Đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng TMCP thuộc sở hữu nhà nước giai đoạn 2008-2013 thao mô hình Camel và phương pháp bao dữ liệu Dea

ánh giá theo mô hình CAMEL ..... Còn ECB European Central Bank... Còn khi crste.



PH M PHAN B CH Y N

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh, Tháng 05/2014



PH M PHAN B CH Y N

Chuyên ngành: Tài chính ậ Ngân hàng

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n này là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các

gi i pháp ki n ngh do cá nhân tôi rút ra t quá trình nghiên c u lý lu n và th c ti n

TP.HCM, Ngày tháng 05 n m 2014

Tác gi lu n v n

Ph m Phan B ch Y n

M C L C

TRANG PH BÌA

M C L C

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C B NG BI U

Trang

PH N M U 1

1 Lý do ch n đ tài: 1

2 i t ng và ph m vi nghiên c u: 2

3 M c tiêu và câu h i nghiên c u 2

4 Ph ng pháp nghiên c u: 3

5 Tính m i c a đ tài 3

6 H n ch c a đ tài 4

7 K t c u lu n v n 4

CH NG 1: T NG QUAN V HI U QU HO T NG KINH DOANH C A NGỂN HÀNG TH NG M I THEO MÔ HỊNH CAMEL VÀ PH NG PHÁP BAO D LI U DEA 5

1.1 Khái quát v hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 5

1.2 Các y u t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 6

1.2.1 Nhóm y u t khách quan 6

1.2.2 Nhóm y u t ch quan 8

1.3 ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i c

ph n thu c s h u nhà n c 11

1.3.1 ánh giá theo mô hình CAMEL 11

1.3.1.1 Tóm l c v mô hình CAMEL 11

1.3.1.2 o l ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL 15

1.3.1.3 u đi m và nh c đi m c a mô hình CAMEL 20

1.3.2 ánh giá theo ph ng pháp bao d li u DEA 21

1.3.2.1 S l c v ph ng pháp bao d li u DEA 21

1.3.2.2 o l ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh 22

1.3.2.3 u đi m và nh c đi m c a mô hình DEA 24

1.4 T ng h p các nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh ngân hàng d a vào mô hình CAMEL và ph ng pháp bao d li u DEA 24

1.4.1 Các nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh ngân hàng d a vào mô hình CAMEL 24

1.4.1.1 Nghiên c u n c ngoài 24

1.4.1.2 Nghiên c u trong n c 26

1.4.2 Các nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh ngân hàng d a vào ph ng pháp bao d li u DEA 26

1.4.2.1 Nghiên c u n c ngoài 26

1.4.2.2 Nghiên c u trong n c 28

K t lu n ch ng 1 29

CH NG 2: ÁNH GIÁ HI U QU HO T NG KINH DOANH C A CÁC

MÔ HỊNH CAMEL VÀ PH NG PHÁP BAO D LI U DEA 30

2.1 S c n thi t ph i đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh đ i v i các ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c 30

2.2 Khuôn kh đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i theo qui đ nh c a Ngân hàng Nhà n c 30

2.3 Gi i thi u t ng quan th c tr ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c t i Vi t Nam 32

2.3.1 C ph n hóa 32

2.3.2 Quy mô ho t đ ng 33

2.3.2.1 Quy mô ho t đ ng c a Vietinbank 34

2.3.2.2 Quy mô ho t đ ng c a BIDV 34

2.3.2.3 Quy mô ho t đ ng c a Vietcombank 35

2.3.3 i m i công ngh 36

2.3.3.1 i m i công ngh t i Vietinbank 36

2.3.3.2 i m i công ngh t i BIDV 37

2.3.3.3 i m i công ngh t i Vietcombank 38

2.3.4 Quan h h p tác qu c t 39

2.3.4.1 Quan h h p tác qu c t t i Vietinbank 39

2.3.4.2 Quan h h p tác qu c t t i BIDV 39

2.3.4.3 Quan h h p tác qu c t t i Vietcombank 40

2.3.5 Ngu n nhân l c 40

2.3.5.1 Ngu n nhân l c t i Vietinbank 40

2.3.5.2 Ngu n nhân l c t i BIDV 41

2.3.5.3 Ngu n nhân l c t i Vietcombank 41

2.4 Th c tr ng ho t đ ng kinh doanh c a các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c giai đo n 2008-2013 43

2.4.1 Ho t đ ng huy đ ng v n 43

2.4.2 Ho t đ ng tín d ng 44

2.4.3 Ho t đ ng d ch v 44

2.5 ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL 45

2.5.1 Kh n ng an toàn v n 46

2.5.2 Ch t l ng tài s n 47

2.5.3 N ng l c qu n tr 50

2.5.4 Kh n ng sinh l i 52

2.5.5 Kh n ng thanh kho n 54

2.5.6 X p h ng các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL 56

2.6 ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c theo ph ng pháp bao d li u DEA 56

2.6.1 Mô t d li u 56

2.6.2 K t qu nghiên c u 57

2.6.2.1 Hi u qu toàn b , hi u qu k thu t thu n và hi u qu quy mô c a các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c giai đo n 2008-2013 57

2.6.2.2 ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các Ngân hàng th ng

m i c ph n thu c s h u nhà n c theo ch s Malmquist 60

2.7 ánh giá chung v hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c giai đo n 2008-2013 62

2.7.1 Nh ng thành qu đã đ t đ c 62

2.7.2 Nh ng h n ch và nguyên nhân 64

K t lu n ch ng 2 66

CH NG 3: GI I PHÁP VÀ KI N NGH NỂNG CAO HI U QU HO T NG KINH DOANH C A NGỂN HÀNG TH NG M I C PH N THU C S H U NHÀ N C 67

3.1 nh h ng phát tri n ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c đ n n m 2020 và t m nhìn đ n n m 2030 67

3.2 M t s gi i pháp nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c 68

3.2.1 Nhóm gi i pháp rút ra t k t qu mô hình CAMEL và ph ng pháp bao d li u DEA 68

3.2.1.1 Gi i pháp nh m gia t ng kh n ng an toàn v n 68

3.2.1.2 Gi i pháp nh m nâng cao ch t l ng tài s n có 70

3.2.1.3 Gi i pháp nh m gia t ng nâng cao n ng l c qu n tr 72

3.2.1.4 Gi i pháp nh m gia t ng kh n ng sinh l i 73

3.2.1.5 Gi i pháp nh m gia t ng kh n ng thanh kho n 74

3.2.1.6 Không ng ng đ u t cho phát tri n công ngh ngân hàng 76

3.2.1.7 Không ng ng m r ng đ t n d ng l i th v quy mô 77

3.2.2 Nhóm gi i pháp khác 78

3.2.2.1 y m nh xây d ng th ng hi u 78

3.2.2.2 C n t ng c ng h n n a h p tác qu c t 81

3.2.2.3 y m nh tái c c u, s p x p và đ i m i ngân hàng 81

K t lu n ch ng 3 85

K T LU N 86

DANH M C VI T T T

CAMEL H th ng đánh giá tình tr ng v ng m nh c a t ch c tài chính

NHNN

NHTM

Ngân hàng Nhà n c Ngân hàng th ng m i NHTMNN Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c

TMCP

TCTD

Th ng m i c ph n

T ch c tín d ng

Vietcombank Ngân hàng TMCP Ngo i Th ng Vi t Nam

Vietinbank Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam

B NG VI T T T K T QU CH Y PH N M M DEA effch Thay đ i hi u qu k thu t Technical efficiency change techch Thay đ i ti n b công ngh Technological change

pech Thay đ i hi u qu thu n Pure technical efficiency change

tfpch Thay đ i n ng su t nhân t t ng h p Total factor productivity

drs Hi u qu gi m theo quy mô Decreasing returns to scale cons Hi u qu t ng theo quy mô Constant returns to scale

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1: Quy mô c a các NHTMNN giai đo n 2008-2013 35

B ng 2.2: C c u huy đ ng v n c a các NHTMNN giai đo n 2008-2013 43

B ng 2.3: Tình hình tín d ng c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 44

B ng 2.4: C c u thu nh p c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 45

B ng 2.5: Kh n ng an toàn v n c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 46

B ng 2.6: X p h ng các NHTMNN theo Kh n ng an toàn v n 47

B ng 2.7: Ch t l ng tài s n có c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 48

B ng 2.8 X p h ng các NHTMNN theo Ch t l ng tài s n có 50

B ng 2.9: N ng l c qu n tr c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 50

B ng 2.10: X p h ng các NHTMNN theo N ng l c qu n tr 52

B ng 2.11: Kh n ng sinh l i c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 52

B ng 2.12 X p h ng các NHTMNN theo Kh n ng sinh l i 54

B ng 2.13: Kh n ng thanh kho n c a NHTMNN giai đo n 2008-2013 54

B ng 2.14 X p h ng các NHTMNN theo Kh n ng thanh kho n 56

B ng 2.15 X p h ng các NHTMNN theo CAMEL 56

B ng 2.16: Hi u qu toàn b , hi u qu k thu t và hi u qu quy mô c a các NHTMNN Vi t Nam giai đo n 2008-2013 58

B ng 2.17: Hi u qu toàn b , hi u qu k thu t và hi u qu quy mô c a các NHTMNN Vi t Nam giai đo n 2001-2005 69

B ng 2.18: Ch s Malmquist hàng n m c a các NHTMNN giai đo n 2008-2013 60 B ng 2.19: Ch s Malmquist m i NHTMNN giai đo n 2001-2005 và giai đo n 2008-2013 61

PH N M U

1 Lý do ch n đ tài:

N m 2013 qua đi, v n còn đó nh ng h l y c a cu c kh ng ho ng tài chính toàn n m 2008 và n công Châu Ểu n m 2009 Sáu n m đã trôi qua (2008-2013),

n n kinh t Vi t Nam v n trong tình tr ng y u t: GDP (t ng s n ph m n i đ a) t ng

tr ng th p, hàng ch c nghìn doanh nghi p đóng c a, b t đ ng s n đóng b ng kéo dài, th tr ng ch ng khoán sa sút nghiêm tr ng, n x u gây nh c nh i trong toàn

h th ng ngân hàng v.v Nh ng h l y t khó kh n chung c a n n kinh t khi n nhi u ngân hàng th ng m i ph i đ i m t v i hàng lo t thách th c mà n i b t là tình tr ng n x u gia t ng và suy gi m hi u qu ho t đ ng kinh doanh

Trong b i c nh đó, các ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà

n c (NHTMNN) v i l i th có qui mô l n, h th ng m ng l i r ng kh p đã và đang là l c l ng ch l c trong vi c tài tr v n cho các d án l n, các ch ng trình phát tri n kinh t - xã h i tr ng đi m c a đ t n c i u đó nói lên r ng hi u

qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTMNN không ch quan tr ng đ i v i c đông, h

Th ng Vi t Nam, Ngân hàng TMCP u t và Phát tri n Vi t Nam, Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n nông thôn Vi t Nam, Ngân hàng TMCP Phát tri n Nhà

ng B ng Sông C u Long Nhóm ngân hàng này chi m trên 50% th ph n tín

d ng c a n n kinh t Trong đó, 3 NHTMNN chi ph i g m VietinBank,

Vietcombank và BIDV chi m t i 27,6 t ng tài s n, 28,9 t ng huy đ ng và 1 3

t ng cho vay c a c h th ng, đóng vai trò tr c t c a ngành ngân hàng Vì v y

đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh NHTMNN là r t c n thi t đ có nh ng gi i pháp kh c ph c nh ng t n t i và phát huy nh ng m t tích c c nh m nâng cao n ng

l c tài chính, đóng vai trò đ u ngành c a h th ng NHTM

V y b ng ph ng pháp nào đ đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các NHTMNN m t cách toàn di n? Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng

th ng m i có th đánh giá b ng ph ng pháp đ nh tính và ph ng pháp đ nh

l ng nh mô hình CAMEL, ph ng pháp bao d li u DEA, v.v Mô hình CAMEL

là ph ng pháp giúp các chuyên gia có th đánh giá m t cách toàn di n tình hình tài chính, s c kh e tài chính, hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM đ t đó tìm

ra bi n pháp đ i phó v i nh ng r i ro ti m n, đ a ra các c ch giám sát và phòng

ng a r i ro trong ho t đ ng ngân hàng Còn ph ng pháp bao d li u DEA c ng

đ c các nhà nghiên c u ng d ng r ng rãi đ phân tích, đánh giá hi u qu ho t

đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i

Xu t phát t nh ng lý do trên, tác gi nghiên c u đ tài: “ ánh giá hi u

qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i c ph n thu c s

h u nhà n c giai đo n 2008-2013 theo mô hình CAMEL và ph ng pháp bao

d li u DEA”

2 i t ng và ph m vi nghiên c u:

 i t ng nghiên c u: Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà

n c C th là các ngân hàng: Ngân hàng TMCP Công Th ng Vi t Nam, Ngân hàng TMCP u T và Phát Tri n Vi t Nam và Ngân hàng TMCP Ngo i Th ng Vi t Nam

 Ph m vi nghiên c u: Các báo cáo tài chính đã ki m toán c a các ngân hàng th ng m i c ph n nhà n c Vi t Nam, giai đo n 2008-2013

3 M c tiêu và câu h i nghiên c u

 M c tiêu nghiên c u:

Lu n v n này nh m gi i quy t các m c tiêu nghiên c u sau:

Th nh t: ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng th ng

m i c ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL

Th hai: ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng th ng

m i c ph n thu c s h u nhà n c theo ph ng pháp bao d li u DEA

Th ba: Tìm ra các gi i pháp đ nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh

c a các Ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c

 Câu h i nghiên c u:

Xu t phát t m c tiêu nghiên c u, tác gi s làm rõ ba v n đ :

1) Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng th ng m i c ph n thu c

s h u nhà n c theo h th ng CAMEL nh th nào?

2) Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a Ngân hàng th ng m i c ph n thu c

s h u nhà n c theo ph ng pháp bao d li u DEA ra sao?

3) C n nh ng gi i pháp nào đ nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a

Ngân hàng th ng m i c ph n nhà n c trong th i gian t i?

4 Ph ng pháp nghiên c u:

Lu n v n này đ c hoàn thành thông qua nhi u b c v i các ph ng pháp nghiên c u khác nhau đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL, tác gi s

d ng ph ng pháp th ng kê mô t Còn ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng đ c

áp d ng trong ph ng pháp bao d li u DEA Ngoài ra, ph ng pháp t ng h p và phân tích c ng đ c s d ng xuyên su t lu n v n này

5 Tính m i c a đ tài

H th ng đánh giá CAMEL dù ra đ i cách đây g n 40 n m nh ng đ n nay

vi c áp d ng mô hình CAMEL v n còn phù h p đ đánh giá đ c s y u kém và

kh n ng s p đ c a h th ng ngân hàng K t h p v i ph ng pháp bao d li u DEA s cho tác gi đánh giá đ y đ h n v hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a

NHTMNN Lu n v n k t h p hai mô hình nghiên c u này là đi u mà tác gi ch a tìm th y trong các lu n v n khác m c dù tác gi đã tham kh o khá nhi u lu n v n

6 H n ch c a đ tài

M c dù tác gi đã r t c g ng nh ng lu n v n này v n còn m t s h n ch sau:

V m u nghiên c u: đ n ngày 31/12/2013, h th ng ngân hàng th ng m i

Vi t Nam có 5 ngân hàng th ng m i nhà n c Ngo i tr Ngân hàng nông nghi p

và phát tri n nông thôn (Agribank), b n ngân hàng còn l i đã c ph n hóa nh ng tác

gi không thu th p đ c s li u n m 2012 và 2013 c a Ngân hàng Phát tri n nhà

đ ng b ng sông C u Long (MHB) Vì th m u nghiên c u c a lu n v n ch còn 3 NHTMNN: Vietinbank, BIDV và Vietcombank

H n ch trong ng d ng mô hình CAMEL: mô hình này có 6 tiêu chí đ đánh giá, tuy nhiên trong lu n v n này, tác gi ch đánh giá hi u qu ho t đ ng c a các NHTMNN thông qua 5 tiêu chí đ u tiên: kh n ng an toàn v n, ch t l ng tài

s n có, n ng l c qu n tr , kh n ng sinh l i và kh n ng thanh kho n

7 K t c u lu n v n

Ngoài ph n m đ u ra, lu n v n có k t c u 3 ch ng nh sau:

Ch ng 1: T ng quan v hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng

th ng m i, mô hình CAMEL và ph ng pháp bao d li u DEA

Ch ng 2: ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng

th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL và ph ng pháp bao d li u DEA

Ch ng 3: M t s gi i pháp và ki n ngh nh m nâng cao hi u qu ho t

đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i c ph n thu c s h u nhà n c

CH NG 1: T NG QUAN V HI U QU HO T NG KINH DOANH

C A NGÂN HÀNG TH NG M I THEO MÔ HÌNH CAMEL VÀ

h i m i t ch c kinh t ph i có chi n l c kinh doanh thích h p Kinh doanh v n

đ c xem là m t ngh thu t, đòi h i s tính toán nhanh nh y, bi t nhìn nh n v n đ

t m chi n l c Theo đó, hi u qu ho t đ ng luôn g n li n v i ho t đ ng kinh doanh c a t ch c Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i th

hi n trên các ph ng di n sau:

- Hi u qu kinh t : ph n ánh trình đ s d ng các ngu n l c (nhân l c, tài

li u, v t l c, ti n v n) đ đ t đ c m c tiêu đ ra

- Hi u qu đ u t : ph n ánh trình đ s d ng các ngu n l c hi n t i đ ti n hành các ho t đ ng kinh doanh nh m đem l i cho nhà đ u t các k t qu nh t đ nh trong t ng lai l n h n ngu n l c đã b ra

- Hi u qu xã h i: ph n ánh trình đ s d ng các ngu n l c nh m đ t đ c các m c tiêu xã h i nh t đ nh, đó là gi i quy t công n vi c làm trong ph m vi toàn

xã h i ho c t ng khu v c kinh t , gi m s ng i th t nghi p, nâng cao trình đ cho

ng i lao đ ng, c i thi n đ i s ng v n hoá, tinh th n c ng nh đ m b o m c s ng

t i thi u cho ng i lao đ ng

Theo Ngô ình Giao (1997) “Hi u qu kinh t c a m t hi n t ng (ho c quá trình) kinh t là m t ph m trù kinh t ph n ánh trình đ s d ng các ngu n l c (nhân l c, tài l c, v t l c, ti n v n) đ đ t đ c m c tiêu xác đ nh” Nó bi u hi n

m i quan h t ng quan gi a k t qu thu đ c và toàn b chi phí b ra đ có k t

qu đó, ph n ánh đ c ch t l ng c a ho t đ ng kinh t đó, đ chênh l ch gi a hai

đ i l ng này càng l n thì hi u qu càng cao Còn ECB (European Central Bank)

(9/2010) l i cho r ng: “hi u qu ho t đ ng là kh n ng t o ra l i nhu n b n v ng” Trong khi đó, Adel Bino & Shorouq Tomar (2007) khi xét v m i quan h gi a

qu n tr doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng ngân hàng, hai ông đ nh ngh a đ n

gi n: hi u qu ho t đ ng là k t qu cu i cùng c a ho t đ ng đó

Nh v y, hi u qu ho t đ ng kinh doanh ph n ánh trình đ s d ng các ngu n l c đ đ t đ c m c tiêu, th hi n m i t ng quan gi a đ u ra và đ u vào b

ra đ có đ c hi u qu đ t ra c ng nh kh n ng gi m thi u chi phí đ t ng kh

n ng c nh tranh v i các đ nh ch tài chính khác Trong lu n v n này s ti p c n hi u

qu ho t đ ng kinh doanh trên ba ph ng di n:

Th nh t: hi u qu ho t đ ng kinh doanh đ c xem xét trong m i quan h

 Môi tr ng kinh t , chính tr , xã h i trong và ngoài n c:

Ngành ngân hàng là m t ngành huy t m ch c a n n kinh t , do đó môi

tr ng kinh t , chính tr xã h i nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng toàn ngành nói chung và NHTM nói riêng Khi môi tr ng kinh t , chính tr và xã h i n đ nh, quá trình s n xu t c a n n kinh t đ c di n ra bình th ng, các doanh nghi p trong n n kinh t đ m b o kh n ng m n đ c v n và hoàn tr v n, nh v y ho t đ ng c a ngân hàng c ng s n đ nh

Khi n n kinh t t ng tr ng cao và n đ nh, các khu v c khác trong n n kinh

t đ u có nhu c u m r ng ho t đ ng, do đó c u v v n vay t ng làm cho khu v c ngân hàng d dàng m r ng ho t đ ng tín d ng, n x u trong ngân hàng c ng gi m

vì n ng l c tài chính c a các doanh nghi p trong đi u ki n kinh t t t nh v y s

đ c nâng cao Nh v y, trong hoàn c nh này, vai trò làm c u n i gi a khu v c ti t

ki m và đ u t c a ngân hàng đ c phát huy t i đa Trái l i, nhu c u v n vay gi m, nguy c n quá h n t ng, n x u cao khi môi tr ng kinh t , chính tr và xã h i tr nên b t n, khi đó hi u qu ho t đ ng ngân hàng gi m m nh

Toàn c u hoá và h i nh p kinh t qu c t đã và đang tr thành m t xu th t t

y u c a quan h kinh t qu c t hi n đ i Toàn c u hoá t o ra m i quan h g n bó,

s tu thu c l n nhau và nh ng tác đ ng qua l i h t s c nhanh nh y gi a các n n kinh t Thông qua quá trình t do hoá và thu n l i hoá th ng m i d ch v đ u t , toàn c u hóa t o cho các qu c gia nói chung và h th ng ngân hàng các n c nói riêng nhi u c h i m i nh tranh th đ c các ngu n v n, công ngh và kinh nghi m qu n lý t các n n kinh t phát tri n Bên c nh đó, ngành ngân hàng c ng

ph i đ i m t v i nhi u thách th c t quá trình h i nh p, nh ph i c nh tranh v i

nh ng t p đoàn tài chính l n m nh, đ y ti m l c v v n, công ngh , qu n lỦầ

Do đó, h i nh p qu c t là m t xu th t t y u, song ti n trình t do hoá tài chính ngân hàng m i qu c giai ph i đ c ti n hành v i nh ng b c đi phù h p

v i trình đ phát tri n c a n n kinh t đ t n c đó, ph i ti n hành phát huy n i l c

và nâng cao n ng l c qu n lý, ph i th c hi n nhi u quá trình t c i cách hoàn thi n

đ đ m b o hi u qu ho t đ ng và nâng cao s c c nh tranh so v i các qu c gia khác

 Môi tr ng pháp lý:

Môi tr ng pháp lỦ là c s ti n đ cho các ngành kinh t phát tri n nhanh

và b n v ng Môi tr ng pháp lý bao g m tính đ ng b và đ y đ c a h th ng lu t, các v n b n d i lu t, vi c ch p hành lu t và trình đ dân trí Trong đó, h th ng

lu t đóng vai trò quan tr ng trong vi c đi u hành n n kinh t th tr ng N u h

th ng lu t pháp đ c xây d ng không phù h p v i các yêu c u phát tri n c a n n kinh t thì s là m t rào c n l n cho quá trình phát tri n kinh t

Xét v ngành ngân hàng nói riêng: đ i v i các n c có n n kinh t th tr ng phát tri n, h có m t h th ng lu t khá đ y đ và đ c s a đ i b sung nhi u l n trong quá trình phát tri n c a mình, môi tr ng pháp lý c a h đang ngày càng hoàn thi n h n, h th ng ngân hàng theo đó đáp ng ngày càng hi u qu vai trò trung gian tài chính c a mình

Ng c l i, môi tr ng pháp lý s gây r i ro, tr ng i cho các ho t đ ng c a ngân hàng khi môi tr ng pháp lỦ đó ch a hoàn thi n ho c cách th c thi hành còn

ch a đ m b o tính th i gian, tính nghiêm minh – đ c bi t là các qu c gia đang phát tri n

1.2.2 Nhóm y u t ch quan

 N ng l c tài chính:

Tr c tiên, y u t tài chính quan tr ng nh t c a ngân hàng th ng m i là v n

Ti m l c v v n ch s h u nh h ng đ n quy mô kinh doanh c a ngân hàng nh :

kh n ng huy đ ng và cho vay v n, kh n ng đ u t tài chính và trang b công ngh Ngoài ra, v n ch s h u dùng đ bù đ p các kho n thi t h i t r i ro trong quá trình ho t đ ng nh n khó đòi, l trong ho t đ ng nghi p v ch ng khoán Do đó,

mà c n ph i xem các tài s n có chuy n thành ti n ngay đ c hay không, đ tránh

r i vào tr ng h p có đ kh n ng tr n nh ng l i thi u thanh kho n đ trang tr i các kho n n t c th i, c ng coi nh ngân hàng thi u kh n ng thanh toán và có nguy c d n đ n phá s n

Các ngân hàng ph i gi r i ro trong gi i h n nh t đ nh, đ m b o thanh kho n theo m c đ c n thi t trong k t c u tài s n có và m c đ sinh lãi ch p nh n đ có

th đ ng v ng và c nh tranh đ c trong môi tr ng kinh doanh, quá chú tr ng đ n

y u t này ho c y u t khác thì s nh h ng tiêu c c đ n k t qu kinh doanh N u

m t ngân hàng th n tr ng v r i ro, nâng cao quá m c v thanh kho n thì s d n

đ n l i nhu n gi m, nguy h i h n là làm cho khách hàng m t tin t ng, đi tìm n i khác có l i cho h h n Ng c l i, n u ch p nh n r i ro cao, thanh kho n th p đ

m r ng các nghi p v sinh l i s có nguy c m t kh n ng thanh toán, d d n đ n phá s n

 N ng l c qu n tr , đi u hành:

Qu n tr ngân hàng có vai trò r t quan tr ng, nh h ng tr c ti p đ n hi u

qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM N ng l c qu n tr đi u hành tr c h t ph thu c vào c c u t ch c b máy qu n lỦ, trình đ lao đ ng và tính h u hi u c a c

ch đi u hành đ ng phó v i nh ng tình hu ng trong th tr ng liên t c bi n đ i

Ti p theo n ng l c qu n tr th hi n qua vi c xây d ng và ch đ o th c hi n thành công các m c tiêu, chi n l c kinh doanh phù h p v i tình hình c a ngân hàng

N ng l c qu n tr , đi u hành còn đ c ph n ánh b ng kh n ng gi m thi u chi phí

ho t đ ng, nâng cao n ng su t s d ng các đ u vào đ có th t o đ c t p h p đ u

ra c c đ i

 N ng l c công ngh

Trong đi u ki n h i nh p và c nh tranh ngày càng gay g t, n u ch duy trì cung ng các d ch v truy n th ng thì các ngân hàng không th nào gi v ng v th

c a mình đ c Chính vì v y, trong th p niên qua công ngh thông tin đ c xem

nh m t xu h ng chính trong ho t đ ng ngân hàng hi n đ i, các gi i pháp k thu t

đ c l a ch n phù h p đ m b o cho s phát tri n công ngh tin h c ngân hàng

đúng h ng, giúp các ngân hàng t ng kh n ng c nh tranh thông qua vi c đa d ng hóa s n ph m, d ch v , chi m l nh th ph n b ng các thi t b giao d ch t đ ng, t ng

c ng n ng l c và hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng Xu h ng m

r ng ng d ng công ngh thông tin và phát tri n các giao d ch ngân hàng đi n t đã góp ph n nâng cao n ng l c qu n lý c a h th ng ngân hàng

Trong b i c nh s phát tri n m nh m c a khoa h c công ngh , các ngân hàng đã và đang ngày càng n l c đ ng d ng công ngh hi n đ i vào các ho t

đ ng t o đi u ki n thu n l i đ ng i dân, các nhà đ u t ti p c n s n ph m, d ch

v ngân hàng tiên ti n – đ m b o hi u qu ho t đ ng, nâng cao n ng l c c nh tranh

Xã h i ngày càng phát tri n đòi h i nh ng d ch v m i, ch t l ng cao h n

t ngân hàng, do đó đ i ng lao đ ng c ng ph i đ c nâng cao đ đáp ng k p th i

v i nh ng bi n đ i c a th tr ng Ngu n nhân l c có đ o đ c ngh nghi p và gi i

v nghi p v chuyên môn s giúp ngân hàng ng n ng a và gi m thi u nh ng r i ro

có th x y ra trong ho t đ ng kinh doanh, đ u t và giúp gi chân đ c khách hàng

Hay nói c th là đ i ng nhân viên gi i s giúp gi m chi phí ho t đ ng và

t ng l i nhu n trong kinh doanh c a ngân hàng Tuy nhiên, khi thi u ngu n nhân

l c, nh t là các ngân hàng m i ra bu c ph i đ y chi phí này lên, th m chí s d n đ n

s c nh tranh h n lo n trên th tr ng nhân l c S thay đ i liên t c v nhân s nh

h ng đ n k ho ch kinh doanh c a ngân hàng

1.3 ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng

m i c ph n thu c s h u nhà n c

1.3.1 ánh giá theo mô hình CAMEL

1.3.1.1 Tóm l c v mô hình CAMEL

Mô hình CAMEL là h th ng đánh giá tình tr ng v ng m nh c a các t

ch c tài chính Vi c đánh giá d a trên 5 tiêu chí: v n, ch t l ng tài s n, n ng l c

qu n tr , kh n ng sinh l i và kh n ng thanh kho n c a t ch c tài chính CAMEL

là nh ng ch cái vi t t t c a các ch tiêu c u thành h th ng x p h ng đ i v i m t TCTD g m:

- C: Capital Adequacy – Kh n ng an toàn v n

- A: Assets Quality – Ch t l ng tài s n

- M: Management Competence – N ng l c qu n tr

- E: Earning Strength – Kh n ng sinh l i

- L: Liquidity – Kh n ng thanh kho n

Thành ph n th sáu là S: Sensitivity to market risk - M c đ nh y c m th

nh m t trong các bi n pháp đ tái thi t khu v c tài chính

Tr c đây, Vi t Nam không áp d ng tr c ti p CAMEL, cho đ n khi thành

l p Quy ch x p lo i các T ch c tín d ng Vi t Nam (1998) thì CAMEL đã đ c công nh n Cho đ n nay, vi c xây d ng m t h th ng x p h ng r i ro theo tiêu chu n CAMELS không ch h u ích v i Thanh tra Ngân hàng Nhà n c mà còn là

m t công c phòng ng a r i ro r t tích c c đ i v i các ngân hàng th ng m i (NHTM)

 Kh n ng an toàn v n

An toàn v n đã là m t trong các ch s n i b t c a tình hình tài chính c a

m t h th ng ngân hàng Nó r t h u ích b i đ b o t n và b o v s t tin các bên liên quan và ng n ng a các ngân hàng kh i b phá s n c a ngân hàng, qua đó ph n ánh li u các ngân hàng có đ v n đ ch u thi t h i b t ng phát sinh trong t ng lai

Các thành ph n an toàn v n t p trung vào: m c đ và ch t l ng c a v n; tình hình tài chính t ng th ; Kh n ng qu n lỦ đ đáp ng nhu c u thêm v n gia

t ng; b n ch t, xu h ng và kh i l ng tài s n có v n đ , và tính đ y đ c a phân

b các kho n m t mát do cho thuê và cho vay, và d tr giá tr khác khác; thành

ph n cân đ i k toán; r i ro đ i di n b i các ho t đ ng ngo i b ng; ch t l ng và

s c m nh c a thu nh p; tính h p lý c a c t c; tri n v ng và k ho ch phát tri n,

c ng nh các kinh nghi m quá kh trong qu n lý phát tri n; và ti p c n th tr ng

v n và các ngu n v n khác, bao g m h tr cung c p b i công ty c ph n m

Ch t l ng tài s n có

Ch t l ng tài s n có là ch tiêu t ng h p nói lên ch t l ng qu n lỦ, kh

n ng thanh toán, kh n ng sinh l i và tri n v ng b n v ng c a m t ngân hàng Ph n

l n r i ro trong ho t đ ng ngân hàng đ u t p trung phía tài s n c a nó, nên cùng

v i vi c đ m b o có đ v n thì v n đ nâng cao ch t l ng tài s n có là y u t quan

tr ng đ m b o cho ngân hàng ho t đ ng an toàn

Tài s n có c a ngân hàng bao g m các tài s n sinh l i và tài s n không sinh

l i, trong đó tài s n sinh l i luôn chi m ph n ch y u Vì v y, nói đ n ch t l ng tài

s n là nói đ n ch t l ng tài s n có sinh l i, mà tr c h t đ c ph n ánh ch t

l ng c a ho t đ ng tín d ng N u m t ngân hàng có ch t l ng ho t đ ng tín d ng cao, th hi n qua vi c thu n g c và lãi đúng h n, b o toàn đ c v n cho vay, t l

n quá h n th p, vòng quay v n tín d ng nhanh, thì ngân hàng đó đ c đánh giá v

c b n là ho t đ ng an toàn và hi u qu

Bên c nh ch t l ng ho t đ ng tín d ng, ch t l ng tài s n c a ngân hàng còn th hi n các tài s n có khác nh danh m c đ u t ch ng khoán, tài s n b ng

ngo i t , vàng b c, đá quỦ Ch t l ng nh ng tài s n này th ng th hi n c c u

và tr ng thái ngo i h i, ch t l ng và tr ng thái c a danh m c đ u t Nh ng kho n

m c này c ng có nh h ng r t l n đ n kh n ng sinh l i và tính thanh kho n c a

m t ngân hàng Do đó, c n thi t đánh giá ch t l ng tài s n và m c đ ho t đ ng

c a ngân hàng m t cách đ y đ và chính xác

ánh giá v ch t l ng tài s n c a các t ch c tài chính d a trên: tính đ y

đ các tiêu chu n b o lãnh phát hành, tính đúng đ n c a th c ti n qu n lỦ tín d ng,

và s phù h p c a ho t đ ng nh n d ng r i ro; c p đ , phân ph i, m c đ nghiêm

tr ng, và xu h ng c a v n đ , phân lo i, tái c u trúc, n quá h n, n x u trên c giao d ch n i b ng và ngo i b ng; tính đ y đ c a d phòng thi t h i c a các kho n cho vay, cho thuê và d tr giá tr tài s n khác; r i ro tín d ng phát sinh t ho c

gi m xu ng do giao d ch ngo i b ng; đa d ng và ch t l ng c a danh m c cho vay

và đ u t ; m c đ ho t đ ng b o lãnh phát hành ch ng khoán; s t n t i c a t p trung tài s n; tính đ y đ c a các kho n vay và đ u t , chính sách, th t c và th c

ti n; kh n ng qu n lỦ đ qu n lỦ tài s n c a nó đúng cách, bao g m vi c xác đ nh

k p th i và t p h p các tài s n có; tính đ y đ c a ki m soát n i b và h th ng thông tin qu n lỦ c ng nh kh i l ng và b n ch t c a nh ng tài li u tín d ng ngo i

ánh giá thành ph n liên quan đ n kh n ng và th c hi n qu n lý và ban

giám đ c đ c đánh giá theo: c p đ và ch t l ng c a giám sát và h tr b i h i

đ ng qu n tr và các c p qu n lý; kh n ng c a h i đ ng qu n tr và các c p qu n lý

trong vi c l p k ho ch và đ i phó v i r i ro; tính đ y đ và phù h p v i chính sách

và ki m soát n i b ; đ chính xác, k p th i và hi u qu c a thông tin qu n lý và

giám sát r i ro h th ng; tính đ y đ c a ki m toán và ki m soát n i b ; tính tuân

th pháp lu t và các quy đ nh; đáp ng các khuy n ngh t ki m toán viên và c quan giám sát; m c đ chuyên sâu và k th a trong công tác qu n lý; m c đ nh

h ng chi ph i s t p trung c a chính quy n; tính h p lý c a chính sách b i

th ng; s n sàng ch ng minh đ ph c v cho nhu c u h p pháp v ngân hàng c a

c ng đ ng; và hi u su t t ng th c a t ch c và danh m c r i ro c a nó

 Kh n ng sinh l i

B n ch t c a các ngân hàng th ng m i là tìm ki m l i nhu n Vì v y, kh

n ng sinh l i c a các TCTD h t s c quan tr ng, là th c đo tr ng tâm đ đánh giá

hi u qu ho t đ ng kinh doanh cho các NHTM

ánh giá thu nh p c a m t t ch c t p trung vào: m c đ thu nh p, bao

g m khuynh h ng và tính n đ nh; kh n ng cung c p cho đ v n thông qua l i nhu n gi l i; ch t l ng và các ngu n thu nh p; m c chi phí liên quan đ n ho t

đ ng; tính đ y đ c a h th ng ngân sách, quy trình d báo và các h th ng thông tin qu n lỦ; đ y đ các quy đ nh đ duy trì tr c p cho vay, cho thuê tài kho n thi t

h i và tr c p đ nh giá khác; và thu nh p ti p xúc v i r i ro th tr ng nh lãi su t, ngo i h i và r i ro v giá v.v

 Thanh kho n

Thanh kho n là kh n ng chuy n đ i thành ti n c a m t lo i tài s n m c

đ nhanh v i chi phí th p Thông th ng m t tài s n có tính thanh kho n càng cao thì kh n ng sinh l i càng th p và ng c l i Thanh kho n kém là m t trong nh ng nguyên nhân d n đ n phá s n ngân hàng Ch ng t thanh kho n là nhi m v h t s c quan tr ng c a b t k ngân hàng nào

Có hai nguyên nhân gi i thích t i sao thanh kho n l i có Ủ ngh a đ c bi t quan tr ng đ i v i ngân hàng Th nh t, c n ph i có thanh kho n đ đáp ng yêu

c u vay m i mà không c n ph i thu h i nh ng kho n cho vay đang trong h n ho c thanh lý các kho n đ u t có k h n Th hai, c n có thanh kho n đ đáp ng t t c các bi n đ ng hàng ngày hay theo mùa v v nhu c u rút ti n m t cách k p th i

ánh giá thành ph n thanh kho n d a trên: tính s n có c a tài s n d dàng chuy n đ i thành ti n m t khi ch a t i h n v i chi phí th p; tính đ y đ c a ngu n thanh kho n so v i hi n nay và nhu c u trong t ng lai và kh n ng c a các t ch c

đ đáp ng nhu c u thanh kho n mà không nh h ng b t l i đ n ho t đ ng ho c tình tr ng c a nó; kh n ng ti p c n v i th tr ng ti n t và các ngu n kinh phí khác; m c đ đa d ng hóa các ngu n tài tr ; m c đ ph thu c vào ng n h n, ngu n bi n đ ng c a qu , bao g m các kho n vay và ti n g i môi gi i, đ tài tr cho tài s n dài h n; xu h ng và s n đ nh c a ti n g i; kh n ng ch ng khoán hóa

và bán các công c n c a tài s n và n ng l c qu n lỦ đ xác đ nh đo l ng, giám sát và ki m soát đúng kh n ng thanh kho n c a t ch c, bao g m c tính hi u qu

c a các chi n l c qu n lý qu , chính sách thanh kho n, h th ng thông tin qu n lý

và k ho ch kinh phí d phòng

 M c đ nh y c m v i r i ro th tr ng

Phân tích m c đ nh y c m v i r i ro th tr ng nh m đo l ng m c đ

nh h ng c a thay đ i v lãi su t ho c t giá ho c c lãi su t ho c t giá đ n giá tr

c a l i nhu n hay v n c ph n làm đ c đi u này, c n quan tâm đ n kh n ng

c a ban lãnh đ o ngân hàng trong vi c giám sát, qu n lý và ki m soát r i ro th

tr ng, đ ng th i đ a ra d u hi u ch d n đ nh h ng rõ ràng và t p trung

S nh y c m v i thành ph n r i ro th tr ng là d a trên: nh y thu nh p các t ch c tài chính đ thay đ i b t l i v lãi su t, t giá h i đoái, giá c hàng hóa

ho c giá c phi u; kh n ng qu n lỦ đ xác đ nh, đo l ng, theo dõi và ki m soát

ti p xúc v i r i ro th tr ng; b n ch t và s ph c t p c a r i ro lãi su t phát sinh t

v trí phi th ng m i; và tính ch t và s ph c t p c a r i ro th tr ng phát sinh t giao d ch và các ho t đ ng n c ngoài

1.3.1.2 o l ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i c

ph n thu c s h u nhà n c theo mô hình CAMEL

 Nhóm ch tiêu đo l ng kh n ng an toàn v n (Prasad & G.Ravider,

2012; Sushendra Kumar Misra & Parvesh Kumar Aspal, 2013)

- T l an toàn v n (CAR - Capital Adequacy Ratio)

T l an toàn v n là m t th c đo đ an toàn v n c a ngân hàng Nó đ c tính theo t l ph n tr m c a t ng v n c p I và v n c p II so v i t ng tài s n đã đi u

ch nh r i ro c a ngân hàng

CAR = [(V n c p I + V n c p II) / (Tài s n đƣ đi u ch nh r i ro)] * 100%

CAR th ng đ c dùng đ b o v nh ng ng i g i ti n tr c r i ro c a ngân hàng và t ng tính n đ nh c ng nh hi u qu c a h th ng ngân hàng T l này càng cao cho th y ngân hàng càng kh e m nh và do đó càng b o v đ c nhà

đ u t và ng i g i ti n t t h n

- T l đòn b y (Debt-Equity ratio)

Các TCTD th ng có xu h ng t i đa hoá t l đòn b y đ n m c cho phép

đ t ng kh n ng sinh l i T l này đ i di n cho m c đ đòn b y c a m t ngân hàng Nó cho th y bao nhiêu v n kinh doanh c a ngân hàng đ c tài tr thông qua

v n ch s h u và bao nhiêu thông qua n Nó đ c tính b ng cách chia t ng s các kho n vay v i giá tr tài s n c a c đông T l cao h n là d u hi u c a ít b o v

ng i g i ti n và các ch n và ng c l i

- T l T ng d n trên T ng tài s n (Total Advances to Total Assets)

ây là m t t l ch ra m i quan h gi a t ng kho n vay và t ng tài s n T

l này cho th y s n ng n c a ngân hàng cho vay nh m thu đ c l i nhu n t t h n

T l cao đ c a thích h n t l th p

- T l trái phi u chính ph trên t ng đ u t (Government Securities to Total

Investments)

T l này ph n ánh r i ro liên quan đ n đ u t c a ngân hàng Nó đ c tính

b ng cách chia s ti n đ u t vào ch ng khoán c a chính ph v i t ng v n đ u t

Vì ch ng khoán chính ph là phi r i ro, nên t l c a ch ng khoán chính ph trong

t ng m c đ u t càng cao, thì các nguy c liên quan đ n đ u t c a ngân hàng càng

th p và ng c l i

 Nhóm ch tiêu đo l ng ch t l ng tài s n có (Prasad & G.Ravider, 2012;

Sushendra Kumar Misra & Parvesh Kumar Aspal, 2013)

- T l t ng n x u trên t ng d n (Gross NPL to Advance)

T l n x u cho bi t bao nhiêu đ ng đang b phân lo i vào n x u trên 100

đ ng cho vay T l này cao so v i trung bình ngành và có xu h ng t ng lên có th

là d u hi u cho th y ngân hàng đang g p khó kh n trong vi c qu n lý ch t l ng các kho n cho vay Ng c l i, t l này th p so v i các n m tr c cho th y ch t

l ng các kho n tín d ng đ c c i thi n

- T l n x u ròng trên t ng d n ròng (Net NPL to Net Advances)

T l này đ c xem là tiêu chu n t t nh t đ đánh giá ch t l ng tài s n có

c a ngân hàng b i nó đã lo i tr chi phí d phòng r i ro tín d ng Nó là t l gi a

n x u ròng (T ng n x u – D phòng r i ro tín d ng) và t ng n ròng (T ng d n

- D phòng r i ro tín d ng)

- T l n x u ròng trên t ng tài s n (Net NPL to Total Assets)

T l này ph n ánh hi u qu c a ngân hàng trong vi c đánh giá r i ro tín

d ng và khôi ph c n , t l này càng th p ch t l ng c a món vay càng t t

- T l T ng đ u t trên t ng tài s n (Total Investments to Total Assets)

T l này ch ra m c đ phân b các tài s n trong đ u t so v i t ng kho n vay T l này đ c s d ng nh m t công c đ đo l ng t l ph n tr m c a t ng

s tài s n đ u t dài h n, t l này càng cao cho th y cho th y chính sách th n tr ng

c a ngân hàng đ đem l i ph ng th c b o v cho các kho n đ u t ch ng l i n

x u

 Nhóm ch tiêu đo l ng n ng l c qu n tr (Prasad & G.Ravider, 2012;

Sushendra Kumar Misra & Parvesh Kumar Aspal, 2013)

- T ng d n cho vay trên t ng v n huy đ ng (Total Advances to Total

Deposits)

T l này đ c xác đ nh t ng d n cho vay trên t ng v n huy đ ng nh m

ph n ánh n ng l c và hi u qu qu n lý c a qu n lý ngân hàng m c đ huy đ ng

v n có đáp ng đ c nhu c u cho vay hay không N u t l này > 100% , ch ng t huy đ ng v n không đáp ng đ c nhu c u vay v n c a ngân hàng Trong tr ng

h p này r i ro tín d ng có th x y ra s g n v i r i ro thanh kho n

- L i nhu n trên m t nhân viên (Profit per Employee)

L i nhu n trên m t nhân viên đ c tính b ng cách chia l i nhu n sau thu

c a ngân hàng v i t ng s nhân viên T l này càng cao, thì là hi u qu qu n lý c a ngân hàng càng cao và ng c l i

- Chi phí trên m t nhân viên (Expenditure per Employee)

Chi phí trên m t nhân viên đ c tính b ng cách chia chi phí ho t đ ng v i

t ng s nhân viên T l này càng th p ch ng t công tác qu n tr chi phí c a ngân hàng càng hi u qu

- T l chi phí ngoài lãi trên t ng thu nh p

T l chi phí chi phí ngoài lãi trên t ng thu nh p cho th y r ng m t đ ng thu nh p đ c t o ra ph i m t bao nhiêu đ ng chi ngoài lãi T l này càng th p

ch ng t công tác qu n tr c a ngân hàng đó càng hi u qu

 Nhóm ch tiêu đo l ng kh n ng sinh l i (Prasad & G.Ravider, 2012;

Sushendra Kumar Misra & Parvesh Kumar Aspal, 2013)

- T su t sinh l i trên t ng tài s n (ROA - Return on Assets)

ROA đ c xác đ nh b i l i nhu n sau thu chia cho t ng tài s n có c a ngân hàng T l này ph n ánh l i nhu n trên tài s n s d ng ho c hi u qu trong

vi c s d ng tài s n T l này càng cao ph n ánh kh n ng sinh l i c a m t ngân hàng trong t ng lai càng l n ây là ch tiêu quan tr ng và r t ph bi n đ đo

l ng kh n ng sinh l i c a NHTM mà còn s d ng đ đo l ng kh sinh l i c a các doanh nghi p nói chung

- T su t sinh l i trên v n ch s h u (ROE - Return on Equity)

ROE c ng là ch tiêu quan tr ng và ph bi n đ đo l ng kh n ng sinh l i

c a c ngân hàng và doanh nghi p ROE đ c xác đ nh b i l i nhu n sau thu chia cho v n ch s h u c a ngân hàng Ch s này nói lên r ng m t đ ng v n c đông

b ra và thu v bao nhiêu đ ng l i

- T l Thu nh p lãi c n biên trên T ng tài s n có sinh l i (NIM - Net Interest Margin to Total Assets)

NIM là ch s riêng bi t đo l ng kh n ng sinh l i c a các NHTM T l này đ c xác đ nh b i thu nh p lãi c n biên trên t ng tài s n có sinh l i (T ng tài

s n có sinh lãi = T ng tài s n – T ng tài s n không sinh l i) Ch s này quan tr ng

b i nó giúp ngân hàng d báo tr c kh n ng sinh lãi c a tài s n Ch tiêu này ph n ánh khá t t hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a m t ngân hàng Tuy nhiên, nó không

ph n ánh đ y đ tính sinh l i c a m t ngân hàng b i tính sinh l i c a m t TCTD

ch u nh h ng b i mô hình riêng bi t, đ c thù ho t đ ng, thành ph n khách hàng,

và chi n l c huy đ ng v n NIM cao th ng x y ra nh ng ngân hàng v i mô hình huy đ ng v n và cho vay truy n th ng trong khi các Ngân hàng Nhà n c v i NIM th p nh ng v n ho t đ ng hi u qu vì quy mô r ng l n c a h

- L i nhu n ho t đ ng trên t ng tài s n (Operating Profit to Total Assets)

Ch tiêu này cho th y r ng m t đ ng tài s n thì sinh ra bao nhiêu đ ng l i nhu n T l này càng cao ch ng t ngân hàng ho t đ ng càng hi u qu

 Nhóm ch tiêu đo l ng kh n ng thanh kho n (Prasad & G.Ravider,

2012; Sushendra Kumar Misra & Parvesh Kumar Aspal, 2013)

trên t ng ngu n v n cao c ng ng m ý r ng TCTD ph i có m t ho ch đ nh linh ho t

đ đáp ng nhu c u thanh kho n c a khách hàng

- Tài s n thanh kho n trên t ng tài s n (Liquid Assets to Total Assets)

Ch tiêu này đ c xác đ nh b ng cách chia tài s n thanh kho n cho t ng tài

s n, ch tiêu này có ngh a là m t đ ng tài s n có c a ngân hàng có bao nhiêu đ ng

đ đáp ng nhu c u thanh toán

Tài s n thanh kho n c a ngân hàng g m: ti n m t, vàng b c và đá quỦ; ti n

g i t i Ngân hàng Nhà n c Vi t Nam; ti n, vàng g i t i và cho vay các t ch c tín

d ng khác đáo h n trong vòng ba tháng; ch ng khoán kinh doanh và ch ng khoán

đi u ki n bình th ng s không t t cho ngân hàng b i v n huy đ ng đ c ph i

đ c cho vay ho c đ u t m i đ m b o đ c kh n ng tr lãi huy đ ng c ng nh

t o thu nh p đ ngân hàng tái đ u t

- T l ch ng khoán chính ph trên t ng tài s n (Approved Securities to Total Asset)

T l này đ c xác đ nh b ng cách chia ch ng khoán chính ph trên t ng tài s n, ch tiêu này nh m đo l ng r i ro đ u t liên quan đ n tài s n Ch ng khoán chính ph g m tín phi u kho b c và trái phi u kho b c Ch ng khoán chính ph

th ng đ c coi là không có r i ro tín d ng Vì v y, t l ngân hàng n m gi ch ng khoán chính ph càng l n thì kh n ng thanh kho n càng cao

1.3.1.3 u đi m và nh c đi m c a mô hình CAMEL

 u đi m

Các tiêu chí đánh giá n ng l c và tình hình tài chính đ c đ nh l ng và áp

K t qu mô hình CAMEL c b n ch xét các y u t tài chính mà không xét

đ n các y u t phi tài chính Vi c thi u đánh giá các y u t phi tài chính, các y u t

xu t phát t quan h đ i tác kinh doanh d n đ n k t qu đánh giá mô hình không toàn di n trong xu th hi n t i

Ngoài ra, mô hình CAMEL ch a ph n ánh đ c s m t cân đ i trong c

c u danh m c tín d ng nh cho vay t p trung quá nhi u vào m t l nh v c, khi r i ro ngành x y ra s d n đ n n x u gia t ng

1.3.2 ánh giá theo ph ng pháp bao d li u DEA

1.3.2.1 S l c v ph ng pháp bao d li u DEA

DEA (Data Envelopment Analysis) là m t cách ti p c n phi tham s đ c

kh i x ng b i Farrel (1957), và sau này đ c ti p t c phát tri n b i Charnes Cooper và Rhodes (1978), Fare, Grosskopf và Lowell (1985, 1994) và nhi u nhà khoa h c khác nh m đo l ng hi u qu kinh t c a m t doanh nghi p hay đ n v (Decision Making Unit – DMU) Ph ng pháp này d a trên quan đi m cho r ng,

n u có th c l ng đ c đ ng gi i h n kh n ng s n xu t c a m t DMU d a trên t p h p các bi n đ u vào cho tr c, thì có th xác đ nh đ c hi u qu c a vi c

ti p c n tham s đòi h i ph i ch đ nh c th d ng hàm, và đi u này có th d n đ n sai sót n u không ch đ nh đúng các y u t đ u vào và đ u ra S ra đ i c a DEA đã

kh c ph c đ c nh ng nh c đi m này

Theo DEA thì m t đ n v ho t đ ng t t nh t s có ch s hi u qu là 1, và các đ n v ho t đ ng phi hi u qu có ch s <1 Các nghiên c u th c nghi m cho

th y r ng nh ng thông tin thu đ c qua phân tích DEA r t có ích cho các nhà qu n

 Hi u qu k thu t và hi u qu quy mô

Charnes, Cooper và Rhodes đã áp d ng k thu t quy ho ch tuy n tính đ xác đ nh hi u qu k thu t (1978) Ti p đó, Fare Grosskopf và Lowell (1985) đã phân rã hi u qu k thu t thành hi u qu theo quy mô và các thành ph n khác Hi u

qu theo quy mô g m: hi u qu không đ i theo quy mô, hi u qu không t ng theo quy mô, và hi u qu bi n đ i theo quy mô

DEA cho th y có hai ngu n gây ra tính không hi u qu v m t k thu t toàn

b Th nh t là tính không hi u qu v quy mô Th hai là tính không hi u qu v

k thu t thu n K t qu c a DEA bao g m: hi u qu k thu t toàn b , hi u qu k thu t thu n và hi u qu quy mô

Hi u qu k thu t toàn b (crste) đ c xác đ nh trong đi u ki n s n l ng không đ i theo quy mô Khi crste = 1 cho th y r ng ngân hàng đã ho t đ ng t i u

T c là ngân hàng không b lãng phí ngu n l c đ u vào Còn khi crste<1 nói lên

r ng ngân hàng ch a ho t đ ng t i u, t c là vi c s d ng các y u t đ u vào còn b lãng phí

Hi u qu k thu t thu n (vrste) đ c xác đ nh trong đi u ki n s n l ng thay đ i theo quy mô T ng t hi u qu k thu t toàn b , khi vrste=1 đ c hi u là ngân hàng đ t hi u qu v m t k thu t trong đi u ki n quy mô thay đ i và khi vrste<1, hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng b gi m sút b i vi c thay đ i quy mô

Hi u qu quy mô đ c xác đ nh thông qua t s crste/vrste Khi t s này

l n h n 1, vi c gia t ng quy mô s gia t ng hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng T

s này nh h n 1, vi c gia t ng quy mô s gi m hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng Khi t s này b ng 1 hi u qu ho t đ ng không đ i theo quy mô

 Ch s Malmquist

Ch s Malmquist cho phép c l ng s thay đ i n ng su t nhân t t ng

h p và s thay đ i c a các thành ph n hi u qu có liên quan nh thay đ i hi u qu

k thu t, thay đ i ti n b công ngh , thay đ i hi u qu k thu t thu n và thay đ i

hi u qu theo quy mô

Ch s Malmquist là tích s gi a ch s thay đ i ti n b công ngh và thay

đ i hi u qu k thu t Vì v y, vi c t ng lên (hay gi m đi) trong m i b ph n c a ch

s Malmquist s d n t i vi c giá tr c a b ph n đó >1 (hay <1) Ch s này l n h n

1 có ngh a là thay đ i n ng su t nhân t t ng h p gia t ng N ng su t gi m s g n

v i vi c ch s Malmquist nh h n 1

1.3.2.3 u đi m và nh c đi m c a mô hình DEA

Có th s d ng trong tr ng h p nhi u y u t đ u ra và nhi u y u t đ u vào

và nhóm NHTMCP thu c s h u t nhân

1.4 T ng h p các nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh

ngân hàng d a vào mô hình CAMEL và ph ng pháp bao d li u DEA

1.4.1 Các nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

d a vào mô hình CAMEL

1.4.1.1 Nghiên c u n c ngoài

Said và Saucier (2003) s d ng ph ng pháp x p h ng CAMEL d a trên

d li u 1993-1999 c a các ngân hàng đ đánh giá tính thanh kho n, kh n ng thanh toán và hi u qu c a các ngân hàng Nh t B n Nghiên c u d a trên các tiêu chí: an

toàn v n, ch t l ng tài s n và n ng l c qu n lý, kh n ng sinh l i và kh n ng thanh kho n K t qu nghiên c u cho th y r ng, nguyên nhân chính d n đ n s th t

b i c a ngân hàng không ph i là qu n tr không hi u qu , mà là tiêu chu n v an toàn v n th p và các v n đ v ch t l ng tài s n có áng k các ngân hàng m

y u hi u qu trên trung bình có th gi i thích b i m t chi n l c s ng còn thúc đ y nâng cao n ng l c qu n tr

Prasuna (2003) đã phân tích hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng n

b ng cách áp d ng mô hình CAMEL d a trên d li u c a 65 ngân hàng trong giai

đo n 2003-2004 Các ngân hàng khác nhau đ c x p h ng theo 5 tiêu chí: an toàn

v n (capital adequacy), ch t l ng tài s n (asset quality), qu n lý hi u qu (management efficiency), ch t l ng thu nh p (earning quality) và thanh kho n (liquidity) K t qu nghiên c u cho th y có s khác bi t có Ủ ngh a th ng kê theo các tiêu chu n c a mô hình CAMEL c a t t c các Ngân hàng Nhà n c n ,

do đó, có ngh a r ng hi u su t t ng th c a các Ngân hàng Nhà n c là khác nhau Ngoài ra, tác gi k t lu n r ng các ngân hàng có nhu c u c i thi n hi u su t c a h

đ đ t đ c các tiêu chu n mong mu n

Gupta và Kaur (2008) đã đánh giá hi u qu ho t đ ng c a n m ngân hàng

đ ng đ u và n m ngân hàng đ ng cu i c a các ngân hàng khu v c t nhân n giai đo n 2003-2007 d a vào mô hình CAMEL H c ng x p h ng 20 ngân hàng t nhân c và 10 ngân hàng t nhân m i trên c s mô hình CAMEL

Prasad và G.Ravinder (2012) đánh giá hi u qu c a l nh v c ngân hàng

b ng mô hình CAMEL cho 20 ngân hàng qu c h u hóa giai đo n 2006-2010 n Hai tác gi này đã x p h ng các ngân hàng này d a trên các nhóm tiêu chí an toàn v n, ch t l ng tài s n, hi u qu qu n lý, kh n ng sinh l i và kh n ng thanh kho n K t qu nghiên c u cho th y r ng ngân hàng trung bình Andhra x p h ng

th nh t, k ti p là ngân hàng Barodo và Punjap, x p h ng cu i cùng là ngân hàng Central bank of Indian

Ngoài ng d ng đ đánh giá hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng, CAMEL còn s d ng đ d đoán s đ v c a ngân hàng Nurazi và Evans (2005) k t lu n

r ng t l an toàn, ch t l ng tài s n, qu n lý, thu nh p, kh n ng thanh kho n và quy mô ngân hàng có Ủ ngh a th ng kê trong vi c gi i thích s th t b i c a ngân hàng Indonesia Olweny và Shipo (2011) phát hi n ra r ng ch t l ng tài s n kém

và các tính thanh kho n th p là hai nguyên nhân chính c a th t b i ngân hàng Kenya

1.4.1.2 Nghiên c u trong n c

Tr n Th Thanh Hòa (2012) đã phân tích hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng

th ng m i c ph n Á Châu theo CAMEL giai đo n 1993-2011 Tác gi này c ng

đã so sánh hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng này v i 8 ngân hàng có quy mô t ng tài s n cao nh t tính đ n th i đi m cu i n m 2011

Nghiên c u này k t lu n r ng ch t l ng tín d ng c a ACB khá t t nh ng

đã có d u hi u s t gi m t n m 2011, kh n ng thanh kho n t t, kh n ng an toàn

v n đ m b o ACB đã phát tri n nhanh, v t qua các ngân hàng đ ng h ng Sacombank, Techcombank, Eximbank đ dành v trí hàng đ u và ch đ ng th 5, sau 4 Ngân hàng Nhà n c là Agribank, BIDV, Vietinbank và Vietcombank

Nh v y, đánh giá hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng b ng mô hình CAMEL đã đ c các nhà nghiên c u n c ngoài s d ng r ng rãi trong n c, theo nh ng tài li u mà tác gi thu th p đ c mô hình CAMEL ch a đ c ng d ng nhi u

1.4.2 Các nghiên c u đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh ngân hàng

d a vào ph ng pháp bao d li u DEA

1.4.2.1 Nghiên c u n c ngoài

Tác gi đã tham kh o m t s nghiên c u liên quan đ n hi u qu ho t đ ng các tác gi n c ngoài theo ph ng pháp bao d li u DEA sau đây:

Ong Tze San và c ng s (2011) ng d ng DEA đ so sánh hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng n i đ a và ngân hàng n c ngoài t i Malaysia Các bi n đ c

ch n: Các y u t đ u vào là T ng ngu n v n huy đ ng (Total deposits), tài s n c

đ nh (Fixed assets) và các y u t đ u ra: T ng n (Total loans), t ng đ u t (total investments) Nghiên c u này d a vào d li u b ng c a 9 ngân hàng n i đ a và 12 ngân hàng n c ngoài trong giai đo n 2002-2009 K t qu cho th y ngân hàng n i

đ a ho t đ ng hi u qu h n ngân hàng n c ngoài, ngân hàng n i đ a qu n lỦ t ng

đ i hi u qu h n trong vi c ki m soát chi phí c a h

Anne W.Kamau (2011) ng d ng ph ng pháp bao d li u DEA đ xem xét

hi u qu trung gian và kh n ng s n xu t c a l nh v c ngân hàng t i Kenya d a vào báo cáo th ng niên c a 40 ngân hàng th ng m i trong giai đo n 1997-2009 v i các y u t đ u vào: T ng huy đ ng v n (deposits), v n (capital) và lao đ ng (labour) và các y u t đ u ra: T ng n (loans), t ng đ u t (investments) N i dung bài vi t đi u tra hi u qu trung gian và kh n ng s n xu t trong l nh v c ngân hàng trong giai đo n t do hóa t i Kenya K t qu ch ra r ng m c dù các ngân hàng không có hi u qu đ y đ trong t t c các khía c nh, h đã th c hi n khá t t trong giai đo n nghiên c u Các ngân hàng v n có lý do và ph m vi đ c i thi n ho t đ ng

b ng c i ti n k thu t công ngh , k n ng và m r ng ph m vi ho t đ ng đ có hi u

qu đ y đ

Kai Ji, Wei Song and Renwen Wang (2012) nghiên c u đánh giá và x p

h ng các ngân hàng th ng m i c a Trung Qu c nh m gi m t l n x u trong ho t

đ ng ngân hàng Phân tích bao d li u DEA d a vào s li u c a 17 ngân hàng trong giai đo n 2006-2008, v i các y u t đ u vào: S l ng lao đ ng (Number of employees) (X1), chi phí tr lãi (Interest expenses) (X2), Chi phí ngoài lãi (Non-interest expenses) (X3), t ng tài s n (total assets) (X4) và các y u t đ u ra nh : Thu nh p ngoài lãi (Non-interest income) (Y1), thu nh p lãi (interest income) (Y2),

t l n x u (non-performing loan ratio) (Y3) K t qu nghiên c u, l i th c a DEA

c ng ph n ánh đ y đ không ch th y giá tr c a các ngân hàng t quan đi m ch t

l ng, mà còn m t s l ng đ i m i thông qua k ho ch đi u ch nh ho t đ ng Trong các đánh giá c a các ngân hàng th ng m i s d ng phân tích DEA, có th tích h p nhi u h n, ch ng h n nh phân tích thành ph n chính và các ph ng pháp

phân tích c m đ nh n bi t s khác nhau c a y u t quan tr ng nh t c a hi u qu tích h p c a ngân hàng th ng m i và sau đó m c tiêu nh m đ n đ c c i thi n

1.4.2.2 Nghiên c u trong n c

Nguy n Vi t Hùng (2008) đánh giá và phân tích các nhân t nh h ng đ n

hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng m i Vi t Nam là bài nghiên c u đ c xem là khá đ y đ và toàn di n v h th ng ngân hàng Vi t Nam, và là m t h ng

đi m i cho các ph ng pháp nghiên c u hi u qu ho t đ ng Vi t Nam, b i nghiên

c u này không ch d ng l i phân tích đ nh tính - ph ng pháp pháp truy n th ng

mà các tác gi Lê Th H ng (2002), Lê Dân (2004) áp d ng đ phân tích và đánh giá hi u qu ho t đ ng c a NHTM Vi t Nam, Nguy n Vi t Hùng đã s d ng

ph ng pháp phân tích đ nh l ng nh ph ng pháp phân tích biên ng u nhiên SFA, ph ng pháp phi tham s DEA trong vi c đo l ng hi u qu và s d ng mô hình Tobit vào phân tích các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a 32 ngân hàng th ng m i Vi t Nam th i kì 2001-2005

Trong ph ng pháp bao d li u DEA, Nguy n Vi t Hùng đã ch n các y u

t đ u vào là: T ng tài s n c đ nh ròng, chi cho nhân viên và t ng v n huy đ ng t khách hàng và các y u t đ u ra bao g m: Thu v lãi và các kho n t ng đ ng, Thu ngoài lãi và các kho n t ng đ ng K t qu nghiên c u th y r ng, các ngân hàng này cùng t o ra m t m c s n l ng đ u ra nh nhau thì hi n m i s d ng 79,1% y u t đ u vào, hay nói cách khác, các ngân hàng này còn đang s d ng lãng phí đ u vào 26,4%

Li u Thu Trúc và Võ Thành Danh (2012) c ng đã ng d ng ph ng pháp bao d li u DEA đ “Phân tích các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a h th ng NHTMCP Vi t Nam giai đo n 2006-2009 Các tác gi này ch n

y u t đ u vào là lao đ ng, v n, v n kinh doanh, chi phí khác và các y u t đ u ra bao g m: Thu nh p t lãi và các kho n t ng đ ng, thu nh p ngoài lãi và các kho n t ng đ ng S li u nghiên c u d a trên báo cáo th ng niên c a 22 NHTMCP giai đo n 2006 – 2009 K t qu ch ra r ng hi u qu ho t đ ng đang suy

gi m và nguyên nhân ch y u do y u t phi hi u qu v m t công ngh Nh ng ngân hàng quy mô l n có l i th v chi phí h n h n các ngân hàng có quy mô nh Các ngân hàng còn s d ng lãng phí các đ u vào kho ng 7,7% và s l ng các ngân hàng đ i m t v i hi u su t gi m d n theo quy mô có xu h ng ngày càng ít đi

Nh v y, vi c áp d ng các bi n đ u vào – đ u ra khi ng d ng ph ng pháp bao d li u DEA cho các nghiên c u là không hoàn toàn gi ng nhau Các nghiên c u trong n c c ng đã v n d ng ph ng pháp bao d li u DEA đ nghiên

c u các t p bi n khác nhau trong nh ng kho ng th i gian không gi ng nhau, tuy nhiên, các nghiên c u này đ u ra ch y u t p trung vào 2 y u t : Thu nh p lãi và các kho n t ng t , thu nh p ngoài lãi

Tóm l i, ph ng pháp bao d li u DEA đã đ c s d ng khá nhi u trên th

gi i c ng nh trong n c Còn mô hình CAMEL, tuy đã đ c ng d ng khá nhi u trên th gi i nh ng t i Vi t Nam, d a trên d li u tác gi thu th p đ c thì mô hình này ch a đ c đánh giá m t cách đ y đ và ch a ph bi n

K t lu n ch ng 1

M đ u ch ng 1, tác gi đã phân tích đ làm rõ khái ni m hi u qu ho t

đ ng c a NHTM làm c s đ tìm ra mô hình phù h p cho vi c đánh giá hi u qu

ho t đ ng c a NHTMNN Tác gi đã phân tích c th v mô hình CAMEL và

ph ng pháp bao d li u DEA, làm c s đ l a ch n nh ng ch tiêu và các bi n phù h p đ s d ng hai mô hình này Ch ng 1 khép l i sau khi tác gi đúc k t t các nghiên c u trong và ngoài n c v đánh giá hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng thông qua mô hình CAMEL và mô hình DEA