Nghiên cứu tác động của các thành viên gia đình, cấu trúc hội đồng quản trị đến hiệu quả hoạt động của công ty cổ phần

Hình Tên hình v Trang... Bài nghiên c u “The impact of board size on Firm Performance: Evience from the UK” c a Dalton et al... Bài nghiên c u “Corporate Governance Mechanisms and Perfor

thành viên gia đình, c u trúc h i đ ng qu n tr đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty c

ph n” là công trình nghiên c u th c s c a cá nhân tôi và d i s h ng d n khoa h c

c a Ti n s Nguy n T n Hoàng Các s li u trong lu n v n có ngu n g c rõ ràng, đáng

tin c y và đ c x lý khách quan, trung th c Các tham kh o dùng trong lu n v n đ u

đ c trích d n rõ ràng

TP.HCM, 25 tháng 06 n m 2014

Tác gi lu n v n

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C B NG BI U

DANH M C HÌNH V

TÓM T T 1

CH NG 1: T NG QUAN TÀI 2

1.1 V n đ nghiên c u 2

1.2 Lý do ch n đ tài 2

1.3 M c tiêu nghiên c u 4

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 4

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.6 Ý ngh a th c ti n và tính m i c a lu n v n 5

CH NG 2: T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U V TÁC NG C A CÁC THÀNH VIÊN GIA ÌNH, C U TRÚC H I NG QU N TR N HI U QU HO T NG C A CÔNG TY C PH N 6

2.1 T ng quan c s lý thuy t v qu n tr công ty và tác đ ng c a qu n tr công ty đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình 6

2.1.1 Lý thuy t v Qu n tr công ty & Lý thuy t ng i đ i di n 6

2.1.1.1 Qu n tr công ty 6

2.1.1.2 Lý thuy t đ i di n 8

2.1.2 M i quan h gi a qu n tr công ty và hi u qu ho t đ ng 10

2.1.2.1 Hi u qu ho t đ ng 10

2.1.2.2 M i quan h gi a qu n tr công ty và hi u qu ho t đ ng 13

2.1.3 Các nguyên t c c a qu n tr công ty hi u qu 16

2.1.4.2 Tình hình th c hi n qu n tr công ty t i các công ty niêm y t 19

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đây và phát tri n gi thuy t nghiên c u v m i t ng quan gi a tác đ ng c a các thành viên gia đình, c u trúc h i đ ng qu n tr thông qua các đ c tính c a H QT và hi u qu ho t đ ng 25

2.2.1 Nghiên c u v bi n quy mô h i đ ng qu n tr nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình 25

2.2.2 Nghiên c u v bi n kiêm nhi m c a v trí giám đ c/t ng giám đ c nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình 28

2.2.3 Nghiên c u v m i t ng quan gi a t l thành ph n h i đ ng qu n tr đ c l p và hi u qu ho t đ ng 29

2.2.4 Nghiên c u v m i t ng quan gi a t l n trong H QT và hi u qu ho t đ ng công ty 32

2.2.5 Nghiên c u m i t ng quan gi a t l ng i n c ngoài trong H QT và hi u qu ho t đông công ty 33

2.2.6 M i t ng quan gi a các đ c đi m c a công ty v i hi u qu ho t đ ng 34

2.2.7 M i t ng quan gi a ki m soát gia đình và hi u qu ho t đ ng 36

CH NG 3: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 40

3.1 S li u và l y m u 40

3.2 Gi thuy t nghiên c u 41

3.2.1 Gi thuy t 1 42

3.2.2 Gi thuy t 2 42

3.2.3 Gi thuy t 3 43

3.2.4 Gi thuy t 4 43

3.2.5 Gi thuy t 5 43

3.3 Ph ng pháp nghiên c u 43

3.4 Mô hình nghiên c u 46

3.4.1 Bi n ph thu c 47

CH NG 4: N I DUNG VÀ CÁC K T QU NGHIÊN C U 57

4.1 K t qu nghiên c u và lý gi i 57

4.1.1 M t s th ng kê s b v m u t ng quát và h s t ng quan gi a các bi n 57

4.1.2 K t qu h i quy d li u b ng c a mô hình 61

4.1.2.2 Ki m đ nh Hausman– test cho hi n t ng n i sinh 61

4.2 T ng h p k t qu t mô hình h i quy và lý gi i k t qu nghiên c u 62

4.2.1 V i bi n ph thu c ROA 62

4.2.2 V i bi n ph thu c ROE 68

4.3 Ch p nh n ho c bác b gi thuy t 73

CH NG 5: PH N K T LU N VÀ H N CH C A BÀI NGHIÊN C U 78

5.1 K t lu n 78

5.2 H n ch nghiên c u và h ng nghiên c u thêm trong t ng lai 80

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

Ph l c 1: C ng đ c nh tranh trong ngành t k t qu đánh giá c a chuyên gia

Ph l c 2: Danh sách phân ngành c a HSX n m 2011

Ph l c 3: Tiêu chí phân ngành c a HSX

Ph l c 4: Danh sách m u

Ph l c 5 : K t qu h i quy v i bi n ph thu c ROA trong m u t ng th

Ph l c 6 : K t qu h i quy v i bi n ph thu c ROE trong m u t ng th

BCB : B n cáo b ch

BCTC : Báo cáo tài chính

BCTN : Báo cáo th ng niên

OECD : T ch c h p tác và phát tri n Kinh t

ROA : T su t sinh l i c a tài s n

ROE : T su t sinh l i c a v n ch s h u

SGDCK : S giao d ch ch ng khoán

UBCKNN : y ban ch ng khoán nhà n c

B ng Tên b ng Trang

2.1 Các nguyên t c c a qu n tr công ty c a OECD 17-18 2.2 N i dung câu h i kh o sát ho t đ ng qu n tr công ty n m 2011, 2012 22 2.3 K t qu kh o sát ho t đ ng qu n tr công ty n m 2011, 2012 23

4.7 H s h i quy gi a t l thành viên n trong h i đ ng qu n tr và hi u

4.9

và hi u qu ho t đ ng trong các công ty gia đình 75 4.10 Lý gi i các k t qu nghiên c u ch a đ c ch ng minh ho c bác b 76-77

Hình Tên hình v Trang

TÓM T T

Qu n tr công ty t t có ý ngh a quan tr ng trong vi c t o nên s hài hòa các

m i quan h gi a h i đ ng qu n tr , ban giám đ c, các c đông và các bên có quy n l i liên quan trong doanh nghi p Th i gian qua, các doanh nghi p Vi t Nam m c dù có s

t ng tr ng m nh v s l ng, tuy nhiên ch t l ng doanh nghi p còn th p, n ng l c

c nh tranh y u M t trong nh ng nguyên nhân c b n là n ng l c qu n tr , đ c bi t là

qu n tr công ty còn h t s c h n ch Ngày nay, s xu t hi n các công ty gia đình ngày càng nhi u và đóng góp m t ph n không nh vào s phát tri n c a n n kinh t Nh

v y, vi c nghiên c u qu n tr công ty có ý ngh a quan tr ng trong vi c nâng cao hi u

qu ho t đ ng c a công ty, trong đó có công ty gia đình

Bài nghiên c u này xem xét m i quan h gi a c u trúc c a H QT và hi u qu

ho t đ ng c a công ty gia đình Nghiên c u đã thu th p d li u g m 90 công ty t n m

2008 đ n n m 2012 và do mô hình g p ph i hi n t ng n i sinh nên bài đã s d ng mô hình h i quy hai giai đo n (2SLS) đ ki m đ nh m i quan h này Bài nghiên c u đã phát hi n m i quan h cùng chi u gi a quy mô c a H QT, t l thành viên ng i n c ngoài trong H QT và hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình và m i quan h ng c chi u gi a t l thành viên n trong H QT và hi u qu ho t đ ng công ty gia đình

T khóa: qu n tr công ty, công ty gia đình, hi u qu ho t đ ng

CH NG 1: T NG QUAN TÀI

Qu n tr công ty (t m d ch cho khái ni m “Corporate governance”) là m t ch

đ đang đ c quan tâm nhi u h n đ c bi t là các n c đang phát tri n, trong đó có

Vi t Nam Hi n nay các công ty có v n s h u c a gia đình ngày càng phát tri n, chi m m t th ph n không nh và đóng góp vào n n kinh t c a Vi t Nam S tách bi t

gi a quy n s h u và vi c qu n lý trong công ty c ph n bên c nh u đi m là t o đi u

ki n cho vi c chuy n nh ng v n trong công ty c ph n là t ng đ i d dàng, do đó đ thu hút các ngu n v n đ u t trong xã h i Tuy nhiên m t khác có th gây nên v n đ ông ch và ng i đ i di n (Principal Agent Problem1), khi ng i qu n lý có th hành

đ ng theo l i ích riêng c a h nhi u h n so v i l i ích c a ng i s h u Nh ng cùng

v i s ki m soát gia đình, các đ c tính c a h i đ ng qu n tr có nh h ng ra sao đ i

v i hi u qu ho t đ ng công ty có th là m t v n đ m i, c n đ c nghiên c u thêm?

V i cách nhìn nh n: “Qu n tr công ty là m t h th ng các thi t ch , chính sách, lu t l

nh m đ nh h ng, v n hành, ki m soát công ty c ph n, t o đ ng l c cho ng i qu n

lý theo đu i m c tiêu chung c a c đông, giúp t ng c ng hi u qu kinh t và t ng

tr ng c a doanh nghi p c ng nh ni m tin c a nhà đ u t ” thì li u trong m t công ty gia đình qu n tr công ty ch u s chi ph i nh th nào c a s ki m soát c a các thành viên gia đình?

1.2 Lý do ch n đ tài

Nghiên c u trong l nh v c kinh doanh gia đình đã thu hút đ c s chú ý đáng

k trong th i gian g n đây cho th y s công nh n ngày càng t ng v t m quan tr ng

c a kinh doanh gia đình trong ho t đ ng kinh t trong đó có vai trò c a h trong vi c

t o ra GDP, t o vi c làm, góp ph n làm t ng tr ng kinh t (Glassop và Waddell, 2005) Ví d , t i Hoa K và Châu M Latinh kho ng 80 ph n tr m đ n 95 ph n tr m

và Châu Âu và Châu Á kho ng 80 ph n tr m doanh nghi p là gia đình s h u và gia đình ki m soát (Poza, 2007) Nghiên c u v m c đ tách và ki m soát trong chín qu c

gia ông Á, Claessens et al (2000) tìm th y m c đ cao c a quy n s h u và ki m soát c a gia đình trong h n m t n a các công ty ông Á Các công ty gia đình đóng

m t vai trò quan tr ng trong phát tri n kinh t , vì v y đi u c n thi t là c n có m t s

hi u bi t t t h n v công tác qu n tr các công ty gia đình

Hi n nay, trên th gi i có nhi u nghiên c u v m i quan h gi a c u trúc H QT

và hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình c a các tác gi nh Anderson và các c ng

s (2003), Baliga (1996), Bartholomeusz & Tanewski (2006), Chen (2010), Mishra và các c ng s (2001) Tuy nhiên, tác gi ch a nh n th y có nhi u nghiên c u v m i quan h gi a c u trúc H QT và hi u qu ho t đ ng c a các công ty gia đình Vi t Nam ng th i, tác đ ng c a c u trúc c a H QT nh h ng khác nhau ra sao đ i v i

hi u qu ho t đ ng công ty gia đình và công ty không có s ki m soát gia đình ó là

v n đ c n đ c xem xét thêm

Qu n tr công ty nghiên c u nhi u v n đ , gi i quy t r t nhi u v n đ trong các công ty đ có đ c hi u qu t t h n Trong đó qu n lý hi u qu có v nh là m t trong các yêu c u u tiên đ đ t đ c s phát tri n b n v ng C quan t i cao c a các Công

ty c ph n là i h i đ ng c đông Các c đông s ti n hành b u ra H i đ ng qu n tr (Board of directors) H i đ ng qu n tr là c quan qu n lý công ty, có toàn quy n nhân danh công ty đ quy t đ nh các v n đ quan tr ng trong công ty c ph n nh : Quy t

đ nh chi n l c, k ho ch phát tri n trung h n và k ho ch kinh doanh hàng n m c a công ty; quy t đ nh c c u t ch c; b nhi m, mi n nhi m v i giám đ c ho c t ng giám đ c đ đi u hành ho t đ ng hàng ngày c a công ty c ph n và th c hi n các quy n và ngh a v c a công ty khác không thu c th m quy n c a i h i đ ng c đông, góp ph n quan tr ng trong vi c duy trì hi u qu qu n lý ó là lý do t i sao nhi u nghiên c u v m i t ng quan gi a nh ng đ c tính c a H QT v i hi u qu ho t

đ ng c a công ty đã đ c th c hi n g n đây Thêm vào đó, cùng v i vi c xu t hi n ngày càng nhi u các công ty mà gia đình n m quy n ki m soát thì nghiên c u v n đ

qu n tr trong các công ty gia đình ngày càng c n thi t

tài “Nghiên c u tác đ ng c a các thành viên gia đình, c u trúc c a h i

đ ng qu n tr đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty c ph n” nh m hi u rõ thêm

ph n nào vai trò c a qu n tr công ty trong các công ty gia đình, đ ng th i đem đ n

m t cái nhìn m i trong v n đ qu n tr công ty nh ng công ty gia đình và công ty không có s ki m soát gia đình T đó, nâng cao n ng l c nh n th c v qu n tr công

đ ng c a các công ty gia đình thông qua các ch s ROA, ROE, nh m tr l i câu h i:

Li u r ng trên th c t m i quan h gi a qu n tr công ty và hi u qu ho t đ ng c a các công ty gia đình nh th nào?

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u c a Lu n v n là Qu n tr công ty, c th là các đ c tính

c a H QT

Ph m vi nghiên c u c a Lu n v n là 90 công ty c ph n đ i di n cho các công

ty c ph n niêm y t t i sàn giao d ch ch ng khoán TP.HCM (HSX) t n m 2008 đ n

n m 2012

1.5 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng, thu th p s li u, ki m

đ nh m c đ gi i thích c a ph ng trình h i quy đ i v i m u t ng th đ tìm ra m i

t ng quan gi a các tính ch t H QT v i hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình

Bài nghiên c u s d ng d li u b ng (panel data) theo ba ph ng pháp Pool Regression, Random Effect Model, Fixed Effect Model Sau đó, s d ng các ki m đ nh

đ l a ch n ph ng pháp phù h p ng th i, nghi ng mô hình b hi n t ng n i

sinh, bài dùng ki m đ nh Hausman test đ ki m tra bi n n i sinh, và dùng ph ng pháp 2SLS đ kh c ph c hi n t ng này

C u trúc bài lu n g m 5 ch ng:

Ch ng 1: T ng quan nghiên c u đ tài

Ch ng 2: T ng quan các nghiên c u v tác đ ng c a các thành viên gia đình,

c u trúc H QT đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty c ph n

Ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u là trình bày v quy mô m u, s li u và cách

l y s li u, mô hình nghiên c u và ph ng pháp nghiên c u, ph ng pháp ki m đ nh

đ c s d ng chính trong bài

Ch ng 4: Trình bày và lý gi i k t qu nghiên c u trong bài

Ch ng 5: K t lu n và nh ng h n ch c a bài nghiên c u và đ xu t h ng nghiên c u ti p theo

1.6 Ý ngh a th c ti n và tính m i c a lu n v n

Tính m i trong lu n v n này là tác gi đã nghiên c u m i t ng quan gi a các

đ c tính c a H QT v i hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình, khía c nh v n còn có

ít các nghiên c u t i Vi t Nam tài nghiên c u th c nghi m m i t ng quan gi a

qu n tr công ty, c th là qua các đ c tính c a H QT, v i hi u qu ho t đ ng c a các công ty có s ki m soát gia đình nh m góp ph n hi u sâu h n v vai trò c a qu n tr các công ty có s ki m soát c a gia đình c ng nh m i t ng quan c a các đ c tính

H QT và hi u qu ho t đ ng c a các công ty này, t đó mang đ n m t s so sánh, nhìn nh n chung v qu n tr công ty gi a công ty có s ki m soát gia đình và công ty không có s ki m soát gia đình, nh m gia t ng nh n th c v qu n tr công ty và t ng

c ng n ng l c qu n tr công ty t i Vi t Nam

CH NG 2: T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U V TÁC NG C A CÁC THÀNH VIÊN GIA ÌNH, C U TRÚC H I NG QU N TR N HI U

tr , nh m tìm ki m ng i đ i di n cho l i ích c a mình H i đ ng qu n tr s thay m t cho c đông đ gi i quy t nh ng v n đ quan tr ng trong công ty c ph n gi a các phiên h p th ng niên nh chi n l c phát tri n công ty, nhân s cao c p (ban giám

đ c)… nh m đ m b o hi u qu ho t đ ng c a công ty c ph n m c t i u

QTCT đ c đ t trên c c c a s tách bi t gi a qu n lý và s h u công ty Công ty là c a ch s h u (nhà đ u t , c đông…), nh ng đ công ty t n t i và phát tri n ph i có s d n d t c a h i đ ng qu n tr , s đi u hành c a ban giám đ c và s đóng góp c a ng i lao đ ng, nh ng ng i này không ph i lúc nào c ng có chung ý chí và quy n l i

Nh v y, QTCT là m t h th ng các m i quan h , đ c xác đ nh b i các c c u

và các quy trình Ví d , m t h th ng quy đ nh các m i quan h gi a các c đông và ban giám đ c bao g m vi c các c đông cung c p v n cho ban giám đ c đ thu đ c

l i su t mong mu n t kho n đ u t (c ph n) c a mình Các c đông c ng b u ra m t

th ch giám sát, th ng đ c g i là H QT ho c ban ki m soát (BKS) đ đ i di n cho quy n l i c a mình T t c các bên đ u liên quan t i vi c đ nh h ng và ki m soát

công ty: đ i h i đ ng c đông, đ i di n cho các c đông, đ a ra các quy t đ nh quan

tr ng, ví d v vi c phân chia lãi l H QT ch u trách nhi m ch đ o và giám sát

chung, đ ra chi n l c và giám sát ban giám đ c Cu i cùng, ban giám đ c đi u hành

nh ng ho t đ ng hàng ngày, ch ng h n nh th c hi n chi n l c đã đ ra, lên các k

ho ch kinh doanh, qu n tr nhân s , xây d ng chi n l c marketing, bán hàng và qu n

lý tài s n T t c nh ng đi u này đ u nh m phân chia quy n l i và trách nhi m m t

cách phù h p - và qua đó làm gia t ng giá tr lâu dài c a các c đông

Lý thuy t qu n tr công ty th a nh n vai trò then ch t c a H QT trong vi c duy

trì hi u qu t ch c, r t nhi u nghiên c u v đ c tính c a H QT đ n hi u qu c a

Công ty c ph n đã nh n đ c nhi u s chú ý nhi u qu c gia và các đ c tính c a

H QT th ng đ c đ c p trong nghiên c u nh : Quy mô H QT, tính kiêm nhi m v

trí giám đ c và ch t ch H QT, thành ph n H QT, và các tính ch t s h u c a

H QT

H th ng QTCT c b n và các m i quan h gi a các th ch qu n tr trong công

ty đ c mô t trong Hình 2.1 sau:

Hình 2.1: H th ng Qu n tr công ty

(Ngu n: IFC (2010))

B nhi m, mi n nhi m, ch đ o, giám sát Báo cáo và tr l i

B nhi m và mi n nhi m i di n và báo cáo

Các thành viên H QT Các c đông ( i h i đ ng c đông)

Các thành viên BG

Qu n tr công ty t t s thúc đ y ho t đ ng và t ng c ng kh n ng ti p c n c a doanh nghi p v i các ngu n v n bên ngoài, góp ph n tích c c vào vi c t ng c ng giá

tr doanh nghi p, t ng c ng đ u t và phát tri n b n v ng cho doanh nghi p và n n kinh t

2.1.1.2 Lý thuy t đ i di n

Lý thuy t đ i di n có ngu n g c t lý thuy t kinh t , đ c phát tri n b i Alchian và Demsetz n m 1972, sau đó đ c Jensen và Meckling phát tri n thêm vào

n m 1976 Theo lý thuy t đ i di n, QTCT đ c đ nh ngh a là “m i quan h gi a nh ng

ng i đ ng đ u, ch ng h n nh các c đông và các đ i di n nh các giám đ c đi u hành công ty hay qu n lý công ty” (Mallin, 2004) Trong lý thuy t này, các c đông là các ch s h u ho c là ng i đ ng đ u công ty, thuê nh ng ng i khác th c hi n công

vi c Nh ng ng i đ ng đ u y quy n ho t đ ng c a công ty cho các giám đ c ho c

nh ng ng i qu n lý, h là các đ i di n cho các c đông Các c đông lý thuy t đ i

di n k v ng các đ i di n hành đ ng và ra các quy t đ nh vì l i ích c a nh ng ng i

đ ng đ u Ng c l i, các đ i di n không nh t thi t ph i ra quy t đ nh vì các l i ích l n

nh t c a c đông (Padilla, 2000) V n đ hay chính s xung đ t l i ích này l n đ u

đ c Adam Smith nh n m nh trong th k XVIII và sau đó đ c khám phá b i Ross

n m 1973, còn s mô t chi ti t lý thuy t đ i di n l n đ u đ c trình bày b i Jensen và Meckling n m 1976

Khái ni m v v n đ phát sinh t vi c tách quy n s h u và ki m soát trong lý thuy t đ i di n đã đ c xác nh n b i Davis, Schoorman và Donaldson n m 1997 Xung đ t l i ích c ng có th t n t i ngay trong m i b ph n qu n tr , ch ng h n gi a các c đông (đa s và thi u s , ki m soát và không ki m soát, cá nhân và t ch c) và các thành viên H QT (đi u hành và không đi u hành, bên trong và bên ngoài, đ c l p

và ph thu c) (IFC, 2010)

Nh v y, m t trong nh ng v n đ mà lý thuy t đ i di n đ t ra đó là thi t l p c u trúc H QT nh m đ m b o l i ích c a các c đông, nh ng ng i ch s h u c a công

ty H QT có th đ c thi t l p theo nhi u cách th c khác nhau nh m đ t đ c m c tiêu chung c a t ch c S khác nhau trong c u trúc H QT xu t phát t hai quan đi m

đ i l p Quan đi m th nh t cho r ng, H QT đ c thi t l p đ h tr s ki m soát c a

đ i ng qu n lý, t o ra k t qu ho t đ ng v t tr i d a trên s hi u bi t t ng t n tình hình công ty c a ban giám đ c đi u hành h n là c a các thành viên H QT đ c l p bên ngoài (Berle và Means, 1932; Mace, 1971) Quan đi m th hai cho r ng, H QT đ c thi t l p đ t i thi u hóa các “chi phí đ i di n” thông qua các c u trúc cho phép thành viên H QT bên ngoài phê chu n và giám sát các hành vi c a đ i ng qu n lý, vì v y

c ng gi m thi u đ c s khác nhau v m t l i ích gi a c đông và nhà qu n lý (Fama, Eugene F., 1980; Fama và Jensen, 1983)

M t c ch quan tr ng c a c u trúc H QT chính là c u trúc lãnh đ o, nó ph n ánh v trí, vai trò c a ch tch H QT và giám đ c đi u hành C u trúc lãnh đ o h p

nh t di n ra khi giám đ c đ m nhi m cùng lúc hai vai trò là giám đ c đi u hành và ch

t ch H QT Cadbury (2002) đã đ c p t i c u trúc lãnh đ o này M t khác, c u trúc lãnh đ o phân tách di n ra khi v trí ch t ch H QT và giám đ c đi u hành đ c đ m nhi m b i hai ng i khác nhau (Rechner và Dalton, 1991) S tách bi t vai trò c a giám đ c đi u hành và ch t ch H QT đ c đ c p r t nhi u trong lý thuy t đ i di n (Dalton, 1998), b i vì vai trò c a H QT chính là giám sát đ i ng qu n lý đ b o v

l i ích c a các c đông (Fama và Jensen, 1983)

M t c ch quan tr ng khác c a c u trúc H QT chính là thành ph n c a

H QT, đ c p t i thành viên H QT đi u hành và không đi u hành trong H QT

H QT v i đa s thành viên không đi u hành đ c c ng c và đ c p nhi u trong lý thuy t đ i di n Theo lý thuy t đ i di n, m t H QT hi u qu nên bao g m đa s thành viên H QT không đi u hành, nh ng ng i đ c tin r ng s t o ra k t qu ho t đ ng

v t tr i b i tính đ c l p c a h đ i v i ho t đ ng qu n lý c a công ty (Dalton, 1998)

B i vì các thành viên H QT đi u hành có trách nhi m th c hi n các ho t đ ng hàng ngày c a công ty nh tài chính, marketing… V i vai trò h tr cho giám đ c đi u

hành, h s không th th c hi n m t cách tr n v n vai trò giám sát hay k lu t giám

đ c đi u hành (Daily và Dalton, 1993) Do đó, xây d ng m t c ch đ giám sát các hành đ ng c a giám đ c đi u hành và các thành viên H QT đi u hành là r t quan

tr ng (Weir, Liang, David, 2001) Cadbury (1992) đã xác đ nh vai trò giám sát là m t trong nh ng trách nhi m chính y u c a thành viên H QT không đi u hành H có th

tr thành nh ng ng i giám sát kém hi u qu khi th i gian làm vi c t i H QT càng dài, khi mà h xây d ng nh ng m i quan h thân thi t v i các thành viên H QT đi u hành (O’Sullivanvà Wong, 1999) i u này đã c ng c cho nh ng tuyên b c a Cadbury r ng tính đ c l p c a các thành viên H QT không đi u hành có th s gi m

d n khi th i gian làm vi c t i H QT càng dài (Bhagat và Black, 1998; Dalton, 1998; Yarmack, 1996)

Nguyên t c phân tách ch c n ng giám sát và th c thi c a lý thuy t đ i di n

đ c thi t l p c ng nh m m c đích giám sát các ch c n ng th c thi nh ki m toán, ti n

l ng và b nhi m (Roche, 2005) S th t b i c a các công ty tr c đây th ng b t ngu n t nh ng ch trích v c u trúc qu n tr không đ y đ d n t i vi c đ a ra nh ng quy t sách không h p lý c a H QT c a nh ng công ty đó T m quan tr ng c a các y ban này đã đ c công nh n trong m i môi tr ng kinh doanh (Petra, 2007)

2.1.2 M i quan h gi a qu n tr công ty và hi u qu ho t đ ng

2.1.2.1 Hi u qu ho t đ ng

Hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p (Corporate performance hay Firm performance) chính là hi u qu s d ng toàn b các ph ng ti n kinh doanh trong quá trình s n xu t, tiêu th c ng nh các chính sách tài tr Th c ch t khái ni m hi u qu kinh t nói chung và hi u qu kinh t c a ho t đ ng s n xu t kinh doanh nói riêng đã

kh ng đ nh b n ch t c a hi u qu kinh t trong ho t đ ng s n xu t kinh doanh là ph n ánh m t ch t l ng c a các ho t đ ng kinh doanh, ph n ánh trình đ s d ng các ngu n l c (lao đ ng, thi t b máy móc, nguyên nhiên v t li u và ti n v n) đ đ t đ c

m c tiêu cu i cùng c a m i ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p – m c tiêu t i đa hóa l i nhu n

Hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p đ c đo l ng b ng nhi u ch tiêu khác nhau trong các nghiên c u khoa h c Có ba tiêu chí đo l ng hi u qu ho t đ ng

th ng đ c s d ng là hi u qu tài chính (financial performance), hi u qu kinh doanh (operation performance) ho c hi u qu t ng h p (overall performance) tùy thu c vào đ i t ng kh o sát, ngu n d li u

Hi u qu tài chính trong nhi u nghiên c u bao g m t su t l i nhu n trên v n

đ u t , t su t l i nhu n trên doanh thu, t su t l i nhu n trên t ng tài s n, t su t l i nhu n trên v n ch s h u, thu nh p c ph n th ng, th giá c phi u, t ng tr ng doanh thu và Tobin’s Q Hi u qu tài chính trong các nghiên c u khoa h c th ng

đ c đo l ng thông qua các ti p c n sau: Ti p c n th tr ng (th ng s d ng t su t

l i nhu n trên v n đ u t ROI vào c phi u c a công ty), ti p c n t báo cáo tài chính

(th ng s d ng t su t l i nhu n nh t su t l i nhu n trên t ng tài s n ROA, t su t

l i nhu n trên v n ch s h u ROE) và ti p c n k t h p (th ng s d ng ch tiêu Tobin’s Q ho c t s th giá/giá s sách PBV)

Hi u qu kinh doanh đ c đo l ng b i th ph n, t n su t gi i thi u s n ph m

m i và sáng ch , ch t l ng hàng hoá/d ch v , n ng su t lao đ ng, m c đ hài lòng và duy trì l c l ng lao đ ng

đ c l p nên có đ tin c y cao h n

Tr c h t, vi c s d ng các công c nào đ đánh giá v hi u qu tài chính doanh nghi p có vai trò quan tr ng Có r t nhi u các ch tiêu đo l ng hi u qu tài chính doanh nghi p, nh ng các ch tiêu th ng đ c s d ng nh t trong các nghiên

c u có th chia thành hai lo i chính: i) Các h s giá tr k toán, còn g i là các h s v

l i nhu n; ii) Các h s giá tr th tr ng, còn g i là các h s v t ng tr ng tài s n

Các ch tiêu l i nhu n đ c dùng nhi u nh t bao g m l i nhu n trên t ng tài s n (ROA) và l i nhu n trên v n ch s h u (ROE) M t s nghiên c u s d ng l i su t c

t c - DY (Ming & Gee 2008; Ongore 2011), l i nhu n trên doanh thu - ROS (Le & Buck 2011), ho c l i nhu n trên v n đ u t - ROI (Shah, Butt & Saeed 2011) Tuy nhiên, trong m t s tr ng h p, cách s d ng ROI th c ra chính là ROA, nh trong nghiên c u c a Shah, Butt & Saeed (2011) Nhìn chung, ROA và ROE là hai h s

đ c s d ng ph bi n nh t áng chú ý là giá tr c a hai h s này có th ph thu c vào cách tính l i nhu n M c dù l i nhu n tr c thu và lãi vay (EBIT) đ c nhi u nhà nghiên c u ch n đ tính hai h s trên (Hu & Izumida 2008; Le & Buck 2011; Wang & Xiao 2011), m t s nghiên c u khác s d ng l i nhu n thu n c ng v i lãi vay (tr c

ho c sau thu ) (Shah, Butt & Saeed 2011; Thomsen & Pedersen 2000), ho c đ n gi n

ch là l i nhu n thu n (LI, Sun & Zou 2009; Tian & Estrin 2008); trong khi đó, có nghiên c u l i cho r ng l i nhu n tr c thu , lãi vay, hao mòn và kh u hao (EBITDA) nên đ c dùng Ngoài ý ngh a tài chính khác nhau, lý do c a nh ng cách tính khác nhau nh v y có th là do h n ch v c s d li u; trong nhi u tr ng h p, s không

đ y đ c a c s d li u s khi n cho m t s nghiên c u bu c ph i có cách tính khác nhau

i v i nhóm h s giá tr th tr ng, hai h s Marris và Tobin’s Q r t thông

d ng nh là công c đánh giá t t v hi u qu tài chính doanh nghi p; trong đó h s

đ u đ c tính là t ng giá tr th tr ng c a v n ch s h u so v i giá tr s sách c a

v n ch s h u, và h s sau đ c tính là giá tr th tr ng c a v n ch s h u c ng

v i giá tr s sách các kho n n ph i tr so v i giá tr s sách c a t ng tài s n Do đó,

các h s này hoàn toàn có th đ c s d ng đ đánh giá hi u qu c a ph n v n s h u

c a Nhà n c, b i vì nó có th ph n ánh tr c ti p m c đ t ng tr ng giá tr v n ch

s h u trong c c u v n doanh nghi p

So sánh hai nhóm h s trên, các h s ROA và ROE là nh ng ch báo hi u qu cho k t qu s n xu t kinh doanh hi n t i và ph n ánh kh n ng l i nhu n mà doanh nghi p đã đ t đ c trong các k k toán đã qua Vì th , nhóm này là cách nhìn v quá

kh ho c đánh giá kh n ng l i nhu n ng n h n c a doanh nghi p (Hu & Izumida 2008) i v i m t s ch tiêu cùng nhóm nh ROS ho c ROI, các h s này c ng không đ a ra m t góc nhìn dài h n cho c đông và lãnh đ o doanh nghi p b i đó là các

th c đo quá kh và ng n h n (Jenkins, Ambrosini & Collier 2011) Trong khi đó, các

h s Marris và Tobin’s Q có th cho bi t hi u qu t ng lai c a công ty b i chúng

ph n ánh đ c đánh giá c a th tr ng c v ti m n ng l i nhu n c a doanh nghi p trong t ng lai (ph n ánh vào giá th tr ng c a c phi u)

Tóm l i, hi u qu tài chính c a các công ty c ph n có th đ c đánh giá thông qua hai nhóm h s k t h p l i, trong đó 4 ch tiêu thi t y u nh t bao g m ROA, ROE, Marris và Tobin’s Q M c dù có th có các cách tính khác nhau, ch y u do cách xác

đ nh l i nhu n trong tính toán h s , s k t h p c a hai nhóm h s này có th đ a ra cho nhà qu n lý, lãnh đ o doanh nghi p, c đông và th tr ng nh ng đánh giá bao quát v hi u qu tài chính trong quá kh c ng nh ti m n ng l i nhu n và t ng tr ng

t ng lai c a doanh nghi p

th giúp cho công ty s m phát hi n ra các v n đ tr c khi chúng phát sinh và d n đ n

m t cu c kh ng ho ng Qu n tr công ty s giúp c i thi n hi u qu công vi c qu n lý

và giám sát Ban đi u hành, ch ng h n b ng cách xây d ng h th ng l ng th ng d a trên các k t qu tài chính c a công ty i u này t o đi u ki n thu n l i không ch cho

vi c xây d ng quy ho ch b nhi m cán b và k th a m t cách hi u qu , mà còn cho

vi c duy trì kh n ng phát tri n dài h n c a công ty

- Nâng cao hi u qu ra quy t đ nh: Vi c áp d ng nh ng cách th c Qu n tr công

ty hi u qu s góp ph n c i thi n quá trình ra quy t đ nh Ch ng h n các thành viên

BG và các thành viên H QT và các c đông có th đ a ra nh ng quy t đ nh chính xác k p th i và có đ y đ thông tin h n khi c c u qu n tr công ty cho phép h hi u rõ vai trò và trách nhi m c a mình, c ng nh khi các quá trình liên l c đ c đi u ch nh

m t cách hi u qu i u này s giúp hi u qu c a các ho t đ ng tài chính và kinh doanh c a công ty đ c nâng cao m t cách đáng k m i c p đ Qu n tr công ty có

hi u qu s giúp t ch c t t h n toàn b các quy trình kinh doanh c a công ty, và đi u này s d n đ n hi u su t ho t đ ng t ng cao h n và chi phí v n th p h n, và đi u này

s l i góp ph n nâng cao doanh s và l i nhu n cùng v i s gi m thi u trong chi phí và nhu c u v v n

- Th c hi n t t h n vi c tuân th và gi m xung đ t l i ích: M t h th ng Qu n

tr công ty hi u qu c n ph i đ m b o vi c tuân th pháp lu t, các tiêu chu n, các quy

ch , quy n l i và ngh a v c a t t c các đ i t ng liên quan H n n a, h th ng qu n

tr hi u qu c n giúp công ty tránh phát sinh chi phí cao liên quan đ n nh ng khi u

ki n c a các c đông và nh ng tranh ch p khác b t ngu n t s gian l n, xung đ t l i ích, tham nh ng, h i l và giao d ch n i b

M t h th ng QTCT hi u qu s t o đi u ki n thu n l i trong vi c gi i quy t

nh ng xung đ t liên quan t i công ty, ví d xung đ t gi a các c đông nh l v i các

c đông n m quy n ki m soát, gi a các cán b qu n lý v i các c đông, và gi a các c

đông v i các bên có quy n l i liên quan ng th i, b n thân các cán b c a công ty s

có th gi m thi u đ c r i ro liên quan đ n trách nhi m đ n bù c a t ng cá nhân

- Nâng cao kh n ng ti p c n th tr ng v n:

Các cách th c QTCT có th quy t đ nh vi c công ty d dàng ti p c n các ngu n

v n nhi u hay ít Nh ng công ty đ c qu n tr t t th ng gây đ c c m tình v i các c đông và các nhà đ u t , t o d ng đ c ni m tin l n h n c a công chúng vào vi c công

ty có kh n ng sinh l i mà không xâm ph m t i quy n l i c a các c đông

- Gi m chi phí v n và t ng giá tr tài s n:

Nh ng công ty cam k t áp d ng nh ng tiêu chu n cao trong qu n tr công ty

th ng huy đ ng nh ng ngu n v n giá r khi c n ngu n tài chính cho các ho t đ ng

c a mình Chi phí v n ph thu c vào m c đ r i ro c a công ty theo c m nh n c a các nhà đ u t : R i ro càng cao thì chi phí v n càng cao Nh ng r i ro này bao g m nh ng

r i ro liên quan đ n vi c quy n l i c a nhà đ u t b xâm ph m N u quy n l i c a nhà

đ u t đ c b o v m t cách thích h p, c chi phí v n ch s h u và chi phí vay đ u s

gi m Vi c áp d ng m t h th ng qu n tr công ty hi u qu cu i cùng s giúp công ty

tr lãi su t th p h n và có nh ng kho n tín d ng có k h n dài h n M c đ r i ro và chi phí v n còn ph thu c vào tình hình kinh t và chính tr c a m i qu c gia, khuôn

kh th ch và các c c u th c thi pháp lu t Vi c qu n tr m i công ty có nh h ng khá quan tr ng đ i v i các nhà đ u t trong các th tr ng m i n i, b i vì các th

tr ng này th ng không có đ c m t h th ng pháp lý đ m b o quy n l i c a nhà

đ u t m t cách có hi u qu nh t i các qu c gia phát tri n khác

- Nâng cao uy tín:

Trong môi tr ng kinh doanh ngày nay, uy tín là m t ph n quan tr ng làm nên giá tr th ng hi u c a m t công ty Uy tín và hình nh c a m t công ty là m t tài s n

vô hình không th tách r i c a công ty Nh v y, nh ng công ty tôn tr ng quy n l i

c a các c đông và các ch n và đ m b o tính minh b ch v tài chính s đ c xem

nh là m t ng i ph c v nhi t thành cho các l i ích c a công chúng đ u t K t qu

là nh ng công ty đó dành đ c ni m tin l n h n c a công chúng và t đó nâng cao

đ c giá tr th ng hi u Ni m tin c a công chúng và giá tr th ng hi u có th khi n

ng i ta tin t ng h n vào các s n ph m c a công ty và đi u này s d n đ n vi c nâng cao doanh s , t đó d n đ n vi c gia t ng l i nhu n

Tóm l i: Qu n tr công ty t t có ý ngh a quan tr ng trong vi c t o nên s hài hòa các m i quan h gi a h i đ ng qu n tr , ban giám đ c, các c đông và các bên có quy n l i liên quan trong doanh nghi p, t đó t o nên đ nh h ng và s ki m soát quá trình phát tri n c a doanh nghi p Qu n tr công ty t t s thúc đ y ho t đ ng và t ng

c ng kh n ng ti p c n c a doanh nghi p v i các ngu n v n bên ngoài, góp ph n tích

c c vào vi c t ng c ng giá tr doanh nghi p, t ng c ng đ u t và phát tri n b n v ng cho doanh nghi p và n n kinh t

2.1.3 Các nguyên t c c a qu n tr công ty hi u qu

B Nguyên t c v Qu n tr công ty c a OECD đã đ y m nh t m quan tr ng c a

qu n tr công ty và cung c p nh ng h ng d n c th cho vi c xây d ng khuôn kh pháp lý các qu c gia thu c l n không thu c OECD Di n đàn n đ nh Tài chính ch

rõ b Nguyên t c là m t trong 12 tiêu chu n then ch t đ i v i các h th ng tài chính

v ng m nh Các nguyên t c qu n tr công ty c a OECD đ c s d ng nh là chu n

m c qu c t cho các nhà ho ch đ nh chính sách, các nhà đ u t , các công ty và các bên

có quy n l i liên quan khác trên toàn th gi i

Các công ty đ c đánh giá trên 5 khía c nh đ c cho là then ch t đ i v i m t

h th ng qu n tr công ty theo các nguyên t c qu n tr công ty c a OECD theo b ng 2.1.sau:

B ng 2.1: Các nguyên t c qu n tr công ty c a OECD

s h p tác tích c c gi a công ty và c đông trong

vi c t o ra c a c i, vi c làm và s b n v ng c a các doanh nghi p có tình hình tài chính t t

Nguyên t c 5:

Công khai và minh b ch

Khuôn kh qu n tr công ty c n đ m b o vi c thông tin k p th i và chính xác t t c các v n đ quan tr ng liên quan đ n công ty, bao g m tình hình tài chính, ho t đ ng kinh doanh, quy n s

h u và qu n tr công ty

và c đông

(Ngu n: C m nang qu n tr công ty) [7]

Qu n tr công ty là s s p x p, ki m tra, cân đ i nh ng u đãi mà m t công ty

c n có đ t i thi u hóa và ch ng nh ng xung đ t l i ích gi a các c đông trong và ngoài công ty M c đích c a nó là đ ng n ch n vi c chi m đo t nh ng l i ích c a m t nhóm đ i v i m t ho c nhi u nhóm khác

2.1.4 V n đ qu n tr công ty Vi t Nam

2.1.4.1 Khuôn kh pháp lý

- V khuôn kh pháp lý qu n tr công ty:

Khuôn kh pháp lý v QTCT đã có nhi u thay đ i và đã đ c c i thi n m t cách đáng k trong nh ng n m g n đây Vi t Nam D i đây là m t s v n b n pháp

lu t c b n đã ban hành trong th i gian qua trong vi c xây d ng khuôn kh pháp lý cho

qu n tr công ty:

(i) Lu t u t n c ngoài n m 1987, nh ng s a đ i b sung c a lu t này n m

2000 và s h p nh t c a lu t này v i Lu t Doanh nghi p và Lu t u t

(vi) Lu t Ch ng khoán vào n m 2006 và Lu t S a đ i b sung m t s đi u c a

Lu t Ch ng khoán n m 2010;

Các doanh nghi p hàng đ u Vi t Nam đa s là các công ty đã niêm y t và b i

v y đa ph n ch u s đi u ch nh c a các quy đ nh v qu n tr công ty nh sau:

(i) Lu t Doanh nghi p n m 2005 và các v n b n h ng d n;

(ii) Lu t Ch ng khoán s 70/2006/QH1 và Lu t s 62/2010/QH12 s a đ i b sung m t s đi u c a Lu t Ch ng khoán và các v n b n h ng d n;

(iii) Quy t đ nh 12/2007/Q -BTC ngày 13 tháng 3 n m 2007 v vi c ban hành

Quy ch qu n tr công ty áp d ng cho các công ty niêm y t trên S Giao

d ch ch ng khoán (Quy t đ nh 12);

(iv) Quy t đ nh 15/2007/Q -BTC ngày 19 tháng 3 n m 2007 v vi c ban hành

i u l m u áp d ng cho các công ty niêm y t trên S Giao d ch ch ng khoán; Thông t 52/2012/TT-BTC ngày 05/04/2012 có hi u l c thi hành t ngày 01/06/2012

K t qu đánh giá chung nh n đ c khá th p (2.33/5) Tuy nhiên, trên c s

nh ng v n b n pháp lu t đã đ c ban hành nh Lu t Doanh nghi p (2005); Lu t

Ch ng khoán (2006) có th rút ra nh n đ nh: Khuôn kh pháp lý v QTCT Vi t Nam

đã khá đ y đ và t ng b c ti p c n các chu n m c QTCT c a th gi i Tuy nhiên, nhi u quy đ nh trong lu t còn khá chung và cho đ n nay v n ch a có các ngh đ nh

h ng d n, do v y các doanh nghi p thi u c s đ th c hi n K t qu đánh giá nh n

đ c th p, theo chúng tôi ch y u do các thành viên c a doanh nghi p ít tìm hi u v pháp lu t nói chung c ng nh các v n đ liên quan đ n QTCT nói riêng Nhi u n i dung lu t quy đ nh khá rõ ràng, tuy nhiên doanh nghi p ít s d ng

2.1.4.2 Tình hình th c hi n qu n tr công ty t i các công ty niêm y t

Qu n tr công ty, bên c nh vi c t o ra m t c ch qu n lý nh m b o đ m s cân

b ng v quy n và l i ích gi a các bên trong và ngoài doanh nghi p còn đòi h i ph i

th c thi t t các ho t đ ng qu n tr ch c n ng nh qu n tr chi n l c, nhân s , tài

chính, marketing…T k t qu đi u tra, đ c bi t là vi c s d ng k thu t ph ng v n sâu

đ i v i các nhà lãnh đ o doanh nghi p và giám đ c đi u hành cho th y:

* V v n đ t ch c b máy và phân chia quy n h n trong các doanh nghi p

Có th nói đây là đi m h n ch l n nh t trong QTCT hi n nay Vi t Nam Vi c

t ch c, qu n lý và đi u hành doanh nghi p ph bi n hi n nay là đ u theo c ch t p quy n Quy n h n t p trung m t s ít ng i, h v a là c đông l n, v a là thành viên

c a H QT và đ ng th i gi các ch c v ch ch t trong ban đi u hành (ban giám đ c) Lãnh đ o doanh nghi p ho t đ ng th c t thiên v đi u hành h n là ho ch đ nh chi n

l c và giám sát th c thi chi n l c phát tri n doanh nghi p;

Trên th c t , k t qu đi u tra cho th y: i v i doanh nghi p d i hình th c công ty, 95% giám đ c doanh nghi p là thành viên c a H QT, trong đó trên 60% v a

gi ch c ch tch H QT v a gi ch c giám đ c ho c t ng giám đ c; đ i v i các doanh nghi p t nhân, tuy t đ i b ph n giám đ c doanh nghi p là ch s h u doanh nghi p và th c hành QTCT theo ki u “gia đình”, m t mình ho c m t s ng i thân

đ m nh n t t c các ch c n ng qu n lý Nh v y, gi a ch c n ng lãnh đ o v i nhi m

v chính là xây d ng chi n l c (th ng c a ch doanh nghi p và H QT) và ch c

n ng qu n lý vi c v n hành hàng ngày c a ng i qu n lý (ban đi u hành) không rõ ràng

i b ph n doanh nghi p đ u không xác đ nh rõ ràng s m nh t n t i, không

có m c tiêu dài h n và không xác đ nh đ c mô hình chi n l c phát tri n (trên 95%)

Ho t đ ng c a doanh nghi p ch y u đ c xác l p thông qua các k ho ch v n hành

ng n h n, ph n l n là k ho ch tháng, th m chí ng n h n Tu i th bình quân c a doanh nghi p r t ng n, ch kho ng 3-4 n m R t nhi u doanh nghi p đ c thành l p

ch nh m m c đích khai thác m t c h i kinh doanh nào đó, khi c h i đó không còn

n a, doanh nghi p c ng k t thúc ho t đ ng

* V ban ki m soát trong các doanh nghi p

Hi n t i, trong các doanh nghi p vai trò c a ban ki m soát l i khá m nh t H u

h t thành viên c a ban ki m soát đ u là nhân viên c a công ty, làm vi c theo ch đ

kiêm nhi m Vì v y, th c tr ng v BKS n c ta có l ch t n t i d i hình th c

“ng i giám sát b ki m duy t”, ch ch a ph i là m t th ch giám sát n i b đ c l p, chuyên môn và chuyên nghi p đ cân b ng ho t đ ng c a doanh nghi p, ph c v l i ích t i đa c a doanh nghi p

M t khác, h u h t các ban ki m soát không làm ho c làm không đ y đ hai vi c quan tr ng là giám sát H QT, ban đi u hành và rà soát s đ ng b trong c ch , chính sách H m i ch d ng l i vi c soát xét các báo cáo ki m toán, báo cáo tài chính

* V công khai và minh b ch thông tin trong QTCT

Kém công khai và không minh b ch đang là m t trong s các v n đ l n c a QTCT hi n nay Vi t Nam Ch s h u, các c đông không nh n đ c m t cách k p

th i, chính xác và đ y đ các thông tin c b n v doanh nghi p Các thông tin c b n

đó bao g m t t ng tài s n đ n đánh giá chính xác v th c tr ng tài chính hi n nay và thông tin v l u chuy n ti n t trong quá kh c ng nh các thông tin v d báo trong

t ng lai

c đi m chung là các doanh nghi p c a Vi t Nam ch a th c s v n hành h

th ng qu n tr tài chính m t cách khoa h c và minh b ch, ph n l n ch m i chú tr ng

ch c n ng k toán, đ c bi t là k toán thu nh m ng phó v i c quan thu Nhi u doanh nghi p doanh thu t ng nh ng lu ng ti n vào và ra doanh nghi p v n b ách t c, lúng túng trong huy đ ng và s d ng ngu n v n i u này làm cho các nhà đ u t và

c đông không th đánh giá chính xác giá tr doanh nghi p trong hi n t i c ng nh

t ng lai Ch t l ng báo cáo tài chính và m c đ công b thông tin đ i v i các công

ty niêm y t, đ c bi t là đ i v i các công ty c ph n không niêm y t và doanh nghi p nhà n c ch a cao b t th ng

* V qu n tr ngu n nhân l c

Nhân l c là m t y u t c n b n quy t đ nh n ng l c c nh tranh c a doanh nghi p, tuy nhiên tình hình chung c a các doanh nghi p Vi t Nam là ch t l ng ngu n nhân l c th p và r t thi u n đ nh Bên c nh các nguyên nhân v h th ng đào t o qu c

gia, m t trong nh ng lý do chính c a tình tr ng này là cách qu n tr công ty c a doanh nghi p Cách qu n tr y không đáp ng nh ng nhu c u nhân b n c a ng i lao đ ng là: Công vi c phù h p kh n ng, phân công h p lý, phát huy đ c kh n ng, thù lao

t ng x ng và c h i th ng ti n Do đó doanh nghi p không s n sinh ra nh ng qu n tr viên có kh n ng, nhi u nhân viên ch đ ng thôi vi c nh ng doanh nghi p r t lúng túng trong vi c b trí nhân s thay th cho nh ng v trí ngh vi c ng c làm vi c

c a nhân viên ch y u là thu nh p đ đ m b o cu c s ng, làm vi c theo ki u “tháo khoán”, h t gi ho c h t nhi m v là ngh , ít sáng t o và ít sáng ki n c i ti n công vi c

tr ng th gi i Nh ng s n ph m ch t l ng cao theo chu n qu c t không bao gi t

qu ng cáo là hàng M ch t l ng cao hay hàng Nh t ch t l ng cao Công tác marketing ch y u ch ti n hành các ho t đ ng qu ng cáo, m t chi n l c marketing mang tính h th ng còn v ng bóng trong các doanh nghi p

B ng 2.2: N i dung câu h i/kh o sát ho t đ ng qu n tr công ty n m 2011, 2012

L nh

S l ng câu h i

Tr ng s (%)

E Trách nhi m c a H QT và ban ki m soát 31 30

“Ngu n: Báo cáo th đi m qu n tr ” [106,117]

K t qu kh o sát ho t đ ng qu n tr công ty n m 2011, 2012 c a 100 công ty niêm y t l n nh t trên c hai Sàn giao d ch ch ng khoán HSX và HNX nh sau:

B ng 2.3: K t qu kh o sát ho t đ ng qu n tr công ty n m 2011, 2012

2009 (%)

2010 (%)

2011 (%)

2009 (%)

2010 (%)

2011 (%)

2009 (%)

2010 (%)

2011 (%)

“Ngu n: Báo cáo th đi m qu n tr ” [35, 36]

so sánh, Hi p h i Qu n tr Công ty Châu Á trong b n đánh giá qu n tr công

ty th ng niên c a mình đã đ a ra m c xác đ nh d a trên ki n th c và kinh nghi m v

th c hành qu n tr công ty t t trên th gi i nh sau:

 M c 80% tr lên là đ t “đ ng c p qu c t ” v qu n tr công ty

 M c t 75% tr lên đ c coi là th c hi n qu n tr công ty có ch t l ng theo tiêu chu n qu c t

ba đi u ki n này, nhi u DN l n c a Vi t Nam hi n nay có v n đ v QTCT

Trong báo cáo n m 2012, T ng công ty Tài chính Qu c t (IFC) c a Ngân hàng

Th gi i đã k t lu n r ng ch t l ng báo cáo tài chính c a 100 công ty hàng đ u Vi t Nam đ c niêm y t trên sàn giao d ch ch ng khoán thành ph H Chí Minh và Hà N i

đã s t gi m xét trên t t c các l nh v c qu n tr công ty, bao g m vi c thông báo thông tin t i công chúng Các công ty đã không th cung c p cho nhà đ u t thông tin k p

th i và có liên quan đ giúp h đ a ra quy t đ nh đ u t "Th đi m qu n tr công ty"

c a IFC ch m 100 công ty này v i đi m trung bình 42,5% , v i 57,5 và 17,40 là đi m cao nh t và th p nh t Trong khi đó, các qu c gia láng gi ng nh Philippines và Thái Lan (hai thành viên thu c T ch c h p tác và Phát tri n kinh t OECD) đ t 72% và 77% Có th nói, Vi t Nam thi u c n b n 6 ch vàng v chu n QTCT c a OECD (c

c u và quy trình h p lý, minh b ch, công b ng, trách nhi m, gi i trình, đ i x v i các bên liên quan) và đang có v n đ c trong 6 n i dung này

L nh v c y u nh t trong qu n tr c a các công ty là th c hi n các bi n pháp v

“trách nhi m c a h i đ ng qu n tr ” và “công b thông tin và s minh b ch” “ i u này là minh ch ng cho th y cam k t th c s cho qu n tr công ty t t v n ch a đ c hình thành Vi t Nam”, đ i di n nhóm nghiên c u nh n xét

So sánh gi a hai nhóm doanh nghi p có đi m s qu n tr cao nh t và th p nh t cho th y: Các công ty có ch t l ng qu n tr t t c ng là nh ng công ty có giá tr th

tr ng cao h n Các h s chu n nh l i nhu n trên v n ch s h u (ROE), l i nhu n trên t ng tài s n (ROA) ph n ánh s v t tr i: Nhóm qu n tr t t đ t ROE bình quân 23,5%, v t xa m c 16,6% c a nhóm kém nh t ROA c ng đ t 11,3% so v i 8,3%

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đây và phát tri n gi thuy t nghiên

c u v m i t ng quan gi a tác đ ng c a các thành viên gia đình, c u trúc h i

đ ng qu n tr thông qua các đ c tính c a H QT và hi u qu ho t đ ng

2.2.1 Nghiên c u v bi n quy mô h i đ ng qu n tr nh h ng đ n hi u

qu ho t đ ng c a công ty gia đình

Bài nghiên c u “Higher Market valuation of companies with a small board of

directors” c a Yermack D.(1996) s d ng d li u t 452 công ty công nghi p l n c a

M t n m 1984 và 1991, cho th y m t m i t ng quan ng c chi u gi a quy mô

H QT và hi u qu ho t đ ng công ty T l tài chính liên quan đ n l i nhu n và hi u

qu ho t đ ng gi m xu ng khi quy mô H QT t ng lên Quy mô c a H QT đ i v i

m u quan sát t 04 đ n 34 thành viên, v i s thành viên trung bình c a m u là 12

thành viên

Bài nghiên c u “The impact of board size on Firm Performance: Evience from the UK” c a Dalton et al (1999) cho r ng quy mô h i đ ng qu n tr là m t y u t quy t đ nh quan tr ng c a hi u qu ho t đ ng c a doanh nghi p Quy mô h i đ ng

qu n tr có nh h ng quan tr ng b i vì nó là m t ph n c a chi phí và l i ích liên quan

t i các ho t đ ng h i đ ng qu n tr Theo đó, Lipton và Lorsch (1992) l p lu n r ng

m t h i đ ng qu n tr v i s l ng thành viên l n h n có th ph i đ i m t v i s ph i

h p kém do s l ng thành viên l n cùng v i kh n ng t ng tác gi a các thành viên trong nhóm kém và v n đ ng i đi xe mi n phí Khi H QT bao g m quá nhi u thành viên các v n đ đ i di n có th t ng lên, m t s thành viên có th là nh ng ng i đi xe

mi n phí “freerider” Quy mô H QT l n c ng có nh c đi m ch ng h n nh : Ra quy t đ nh và thông tin ch m h n, x lý thông tin ch m h n, th i gian lâu h n đ đ t

đ c s đ ng thu n c ng nh đ a ra quy t đ nh Vì v y mà có s h n ch các thành viên h i đ ng đ n t i đa là m i thành viên, và quy mô a thích c a h i đ ng qu n tr

là tám đ n chín thành viên

Tác gi không tìm th y b ng ch ng ch ng minh các công ty Anh có quan tâm

đ n quy mô H QT không d n đ n m t quan h tích c c gi a quy mô H QT và hi u

qu ho t đ ng c a công ty

Bài nghiên c u “Family Business, Board Dynamics and Firm Value: Evidence from Malaysia” c a Mishra et al.(2001) t p trung vào m i quan h gi a ki m soát gia đình và cách th c qu n tr công ty có nh h ng nh th nào đ n giá tr doanh nghi p

c a các công ty Malaysia M u nghiên c u g m 896 công ty, v i d li u t n m

2000 - 2003 Nghiên c u cho th y, không ph i t t c các y u t c a qu n tr công ty

đ u có ý ngh a và có s nh h ng khác nhau gi a công ty gia đình và công ty không

ph i gia đình Nghiên c u sâu h n cho th y, quy mô H QT có m i t ng quan cùng chi u đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty trong công ty không có s ki m soát gia đình H k t lu n r ng quy mô h i đ ng qu n tr nh h n có th t o nên m t c ch

qu n tr doanh nghi p t t h n cho các công ty ki m soát gia đình

Bài nghiên c u dùng ki m đ nh t-test đ ki m đ nh s khác bi t gi a các doanh nghi p gia đình ki m soát và các doanh nghi p không có s ki m soát gia đình Sau đó, phân tích h i quy đ c ti n hành đ th c hi n các y u t nh h ng giá tr công ty c a các doanh nghi p gia đình ki m soát

Bài nghiên c u “Corporate Governance Mechanisms and Performance of Public-Listed Family Ownership in Malaysia” c a Ibrahim et al.(2011) xem xét các

m i quan h c a c ch qu n tr doanh nghi p và hi u qu ho t đ ng gi a công ty gia đình và công ty không có quy n s h u c a gia đình đang đ c niêm y t công khai t i Malaysia t n m 1999 đ n n m 2005 đ c đo b ng Tobin Q, ROA và ROE K t qu cho th y, các c ch qu n tr doanh nghi p nh quy mô H QT, giám đ c đ c l p có

nh h ng l n đ n hi u qu ho t đ ng công ty

Ibrahim cùng v i c ng s (2011) tìm th y ý ngh a m i quan h gi a m t quy

mô h i đ ng qu n tr nh và hi u qu ho t đ ng trong các công ty gia đình H k t lu n

r ng quy mô h i đ ng qu n tr nh h n có th t o nên m t c ch qu n tr doanh nghi p t t h n cho các công ty ki m soát gia đình

Bài nghiên c u “The F-PEC Scale of Family Influence: A Proposal for Solving the Family Defintion Problem” c a Astrachan et al (2002) l i cho r ng quy mô h i

đ ng qu n tr l n h n k t h p v i ki m soát gia đình có th nâng cao hi u qu ho t

đ ng, vì h có b dày kinh nghi m trong kinh doanh, chuyên môn, k n ng và có m i quan h mà có th làm t ng thêm các ngu n l c đáng k cho các công ty gia đình

Bài nghiên c u ”The Role of dividends, Debt and Board Structure in the Governance of Family Controlled Firms” c a Setia-Atmaja et al (2009) ki m tra xem

li u các công ty có s ki m soát gia đình có s d ng c t c, n và c c u h i đ ng

qu n tr có làm tr m tr ng thêm hay gi m thi u các v n đ gi a ki m soát và c đông thi u s trong m t th tr ng v n b o v nhà đ u t m c cao K t qu cho th y các công ty có s ki m soát gia đình có t l chia c t c cao h n, m c n cao và có t l

h i đ ng qu n tr đ c l p th p h n so v i các công ty không có s ki m soát gia đình

ng th i, tác gi c ng tìm th y b ng ch ng cho r ng quy mô h i đ ng qu n tr l n

h n k t h p v i ki m soát gia đình có th nâng cao hi u qu ho t đ ng

Theo bài nghiên c u ”Family control, board structure and performance: Evidence from an emerging economy” c a Mohammad Badrul Muttakin (2010) s

d ng d li u v i 654 quan sát t n m 2005-2009 tìm th y b ng ch ng cho r ng quy

mô h i đ ng qu n tr l n h n k t h p v i ki m soát gia đình l i làm gi m hi u qu ho t

đ ng, đi u này cho th y r ng quy mô H QT nh có th t ng thích cho các công ty gia đình Banglades

2.2.2 Nghiên c u v bi n kiêm nhi m c a v trí giám đ c/t ng giám đ c

nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình

Bài nghiên c u “Leadship Structure: Separating the CEO and Chairman of the

Board” c a Brickley J.A et al (1997) kh o sát 737 công ty l n c a M trong n m tài chính 1988 không tìm th y b ng ch ng r ng các công ty có hai ng i n m gi hai v trí

Ch t ch và CEO th c hi n t t h n so v i công ty có m t ng i n m gi c hai ch c

v

Theo bài nghiên c u “CEO Duality and Firm Performance: Evidence from Hongkong” c a Lam, T.Y & Lee, S.K (2008) thì cho r ng trong các công ty gia đình thành viên gia đình có quy n ki m soát chi ph i trong h i đ ng qu n tr và có th n m

nh ng v trí qu n lý đ ng đ u, ch ng h n nh giám đ c đi u hành và ho c ch t ch (La Porta et al., 1999) Do đó, tính đ ng th i này có th s ph bi n h n trong các công ty

ki m soát gia đình h n các công ty không gia đình (Lâm và Lee, 2008) Bài nghiên c u

nh m ki m tra m i quan h gi a tính đ ng th i c a giám đ c đi u hành (CEO) và hi u

qu ho t đ ng công ty và tác đ ng đi u hòa c a các y u t ki m soát gia đình đ i v i

m i quan h này c a công ty t i H ng Kông Nghiên c u này s d ng s li u công b công khai t c s d li u tài chính và các báo cáo hàng n m c a m t m u g m 128 công ty công khai niêm y t t i H ng Kông vào n m 2003

Lâm và Lee (2008) l p lu n r ng tính đ ng th i c a giám đ c và ch t ch

H QT trong vi c ki m soát các công ty gia đình cung c p nhi u c h i h n cho quy n

qu n lý và t c quy n s h u c a c đông thi u s , vi c này có tác đ ng tiêu c c đ n

hi u qu ho t đ ng trong các công ty mà gia đình n m quy n ki m soát B ng ch ng

th c nghi m cho th y r ng m i quan h gi a tính đ ng th i c a giám đ c đi u hành và

hi u qu ho t đ ng c a công ty còn tùy thu c vào s hi n di n c a các y u t ki m soát gia đình Tính đ ng th i c a CEO là t t cho các công ty không có s ki m soát gia

đình, trong khi vi c tách bi t hai vai trò này l i t t cho các công ty gia đình, nh m b o

v đ c c đông thi u s kh i s thâu tóm c a công ty gia đình

Bài vi t cung c p b ng ch ng th c nghi m r ng tính đ ng th i c a giám đ c

đi u hành không h n là b t l i cho các công ty c a H ng Kông và k t qu s có ích cho

c quan qu n lý, các nhà kinh doanh, và các nhà nghiên c u

Nghiên c u c a Mohammad Badrul Muttakin cùng v i c ng s (2010) l i tìm

th y b ng ch ng cho th y vi c kiêm nhiêm v trí giám đ c và ch t ch H QT có tác

đ ng tích c c đ i v i hi u qu ho t đ ng c a công ty gia đình i u này cho th y r ng CEO trong công ty gia đình Banglades r t quan tâm đ n uy tín và c g ng đ c i thi n ho t đ ng công ty

Bài nghiên c u “Coporate Governance in banking: The role of the board of Directors” c a Andres et al (2005) s d ng m t m u c a các ngân hàng th ng m i

qu c t l n đ ki m tra gi thuy t v tính đ ng th i trong vai trò c a h i đ ng qu n tr Tác gi s d ng m t mô hình kinh t phù h p (2SLS) đ gi i quy t các v n đ n i sinh trong lý thuy t qu n tr doanh nghi p Tác gi tìm th y m t m i quan h hình ch U

ng c gi a hi u su t ho t đ ng c a ngân hàng và quy mô H QT, và gi a t l giám

đ c không đi u hành và hi u su t

Lý thuy t này l p lu n r ng m t t l thành viên h i đ ng qu n tr đ c l p cao

h n s d n đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty t t h n vì nó làm gi m các xung đ t l i

ích gi a các c đông ki m soát và c đông thi u s và làm cho vi c qu n lý hi u qu

h n thông qua s giám sát t t h n

Bài nghiên c u “Board Composition: Balancing Family Influence in S&P 500 Firms” c a Anderson & Reeb (2004) l i xem xét các c ch dùng đ gi i h n quy n s

h u tài s n công ty c a các c đông l n v i m u là 500 công ty niêm y t trên S&P có quy n s h u thành l p gia đình Phù h p v i lý thuy t, tác gi th y r ng các công ty

có giá tr nh t là nh ng công ty trong đó giám đ c đ c l p cân b ng v i đ i di n gia đình trong H QT Ng c l i, trong các công ty có s s h u gia đình có t ng đ i ít giám đ c đ c l p, hi u qu ho t đ ng th p h n nh ng công ty không có s s h u c a gia đình K t qu cho th y r ng các công ty gia đình th ng tìm cách gi m thi u s

hi n di n c a giám đ c đ c l p, trong khi các c đông bên ngoài tìm ki m đ i di n giám đ c đ c l p Anderson và Reeb (2004) tìm th y m i quan h tích c c gi a s đ c

l p c a h i đ ng qu n tr và ho t đ ng c a các công ty gia đình H cho r ng thành viên h i đ ng qu n tr đ c l p có th gi m thi u xung đ t gi a các c đông ki m soát

và c đông thi u s thông qua đó giám sát các ho t đ ng trong các công ty gia đình t t

h n H c ng cho r ng s đ c l p c a thành viên h i đ ng qu n tr s ki m ch s tham gia c a h trong các ban giám đ c và ng n ch n các thành viên gia đình chi m

đo t tài s n c a các công ty thông qua b i th ng quá m c,c t c đ c bi t, ho c b ng

l c không có c s Tuy nhiên, m t s nghiên c u ngoài n c M , m t khác, cho r ng

h i đ ng qu n tr đ c l p không có b t k tác đ ng l n đ n hi u qu ho t đ ng c a các công ty gia đình

Theo nghiên c u c a “Ownership Concentration, Firm Performance, and Dividend Policy in Hong Kong” c a Chen et al (2005) đã phân tích m t m u c a 412 công ty niêm y t H ng Kông trong th i gian 1995-1998 đ tr l i ba câu h i: Li u

r ng s h u gia đình t p trung có nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng công ty và giá tr

c a công ty hay không? Li u nó có nh h ng đ n chính sách c t c? Tác đ ng c a

qu n tr công ty v các v n đ thanh kho n, giá tr và c t c là gì? K t qu c a tác gi