t thu c v môiătr ng 18

1.3.3 Cácăph ngăánăl a ch n khi phát tri n s n ph m tài chính vi mô 19

1.3.4 Cácătiêuăchíăđánhăgiáăs phát tri n s n ph m tài chính vi mô 21

1.4 Kinh nghi m phát tri n tài chính vi mô trên th gi i 21

1.4.1 Mô hình Grameen Bank 21

1.4.2 Mô hình Self ậ help Group 23

1.4.3 Mô hình Bank Rakyat Indonesia 23

1.4.4 Bài h c kinh nghi m phát tri n s n ph m tài chính vi mô cho Vi t Nam24 K t lu năch ngă1 25

Ch ngă2 TH C TR NG PHÁT TRI N S N PH M TÀI CHÍNH VI MÔ T I QU TR V N CHO N G Iă LAOă NG NGHÈO T T O VI C LÀM 2.1 Gi i thi u v Qu tr v n cho n g i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 26

2.1.1 Quá trình hình thành và phát tri n Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 26

2.1.1.1 Giaiăđo n t n mă1991 ậ 2007 26

2.1.1.2 Giaiăđo n sau n mă2007 28

2.1.2 C ăc u t ch c và m ngăl i ho tăđ ng c a Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 28

2.1.2.1 C ăc u t ch c 28

2.1.2.2 M ngăl i ho tăđ ng 29

2.1.3 K t qu ho tăđ ng tài chính 31

2.2 Th c tr ng phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho n g i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 32

2.2.1 Chính sách phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 32

2.2.2 Các s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 34

2.2.2.1 Phân lo iătheoăđ iăt ng thành viên 34

2.2.2.2 Phân lo i theo ch ng lo i s n ph m 35

2.2.3 K t qu phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 37

2.2.3.1 S l ng thành viên 37

2.2.3.2 S n ph m tín d ng 38

2.2.3.3 S n ph m ti t ki m 40

2.2.4 ánhăgiáătìnhătr ng phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 41

2.2.4.1 K t qu đ tăđ c 41

2.2.4.2 Nh ng h n ch và nguyên nhân 49

K t lu năch ngă2 53

Ch ngă3 GI I PHÁP PHÁT TRI N S N PH M TÀI CHÍNH VI MÔ T I

QU TR V NăCHOăNG IăLAOă NG NGHÈO T T O VI C LÀM 3.1 nhăh ng phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho

n g i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 55

3.2 Gi i pháp phát tri n tài chính vi mô t i Qu tr v n cho n g i lao đ ng nghèo t t o vi c làm 55

3.2.1 Ti p t căđ y m nhăgiaăt ngăngu n v năhuyăđ ng 56

3.2.2 Ti p t c nâng cao ch tăl ng và c i ti n các s n ph m hi n h u m t cách toàn di năđápă ng yêu c u chuy năđ i theo khung pháp lý m i 56

3.2.3 Phát tri n các s n ph m ti măn ng 58

3.2.4 Nâng cao ch tăl ng công tác ki m soát thành viên vay nhi u ngu n 59

3.2.5 Ti p t c nâng cao ch tăl ngăđào t o và phát tri n ngu n nhân l c 60

3.2.6 y m nh các ho tăđ ng truy n thông và qu ng bá hình nh 61

3.3 Ki n ngh góp ph năthúcăđ y s phát tri n s n ph m tài chính vi mô 62

3.3.1 Ki n ngh v i Chính ph 62

3.3.2 Ki n ngh v iăNgơnăhƠngăNhƠăN c 64

3.3.3 Ki n ngh v i T ng Liên oƠnăLaoă ng Vi t Nam 65

3.3.4 Ki n ngh v i Chính quy năđ aăph ng 65

K t lu năch ngă3 65

K T LU N 67 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C B NG BI U

B ng 1.1 Ma tr n th tr ng s n ph m c aăAnsoff’s 19

B ng 2.1 Quy mô ho tăđ ng Qu tr v n CEP t n mă2009ậ 2013 31

B ng 2.2 Th ng kê ho tăđ ng Qu tr v n CEP t n mă2009ăậ 2013 32

B ng 2.3 Th ng kê theoă đ iă t ng thành viên s d ng s n ph m

TCVM t i CEP t n mă2009ăậ 2013

38

B ng 2.4 Doanh s cho vay c a CEP t n mă2009ăậ 2013 38

B ng 2.5 D ăn cho vay c a CEP t n mă2009ăậ 2013 39

B ng 2.6 R i ro v năđ uăt ătrênă4ătu n t i CEP t n mă2009ăậ 2013 39

B ng 2.7 Th ng kê s d ă ti t ki m theo s n ph m t i CEP t n mă

DANH M C T VI T T T

CEP Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm

(Capital Air Funds For Employment Of The Poor)

C CS CôngăđoƠnăc ăs

CNV Công nhân viên

CQ P Chính quy năđ aăph ng

Tp HCM Thành Ph H Chí Minh

X GN Xóaăđóiăgi m nghèo

ADB Ngân Hàng Phát Tri n Châu Á

(Asian Development Bank) AusAID C ăquanăPhátăTri n Qu c T Australia

BRI Ngân hàng Rakyat Indonesia

(Bank Rakyat Indonesia) CGAP NhómăT ăV n H Tr Nh ngăNg i Nghèo Nh t

(Consultative Group to Assist the Poor)

(Grameen Bank) NGOs Các T Ch c Phi Chính Ph

(Non-governmental organization)

(Self-help group)

L I M U

 Tính c p thi t c aăđ tài

B c sang th k XXI,ăđóiănghèoăv n là v năđ có tính toàn c u M t b c tranh t ng th là th gi i v i g n n a s dân s ngăd i 2 USD/ngày và c 8 trong s

100 tr em không s ngăđ c quá 5 tu i.ă óiănghèoăđƣătr thành m t thách th c l n, đeăd a s s ng còn, năđ nh và phát tri n c a th gi i và nhân lo i; không nh ng

v y,ăđóiănghèoăđƣăvƠăđangălƠăm t trong nh ngănguyênănhơnăđeăd a tr c ti p t i s

t n vong và phát tri n c aăconăng i.ă ơyăkhôngăph i là v năđ c a m t qu c gia riêng r nào mà là v năđ c a toàn nhân lo i,ăđòiăh i toàn th gi i ph i chung tay

gi i quy t m t cách toàn di n và tri tăđ ăNg năch n tình tr ngăđóiănghèoăs không

ch giúp nâng cao cu c s ng t iăcácăn căđangăphátătri n mà còn mang l i s b o

đ măanăninhăchoăcácăn c giàu

H th ng Tài chính Vi tăNamăđangătrongăgiaiăđo n phát tri n Tuy nhiên, hi n nay v n còn m t t l r t l năng i Vi t Nam v năch aăti p c năđ c v i các d ch

v tài chính chính th c vì h lƠăng i nghèo M t v năđ đ t ra là làm sao tìm ra

nh ngăph ngăcáchăgiúpăđ tr c ti p v m tătƠiăchínhăđ nh ngăng iănghèoăc ngă

đ căh ng k t qu c a s phát tri năđó,ăđ c bi t là trong th i k Vi tăNamăđangă

h i nh p v i kinh t qu c t hi n nay Ngành Tài chính vi mô Vi tăNamăraăđ iăđƣăcung c p các d ch v tài chính cho nhi uăng i thu c di n này Tài chính vi mô là công c h u hi u trong chi năl căxoáăđói,ăgi m nghèo các qu căgiaăđangăphátătri n,ătrongăđóăcóăVi t Nam Vi c xây d ng m t ngành tài chính vi mô b n v ng s

t o kênh d n v n và mang các d ch v ngơnăhƠngăkhácănh ăti t ki m, chuy n ti n

t i nh ngăng i có thu nh p th p và các doanh nghi p vi mô - nh ngăđ iăt ng khó

ti p c n v i các d ch v ngân hàng truy n th ng

Th tr ng tài chính vi mô Vi t Nam còn r t l n khi các t ch c tài chính vi

mô hi n nay m i ch đápă ngăđ c kho ng 40% nhu c u c aăng i nghèo 60% còn

l i v năcònăđangăs ngăd i m cănghèoăvƠăch aăti p c năđ c nh ng d ch v c a tài chính vi mô

M c dù Vi tăNamăđƣăcóăkhungăphápălỦăc ăb n cho các t ch c tài chính vi mô, đóă lƠă Ngh đ nh 28/2005/Q -CP và Ngh đ nh 165/2007/N -CP c a Chính ph Tuy nhiên, nh ng Ngh đ nh này v n b c l nh ng h n ch nh tăđ nh Trongăkhiăđóăquá trình h i nh păđƣăt o ra nh ng thách th c l năđ i v i các t ch c tài chính vi

mô t s c nh tranh gay g t trong khu v c tài chính ngân hàng, vi c m r ng th

ph n c a các t ch c tài chính vi mô; thách th c t c ăch tƠiăchínhăviămôăđangăđ y

ng i nghèo ra xa, khó có nhu c u ti p c n v i các d ch v tài chính chính th c vì các nhu c uăđaăd ngăh nănh ngăth t căchoăvayăc ngăph c t păvƠăkhóăkh n h n.ăThách th c l n n aăđóălƠăs b t n kinh t v ămôăv i s thayăđ i chóng m t c a lãi

su t và t giá khi n các t ch cătƠiăchínhăviămôăkhôngăthayăđ i k p

Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm là t ch c tài chính vi

mô phi l i nhu n ho t đ ng vì l i ích c aăng i nghèo và nghèo nh t, nh m giúp h

đ tăđ c nh ng c i thi n v an sinh lâu dài thông qua cung c p các d ch v tài chính

và phi tài chính m t cách b n v ng, hi u qu và trung th c Là t ch c tài chính có tính minh b ch cao và ho t đ ng theo các tiêu chu n qu c t v tài chính vi mô,

Qu tr v n CEPăđƣăkhôngăng ngăđ i m i, hoàn thi n trong t ch c và ho tăđ ng

đ th c hi năđúngăv i m c tiêu và tôn ch ho tăđ ng c a CEP

V i mong mu n và hy v ng v s phát tri năh năn a các s n ph m tài chính vi

mô Vi t Nam nói chung và Qu tr v n CEP nói riêng, t oăđi u ki n cho nhi u

h nă n a nh ngă ng iă nghèoă đ c ti p c n v i các s n ph m nƠy.ă tƠi:ă “Gi i pháp phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho n g i lao đ ng nghèo t t o vi c làm”ăđƣăđ c tôi l a ch năđ nghiên c u cho lu năv năth căs

 M c tiêu nghiên c u

Khái quát nh ng lý lu n v phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i t ch c tài chính vi mô

Phân tích th c tr ng phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu tr v n cho

ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm

xu t các gi iăphápăthúcăđ y s phát tri n s n ph m tài chính vi mô t i Qu

tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm

Ph ngăphápănghiênăc uătrongăđ tƠiălƠăcácăph ngăphápănghiênăc uăđ nh tính

nh ăth ng kê, so sánh, phân tích… vƠăph ngăphápăthuăth p s li u th c p thông qua các ngu n cung c p thông tin t các Báo cáo ho tăđ ng và Báo cáo tài chính hƠngăn măc a Qu tr v n CEP, các t p chí chuyên ngành và internet

CH NGă1 T NG QUAN V PHÁT TRI N S N PH M TÀI CHÍNH VI

MÔ T I T CH C TÀI CHÍNH VI MÔ

1.1 Tài chính vi mô

1.1.1 Khái ni m

Tài chính vi mô xu t hi n khá s m,ăhìnhăthƠnhăs ăkhaiăt nh ngăn măgi a th

k 19.ăBanăđ u, tài chínhăviămôăđ c hi u là nh ng món vay nh dành cho doanh nghi păvƠăng i nông dân v i m c tiêu giúp h tham gia vào các ho tăđ ng s n

xu t, kh i t o các ho tăđ ng kinh doanh nh t đóăgiúpăh thoát nghèo

TƠiăchínhăviămôăđ c hi u theo nhi uăquanăđi m khác nhau:

Theo ADB, “ăTài chính vi mô là vi c cung c p m t ph m vi r ng các d ch v tài chính nh :ăti n g i, cho vay, d ch v thanh toán, chuy n ti n và b o hi m, cho

ng i nghèo và nh ng h giaăđình có thu nh p th p và các doanh nghi p nh c a

h ” Theo quan đi m này, nh ng cá nhân có thu nh p th p c ngăcó kh n ngăt đ aămình ra kh i s nghèoăđóiăn uănh ăh đ c ti p c n v i các d ch v tƠiăchínhăđó Theo CGAP, “Tài chính vi mô th ng đ că đ nhă ngh aă lƠă cácă d ch v tài chính cho nh ng khách hàng nghèo, có thu nh p th păđ c cung c p b i các nhà tài

tr khác nhau” Trong th c t , c m t nƠyăth ngăđ c dùng h n h p h năđ đ c p

đ n các kho n vay và các d ch v khác t các nhà tài tr t nh nămìnhălƠă“T ch c Tài chính vi mô” Nh ng t ch cănƠyăth ng có khuynhăh ng s d ngăcácăph ngăpháp m i đƣăcóătrênă30ăn măquaăđ cho nh ngăng iăkhôngă năl ngăvayăm t món

n r t nh mà ch c n r t ít ho c không c n th ch p Nh ngăphu ngăphápănƠyăbaoă

g m vi c cho t p th vay và ch u chung trách nhi m,ăđi u ki n c n có là tr ngăm c

ti t ki mătr c khi vay n , ti n vayă đ căt ngălênăd năvƠătrongăt ngălaiăcóăth

đ c vay ti n d dƠngăh năn u món n hi n t iăđ c tr đ yăđ vƠăđúngăh n Nói

m t cách r ng rãi h n,ătƠiăchínhăviămôăđ c păđ n m t phong trào m ra m t th

gi i trongăđóănh ng h giaăđìnhăcóăthuănh p th păđ c ti p c n v i các dich v tài chính có ch tăl ng cao và giá c ph iăch ng, đ c cung c p b i các nhà cung c p

bán l đ tài tr cho các ho tăđ ng sinh l i, xây d ng v n li ng, năđ nh tiêu th và phòng tránh r i ro Nh ng d ch v này bao g m: ti t ki m, tín d ng, b o hi m, ki u

h i, thanh toán và các d ch v khác

T i H i ngh Th ngăđ nh toàn c u v tín d ng vi mô Washington, Hoa K

di n ra vào tháng 2-1997, “Tài chính vi mô đ căđ nhăngh aălƠăcácăho tăđ ng có

m căđíchăcungăc p các kho n vay quy mô nh đ năđ iăt ngăng iănghèoăđ tri n khai s n xu t kinh doanh, t o ra l i nhu n, nâng cao ch tăl ngăđ i s ng” (Võ Kh c

Th ng và Tr năV năHoƠng,ă2013)

Nh ăv y, tài chính vi mô đ c hi u m t cách chung nh t là vi c cung c p các

d ch v tƠiăchínhănh ătínăd ng, ti t ki m, b o hi m , cho nh ng cá nhân và h gia đìnhăcóăthuănh p th p nh m giúp h phát tri n s n xu t, t o thu nh p và c i thi n

đi u ki n s ng

1.1.2 Cácăđ căđi m c a tài chính vi mô

Theo U ban Basel (2011) trích trong tài li u c a Hi p h i Ngân hàng Vi t Nam (2011) v các nguyên t că c ă b n nh m giám sát có hi u qu ho tă đ ng tài chính vi mô, TCVM cóăcácăđ căđi m sau:

v căđ a lý và cùng nhóm xã h i (h i ph n ,ănôngădơn,ăđ ngăh ng )

Vìăđ iăt ngăkháchăhƠngălƠăng i có thu nh p th p nên các kho n cho vay

th ng có giá tr r t nh , th i h n ng n và không có tài s năđ m b o Tuy nhiên, chu k tr n c a kho n vay l iăth ngăxuyênăh năv i m c lãi su t áp d ngăth ng caoăh năsoăv i các kho năvayăthôngăth ng Nh m m căđíchăbùăđ p chi phí ho t

đ ngăliênăquanăđ năph ngăth c cho vay vi mô t p trung nhi u nhân l c, các kho n vayăTCVMăth ng áp d ng m c lãi su tăcaoăh năsoăv iăchoăvayăth ngăm i

Hai là, r i ro trong quá trình th m đ nh

Cán b tín d ng ph i thu nh p r t nhi u thông tin v khách hàng thông qua

nh ng l năth măgiaăđìnhăho căđ aăđi m kinh doanh c a h ăNg iăđiăvayăth ng xuyên thi u các báo cáo tài chính chính th c, do v y cán b tín d ng ph iăgiúpăđ khách hàng chu n b tài li uăđ đánhăgiáăcácădòngăti năt ngălaiăvƠăgiáătr ròng c a các kho n ti n,ă quaăđóăxácăđ nh th i h n và kh iăl ng c a kho năvay.ăCácăđ c

đi m c aăng iăđiăvayăvƠăs s n sàng tr n c a h c năđ c cán b tín d ngăđánhăgiá trong su t quá trình vi ngăth măkháchăhƠngăvƠăxétăduy t kho n vay

M c dù trung tâm thông tin tín d ngăth ng không có s n các thông tin v các khách hàng có thu nh p th p ho c v t t c các t ch c TCVM hi n t i Tuy nhiên, khi có các thông tin này t iătrungătơm,ăcácăthôngătinăđ c xem là r t h u ích và

đ c s d ng làm tài li u ph c v quá trình xét duy t kho năvay.ă i v i cho vay vi

mô, x p h ng tín d ng, n uăđ c s d ng trong quá trình xét duy t kho năvay,ăđ c coi là y u t b sungă(đi u ki n c nă)ăh nălƠăy u t quy tăđ nhă(đi u ki năđ )

Ba là, đ c thù v tài s n đ m b o

Khách hàng c aăTCVMăth ng không có tài s năđ m b o - v tăđ c các ngân hƠngăth ngăm i s d ng làm tài s n th ch p cho các kho n vay.ăC ngăcóătr ng

h p khách hàng TCVM có tài s năđ m b o, tuy nhiên giá tr c a tài s năđóăr t th p

nh tivi,ăđ n i th t Trongătr ng h p này, tài s năđ m b o đ c s d ngănh ăm t

ph ngă phápă rƠngă bu că ng iă điă vayă ph i tr n h nă lƠă s d ng đ bùă đ p các kho n l

B n là, phê duy t và ki m soát tín d ng

Vi c cung c p s n ph m tín d ng trong TCVM là m tăquáătrìnhăcóăđ phân tán cao, nên phê duy t tín d ng ph i d a vào k n ngăvƠă“đ thâm nh p”ăc a các cán b tín d ng và các nhà qu nălỦăđ tìm ra các thông tin chính xác và k p th i

Th nh tho ngăng iăđiăvayăs vay lo i ti n khác v i lo i ti n mà mình s thu

v ăTrongătr ng h păđó,ăs thayăđ i t giá có th nhăh ngăđ n kh n ngătr n

c aăng iăđiăvay

1.1.3 Vai trò c a tài chính vi mô

TƠiăchínhăviămôăđ c coi là công c quan tr ng cho s phát tri n kinh t và n

đ nh xã h i c a m t qu c gia

1.1.3.1 T oăcôngă năvi călƠmăchoăng iălaoăđ ng

Nhi u doanh nghi pă đ c kh i s và ho tă đ ng b i s h tr t kho n tài chính vi mô có th t o ra s vi călƠmăt ngăđ ngăv i s vi călƠmăđ c t o ra b i cácă côngă tyă đaă qu c gia H u h t các kho n tín d ngă viă môă đ c cung c p cho

nh ngăng iănghèoăc ătrúă các vùng nông thôn, mi n núi Các doanh nghi p nh

t o ra nhi u s vi călƠmăđángăk choăng iădơnăđ aăph ng,ăđ c bi t là cácăđ a

ph ngăcóălƠngăngh truy n th ng Nh ngăng i trong c ngăđ ng s có thêm thu

nh p, h s tiêu s ti năđóătrongăc ngăđ ng c a mình, vì v y s khuy n khích các ngành khác đ aăph ngăphátătri n

Bên c nhăđó,ăng i nghèo cácăđôăth l năđangăgiaăt ng do s l ngăng i dân nh păc ăđôngăvƠădoăcu c kh ng ho ng tài chính th gi i kéo dài trong m t th i gianădƠiăđƣăđ y nhi uăng i vào c nh m t vi c làm Tài chính vi mô có th giúp h

ti p c năđ c ngu n v năvayăđ t t o vi c làm cho b năthơnăvƠăgiaăđìnhăh nh ăbuôn bán nh , gia công hàng t iănhƠ…

1.1.3.2 T o l p ngu n tài chính năđ nhăđ c l p v i h tr Chính ph

M t trong nh ng vai trò quan tr ng nh t c a TCVM là cung c p ngu n tài chính năđ nh cho m iăng i, giúp cho nhi uăng i nghèo có th ti p c năđ c các

s n ph m d ch v tài chính, góp ph n phát tri n kinh t đ aăph ng,ămangăl i l i nhu n tr c ti p cho n n kinh t

M i ngu n vay nh , m i ngu n v n ti t ki m s t o thêm nh ng kho n thu

nh p, ngu n v n cho các t ch c TCVM Các t ch cănƠyăkhiăđ tăđ c s b n v ng

v tài chính, h s ít ph thu c vào ngu n h tr t các nhà tài tr và không ph i

lu n qu n c aăđóiănghèo.ăM tăkhiăng iănghèoăđ c ti p c n v i tài chính, h có

th ki măđ c nhi uăh n, thu nh păt ngăs d n t i ti t ki măt ngăvƠăđ i s ng c a

ng iălaoăđ ngăđ c c i thi n V i kho n ti n ti t ki m l năh năvƠăkh n ngăti p

c n ngu n v năđ c duy trì, h có th m r ng s n xu t,ăt ngăthêmăthuănh p Quá trình này c di n ra ti p t căngh aălƠăđ i s ng c aăng iălaoăđ ngăđ c nâng lên theo m i chu k đ uăt ăvƠăti t ki m T đó,ăh có th t o d ngăđ c tài s n cho b n thơnăvƠăgiaăđình;ăcóăch d aăđ t mình ch ng l i các cú s c t bênăngoƠiănh ăd ch

b nh, thiên tai, h a ho n Càng nhi uăng iălaoăđ ng nghèo trong cùng m t c ng

đ ngăđ c ti p c n v i tài chính vi mô s làm cho c ngăđ ngăđóăngƠyăcƠng phát tri n Nhi u c ngăđ ng phát tri n s thúcăđ y kinh t , n n kinh t đ aăph ngăkh i

s căvƠăđ i s ngăc ngănh ătinhăth n c a t ngăng i dân có nh ngăthayăđ i rõ r t

T ng thu nh p qu c dân b tăđ uăt ngăvƠăkho ngăcáchăgiƠuănghèoăngƠyăcƠngăđ c thu h p

S khóăkh nătrongăti p c n ngu n v n là nguyên nhân l n nh t nhăh ngăđ n

vi c n n kinh t không th m r ng Tuy nhiên, tài chính vi mô đƣăcanăthi p vào

n n kinh t vƠăgiúpăchoăng iănghèo,ăng iălaoăđ ng có thu nh p th p và các doanh nghi p có quy mô nh d dàng ti p c n ngu n v năh n Tín d ng vi mô n uăđ t

đ c s b n v ng s là ngu n l c t t giúp khuy n khích s t ngătr ng kinh t t

m c r t c ăb n

Tài chính vi mô giúpăng i nghèo t oăđ c thói quen ti t ki m Các h gia đìnhăs d ngăTCVMăđ d ch chuy n t nh ngătíchăl yănh h ngăngƠyăđ t o l p k

ho chăchoăt ngălai, h bi t chú tr ngăđ nădinhăd ng c a t ng b aă năh năthayăvìă

ph iăloăđ n hàng ngày; h đ uăt ăchoănhƠăc a, s c kh e, h c hành c a con cái ;

d n d n h có th t ch đ ngăh năngu n v n c a mình thay vì ph i ph thu c hoàn toàn vào ngu n v n t các t ch c TCVM

1.1.4 iăt ng khách hàng c a tài chính vi mô

Khách hàng tiêu bi u c a TCVM là nh ngăng i nghèo và có thu nh p th p,

nh ngă ng i không th ti p c nă đ c ngu n v n t các t ch c tài chính chính

th c

Khách hàng c aăTCVMăth ng là ch các doanh nghi p nh , kinh doanh t i gia.ăCácăc ăs kinh doanh c a h r tăđaăd ng bao g m các c a ti m buôn bán l , bánărongătrênăđ ng ph , s n xu t th công và cung c p d ch v nh ng vùng nông thôn, các doanh nghi păviămôăth ng ho tăđ ng sinh l i nh l nhăv cănh ă

ch bi năvƠătraoăđ i th c ph m, m t s ít là các nông gia

Nh ng s li u có th ki m ch ngă đ c v tình tr ng nghèo khó c a khách hàng còn h n ch ,ănh ngăcóăkhuynhăh ng cho th y h u h tăkháchăhƠngăTCVMăđ u

n m g n (c trên l năd i)ăđ ng ranh gi i nghèo khó Theo CGAP, các h giaăđìnhătrong 10% nghèo nh t trong t ng dân s , k c nh ngăng i cùng kh ,ăđ u không

ph i là khách hàng c a tín d ng vi mô truy n th ng b i vì h thi u ngu n ti n m t

v ng ch că đ tr l i s n vay H u h t khách hàng n mă d iă đ ng ranh gi i nghèo l i n m trong s m t n a “khá gi ” h năc a s ng i nghèo Tuy nhiên, rõ ràng là m t vài t ch c TCVM có th ph c v khách hàng đ uăcaoăh năthu c n a

d i c a phân n a cu i i uănƠyăcóăngh aălƠăs ng iănghèoăđ c chia làm hai

ph n, n a ph n trên là t ng l pănghèoănh ngăcònăkháăh năl p nghèo n a ph n

d i.ă aăs các ngân hàng ch choăng i giàu vay ti n và có th cho n a ph n trên

c a gi i ng i nghèo vay Tuy nhiên, m t s ngân hàng cho n a trên c a ph n n a

d i vay (n a ph nă d i chia làm hai ph n ậ t c là m t ph nă t ă toƠnă b ng i nghèo)

Trongăh năth p niên qua, m t s t ch cătƠiăchínhăđƣăb tăđ uăđ aăraăhƠngălo t

s n ph măđ đápă ng nhu c u c a nhi uăđ iăt ng khách hàng khác nhau, k c

nh ngă ng iă h ngă l ngă h uă vƠă ng i làm vi că nă l ng.ă M c dù ti mă n ngă

l ngăkháchăhƠngăítăđ c bi tăđ n,ănh ngăs h không th s d ng hi u qu các

d ch v tài chính là r t l n

Khách hàng c a tài chính vi mô đaăs là ph n Theo CGAP, trong m t s

tr ng h p khách hàng ph n chi m m tătr m ph nătr măt ng s khách hàng c a

m t t ch c TCVM Kho n vay t TCVM cho phép h ki m soát t t tình hình kinh

t c aăgiaăđình,ăgiúpăng i ph n ý th căđ c l p v tài chính, t tin và t ngăc ng vai trò ra quy tăđ nh c a h trongăgiaăđình.“Tínăd ngăviămôăđƣăch ng t là m t l c

l ng gi i phóng quan tr ng trong nh ng xã h i trong đóăng i ph n đ c bi t

ph iăđ u tranh ch ng l i nh ngăđi u ki n xã h i và kinh t chèn ép S phát tri n kinh t và dân ch v chính tr không th đ tăđ c m tăcáchăđ yăđ n uănh ăm t

n a s ph n c a nhân lo i tham gia vào mà không có quy năbìnhăđ ng v i nam

gi i”

Trong ph n mô t v khách hàng c aăTCVM,ăCGAPăc ngăchoăth y có m t s khác bi t l nătùyătheoăvùngănh :ăt i các n c trong khu v c ôngăNamăÁ,ăkháchăhàng c a TCVM h u h t 100% là ph n , trongăkhiăđóăt i các n c Châu Âu và Trung Á thì ph n l i chi m 50% t ng s khách hàng

1.1.5 Nh ng nhà cung c p tài chính vi mô

T ch c tài chính vi mô là các t ch c có ho tăđ ng chính là cung c p các d ch

v tài chính vi mô bao g m các t ch c chính th c và bán chính th c

Theo ADB, có ba ngu n tài chính vi mô:

 Các t ch c chính th c ậ t c là các ngân hàng nông thôn và h p tác xã

 Các t ch c bán chính th c ậ t c là các t ch c phi chính ph

 Các ngu n chính th c - t călƠăng i cho vay ti n và các ch ti m Theoă ôngă Ronă Bevacqua,ă Giámă đ că ch ngă trìnhă PlaNetă Finance khu v c châu Á, m t tính ch t có th đ căcoiălƠă“đ c nh t vô nh ”ăc a các t ch c TCVM chính là ho tăđ ng c a h có nhi u th tháchăh năho tăđ ng c aăcácăNHTM.ă“Tr c

h t,ăđ iăt ngăđ c t ch c TCVM l a ch năđ cung c p d ch v tài chính là nh ng

ng i mà các NHTM không ph c v vì cho là quá r i ro ho c không có l i nhu n bao g măng iănghèo,ăng i khuy t t tăvƠăcácăđ iăt ng b lo i tr khác Thêm vào đó,ănhi m v c a t ch c TCVM không ch là cung c p các d ch v tài chính cho

ng i nghèo, mà còn góp ph năthayăđ i tích c c cu c s ng c a h ă ơyăc ngălƠă

đi uămƠăđaăs cácăNHTMăch aăquanătơmăđ n”

Không gi ng các NHTM, t ch căTCVMălƠă“doanhănghi p xã h i”.ăNgh aălƠă

h ph i v ng vàng v tài chính (m ng doanh nghi p),ănh ngăs v ng m nh v tài chính này ch là m t công c h tr đ h đ tă đ c m c tiêu cu i cùng là giúp kháchăhƠngăcóăđ c cu c s ng t tăđ păh nă(m ngă“xƣăh i”)

ti t ki m và b o hi m M t vài s n ph măc ngăk t h p hai trong s ba lo i s n ph m này, và m t s khác k t h p các d ch v tài chính và phi tài chính

1.2.2 căđi m s n ph m tài chính vi mô

Các s n ph m tài chính vi mô là các s n ph m tài chính c ăb n,ăđápă ng nhu

k t cùng b oăđ măthanhătoánăchoănhau.ăPh ngăth cănƠyăđ c xây d ng d a trên

gi thi t áp l c nhóm s nâng cao m c b oăđ m tr n , b i vì s ch m tr c a m t

cá nhân trong nhóm s làm nhăh ngăđ n kh n ngănh n tín d ng c a các thành viên khác trong nhóm Bên c nh đó, các thành viên trong nhóm s khuy n khích nhau cùng tham gia ti t ki m

Chiăphíăđ tri n khai s n ph m đ n khách hàng cao, các giao d chăth ngăđ c

th c hi n t iăđ aăph ng

1.2.3 S n ph m tài chính vi mô

1.2.3.1 S n ph m tín d ng

KhiăbƠnăđ n tài chính vi mô, trong tâm trí nhi uăng i s ngh ăngayăđ n tín

d ngăviămô.ăNh ngătínăd ng vi mô ch là m t trong nh ng s n ph m c a TCVM Tín d ng vi mô c n cung c p cho nh ngăng iănghèoăcóăc ăh i, ch không ph i cho

nh ngă ng i nghèo nh t trong s nh ngă ng i nghèo Nh ngă ng i nghèo nh t,

nh ngăng iăth ng không có m t kho n thu nh p năđ nh nào thì không ph i là khách hàng c a TCVM, vì h s b đ y sâu thêm vào c nh n n năvƠăđóiănghèoăb i

nh ng kho n vay mà h không th tr đ c V i nh ng cam k t hi n t i theo yêu

c u c aă đaă s các t ch c TCVM thì tín d ngă viă môă đòiă h iă ng i vay ph i có

nh ng kho n thu nh păth ng xuyên và năđ nh,ăđ m b oăđ c kh n ngăhoƠnătr

c a kho n vay

Trong nhi u t ch c, có nhi u s n ph măchoăvayănh ăcungăc p v năl uăđ ng cho các doanh nghi p nh , v n vay cho h giaăđìnhăt ngăthu nh p, nh ng kho n vay choăconăđiăh c hay các m căđíchătiêuădùngănh ămuaăs m v t d ngăgiaăđình,ăch măsóc s c kho

Lãi su t c a tín d ng vi mô th ngă caoă h nă v n vay c a các NHTM Tuy nhiên, v iăng i nghèo lãi su t không ph iălƠăđi u ki n quan tr ng nh t mà là cách

th c phân ph i nhanh chóng, thu n ti n; th t căđ năgi n m iălƠăđi u ki năhƠngăđ u Lãi su t caoăcƠngălƠmăt ngătráchănhi m và ý th c hoàn tr c aăng i vay, bu c h

ph i tính toán k ho chălƠmă n,ăcóătráchănhi măđ i v i hi u qu đ ng v n, cân đ i thu nh păvƠătiêuădùngăđ đ m b o hoàn tr kho năvayăđúngăth i h n M c dù v y, lãi su t c a tín d ng vi mô v n th păh nălƣiăchoăvayăc aăcácăt ăth ngăchoăvayăkhông chính th c

Vìăđ iăt ngăkháchăhƠngălƠăng i có thu nh p th p nên tín d ng vi mô cung

c păchoăng i vay nh ng kho n vay có giá tr nh , th i h n ng n và chu k tr n thu ng xuyên giúp cho h d dàng qu n lý và hoàn tr kho n vay Kho n vay có th

đ că t ngă lênă theoă s giaă t ngă quyă môă v n ho c theo s phát tri n c a doanh nghi p

aăs các kho n vay c aăTCVMăth ng không có tài s năđ m b oămƠăđ c thông qua s b o lãnh c a chính quy năđ aăph ngăn iăh đangăsinhăs ng, b o lãnh

gi a các thành viên trong nhóm v i nhau và b ng uy tín c aăchínhăng iăvayăđ c đánhăgiáăquaăcácăk vayătr c

1.2.3.2 S n ph m ti t ki m

Ti t ki m gi v trí quan tr ngăđ giúp nh ngăng i có thu nh p th p qu n lý

r i ro c a h Nh ng cú s c do nh ng s vi c không vui x yăraănh ă măđau,ăt vong ho c th i ti t x u có th gây ra nh ng nhăh ng tiêu c căđ n cu c s ng c a

h và giaăđình

H năaiăh t trong xã h i,ăng iănghèoălƠăđ iăt ng r t c năđ n ti t ki m

Theo VietNam Microfinance (2009):ă“TƠiăchínhăviămô,ăv i lòng tin sâu s c

r ngăng i nghèo có th ti t ki măđ c n uăcóăc ăch thích h p.ă nh ch ti t ki m trongăTCVMăđ c thi t k là nh m m căđíchăgiúpăng i nghèo t o d ng tài s n t

nh ng kho n nho nh đ có nh ng món ti n l n s d ngăchoăđ uăt ăm r ng ho c

ch ngăđ r iăro”

Theo Asia Insurance Review (2011): ti t ki m giúp nh ng h giaăđìnhăcóăthuă

nh p th p xây d ng k ho ch cho s phát tri n c aăgiaăđìnhăvƠăh c t p c a con cái,

đ uăt ăvƠoăcácăc ăh i kinh doanh và đápă ngăđ c nhu c u c a h khi ph iăđ i phó

v i nh ng v nă đ c pă báchă trongă giaă đìnhă do thi u ti n m t Tuy nhiên, nh ng

ng iănghèoăth ng s d ng ti n ti t ki m c aă mìnhănh ă m tăb căđ măđ gi i quy t nh ng khóăkh năng năc n h trong vi căđ uăt ăchoăt ngălai.ă

Thôngăth ng các t ch c TCVM có hai s n ph m ti t ki m là ti t ki m b t

bu c và ti t ki m t nguy n Trongăđó, s n ph m ti t ki m b t bu căth ngăđ c áp

d ng cho t t c các thành viên tham gia vay v n

C ăch g i ti n ti t ki m là không h n ch m căvƠăđ c l ng ghép chung v i

đ t vay, s ti n g i ti t ki m s đ c g i chung v i s ti năng i vay ph i tr theo chu k hoàn tr c aăđ t vay

Lãi ti n g i đ c tr h pălỦăđ khuy năkhíchăng i g i tham gia ti t ki m

Ti n g i ti t ki măc ngăđ c coi là m t tài s năđ m b o c aăng i vay, đ ng th i là kho n gi m tr r i ro kh n ngăm t v n cho các t ch c TCVM

1.2.3.3 Các s n ph m khác

Có th th y r ngăng i laoăđ ng nghèo c n nhi u các s n ph m tài chính khác nhau, các s n ph m này ph i thu n ti n, linh ho tăđáp ng đ c t ng nhu c u c th

c a ng i lao đ ng ch không ph i ch là v n

V m t gi măcácănguyăc ăápăl c kinh t , ti t ki m có hi u qu caoăh năb o

hi m, nh ngăcácăhìnhăth c b o hi m b o v m t cách phù h păh nătr c nh ng s

ki năkhôngămongăđ i, nh ng m t mát l n x yăraăkhôngăth ng xuyên b ng cách chiaăđ u chi phí b o v cho m t nhóm khách hàng cùng chia s r i ro, làm gi m nh

s thâm h t thu nh p, gi v ngăđ c v n sinh l i Các lo i hình b o hi m nh ăb o

hi m nhân th , b o hi m tài s n, b o hi m y t … Các t ch căTCVMăđƣăk t h p

s n ph m ti t ki m và b o hi mălƠmăt ngăc ăh iăđ nh ng khách hàng có thu nh p

th p có th ti p c năđ c v i b o hi m vi mô (T ch călaoăđ ng Qu c t , 2013)

i v i cá nhân, t ch căTCVMăđánhăgiáăr i ro g n li n v i m i khách hàng tham gia b o hi măvƠăđi u ch nh chính sách phù h p v i nhu c u c a h Còn b o hi m nhóm cho phép có m c phí b o hi m th păh năb ng cách b o hi m cho nhi uăng i trong cùng m t h păđ ng

Ngoài ra, s n ph m tài chính vi mô còn có d ch v cho thuê thi t b , d ch v chuy n ti n…ăvìăđ i v i nh ng h giaăđìnhăr tănghèo,ăđôiăkhiăvi c h tr đ h thuê thi t b l i t tăh nălƠăvayăn đ mua m t thi t b c n thi t hay h c ngăcóăchoănhuă

Phát tri n s n ph m TCVM là vi c hoàn thi n, s aăđ i các s n ph m hi n h u

và thi t k các s n ph m m i h ng t i nhu c u khách hàng cho th tr ng hi n t i

c a t ch căđóăho c cho nh ng nhóm khách hàng m i,ăquaăđóăgiúpăchoăt ch c

TCVM ngày càng thích ng v i s c nh tranh c a th tr ngă trongă l nhă v c tài chính vi mô

1.3.2 Các y u t nhăh ngăđ n phát tri n s n ph m tài chính vi mô

1.3.2.1 Các y u t thu c v t ch c tài chính vi mô

Có r t nhi u y u t thu c v t ch cătƠiăchínhăviămôătácăđ ngăđ n vi c phát tri n s n ph m TCVM Theo tác gi cóăn măy u t chính sau:

M t là, chi n l c phát tri n c a t ch c tài chính vi mô

Chi năl c phát tri n c a t ch c TCVM là y u t tácăđ ng tr c ti păđ n kh

n ngăphátătri n s n ph m TCVM D a trên các m cătiêuăvƠăđ nh h ng c th theo

t ngăgiaiăđo n c a t ch căđ xây d ng chi năl c phát tri n s n ph m phù h p, có

th c i ti n nh ng s n ph m hi n h u hay phát tri n thêm s n ph m m i

Hai là, ti m l c tài chính c a t ch c tài chính vi mô

Ti m l c tài chính quy tăđ nh đ năquyămôăvƠătínhăđaăd ng trong vi c cung c p các s n ph mă TCVMă đ c bi t là các s n ph m tín d ng, ti t ki m Các t ch c TCVM ph i có ti m l c tài chính v ng ch c m i có kh n ngăphátătri n các s n

ph m m i, m r ng vi c cung c p các s n ph măTCVMăđ n nhi uăđ iăt ng khách hƠngăh n

Ti m l cătƠiăchínhăđ c th hi n thông qua các y u t nh ăm căđ an toàn v n bao g m quy mô v n ch s h u, h s an toàn v n, kh n ngăhuyăđ ng v n, m c sinh l i hay kh n ngăthanhătoán

Ba là, s đa d ng các danh m c s n ph m và ph ng th c cung ng các s n

ph m đ n khách hàng

Danh m c các s n ph măđaăd ng s t o thu n l i trong vi c phát tri n c a các

t ch c TCVM D a trên danh m c các s n ph m hi n có, nhu c u c a khách hàng

và các s n ph m TCVM c aă cácă đ i th c nh tranhă trênă đ aă bƠnă đ các t ch c TCVM hoàn thi n các s n ph m hi n có và phát tri n các s n ph m m i

Vi căđaăd ngăph ngăth c cung ng s n ph m ph thu c nhi u vào các y u t công ngh vì nó có nhă h ngă đ n vi c qu n lý và cung ng các s n ph mă đ n khách hàng T ch c TCVM ng d ng và c p nh t công ngh thông tin t t vào ho t

đ ng c a t ch c s có th phát tri n thêm nhi u các s n ph m m i và ti p c năđ c đaăd ngăcácăđ iăt ngăkháchăhƠngăh n

s h uăNhƠăn c thì m c tiêu phát tri n xã h iăth ngăđ că uătiênăcaoănh t và các

t ch c này là công c đ NhƠăn c th c hi n các chính sách phát tri n c a mình

N u các t ch c này thu c các t ch c chính tr - xã h i,ăđ iăt ng khách hàng mà

m i t ch căh ngăđ n s có s khácănhau,ă uătiênăchoăcácăđ iăt ng khách hàng

tr ng tâm c a t ch căđó.ăCònăn u là các t ch căt ănhơn,ăt ch căđóăs ho tăđ ng theo m c tiêu do ch s h uăđ ra vì l i nhu năhayăvìăđ iăt ng khách hàng mà t

ch căh ngăđ n

Bên c nhăđó,ătínhăch t s h u còn quy tăđ nhăđ năc ăc u t ch c c a t ch c TCVM.ăC ăc u t ch c nhăh ngăđ n s phân b ngu n nhân l căcóăđápă ngăđ c nhu c u phát tri n c a t ch c, nhăh ngăđ n ch tăl ng, hi u qu và quy mô phát tri n s n ph m

N m là, ch t l ng ngu n nhân l c

Ch tăl ng ngu n nhân l căđóngăvaiătròăquanătr ng trong s phát tri n ho t

đ ng c a các t ch c TCVM Vi c phát tri n s n ph măTCVMăđòiăh i ph i có m t

đ iăng ănhơnăl căcóătrìnhăđ chuyên môn và k n ngălƠmăvi c hi u qu t vi c thi t

k , tri n khai s n ph măchoăđ n vi căđánhăgiáăch tăl ng, hi u qu vƠătácăđ ng c a

s n ph măđóăđ năđ iăt ng khách hàng H u h t các t ch căTCVMăđ u g p khó

kh năv ngu n nhân l c do s c nh tranh gay g t c a các NHTM và các TCTD khác

Bên c nhătrìnhăđ chuyên môn và k n ngălƠmăvi c,ăng iălƠmătrongăl nhăv c TCVMăđòiăh i ph i có s tân tâm trong công vi căvìăđ iăt ng khách hàng mà h đangăph c v có s khác bi t r t nhi u so v i các ngành ngh khác

1.3.2.2 Các y u t thu c v môiătr ng

M t là, môi tr ng chính sách, lu t pháp

h u h tăcácăn căđangăphátătri n,ăng i nghèo còn chi m m t s l ng r t

l n trong dân s , h d ngănh ăr tăítăđ c các ngân hàng quan tâm ph c v , TCVM

đ căxemănh ălƠăm tăl nhăv c ngoài l - m t ho tăđ ng phát tri n không ph i là m t dòng ch y l n c a h th ng tài chính qu c gia Phát tri n s n ph măTCVMăđ t hi u

qu và có ch tăl ngăđòiăh i ngành TCVM ph i hoà nh p vào h th ng ngành tài chínhănóiăchungăđ có môiătr ng c nh tranh lành m nh t đó khuy n khích đ c

s tham gia c aăcácănhƠăđ u t ăvƠoăl nhăv c này, t o thêm nhi u ngu n v năđ m

b o cho vi c phát tri n s n ph m TCVM

Tài chính vi mô đòiăh i ph i có m tăc ăs pháp lý rõ ràng do đó ho tăđ ng TCVM ph iăđ c chính th c hóa, các t ch c TCVM ph i đ c c p phép thành l p

và ho tăđ ng m t cách chuyên nghi p, chuy năđ i ngành TCVM thành m t ngành

v ng m nhătheoăđ nhăh ng th tr ng,ăđ m b o s ti p c n s n ph m TCVM cho

t t c khách hàng; cung c p nhi u s n ph m TCVM có ch tăl ng cho các h gia đìnhănghèoăvƠăthuănh p th p

Hai là, môi tr ng kinh t

S phát tri n c a n n kinh t nói chung có nhăh ngăđ n s phát tri n s n

ph m TCVM N n kinh t phát tri n nhu c u v TCVM s giaăt ngăvì nhu c u v n

đ m r ng s n xu t giaăt ng, nhu c u v ti t ki m, b o hi m c aăng iălaoăđ ng caoăh n thúcăđ y các t ch c TCVM phát tri n các s n ph măđ đápă ng nhu c uăđaă

d ng c aăng i dân

Cácăđi u ki n kinh t v ămôănh ăl măphátăvƠăt ngătr ng kinh t có th nh

h ng t i vi c thi t k s n ph m tài chính hay th iăđi m tung ra s n ph m m i

1.3.2.3 Các ph ngăánăl a ch n khi phát tri n s n ph m tài chính vi mô

ch căTCVM.ăB căđ u tiên nh m

đ y m nh vi c gi chân khách hàng là xem xét xem s li u có th

đi u ch nh l i s n ph m chính cho thích h p v i nhóm khách hàng

hi n t i hay không?

uă tiênă trungă bình.ă Sau khi

c g ng c i ti n s n ph m hi n

t i nh m đápă ng nhu c u c a khách hàng hi n có, m t s t

ch c TCVM có th xem xét

vi c phát tri n s n ph m m i cho khách hàng hi n t i c a mình, b ng cách (1) thay th

d ch v hi n t i cho khách hàng b ng d ch v m i ho c (2) b sung thêm

b că đ u tiên là ph iă đi u ch nh

s n ph m hi n t i đ đápă ng nhu

c u c a th tr ng m i

uă tiênă sauă cùng.ă Hình th c

phát tri n s n ph m r i ro nh t vƠăkhóăkh nănh t là t o ra s n

ph m m i cho th tr ng m i

b i vì t ch c ph iă b c vào

m tă l nhă v c hoàn toàn xa l

L nhăv c này có th n m ngoài

kh n ngăchínhăc a h

(Ngu n: Vi n tài chính vi mô và phát tri n c ngăđ ng, 2012)

Theo b ng 1.1,ă uătiênăhƠngăđ u trong phát tri n s n ph m là c i ti n s n ph m

hi n t iăđ ph c v các khách hàng hi n t i c a t ch c.ă uătiênăth hai ph thu c vào hoàn c nh c a t ch c Ho c là t ch c mu năđ aăs n ph m hi n t i ra các th

tr ng m i, ho c là mu n phát tri n s n ph m m i cho th tr ng hi n t i.ă uătiênăsauăcùng,ăc ngălƠăl a ch n r i ro nh t, là s k t h p c hai y u t m i ậ s n ph m

(Ngu n: Vi n tài chính vi mô và phát tri n c ng đ ng, 2012)

Hình 1.1: Tìm ki m ph n giao nhau l n nh t trong phát tri n s n ph m tài chính vi mô

1.3.2.4 Cácătiêuăchíăđánhăgiáăs phát tri n s n ph m tài chính vi mô

Cácătiêuăchíăđánhăgiáăs phát tri n s n ph m tài chính vi mô bao g m:

Tiêu chí v đ nhăl ng là các tiêu chí nh măđ tăđ c tính b n v ng v m t

ho tăđ ng nh ăs l ng phát tri n thành viên s d ng s n ph m TCVM; s l ng

s n ph m m i phát tri n quaăcácăgiaiăđo n, y u t này ph thu c vào chi năl c phát tri n s n ph m c a các t ch c TCVM; t căđ t ngătr ng c a các s n ph m TCVM hi n h u c a t ch cănh :ădoanh s cho vay, d n cho vay, s d ăc a các

s n ph m ti t ki m vƠăđ ng th iăđ tăđ c s b n v ng v m t tài chính cho t

ch c TCVM th hi n qua ch tăl ng v năđ uăt ăđ căđoăl ng thông qua ch s PARă(d ăn các kho n vay có n quá h n/t ngăd ăn cho vay), t l đ yăđ v n (t

l v n ch s h u/t ng tài s n)

Tiêu chí v đ nh tính là hi u qu xã h i c a t ch c TCVM

Hi u qu xã h iăđ căđ nhăngh aălƠăs chuy n hóa hi u qu s m nh c a m t

t ch c TCVM vào th c ti n, l y nhu c u và l i ích c aăthƠnhăviênăc ng nh ăk t

qu xã h i c a ho tăđ ng là tr ng tâm ph c v đ iăt ngănghèoăđ đ nhăh ng cho các quy tăđ nh chi năl c c a t ch c

1.4 Kinh nghi m phát tri n tài chính vi mô trên th gi i

Trên th gi i, TCVM phát tri n r t m nh m v i nhi uămôăhìnhăđaăd ng và thànhăcông,ătrongăđóăcóănh ng mô hình ho tăđ ngăd i d ng các công ty c ph n, các nhóm t qu năhayămôăhìnhădoăNhƠăn c qu nălỦă(ăLêăV năLuy n và Nguy n

c H i, 2013)

Các mô hình TCVM thành công trên th gi i tiêu bi u là mô hình Grameen Bank (Bangladesh), nhóm t qu n Self-help Group ( nă ) và mô hình Bank Rakyat Indonesia(Indonesia)

1.4.1 Mô hình Grameen Bank

Grameen Bank là ví d đi n hình nh t v t ch c TCVM phát tri n thành công

nh t th gi i, là ngu năt ăt ng và khuôn m u cho nhi u t ch cătrongăl nhăv c tín

d ngăviămôăvƠăđƣălanăr ng kh p th gi i GBăđ c sáng l p b iăGiáoăs ăMuhammadăYunus,ăđây là t ch c phát tri n theo mô hình truy n th ngăđƣăđ c F.W Raiffeisen

đ aăraăt th k 19 Thông qua nhi u n năhóaăvƠăv năminh,ăYunusăvƠăGBăđƣăch ng minhăđ c r ng ngay c nh ngăng i nghèo nh t trong s nh ngăng iănghèoăc ngă

có th làm vi căđ mang l i ti n b cho riêng mình

Grameen Bank là m t t ch c ho tă đ ng theo mô hình ngân hàng c ph n trongăđóă90% c ph n c a ngân hàng thu c s h u b i nh ngăng i nghèo vay v n

t ngân hàng và 10% còn l i thu c s h u NhƠăn c

iăt ng ph c v c a GB là nh ngăng i có thu nh p th p,ăđ c bi t là ph

n nông thôn không có tài s n.Ngân hàng chuyên cung c p các kho n vay t o thu

nh p, s a ch a nhà và h c t p cho các h giaăđìnhănghèo.ăM t trong nh ng nguyên

t căhƠngăđ u c a GB lƠănơngăcaoălòngătinăchoăconăng i Grameen Bank đƣămangălòngătinăđ n v iăng i nghèo, ph n ,ăng i mù ch , nh ngăng iăđƣăchoăr ng h không bi t làm th nƠoăđ đ uăt ăkinhădoanhăvƠăt o thu nh p Nétăđ c bi t nh t là không d a trên b t k kho n th ch p ho c h păđ ng mang tính pháp lý nào, tín

d ng Grameen d aă vƠoă “lòngă tin”ă ch không ph i là th t c pháp lý; t t c các kho n vay s đ c tr làm nhi u l n, hàng tu n ho c m i tu n m t l n;ăđ đ c vay, thành viên ph i tham gia vào nhóm c a nh ngăng iăvay;ăcácămónăvayăđ c nh n theo trình t n i ti pănhau,ăng i vay s nh n các món vay m i sau khi hoàn tr các mónăvayătr căđóăvƠăc ngăcóăth nh n cùng lúc nhi u món vay Tín d ng Grameen còn cung c p d ch v đ n t n c aăchoăng i nghèo d a trên nguyên t c là không nênăđ choăkháchăhƠngăđ n v i ngân hàng mà ngân hàng ph i đ n v i h Bên c nh đó,ăch ngătrình còn cung c p c ti t ki m b t bu c, ti t ki m t nguy n và các

d ch v t ăv n, b o hi m, tích l yăvƠăđ uăt

xã h i c a khách hàng Theo s li u c aăGB,ăđ n tháng 10/2011, GB có 8,349 tri u

ng iăvayătrongăđóă97%ălƠăph n ; v i 2,565 chi nhánh, ph r ng trên 97% các làng Bangladesh

1.4.2 Mô hình Self-help Group

Self-help Group là nhóm t qu n t 10ăđ n 20ăthƠnhăviên,ătrongăđóăđaăph n là

ph n Cách th c t ch c và ho tăđ ng c a SHG khá gi ng v i mô hình GB v t , nhóm tín d ng Ngoài ra, môăhìnhăSHGăc ngăcóăs khác bi t ch nhóm còn t tìm

ki m thêm ngu n v n t các NHTM, các t ch c qu c t , tài tr tài chính t Chính

ph và các t ch căNGOsăđ có thêm ngu n tài chính, kh n ngăqu n lý

Bên c nh vi c cung c p các d ch v tài chính, SHG còn cung c p các d ch v

ch măsócăs c kh e,ăcácăc ăh i vi c làm, t o thu nh p Nh s ph i h p v i các NGOs mà nhóm ti t ki măđ c chi phí giao d ch và chi phí qu n lỦ,ăđ ng th i giúp

ng i nghèo ti p c n d dƠngăh năcácăd ch v tài chính Th i gian g năđơy,ăSHGăkhông ch do các t ch c NGOs qu n lý, mà Chính ph nă c ngăđƣăthamăgiaăvào vi c cung c p TCVM thôngăquaăcácăTCTDăđ i di n cho Chính Ph

1.4.3 Mô hình Bank Rakyat Indonesia

Bank Rakyat Indonesia là ngân hàng thu c s h u c aă NhƠă n c Trên th

gi i có r t nhi u t ch c, ngân hàng ph c v ng iănghèoăthƠnhăcôngănh ngăđ u thu căt ănhơnăho căcácăNGOs,ădoăđóăs xu t hi n c aămôăhìnhăBRIătrongăl nhăv c TCVMăđƣăthuăhútăs quan tâm c a các qu căgiaăđangămu n phát tri n các mô hình tài chính ph c v choăng i nghèo

iăt ng ph c v c a BRI là nh ng khách hàng có thu nh p th p, trung bình

c a xã h i và ch y u cung c p d ch v cho khách hàng khu v c nông thôn Ho t

đ ng c aăBRIăđ c tách ra thành các b ph n riêng bi tănh ăb ph n khách hàng

l n, b ph n khách hàng v a và nh , b ph n khách hàng nghèo,ăcácăđ iăt ng có thu nh p th p…ăTùyătheoăđ iăt ng khách hàng mà BRI áp d ng các m c lãi su t khácănhauăc năc vào m căđ r i ro, chi phí ho tăđ ng và không có s bao c p c a NhƠăn c BRI r t chú tr ng trong vi căhuyăđ ng ti t ki m trong dân chúng nh

m ngăl i r ng kh p, chính sách lãi su t và các hình th căhuyăđ ng ti t ki m h p

d nănênăBRIăđƣăthuăhútăđ c ngu n v n l năđ ph c v nhu c u vay v n c aăng i nghèoăvƠăcácăđ iăt ng khác trong xã h i

Indonesia, mô hình cung c p tín d ng và ti t ki m cho khu v c nông thôn

r t phát tri n do nh năđ c s h tr r t tích c c v m t chính sách và tài chính t Chính ph doăđóăBRIăr tăyênătơmăhuyăđ ng v năđ đ uăt ,ătìnhăhìnhătƠiăchínhăc a ngơnăhƠngăluônăluônăđ c năđ nh, b oăđ m kh n ngăthanhătoánăvƠăphát tri n b n

Tài chính vi mô bao g m nhi u s n ph m tài chính, ch tín d ng vi mô thôi thì không h tr đ c nh ngăng iălaoăđ ng nghèo nh t Các d ch v h tr nh ăt ă

v n, b o hi m,ătíchăl yăvƠăđ uăt ăvà các ch ngătrìnhăxƣăh i nh ăđƠoăt o v các k

n ng đ c i thi n cu c s ngănh ăch măsócăs c kh e, tìm ki m vi călƠm…ălà r t c n thi t.ăNg iălaoăđ ng nghèo mong mu n các l a ch năđaăd ng, các s n ph m cung

c p cho h c n ph i linh ho t v iăc ăch và th t căđ năgi n ng th i vi c thi t k các s n ph m TCVMăđ năgi năc ngăs làm gi m chi phí hành chính cho t ch c

i v i s n ph m tín d ng vi mô nên cung c p nh ng món vay nh v i nh ng kho n thanh toán ng n h n phù h p v i nhu c u v n và thu nh p c aă ng i lao

đ ng, lãi su t c nh tranh, có th chuy n sang kho n vay tín d ng dài h n l năh năkhi thích h p Xây d ngăc ăch thúcăđ y vi c hoàn tr đúngăh n b ng vi c t o ra

nh ngăch ngătrìnhăkhuy năkhíchăng i vay hoàn tr đúngăh n

Ti t ki m là m t công c quan tr ngăđ i v i m iăng i,ăđ c bi tălƠăng i lao

đ ng nghèo.ăDoăđó,ăs n ph m này c n có các chính sách khuy năkhíchăđ ng i lao

đ ng tham gia

T ch c TCVM nên tri n khai s n ph mă đ n các nhóm khách hàng có s

t ngăđ ng v truy n th ng, kinh nghi m và nhu c u

Khi phát tri n s n ph m TCVM c n th c hi n các nghiên c u th tr ngăđ đánhăgiáăvƠăphơnălo i khách hàng, t đóăđ aăraăcácăs n ph m và chính sách phù h p

v i khách hàng m c tiêu c a t ch c Hi u khách hàng và nh ngăkhóăkh năc a h , luôn làm hài lòng khách hàng

K T LU NăCH NGă1

Tài chính vi mô là vi c cung c p các d ch v tƠiăchínhănh ătínăd ng, ti t ki m,

b o hi m , cho nh ng cá nhân và h giaăđìnhăcóăthuănh p th p nh m giúp h phát tri n s n xu t, t o thu nh p và c i thi năđi u ki n s ng TCVMăraăđ iăđƣăgiúpănhi u

ng iălaoăđ ng nghèo ti p c năđ c các d ch v tài chính chính th c, là công c quan tr ng cho s phát tri n kinh t và năđ nh xã h i c a m t qu c gia

S n ph m tài chính vi mô là d ch v tƠiăchínhămƠăkháchăhƠngămuaăvìănóăđápăngăđ c nhu c u c th nƠoăđó.ăNh ng lo i s n ph măth ng g p nh t là tín d ng,

ti t ki m và b o hi m M t vài s n ph măc ngăk t h p hai trong s ba lo i s n ph m này, và m t s khác k t h p các d ch v tài chính và phi tài chính

Phát tri n s n ph m TCVM là vi c hoàn thi n, s aăđ i các s n ph m hi n h u

và thi t k các s n ph m m i h ng t i nhu c u khách hàng cho th tr ng hi n t i

c a t ch căđóăho c cho nh ng nhóm khách hàng m i,ăquaăđóăgiúpăchoăt ch c TCVM ngày càng thích ng v i s c nh tranh c a th tr ngă trongă l nhă v c tài chính vi mô Các y u t nhăh ngăđ n s phát tri n s n ph m TCVM bao g m các

y u t thu c v các t ch c TCVM và các y u t môiătr ng

Các mô hình TCVM thành công trên th gi i tiêu bi u là mô hình GB (Bangladesh), nhóm t qu n SHG ( nă ) và mô hình BRI (Indonesia)

CH NGă2 TH C TR NG PHÁT TRI N S N PH M TÀI CHÍNH VI

MÔ T I QU TR V Nă CHOă NG Iă LAOă NG NGHÈO T T O

VI C LÀM

2.1 Gi i thi u v Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm

2.1.1 Quá trình hình thành và phát tri n Qu tr v n cho ng i lao đ ng nghèo t t o vi c làm

VƠoăđ u th p niênă90,ăLiênă oƠnăLaoă ng Thành ph H ChíăMinhăđƣăb t

đ u g n k t các ho tăđ ngăcôngăđoƠnăcùngăv i các ho tăđ ng xã h i nh m th c hi n các m c tiêu gi mănghèoăvƠăđ c tri n khai r ng rãi trên toàn thành ph Ho tăđ ng uătiênălúcăb y gi c aăL L ăTp HCM là t o vi c làm cho cán b nhân viên và

ng iălaoăđ ng nghèo giúp h t ngăthuănh p và nâng cao ch tăl ng cu c s ng Tuy nhiên, m t trong nh ng tr ng i khi th c hi n ho tă đ ng là thi u ngu n v n tín

d ng s năcóăđ ng iălaoăđ ng nghèo có th b tăđ u công vi c kinh doanh nh Liênă oƠnăLaoă ng Thành ph H ChíăMinhăđƣăti n hành th c hi n nhi u

cu c kh oăsátăđ tìm ki m nh ngăch ngătrìnhăh tr và h c t p t nh ng qu c gia đangăcóănh ng mô hình t o vi c làm và c i thi n an sinh xã h iăchoăng i nghèo có

hi u qu K t qu L L ăTp.ăHCMăđƣănh n th y mô hình Ngân hàng Grameen c a Bangladesk,ăngơnăhƠngăđƣăđ tăđ c thành công quan tr ng trong vi c gi m nghèo

nh ng khu v c nông thôn c a Bangladesk thông qua vi c cung c p các d ch v ti t

ki m, tín d ng linh ho t

Trong quá trình hình thành và phát tri n t khi m i thành l păchoăđ n nay, có

th chia ti n trình phát tri n TCVM t i Q yătr v n CEPătheoă2ăgiaiăđo n:

2.1.1.1 Giaiăđo n t n mă1991 ậ 2007:

Thángă7/1991,ăc năc vào th c t tình hình kinh t - xã h i lúc b y gi , Qu

tr v n CEP lên k ho ch xây d ng m t s ch ngă trìnhă thíă đi m t i các

qu n/huy năđôăth và nông thôn c a Tp HCM bao g m qu n 1 và Gò V p, huy n

C Chi và C n Gi theo mô hình c aăNgơnăhƠngăGrameen.ăB căđ uăch ngătrìnhă

đƣăthuăđ c nh ng k t qu kh quan, nhi uălaoăđ ngănghèoăđƣăti p c năđ c ngu n

v n nh t t o vi c làm, c i thi n cu c s ng và thoát kh i tình tr ng nghèo túng Ngày 02/11/1991, y Ban Nhân Dân Tp HCM ra quy tăđ nh cho phép Liên oàn Lao ng Thành ph H Chí Minh chính th c thành l pă“Qu tr v n cho

ng iălaoăđ ng nghèo t t o vi c làm”.ăS m nh c a CEP là ho tăđ ng vì l i ích

c aăng i nghèo và nghèo nh t, nh m giúp h đ tăđ c nh ng c i thi n v an sinh lâu dài thông qua cung c p các d ch v tài chính và phi tài chính m t cách b n

v ng, hi u qu và trung th c

M c tiêu c a CEP là cung c p các s n ph m d ch v TCVM choăng i nghèo

và nghèo nh t nh m giúp h b tăđ u công vi călƠmă n,ăs n xu t nh ; gi m nghèo thông qua các ho tăđ ng t o thu nh p c aăng i nghèo giúp h c i thi n an sinh gia đình;ăgi m t l th t nghi pătrongăng iănghèo;ăthamăgiaăgiúpăng i nghèo xây d ng

c ngăđ ng, chia s trách nhi m, và ý th c c ngăđ ng trong vi c b o v môiătr ng

xã h i lành m nh; m r ng cung c p các d ch v tài chính vi mô cho s l ng nghèo và duy trì s b n v ng tài chính c a t ch c

N mă1992ăvƠăcácăn măsauăđó,ăCEPăđƣăd n d n m r ng các d ch v tài chính

vi mô theo mô hình Grameen và c i ti n cho phù h p v i th c ti n t i các chi nhánh

đ ph c v choăng iălaoăđ ng nghèo

Gi aăn mă2001,ăChính ph Vi t Nam và Chính ph AustraliaăđƣăkỦăk t biên

b n th a thu nă“ăM r ng ho tăđ ng tài chính vi mô c a Qu CEP”,ăđánhăd u m t

b c ngo t quan tr ng trong quá trình phát tri n c a CEP, t oăđi u ki n thu n l i cho vi căt ngăc ngăn ngăl c t ch c, cho phép CEP m r ng ph m vi ho tăđ ng

c a d án trên toàn 24 qu n, huy n c a Tp HCM và các t nh lân c n

T n mă2001ăậ 2006, Qu tr v n CEPăđ c Chính ph choăphépăthíăđi m theoăc ăch đ c bi t

N mă 2007,ă CEPă đƣă thƠnhă l p chi nhánh ngo i t nhă đ u tiên t i t nh Bình

D ng

2.1.1.2 Giaiăđo n sau n mă2007

Qu tr v n CEP tr thành t ch c TCVM chính th c, ho tăđ ng theo Ngh

đ nh 28/2005/N -CP c a Th t ng Chính ph , ch u s giám sát tr c ti p c a NHNN Vi t Nam

N mă2009,ăCEPăđƣăthƠnhăl p thêm các chi nhánh t i 5 t nh ngoài Tp HCM và

ti p t c t p trung m r ngăh năn a ph m vi cung c p các d ch v tài chính cho nhân dơnălaoăđ ng t i khu v c nông thôn và các khu v căch aăphátătri n các t nhă ôngăNam B vƠă ng B ng Sông C u Long

Trong quá trình phát tri n, Qu tr v n CEP luôn duy trì các ho tăđ ng c a t

ch c ngày càng v ng m nh đ tr thành t ch c chuyên nghi p,ăđóngăgópăvƠoăcôngă

cu căxóaăđóiăgi m nghèo Tp HCM và nh ng khu v c khác c a Vi t Nam thông qua các d án nhân r ng mô hình

M c tiêu tr ng tâm ho tă đ ng c a Qu CEP trong nh ngă n mă ti p theo là nâng cao ch tă l ng s n ph m, d ch v cho đ iă t ng nghèo nh t và d b t n

th ngă(cácăch h giaăđìnhălƠăn vƠălaoăđ ng nh păc )ăngày m t t tăh nănh m nâng cao hi u qu xã h i c a t ch c

2.1.2 C ăc u t ch c và m ngăl i ho tăđ ng c a Qu tr v n cho ng i lao

đ ng nghèo t t o vi c làm

2.1.2.1 C ăc u t ch c

C ăc u t ch c c a Qu tr v n CEP bao g m H iă ng Qu n Tr có 7 thành viênăđ i di n t các t ch căc ăquanăđoƠnăth , xã h i,ăkinhădoanh.ăGiámăđ căđi u hành CEP và Ch t chăL L ăTp HCM là thành viên H iă ng Qu n Tr Ch t ch

H iă ng Qu n Tr CEPălƠăthƠnhăviênăđ ngănhi m cao nh t c aăBanăTh ng v

L L ăTp HCM.ăCácăthƠnhăviênăH QTădoăL L ăTp.ăHCMăđ c v i m c tiêu duy trì s hi n di n c aăcácăc ăquanăđoƠnăth ho t đ ng vì l i ích c ngăđ ng C p

d iăH QTălƠăBanăgiámăđ c, g măGiámăđ căvƠăPhóăGiámăđ c ch u trách nhi m v

m i ho tăđ ng c aăCEP,ăđi u hành 6 phòng ban t iăv năphòngăchính.ăCácăphòngăbanăgiám sát và h tr m ngăl i chi nhánh

(Ngu n: Qu tr v n CEP)

Hìnhă2.1:ăS ăđ t ch c Qu tr v n CEP

2.1.2.2 M ngăl i ho tăđ ng

N m 2013, Qu tr v n CEP tri n khai ho tăđ ng TCVM t i 17 chi nhánh

Tp HCM và 13 chi nhánh các tnhăBìnhăD ng,ă ng Nai và các t nhă ng B ng Sông C uăLongălƠ:ă ng Tháp, Long An, Ti n Giang và B n Tre 11 chi nhánh trong t ng 17 chi nhánh Tp HCM có tr s t i qu n n i thành Tp HCM và 6 chi nhánh t i các qu n/huy n ngo i thành

và Phi

TD

Tài chính

và k

ho ch

Nhân

l c và Hành chánh

Qu n lý tín

d ng

Công ngh thông tin

M ngăl i chi nhánh