TỶ GIÁ THỰC HIỆU LỰC TÍNH THEO GIÁ TRỊ GIA TĂNG TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ VŨ LÂM CÔNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN.

V ăm tăýăngh a,ăch ăs ăREERăthíchăh păh năsoăv iăRERătrongăsoăsánhă m că đ ă c nhă tranhă v ă giáă c aă m tă n că soă v iă cácă đ iă tácă th ngă m i,ăREERăđóngăvaiătròăr tăl nătrongăvi c

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

……….  ………….

V ăLÂMăCỌNG

T GIÁ TH C HI U L C TÍNH THEO GIÁ TR GIAăT NGăT I VI T NAM

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP H CHÍ MINH – N Mă2013

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

……….  ………….

V ăLÂMăCỌNG

T GIÁ TH C HI U L C TÍNH THEO GIÁ TR GIAăT NGăT I VI T NAM

Chuyên ngành : Tài chính ậ Ngân hàng

Mã s : 60340201

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

PSG.TS TR NăTH ăTHÙYăLINH

TP H CHÍ MINH – N Mă2013

L IăCAMă OAN

Tôiăxinăcamăđoanălu năv nă“T giá th c hi u l c tính theo giá tr gia t ng t i

Vi t Nam”ălàăcôngătrìnhănghiênăc u c a chính tác gi , n iădungăđ căđúcăk t

t quá trình h c t p và các k t qu nghiên c u th c ti n trong th i gian qua,

s li uăđ c s d ng là trung th c và có ngu n g c trích d n rõ ràng Lu n

v năđ c th c hi năd i s h ng d n khoa h c c a GS.TS Tr n Ng căTh

và PGS.TS Tr n Th Thùy Linh

Tác gi lu năv n

V ăLÂMăCỌNG

M căl c

Trang ph bìa

L iăcamăđoan

M c l c

Danh m c các b ng và hình

Danh m c các t vi t t t

Tómăl c

Gi i thi u 1

1 T ng quan v các nghiên c uătr căđây 4

2 Ph ngăphápănghiênăc u và d li u nghiên c u 8

2.1 Ph ngăphápănghiênăc u 8

2.1.1 T giá h iăđoái 8

2.1.2 Giá tr giaăt ngăth ngăm i 15

2.1.3 T giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng 30

2.1.4 S khác nhau gi a giá t giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng và t giá th c hi u l c 33

2.2 D li u nghiên c u 38

3 K t qu nghiên c u 41

4 K t lu n, h n ch vàăh ng nghiên c u thi p theo 45

4.1 K t lu n 45

4.2 H n ch vàăh ng nghiên c u ti p theo 47

TÀI LI U THAM KH O 48

PH L C 50

Ph l c 1: Ch s VAREER và REER cho VN t 1996 – 2009 50

Ph l c 2: Ch s CPI và YDFL cho VN t 1996 – 2009 51

Ph l c 3: Ch s YDFLăchoăcácăn c t 1996 – 2009 52

Ph l c 4: Tr ng s giá tr giaăt ngăvàătr ng s th ngăm iăsongăph ngă cho VN t 1996 - 2009 61

Ph l c 5 B ng tr ng s songăph ngăhàngăn măc a VN v iăcácăn c trên th gi i t 1996 - 2009 62

DANH M C CÁC B NG VÀ HÌNH

Hìnhă2.1:ăTh ngăm iăthôngăth ng

Hìnhă2.2:ăTh ngăm i theo chi u d c và giá tr giaăt ngăth ngăm i

B ng 3.1: T giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng VN t 1996 – 2009

B ng 3.2: T giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng, t giá th c hi u l c

c a VN t 1996 – 2009

DANH M C CH VI T T T

GPD: T ng s n ph m n iăđ a - Gross Domestic Product

IMF: Qu ti n t qu c t ( International Monetary Fund)

OECD: T ch c h p tác và phát tri n kinh t (Organization for Economic operation and Development)

Co-REER: T giá th că songă ph ng,ă T giá th c hi u l c – Real effective

exchange rates

TQ: Trung Qu c

YDFL: Ch s gi m phát GDP – GDP Deflator

VAREER: T giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng – Value – added real

effective exchange rates

VN: Vi t Nam

Tómăl c

Bài nghiên c u xây d ng m tă cáchă đoă l ng m i cho t giá th c hi u l c

(REER), ch s t giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng (VAREER) Ch

s VAREER b sung cho ch s REERă trongă đoă l ng s c c nh tranh c a

qu c gia khi hàng hóa không ch đ c s n xu t hoàn toàn t i m t qu c gia mà

đ c s n xu t t nhi u qu c gia khác nhau Ch s VAREER đ c tính toán

d a trên hai thành ph n là tr ng s giá tr giaăt ngăth ngăm i và ch s gi m

phát GDP Trongă tr ng h p VN, ch s VAREERătrongă giaiăđo n 1996 – 2009ălàă0,197,ăcaoăh nătrung bình 13% so v i ch s REER

T khóa: Giá tr giaăt ngăth ngăm i, t giá th c hi u l c tính theo giá tr gia

t ng, t giá th c hi u l c

Gi iăthi u

T giá h iăđoáiăluônăđ c xem là m t trong nh ng bi n s kinh t v

mô quan tr ng c a n n kinh t T giá h iăđoáiăđoă l ng giá tr c a m t

đ ng ti n trên m tă đ nă v đ ng ti n khác T giá th hi n giáă t ngă đ i

gi a hàng hóa s n xu tătrongăn c và hàng hóa trên th tr ng th gi i Là

m t trong nh ng nhân t quan tr ng nhă h ng tr c ti pă đ n ho tă đ ng

xu t nh p kh u c a qu c gia

T giá th c hi u l c (REER) là t giáădanhăngh aăđãăđ căđi u ch nh

theo l mă phátă trongă n c và l mă phátă n c ngoài,ă cóă tínhă đ n tr ng s

th ngă m i gi a các qu c gia REER là m t ch s , đ c thi t k đ đoă

l ngătácăđ ng c a s thayăđ i giá lên c u cho s n ph m c a m i qu c gia

Ch s REER đ c ng d ng r ng rãi, và th ngăđ c s d ngăđ đánhăgiáă

s c c nh tranh hàng hóa xu t kh u c a qu c gia, tr ng thái c a cán cân

th ngăm i và cán cân thanh toán qu c t , hay đoăl ng s m t cân b ng

c a t giá h iăđoáiădanhăngh a

M c dù có ng d ng r ng rãi, nh ngăch s REER hi n t i không còn

phù h p cho s phân tích s c c nh tranh c a m t qu că giaă trongă tr ng

h p mà hàng hóa xu t kh u c a qu căgiaăđ c t o ra b i hàng hóa s k t

h p gi aăhàngăhóaătrongăn c và hàng nh p kh u,ăhayăđ u vào c a hàng

xu t kh u là hàng nh p kh u Ch s REER d a vào nh ng n n t ng lý thuy tăđ c cung c p b i Armington (1969) Trong h th ng này, m i s n

ph m c a qu c gia khác nhau c nh tranh v i các s n ph m t các qu c gia khác các th tr ng bên ngoài Công th c tính REER d aătrênăđ nhăngh aă

t ng s năl ng s n xu t c a m i qu c gia và qu c gia xu t kh u s n ph m

mà qu c gia đóăs n xu t, nóiărõăh nălà nh ng s n ph m mà qu c gia đóăs n

xu t thì hoànătoànăđ c s n xu t n iăđ a Nh ngătrongăkinhăt toàn c u hi n

nay, hàng hóa nh p kh uă đ c s d ngă đ s n xu t hàng xu t kh u, ch

không ph i qu căgiaăđóăs n xu t s n ph m 100% t n iăđ a âyăchínhălàă

đi m làm cho ch s REER không còn phù h p khi phân tích s c c nh tranh

n a

làmărõăh n,ăhãyăxemăxétăvíăd c a vi c s n xu t hàng may m c

c a VN Ph ngăphápăArmingtonăs phân lo i s n ph m may m cănh ălàă

s n ph m c a VN, và cho r ng VN s c nh tranh v i các nhà cung c p s n

ph m may m c th tr ngăn căngoài.ăTheoăđ nhăngh aănày,ăgiáăc a s n

ph m may m c c aăVNăt ngălênăs hàm ý r ng s c c nh tranh c a VN s

gi m xu ng Tuy nhiên, trong th c t s n ph m may m c c a VN cóăđ u

vào đ c nh p kh uălênăđ n 80% (B côngăth ng) M t khác, VNălàăđi m

cu i trong dây chuy n s n xu t hàng may m c ch không ph i s n ph m may m că đ c hoàn toàn s n xu t 100% t i VN Theoă đó,ă VNă s c nh

tranh v iă cácă n c qu c gia có th làă đi m gia công hàng may m c nh ă

Pakistan, Indonesia,ă …ă ch không ph i c nh tranh v i các nhà cung c p

hàng may m c trên th gi i Doăđó, ph iăch ngăchúngătaănênăđ nhăngh aăl i

s n ph m xu t kh u c aăVNănh ălàăm tăphânăđo n c a giá tr giaăt ngăđ c

s n xu t t iăVNăh nălàăhoànătoànăđ c s n xu t t i VN?

V i s m r ng c a chu i s n xu t toàn c u, m i qu c gia chuyên môn hóa trong giá tr giaăt ngăt i m tăđi mănàoăđóăc a quá trình s n xu t

h nălàăs n xu t hoàn hoàn s n ph m M i qu c gia c nh tranh thông qua s

cung c p giá tr giaăt ngăđ i v i các th tr ng bên ngoài, không ph i là

c nh tranh các hàng hóa cu i cùng ho c là t ng s n ph m xu t kh u Do

đó,ăch s đoăl ng s c c nh tranh REER không còn phù h p n a

Trong bài nghiên c u này, tác gi s gi i thi u v giá tr giaă t ngă

th ngăm i, là ph n giá tr giaăt ngăc a qu c gia trong s n ph m xu t kh u

và ch s “t giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng – VAREER” Ch

s VAREER là ch s d a trên giá tr giaăt ngăth ngăm i và s kh c ph c

nh ng h n ch c a ch s REER trong vi căđoăl ng s c c nhătranh.ă ng

th i tính toán và so sánh ch s VAREER v i ch s REER cho Vi t Nam

1 T ngăquanăv ăcácănghiênăc uătr căđây

Qua tìm hi u thì trong th iăgianăquaăđãăcóăm t s nghiên c u có liên quan

đ n giá tr gia t ngăth ngăm i và t giá th c hi u l cănh ăsau:

 Các tài li u ti ng Anh

- Hummels-Ishii-Yi (2001) đ aăraăkháiăni m v chuyên môn hóa chi u d c (vertical specialization – s n ph măđ c s n xu t t nhi u qu c gia khác

nhau, và m i qu c gia chuyên môn hóa trong m tăb c c th c a quy

trình s n xu t s n ph m) T p trung vào khái ni m h păh năc a chuyên

môn hóa theo chi u d c làăhàngăhóaăđ c nh p kh uăđ làmăđ u vào cho

s n xu t hàng hóa xu t kh u.ăTrongăđó,ăquyătrìnhăs n xu t s n ph m thì

c n ít nh t hai qu c gia, và trong quá trình s n xu t s n ph m thì các s n

ph m ph iăđ c chuy n giao gi a các qu c gia này Tác gi nh n m nh

r ng, trong quá trình chuy năgiaoă“t i – lui”ăhàngăhóaăgi a các qu c gia làmă choă đoă l ngă th ngă m i qu c t không còn ph nă ánhă đúng n a

Ch ng h n, Nh t B n xu t kh uăphôiăthépăsangăMexico,ăsauăđóăthépăđ c giaăcông,ăép,ăđóngăd u và xu t kh u sang M ăTh ngăm i qu c t , theo đóăs ghi nh n xu t kh u thép t Mexico sang M (th c ch t ph n xu t

kh u c a Mexico là r t th păvìăđãănh p phôi thép t Nh t B n),ăđ ng th i

ghi nh n thép xu t kh u t Nh t B n sang Mexico D a trên khái ni m v

th ngăm i theo chi u d c, các tác gi đãătínhătoánăđoăl ng giá tr c a

đ u vào xu t kh u hàm ch a trong giá tr hàng xu t kh u V i d li u

tính toán ch y u là b ngăđ u vào – đ u ra (input – output) v đ u vào

nh p kh u, t ng s n ph măđ u ra và xu t kh u Tác gi s d ng d li u

đ u vào – đ u ra c a OECD, c a 14 qu c gia (10 n c OECD, Ireland,

Korea, Taiwan và Mexico) K t qu , t l s n ph măđ u vào nh p kh u

trong hàng hóa xu t kh u n mă1990 trung bình là 0,21,ăt ngă30%ăsoăv i

n mă1970ălà 0,165

- Belke và Wang (2005), lý lu n v đ m th ngăm i gi a các qu c gia

trong cùng m t khu v c, t đóăđ xu t s d ng v giá tr giaăt ngăth ngă

m i thay cho t ng giá tr th ngăm iătrongăđoăl ngăth ngăm i qu c t

Trong bài nghiên c u, tác gi cho r ng m căđ m c aăth ngăm i có nhăh ngăđ n quan h th ngăm i qu c t m c aăth ngăm i càng

l n thì s k t n i gi a th tr ngătrongă n c và th tr ngă n c ngoài

ch t ch h n Khiăđó,ăs n ph măđ c s n xu t s đ c s n xu t và tiêu dùngătrongăn căvàăn căngoài.ă oăl ngăth ngăm i gi aăcácăn c s khôngăcònăđúng,ăv t giá giá tr mà m i qu c gia s n xu t ra N u hàng

hóa xu t kh uă đ c s n xu tă cóă đ u vào nh p kh u, thì khi s n ph m

đ c hoàn t t và mang ra xu t kh u thì thu nh p t xu t kh u hàng hóa đóămangăl i không nh ng cho qu c gia cho qu c gia xu t kh u hàng hóa

mà còn bao hàm c thu nh p c a qu c gia cung c p s n ph măđ u vào đ

s n xu tăhàngăhóaăđó K t qu c a nghiên c u cho th y,ăđ m c a n n

kinh t càng cao, thì ph năđóngăgópăn iăđ a cho s n ph m xu t kh u càng

nh T đó,ătácăgi đ xu t s d ng giá tr giaăt ngăthayăchoăt ngăth ngă

m iăđ đoăl ngăth ngăm i gi a các qu c gia

- Daudin,ă Rifflart,ă vàă Schweisguthă (2008)ă đ aă raă kháiă ni m và cách th c

đoăl ng giá tr giaăt ngăth ngăm i (value – added trade) So sánh giá tr giaăt ngăth ngăm iăvàăth ngăm iăthôngăth ng Khái ni m giá tr gia

t ngă th ngă m i d a vào khái ni mă chuyênă mônă hóaă th ngă m i theo

chi u d c Giá tr giaă t ngă th ngă m iă đoă l ngă th ngă m i ròng c a

th ngăm i theo chi u d c Giá tr giaăt ngăđ c t o ra cácăgiaiăđo n

khác nhau c a quá trình s n xu t m i qu c gia và ngành công nghi p Tác gi s d ng d ng d li u c a GTAP và d li uăđ u vào – đ u ra c a

66 vùng lãnh th ,ă55ăl nhăv c s n xu t t n mă1997ăđ năn mă2001.ăK t

qu cho th y,ăn mă2001ăthì 26% giá tr th ngăm i qu c t là th ngăm i

theo chi u d că(n mă1997ălàă25%).ăK t qu c ngătrìnhăbàyăchiăti t giá tr giaăt ngăth ngăm i cho 55 l nhăv c s n xu t.ăTrongăđó,ăngành d ch v

có t tr ng trên giá tr giaăt ngăth ngăm i l năh nănhi u khi so v i t

tr ng c a ngành này trên giá tr th ngăm iăthôngăth ng

- Sébastien Miroudo, Rainer Lanz và Alexandros Ragoussis (2009) nghiên

c uădòngăth ngăm i c a hàng hóa và d ch v trung gian gi aăcácăn c

OECD và gi aăcácăn c OECD v iăcácăđ iătácăth ngăm i l n t năn mă

1995 – 2005 đoăl ngăth ngăm iăhàngătrungăgian,ăcóă2ăph ngăphápă

có th s d ng: th nh t là d a trên s phânătíchădòngăth ngăm i, phân

chi s n ph m theo m căđíchăs d ng c a chúng Cách th hai là d a trên

d li uăđ u vào – đ u ra, cung c p tr c ti p b ng nh p kh u hàng hóa

n căngoàiăđ c s d ngăđ s n xu t hàng hóa và d ch v trongăn c

Bài nghiên c u s d ng cách k t h p c haiăph ngăphápăđ tính toán

K t qu cho th y,ăth ngăm i c a hàng hóa và d ch v trung gian chi m

l năl t 56% - 73% trên t ngăth ngăm iăthôngăth ng V i s giaăt ngă

c a chuyên môn hóa s n xu t gi a các qu că gia,ă th ngă m i hàng hóa

d ch v trungă giană làmă đ u vào cho s n xu tă t ngă hàngă n mă 6,2%ăchoă

hàng hóa và 7% cho d ch v t n mă1995ă– 2006 Khi so sánh v iăth ngă

m i hàng hóa và d ch v cu i cùng, thì hàng nh p kh u trung gian nh y

c m v iăchiăphíăth ngăm iăh năhàngăhóaăd ch v cu i cùng Bên c nh đó,ănghiênăc uăc ngăchoăth y ho tăđ ng c aăcácăcôngătyăđaăqu c gia làm choă dòngă th ngă m iă choă hàngă hóaă trungă gianăcaoă h n,ă làmă t ngă t l

hàngăhóaăn căngoàiătrênăhàngăhóaătrongăn cătrongăđ u vào s n xu t

N uăđ u vào s n xu t có t l nh p kh u cao thì d n t i hi u qu s n xu t

c a các ngành công nghi pătrongăn c kém hi u qu h n

- Robert C Johnson và Guillermo Noguera (2012 a) k t h p d li uă đ u vào – đ u ra và tr ng s th ngăm iăđ xácăđ nh s liên k t s n ph m

gi a các qu c gia (s n ph măđ c s n xu t qua nhi u khâu các qu c

gia khác nhau) Phân tích s “l i th i”ăc aăđoăl ngăth ngăm i thông

th ng s “tínhătrùng”ă(tínhătrùng c hàng hóa trung gian) v i giá tr giaă t ngă th ngă m i T đó,ă tác gi đ xu t cách tính toán giá tr gia

t ngăth ngăm i, tính toán tr ng s th ngăm i v giá tr giaăt ngăchoă

69 qu c gia và 18 vùng lãnh th B ng cách chuy n d li u t b ngăđ u

vào – đ uăraăth ngăm i sang d li u giá tr giaăt ngăth ngăm i Trong đó,ăt l giá tr gia t ngătrênăt ng s n ph m xu t kh uăđ căđ nhăngh aă

là m tăđoăl ngăchoăđ l n c a th ph n s n ph m

- Robert C Johnson và Guillermo Noguera (2012) k t h p d li uăth ngă

m i, s n xu tă vàă đ uă vàoă đ tính toán giá tr giaă t ngă hàmă ch a trong

th ngăm i cho 42 qu c gia t n mă1970ăđ năn mă2009 Bài nghiên c u

m r ng công th c tính toán c a nghiên c u Robert C Johnson và Guillermo Noguera (2012 a) đ tính toán cho nhi uă n mă liênă t c Bài

nghiên c u ch ra r ng t l giá tr giaăt ngătrênăt ngăth ngăm i gi m t 10%ăđ n 15%, v i 2/3 c a s x t gi m này n m trong hai th p k cu i

c a k nghiên c u

2 Ph ngăphápănghiênăc uăvàăd ăli uănghiênăc u

2.1 Ph ngăphápănghiênăc u

Ph năđ u, gi i thi u chi ti t v ch s REER và tr ng s đoăl ng s c

c nh tranh gi a các qu c gia trong tính toán ch s REER Ph n th hai, gi i thi u v giá tr giaă t ngă th ngă m i, cách th c tính toán giá tr gia t ngă

th ngăm i xu t phát t tr ng h păđ năgi n g m hai qu c gia và hai hàng hóa,ăsauăđóăm r ng ra tính toán giá tr giaăt ngăth ngăm i t ng quát cho

nhi u qu c gia v i nhi u hàng hóa Tính toán giá tr giaă t ngă th ngă m i

chínhă làă b că bană đ u c a vi c tính toán tr ng s giá tr giaă t ngă songă

ph ng, làm c ăs cho vi c tính toán ch s giá tr giáăt ngăt giá th c hi u

l c – VAREER Ti p theo, bài nghiên c u trình bày lý lu n và công th c

tính toán ch s VAREER, so sánh s khác bi t gi a hai ch s VAREER và REER Phân cu i cùng, là ph n trình bày k t qu tính toán ch s VAREER cho VN

ph ng….ăM i lo i t giáăcóăcáchăđ nhăngh aăvàătínhătoánăkhácănhau

 T giá h iăđoái (hay t giá) danhăngh aăsongăph ng

T giá h iă đoáiă danhă ngh aă songă ph ngă (NER)ă gi aă haiă đ ng ti n

đ căđ nhăngh aălàăgiáăc a m tăđ năv ngo i t tính theo n iătê.ăNERăth ng

đ c các Ngânăhàngă th ngă m i niêm y tă hàngă ngàyă đ ph c v cho các

giao d ch mua – bán ngo i t T giáădanhăngh aăcóăth đ c niêm y t theo

cách tr c ti p (s đ năv n i t trên m tăđ năv ngo i t ), ho c theo cách gián

ti p (s đ năv ngo i t trên m tăđ năv n i t ) T giáădanhăngh aăc a t ng

c păđ ng ti nă đ c nă đ nh d a trên quan h cung c u Tuy nhiên, t giá danhăngh aăt ngăhayăgi m không nh t thi t ph iăđ ngăngh aăv i s giaăt ngă

hay gi m s c c nhătranhăth ngăm i qu c t

 T giá th c

T giá th c là m t ch s cho th y t giáă danhă ngh aă đãă đ că đi u

ch nh theo l măphátătrongăn c và l măphátăn c ngoài V ýăngh a,ăt giá

h iăđoáiăth căđoăl ng s c mua c a m tăđ năv ngo i t trong n n kinh t

n c ngoài trong m i quan h t ngăđ i v i s c mua c a m tăl ng n i t

t ngăđ ngă n n kinh t trongăn c T giá th c c n ph iăđ c kh o sát

trong m i quan h v i nh ngăđ i tác mà chúng ta có quan h m u d ch thông

qua cách ti p c n v i cách tính t giá th căsongăph ngăvàăt giá th căđaă

ph ngă(Tr n Ng căTh ,ăNguy n Ng că nh (2012))

 T giá th căsongăph ng

T giá th căđ c xác l p trong m i quan h v i m tăđ iătácăth ngă

m iăđ c g i là t giá th căsongăph ngă(BRER).ăT giá th căsongăph ngă

so sánh giá c c a m t r hàng hóa tiêu dùng hay s n xu tăđ i di n c aăn c

ch nhà và giá c c a m t r hàngăhóaălàmăđ i di n n căngoàiăđ că c

tính b ng m t lo i ti n, có th là n i t ho c ngo i t , và ch ra giá tr t ngă

đ i c a n i t và ngo i t (Tr n Ng căTh ,ăNguy n Ng că nh (2012)) T

giá th căsongăph ngăcóăth đ c bi u di n theo công th c sau:

Trongăđó:ă

: là ch ăs ăgiáătrongăn cătínhăb ngăn iăt

:ălàăch ăs ăgiáăn căngoàiătínhăb ngăngo iăt

NER:ălàăt ăgiáădanhăngh aăniêmăy tătheoăcáchăgián ti p.ă

T ăgiáăth căsongăph ngălàăm tăch ăs ,ăv iăcáchăniêmăy tăt ăgiáădanhăngh aătheoăcáchăgiánăti păthìăt ăs ălà giáăhàngăhóaă ătrongăn căquyăthànhăngo iăt ,ănênăv ăb năch tăt ăgiáăth căth ăhi năs ăsoăsánhăm căgiáăhàngăhóaă ătrongăn căvàăn căngoàiăkhiăc ăhaiăđ uătínhăb ngăngo iăt ăV iăquyă cănày,ă ch ă s ă RERă t ngă lênă hàmă ýă r ngă đ ngă n iă t ă đ că đ nhă giáă cao,ă vàă

ng căl i

 N uăRERă>ă1,ăthìăn iăt ăđ căxemălàăđ nhăgiáăcao,ăgiáăc ătrungăbìnhătrongăn căcaoăh năsoăv iăn căngoài,ăvàăs ăt oănênăv ăth ăc nhătranhă

th ngăm iăkémăh năsoăv iăn căb năhàng

 N uăRERă<ă1,ăthìăn iăt ăđ căxemălàăđ nhăgiáăth p,ăgiáăc ătrungăbình trongăn căth păh năsoăv iăn căngoài,ăvàăs ăt oănênăv ăth ăc nhătranhă

th ngăm iăt tăh năsoăv iăn căb năhàng

Tuy nhiên, t ă giáă th că songă ph ngă m iă ch ă choă bi tă s ă lênă giaă hayă

xu ngă giáă c aă đ ngă ngo iă t ă Ngàyă nay,ă m uă d chă qu că t ă làă đaă ph ng,ă

trongăquanăh ămuaăbán,ăm tăqu căgiaăcóăr tănhi uăqu căgiaăb năhàngătrênăth ă

gi i.ă ăsoăsánhătínhăc nhătranhăc aăhàngăhóaăn iăđ aăv iăt tăc ăcácăđ iătácă

th ngăm i,ăng iătaădùngăt ăgiáăh iăđoáiăth căđaăph ngă(REER)

 T ăgiáăth căđaăph ng

T ăgiáăth căđaăph ngăhayăcònăg iălàăt ăgiáăth căhi uăl c là trung bình có

tr ngăs ăc aăcácăt ăgiáăth căsongăph ngăgi aăm tăqu căgiaăv iăt ngăđ iătácă

th ngăm iăv iătr ngăs ă làăt ătr ngăth ngăm i T ă giáăth căđaăph ngă - REERălàăm tătrongănh ngăy uăt ăc năxemăxétăđ ăđánhăgiáăxemăn iăt ăcóăb ă

đ nhăgiáăcaoăhayăth păsoăv iăđ ngăti năc aăcácăđ iătác hay không

Côngăth cătínhăREERănh ăsau (Zalleno và Desruelle (1997):

(1)

Trongăđó:ă

- :ălàăt ăgiáăth căhi uăl căc aăn căi

- :ălàăt ăgiáăth căc aăqu căgiaăiăv iăqu căgiaăj,ătrongăđóăch ăs ăgiáă

đ cătínhătheoăchiăphíăđ năv ălaoăđ ngă(ULC),ă ho cătínhătheoăch ăs ă

giá tiêu dùng (CPI)

- :ălàătr ngăs ăc nhătranhăc aăqu căgiaăiăsoăv iăqu căgiaăj

N uă RERă đ că tínhă trênă t ă giáă danhă ngh aă niêmă y tă theoă cáchă giánă

ti p,ăthì:

 REERă>1,ăn iăt ăđ căxemălàăđ nhăgiáăth căcaoăvàăngo iăt ăđ căcoiălàăđ nhăgiáăth căth p,ătácăđ ngăx uăđ năcánăcânăxu tănh păkh u

 REER<1,ăthìăn iăt ăđ nhăgiáăth căth păvàăngo iăt đ nhăgiáăth căcao,ă

s căc nhă tranhă th ngă m iă qu că t ă s ă đ căc iă thi nă vìă n uăchuy nă

m tăđ ngăngo iăt ăsangăđ ngăn iăt ăs ămuaăđ cănhi uăhàngăhóaătrongă

n căh năsoăv iăn căngoài.ăChínhăđi uănàyăs ăkíchăthíchăxu tăkh uăgiaăt ng

 Tr ngăh păREERă=ă1,ăthìăs cămuaăc aăđ ngăti nătrongăn căvàăn căngoàiălàănh ănhau,ătácăđ ngălàmăchoăcánăcânăxu tănh păkh uăcânăb ng

V ăm tăýăngh a,ăch ăs ăREERăthíchăh păh năsoăv iăRERătrongăsoăsánhă

m că đ ă c nhă tranhă v ă giáă c aă m tă n că soă v iă cácă đ iă tácă th ngă m i,ăREERăđóngăvaiătròăr tăl nătrongăvi căphânăb ăngu nătàiănguyênătrongăs nă

xu tăvàăđi uăch nhăhànhăviătiêuădùngăc aăn năkinhăt ă

ălàmărõăh nătínhăch tăc aăch ăs ăREERătrongăvi căđoăl ngăc nhătranh,ăchúngătaăs ăphânătích sâuăh năv ătr ngăs ăc nhătranh:

Theo Zalleno và Desruelle (1997)

(2)

Trongăđó:

- :ălàăth ăph năc aăn căjă ăth ătr ngăn căk,ăvàă : là doanh

s ăc aăqu căgiaălă ăth ătr ngăn căk

- : là t ăl ăđ uăraăc aăn căiăđ căbánă ăth ătr ngăn căk Cóă th ă phână tíchă t ngă thànhă ph nă c aă côngă th că(2)ănh ă sau:ă thành

ph nă đoăm căđ ăc nhătranhăgi a cácănhàăs năxu tăc aăqu căgiaăiăvàă

qu căgia jă ăth ătr ngăk,ăb ngăcáchănhânăt ăl ăs năph măđ uăraăc aăiă ăkă(

- t măquanătr ngăc aăth ătr ngăkăđ iăv iăi)ăv i th ăph năc aăjă ăkă(v ăth

c nhătranhăc aăjă ăăk);ăvàăthànhăph nă đoăl ngăm căc nhătranhă

gi aăcácănhàăs năxu tăc aăqu căgiaăiăvàăt tăc ăcácănhàăs năxu tăkhácă ăth ă

tr ngăk,ăb ngăcáchănhânăt măquanătr ngăc aăth ătr ngăkăđ iăv iăiăv iăth ă

ph năc aăt tăc ăcácănhàăs năxu tăkhácăt iăth ătr ngăk

Tr ngăs c nhătranhăcóăth ăphânătíchăthànhăhaiăthànhăph nălàătr ngăs ă

nh păkh uăvàătr ngăs ăxu tăkh u:

(3)

Trongăđó:

- :ă làă tr ngă s ă nh pă kh u,ă b ngă v iă ph nă nh pă kh uă c a

qu căgia iăt qu căgia j

- ,ălàătr ngăs ăxu tăkh u,ătr ngăs ăxu tăkh uănàyăcóă

th ăphânătíchăt ngăt ătr ngăs ăxu tăkh uă ăph nătrên.ă

- :ă làă h ă s ă t ngă quană c aă tr ngă s ă nh pă kh u,ă đoă

l ngăt ng quanăc aăs ăc nhătranhă ăth ătr ngăn iăđ aăgi aăcácănhàă

s năxu tăc aăqu căgiaăiăvàăt tăc ăcácănhàăs năxu tăkhác

- :ă làă h ă s ă t ngă quană c aă tr ngă s ă xu tă kh u,ă đoă

l ngăt ngăquanăc aăs ăc nhătranhăgi aăcácănhàăs năxu tăc aăiăv iăt tă

c ăcácănhàăs năxu tăkhácă ăcácăth ătr ngăxu tăkh uăc aăqu căgiaăi.ă

Nh ăv y,ăv iăýăngh aăđoăl ngăs căc nhătranhăvàăđoăl ngăs cămuaăc aă

đ ngăti n,ăch ăs ăREERătr ăthànhăm tăch ăs ăquanătr ngăc aăkinhăt ăv ămô.ăTuyănhiên,ătrongătr ngăh păhàngăhóaănh păkh uăđ ăs ăd ngălàmăđ uăvàoă

choăs năxu tăhàngăxu tăkh uăthìăch ăs ăREERăkhôngăcònă làăch ăs ăphùăh pă

đ ăđánhăgiáăs căc nhătranhăc aăqu căgiaăn a.ăChúngătaăs ăb tăđ uăv iăgiáătr ăgiaăt ngăth ngăm iăđ ăth yărõăđi uănày

2.1.2 Giáătr ăgiaăt ngăth ngăm i

 Giá tr giaăt ngăth ngăm i

Theoăđ nhăngh aăc a Hummels, Rapoport, and Yi (1998) v s chuyên

môn hóa theo chi u d c c aăth ngăm iănh ăsau:

 S s n xu t m t s n ph m theo m t quy trình liên t c theo nhi uăb c

khác nhau;

 Ít nh t có hai qu c gia tham gia vào quy trình s n xu t;

 Ít nh t có m t qu c gia nh p kh uăđ uăvàoăđ s n xu t hàng hóa mà

m t ph n hàng hóa s đ c xu t kh uăđiăcácăqu c gia khác

D aătrênăđ nhăngh aănày,ăcóăhaiăcáchăđ đoăl ngăth ng m i:

Th nh t,ăđóălàăth ngăm iăthôngăth ng mà chúng ta v n quen thu c, đoăl ngădòngăth ngăm i d a trên giá tr th tr ng c a hàng hóa khi hàng hóaăđ c chuy n giao gi aăcácăn c, g p chung t t c các hàng hóa trung

gian trong s n ph m Trong tr ng h p này, n u hàng hóa xu t kh u mà có

đ uăvàoăđ c nh p kh u cao, giá tr th tr ng c aăhàngăhóaăđóăcóăth r t

cao khi so sánh v i giá tr giaăt ngăđ c s n xu t n iăđ a, cáchăđoăl ng này

có th d n t i m t t l xu t kh u r t cao trên GDP,ăđánhăgiá sai l m v giá

tr xu t kh u th c c a qu c gia

Cách đoăl ng th hai,ăđ c g i là giá tr giaăt ngăth ngăm i, đoăl ng dòngăth ngăm i ròng Cáchănàyăđoăl ng giá tr giaăt ngăđ c t o ra các giaiăđo n khác nhau c a quá trình s n xu t m i qu c gia và ngành công

nghi p

Trongăchuyênămônăhóaăth ngăm i theo chi u d c, m iăn c là m t giai

đo n trong quy trình s n xu t s n ph m Ch ng h n, VN s n xu t s n ph m

A, s n ph mănàyăđ c xu t kh uăsangăTQănh ălàăs n ph m trung gian c n

thi tăđ s n xu t s n ph m B, s n ph m B sau đóăs đ c xu t kh u t TQ

qua M T iăđi m cu i c a ti n trình này, s n ph măBăđ căbánănh ălàăhàngă

hóa cu iă cùngă choă tiêuă dùngă hayă đ uă t ă N uă đoă l ng theo cách thông

th ng,ădòngăth ngăm i s bao g m c dòngăth ngăm i xu t t VN sang

TQ, t TQ sang M Nh ngăgiá tr giaăt ngăth ngăm i s ch đoăl ng dòng

Th ngăm i theo chi u d c: Giá tr giaăt ngăth ngăm i:

Hình 2.2 Th ngăm i theo chi u d c và giá tr giaăt ngăth ngăm i

N u tính theo th ngă m iă thôngă th ng,ă thìă dòngă th ngă m i s b trùng,ăvìăđ u vào c aăTQăđãălàă10ăchi c áo (ch aăcóăcúcăáo) Giá tr giaăt ngă

th ngăm i ch tính ph năgiaăt ng trên ph n xu t kh u Bên c nhăđó,ădòng

giá tr giaăt ngăth ngăm i hàm ý r ng VN th c s không có quan h th ngă

m i v iăTQ,ăvìăkhôngăcóăng i s d ng cu i cùng s d ng hàng hóa c a VN

TQ T t c ng i tiêu dùng hàng hóa c a VN xu t kh u là M Th ngă

m i theo chi u d c đ c tính là 2 l n xu t kh u áoăs ămiăch aăcóăcúcăáo: 1

l n khi VN xu t kh u 10ăáoăs ămiăch aăcóăcúcăáo qua TQ, và 1 l n khi 10

chi căáoăch aăcóăcúc này n m trong hàng xu t kh u c a TQ qua M đãăcóă

cúc áo

Theo Hummels, Rapoport, and Yi (1998), giá tr giaăt ngăth ngăm i

có th đoăl ng b ngăbaăb c: th nh t, lo i b th ngăm i theo chi u d c

ra kh iăth ngăm iăthôngăth ng; th hai s p x p l i dòngăth ng m i theo

chi u d c theo c p nhà s n xu t/ nhà tiêu dùng; th ba là s p x p l i dòng

th ngăm i theo ngành công nghi p mà th c s s n xu tă“giáătr giaăt ng”

tách giá tr giaăt ngăth ngăm i ra kh i dòng t ngăth ongăm i, Robert

C Johnson và Guillermo Noguera (2012 a) đãăxâyăd ng m t h th ngăđ u

vào – đ u ra toàn c u, mà h th ngănàyăđ nh rõ làm th nào mà s n ph m c a

m i qu căgiaăđ c s d ngănh ălàăhàngătrungăgianăvàăs n ph m cu i cùng

th tr ngăn c ngoài

Hummels, Ishii, and Yi (2001), Robert C Johnson và Guillermo Noguera

(2012ăa)ăđãăxâyăd ng m t ma tr n đ u vào – đ u ra toàn c uăđ tính toán giá

tr giaăt ngăth ngăm i Giá tr giaăt ngăth ngăm i s đ c tính toán, b t

đ u b ngă tr ng h pă đ nă gi n 02 qu c gia, s d ng hàm s n xu t

Cobb-Douglas.ăSauăđó,ăt ng quát hóa v iătr ng h p cho nhi u qu c gia – nhi u

hàng hóa Riêngătr ng h p 03 qu c gia v i 03 hàng hóa,ătr ng h păđ c

bi tăđ nói lên r ng cán cân giá tr giaăt ngăth ngăm i khác so v i cán cân

th ngăm iăthôngăth ng Bên c nhăđó,ăn u l y t l gi a giá tr giaăt ngă

trên t ng xu t kh u c a m i qu c gia, s đ c m t tr ng s m i – đ c g i

là tr ng s giá tr giaăt ng,ălàăm t thành ph n quan tr ng c a vi c tính toán

t giá th c hi u l c tính theo giá tr giaăt ng

 Hai qu c gia, m i qu c gia m t hàng hóa

- B tă đ u v i 2 qu c gia (ký hi u là 1 và 2), m i qu c gia s n xu t m t hàng hóa khác nhau và có th traoăđ i ngo iăth ng.ăVàăc haiăđ uăđ c

s d ngăđ tiêuădùngăvàălàmăđ uăvàoănh ăm t hàng hóa trung gian trong

s n xu t S n ph m m i qu căgiaăđ c s n xu t b ng cách k t h p các

y u t đ u vào v i hàng hóa trung gian t c hai qu c gia, ta có hàm s n

xu tănh ăsau (Robert C Johnson và Guillermo Noguera (2012 a)):

(4)

Trongăđó:

- :ăLàănhânăt ăđ uăvàoăt ăqu căgiaăi (nôngănghi p,ăs năxu t,ăd chăv )

- :ăLàăl ngăđ uăvàoătrungăgianăđ căs ăd ngătrongăs năxu tă ăqu căgiaăiănh păt qu căgiaăj

- :ălàăth ăph năđ uăvàoăs năxu tă(hàngătrungăgian)

N uăg i giáăs năph măđ uăraăc aăqu că giaăiă làă ,ăvàăgi ăđ nhăquyă lu tă

m tăgiáăgi aă2ăqu căgia Nh ăv yăgiáătr ăt ngăs năph mă ăm iăqu căgiaăs ă

là: vàă giáă tr ă trungă giană đ că s ă d ngă trongă s nă xu tă là:ă

,ăkhiăđó:ă

tătiêuădùngăs năph măcu iăcùngăc aăqu căgiaăjăt ăqu căgiaăi là ,ăkhiăđó:

(5)

T ngăxu tăkh u,ăkýăhi uălàă ,ăbaoăg măxu tăkh uăchoătiêuădùngăvàăxu tă

kh uăchoăs ăd ngălàmăđ uăvàoătrungăgiană ăn căngoài:ă Khi

đó,ăcôngăth căs ă(5) s choăth yăs năph măqu căgiaăbaoăg mătiêuădùngăn iă

đ a,ăs ăd ngăhàngătrungăgianăn iăđ a,ăvàăt ngăxu tăkh u Khiăđó:

(6)

T ă(6)ătaăcóăth ăsuyăraăc uăcu iăcùngăchoăcácăhàngăhóa:

(7)

Ph ngătrìnhă(7)ămôăt ăt ngăs năph măm iăqu căgiaăhàmăch a tiêu dùng

cu iăcùngă ăhaiăqu căgia

tă làăgiáătr ăc aăs năph măc aăqu căgiaăi đ căs ăd ngăđ ăs năxu tă

s năph mătiêuădùngă ăqu c gia j:

- : là t ngă s nă ph mă c aă qu că giaă 1ă đ că s nă xu tă hàngă cu iă cùngă

đ cătiêuădùngă ăqu căgiaă1 Baoăg mă( là tiêu dùng c aăqu căgiaă1ă

t s năph măc aăqu căgiaă1 và ( làătiêuădùngăc aăqu căgiaă1 t s nă

ph măc a qu căgiaă2

- : là tiêuădùngăc aăqu căgiaă2 ( và )

G iă làăgiáătr ăgiaăt ngă ăqu căgia i,ăkhiăđóă làăgiáătr ăs năph măđ uăraăkhôngăbaoăg măhàngătrungăgian:

- : là ph nă s nă ph mă c aă qu că giaă 1ă đ că s ă d ngă nh ă làă hàngă

trung gian trongăs năxu tăs năph măc aăqu căgiaă2,ămàăs năph mănàyă

đ cătiêuădùngă ăqu căgiaă1

- : là s năph măc aăqu căgiaă1ăđ cătiêuădùngă ăqu căgiaă2ă

( và ).ăDoăv y,ă là ph năxu tăkh uăph năánhăhàngătrungăgian,ăhayăb ngăxu tăkh uăđ cătiêuădùngă ăn căngoài

Cánăcânăgiáătr ăgiaăt ngă(valueăaddedăbalanceă ậ vab): làă giáătr ă giaăt ngă

xu tă kh uă – giáă tr ă giaă t ngă nh pă kh u Ta xét cánă cână th ngă m iă (tradeă

Nh ă v y,ă cánă cână th ngă m i vàă cánă cână giáă tr ă giaă t ngă b ngă nhau ă

tr ngă h pă này.ă Trongă tr ngă h pă t ngă quát,ă đi uă nàyă s ă khôngă cònă đúngă

n a, mà ≠ă

 Tr ng h p ba qu c gia, m i qu c gia m t hàng hóa

M r ng t tr ng h p 2 qu c gia, m i qu c gia m t hàng hóa Tuy

nhiên, không t pătrungăvàoătr ng h p t ng quát, mà t pătrungăvàoătr ng

h păđ c bi t L y ví d choătr ng h p s n xu t iPod

Ipod là s n ph m c a hãng Apple (M ), v i các b ph năđ c l p ráp t

nhi uăn c: màn hình t Nh t, m t đ aăt Nh t (s n xu t b i TQ), và các

b ph n kém giá tr h năt àiăLoan,ăTQ,ăHànăQu c,ă…ăNh ng b ph n này

đ c l p ráp TQ và s n ph m iPod sau khi hoàn t t s đ c chuy n sang

M , và t đóăchuy n sang các kênh phân ph i và bán l

Xem xét ví d nàyărõăh n,ăgi đ nh M là qu c gia 1, qu c gia 2 là TQ và

qu c gia 3 là Nh t B n Gi đ nh thêm là TQ nh p hàng trung gian t M ,

Nh t B n và ch xu t kh u hàng tiêu dùng cu i cùng cho M ă đ năgi n,

Công th c (14) cho th y t ng s n ph m m i qu c gia hàm ch a giá tr gia

t ngăvàăs n ph m trung gian

Có hai v năđ c năl uăýăđ i v iătr ng h p ba qu c gia ba hàng hóa:

Th nh t,ă tr ng h p 2 qu c gia, M tiêu dùng c hàng c a M

và m t ph n gián ti p c a qu c gia th c hai (tiêu

dùngăs năph măcu iăcùngăđ cănh păkh uăt ăTQămàăs năph măđóăbaoăhàmă

c ă hàngă c aă M ă ă trongă đó.ă Nh ă v y,ă m tă l ngă l nă s nă ph mă c aă M ă

đ cătiêuădùngăt iăchínhăqu căgiaănàyăh nălàătheoăgiáătr ăth ngăm iăsongă

ph ngă gi aăM ă vàă TQăđ că th ngăkêăhàngăn m.ăT ngăt ,ăth ngă m iă

c aăTQăđãăđoăl ngăl năh năgiáătr ăhàngăhóaăc aăTQăxu tăkh uăquaăM ă

Hay hàng hóaă trungă giană đãă làmă “méoă mó”ă đoă l ngă th ngă m iă songă

ph ngăgi aăcácăn c

Th hai,ăm cădùăNh tăB năkhôngăxu tăkh uătr căti păsangăM ,ănh ngă

M ănh păkh uăhàngăc aăNh tăB năgiánăti păquaăhàngăc aăTQă(TQănh păkh uă

đ uăvàoătrungăgianăt ăM ),ăhayă ă ăth yărõăh n,ăphânătíchăhàmăxu tăkh uăc aăNh tăB nănh ăsau:

(15)

Công th c (15) g m 02 thành ph n:

 Thànhăph năth ănh t:ă :ălàăhàngăc aăNh tăB n xu tăkh uăhàmă

ch aătrongătiêuădùngăc aăTQ

 Thànhăph năth ăhai:ă làăhàngăxu tăkh uăc aăNh tăB năhàmă

ch aătrongăth ngăm iăsongăph ngăgi aăM ăvàăTQă(TQăxu tăhàngăquaăM )

ă làmă rõă h nă xu tă kh uă c aă TQă quaă M ,ă baoă hàmă c ă hàngă c aă TQ,ă

Nh tăB n vàăM ,ătaăcóăth ăvi tăxu tăkh uăt ăTQăquaăM ănh ăsau:

(16)

Hayălà,ăxu tăkh uăt ăTQăquaăM ăbaoăg măgiáătr ăgiaăt ngăc aăTQ,ăgiáătr ăgiaă

t ngăc aăNh tăB n,ăvàăhàngăăhóa trungăgianăc aăM ă(baoăhàmăgiáătr ăgiaăt ngă

c aăM )

ă làmărõăh n vi căhàngăhóaă trungă gianăđãă làmă “méoămó”ăđoă l ng

th ngăm iăsongăph ngăgi aăcácăn c.ăXemăxétăti păcánăcânăsongăph ng,ătaă cóă cánă cână th ngă m iă songă ph ngă vàă cánă cână giáă tr ă giaă t ngă song

ph ngăgi aăM ă- TQănh ăsau:

K tăh pă(16) và (17) ta có:

(18)

i uănàyătráiăng căv iăk tăqu ătrongătr ngăh păch ăcóă02ăqu căgia,ă02ă

hàng hóa ( ă ă tr ngă h pă này,ă , hay cán cân

th ngăm iănh ăh năgiáătr ăgiaăt ngăth ngăm iăă(cánăcânăth ngăm iă gi aă

M ăvàăTQăb ngăgiáătr ăgiaăt ngăc aăM ă- TQătr ăđiăgiáătr ăc aăhàngăhóaăNh tă

B nă( )

 Nhi uăqu căgia,ănhi uăhàng hóa

Chúngătaăs ăm ăr ngăchoătr ngăh păt ngăquátănhi uăqu căgiaăvàănhi uă

hàng hóa Gi ăđ nhăcóăSăngành s năxu t vàăcóăNăqu căgia.ăTaăcóăhàmăs nă

xu tăc aăm iăqu căgiaănh ăsau:

(19)

Trongăđó:

và làăth ăph năchiăphíă ăqu că

gia i, s ngành vàăqu căgiaăj, t ngành

Khiăđó,ă s ălàăvectorăm tădòng,ăsăngành (Săxă1),ăđ căphânăph iăchoătiêuădùngăvàăs ăd ngănh ăhàngăhóaătrungăgian Kýăhi uătiêuădùngăc aăqu căgiaăiă

t ăs năph măc aăchínhănóălàă , và c ngălàăvect ă1ădòngăsăngành (S x 1) làăs năph măc aăqu căgiaăiăđ căs ăd ngănh ăs năph măđ uăvàoătrungăgianăc aăqu căgiaăj làămaătr năvuôngăinpută– output (SăxăS).ăPh năt ăc aămaă tr nă đ că kýă hi uă làă ,ă trongă đóă làă giáă tr ă

c aăhàngăhóaătrungăgianăt ăngành să ăqu căgiaăiăđ căs ăd ngătrongăngành t

c aăqu căgiaăjăvàă làăgiáătr c aăs năph măc aăngành tă ăqu căgiaăj.ăT ngă

s năph măxu tăkh uăt ăiăsangăjă(i ≠ j)ăkhiăđóăs ălà:ă

Ta có:

Khiăđó, t ng s n ph m s đ c vi t l i nh ăsauă

T ngă t ă nh ă ph nă trên,ă taă s ă cóă giáă tr ă giaă t ngă ,

trongăđó:ă là t ng nh p kh uăđ u vào trung gian c a qu c gia i,

và là kýăhi uăc a véct ăcóă1ăc tăvàăSădòngă(1 x S)

Ta có t l giá tr giaăt ng songăph ng ( đ c tính nh ăsau:

=

(20)

Nh ăv y, t l giá tr giaăt ngăsongăph ngăcóăđ c nh k t h p c

thông tin c a qu c gia s n xu t hàng hóa (qu c gia ngu n) và qu c gia có

hàngăhóaăđ c tiêu dùng (qu căgiaăđ n) Nói cách khác, giá tr giaăt ngăthìă

ph thu c vào hàngăhóaăđ c s d ngănh ăth nào qu căgiaăđ n (s d ng

là s n ph m cu i cùng hay s n ph măđ uăvàoătrungăgian;ăđ tái xu t kh u

hay s d ngătiêuădùngătrongăn c)ăh nălàăhàngăhóaăđ c s n xu tănh ăth

nào qu c gia ngu n Cáchătínhănàyăt ngăt nh ăHummels-Ishii-Yi (2001)

– tính toán t l giá tr nh p kh u trong hàng xu t kh u Tuy nhiên, công

th c (20) là công th c t ng quát hóa cho nghiên c u c a Hummels-Ishii-Yi (2001) Hummels-Ishii-Yi (2001) ch tính toán trên gi đ nh r ng m i qu c

gia ch nh p kh u hàng hóa trung gian.ăTr ng h p t ng quát cho phép m i

qu c gia v a nh p kh u v a xu t kh u hàng hóa trung gian

2.1.3 T ăgiáăth căhi uăl cătínhătheoăgiáătr ăgiaăt ng

N uănh ătheoăArmingtonă(1969)ă d i gi đ nhăđ co giãn thay th không

đ i (đ co giãn thay th gi a các th tr ng, gi a hai s n ph m c nh tranh

tranh trên cùng th tr ngă khôngă đ i) thì c u c a các s n ph mă thìă đ c

phân chia không ch b i ch ng lo i c a s n ph m – ch ng h n, máy móc,

hóa ch t – mà còn ph thu c b iăn iăs n xu t ra chúng – ch ng h n, máy

c a Nh t B n, máy c a Pháp, hóa ch t c a Pháp, T đó,ătácăgi đ aăraă

hàm c u v s n ph m nói lên m i quan h gi a c u, thu nh p và giá c trong quan h th ngăm i gi a các qu c gia Lý thuy tănàyăc ngăđ ng th i

làmăc ăs n n t ng cho vi c tính toán t giá th c hi u l c REER

Robert C Johnson và Guillermo Noguera (2012 b)ăđãăd a theo nghiên

c u c a Armington (1969) đ làm m i l i công th c REER D a trên các

khái ni m v giá tr giaăt ngăth ngăm i, và cho r ng vi c tính toán REER đãăb tính trùng Các tác gi đãăđ xu t cách tính m i cho REER d a trên

giá tr giaăt ngăth ngăm i V i gi đ nh t ng s n ph măthìăđ c k t h p

b i giá tr giaăt ngăn iăđ a v iăđ u vào trung gian c trongăn c và n iăđ a

T ng s n ph m t m i qu c gia ngu nă thìă đ c phân ph i s d ngă nh ă

hàng hóa trung gian và cu i cùng t t c cácă n c còn l i, hay t ng

th ngăm i bao g măhàngăhóaătrungăgianăvàăđ u vào trung gian M r ng

h th ng c uăArmingtonăđ đ aăraăhàm c u m i, liên k t gi a c u cho giá

tr giaăt ngăth căthayăđ i v i giá c a giá tr giaăt ng.ăHàm c u m i s mô t

c u cho giá tr giaăt ngăđ c s n xu t b i m i qu c gia ph thu c vào giá

c a giá tr giaăt ng,ăvàăph thu c vào c u hàng hóa cu i cùng cho t t c các

qu căgiaănh ăth nào V i hàm c u m i này, thì giá tr giaăt ngăchoăt giá

th c hi u l c s đ cătínhănh ăsau:

(21)

Trongăđó:

- i, j, k làăcácăqu căgia

- : là giá c aăngành t ngăh p

- : là giáătr ăgiaăt ngăc aăn căi trongăhàngăhóaăcu iăcùngăc aăn căk

- :ălàăgiáătr ăgiaăt ngăc a n căi

- :ălàăgiáăhàngăhóaăcu iăcùngăc aăn căk

- :ălàăhàngăhóaăcu iăcùngăc aăn căk

- : là giáăc aăgiáătr ăgiaăt ngă ăn căi,ăđ cătínhăb ngăch ăs ăgi măphátăGPDăc aăn căi

- :ălàăgiáăc aăgiáătr ăgiaăt ngă ăn căj,đ cătínhăb ngăch ăs ăgi măphátăGPDăc aăn căj

Phânătíchăcôngăth cănày,ăcóăth ăth yăVAREERăs ăđ căchiaăg mă02ăthànhă

= làăph năgiáătr ăgiaăt ngăc aăqu căgiaăiăsoăv iăn căqu căgiaăj,ăc nhătranhătrongăgiáătr ăgiaăt ngăt iăn căk

T căđoăl ngăs ăc nhătranhăgi aă2ăqu căgiaătrongăvi căs năxu tăgiáătr ăgiaăt ng

 Thànhăph năth ăhai:ă chínhălàăs ăthayăđ iăgiáăc aăgiáătr ăgiaă

t ng

2.1.4 S ăkhácănhauăgi aăgiáăt ăgiáăth căhi uăl cătínhătheoăgiáătr ăgiaăt ng

Theo các nghiên c u c a McGuirk (1987), Desruelle and Zanello (1997)

và Bayon, Jayanthi,ăvàăLeeă(2005)ăđ c s d ngăđ tính toán ch s REER

c a IMF, công th c tính REER (công th că(1)ăđ c chuy năđ i gi ng v i

công th c tính VAREER: (l y công th c (1)):

Trongăđó:

- :ălàăt ngăxu tăkh uăt ăqu căgiaăiăsangăqu c gia k

- :ăt ngăs năph măc aăqu căgiaăi ( =

- :ăch ăs ăgiáătiêuădùngăc aăqu căgiaăi

- :ăch ăs ăgiáătiêuădùngăc aăqu căgiaăj

- :ălàăt ăgiáăh iăđoáiădanhăngh aăgi aăiăvàăj