LẠM PHÁT VÀ ỨNG DỤNG MÔ HÌNH ARIMA ĐỂ DỰ BÁO LẠM PHÁT Ở VIỆT NAM.PDF

Các phép đo ph c th gi i nói chung.

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t : “L m phát vƠ ng d ng mô hình Arima đ d báo l m phát Vi t Nam” là k t qu c a quá trình h c t p, nghiên c u khoa

h c đ c l p c a riêng tôi Các s li u trong lu n v n lƠ trung th c, có ngu n g c rõ ràng,

đ c trích d n và có tính k th a, phát tri n t các tài li u, t p chí, các công trình nghiên

c u đư đ c công b Các chi n l c và gi i pháp nêu trong lu n v n đ c rút ra t

nh ng c s lý lu n và quá trình nghiên c u th c ti n

Tp H Chí Minh, ngày 30 tháng 06 n m 2014

Ng i cam đoan

1.3.1 Xét v m t đ nh l ng 7 1.3.2 Xét v m t đ nh tính 9

1.4 Nguyên nhân gây ra l m phát ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.10

1.5 Tác đ ng c a l m phát đ n n n kinh t ầầầầầầầầầầầầầầầầ 12

1.5.1 Hi u ng tích c c 12

1.5.2 Hi u ng tiêu c c 13

1.6 Gi i thi u mô hình Arimaầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 15 1.6.1 Hàm t t ng quan ACF 15

1.6.2 Hàm t t ng quan t ng ph n PACF 16

1.6.3 Mô hình AR(p) 20

1.6.4 Mô hình MA(q) 20

1.6.5 Sai phân I(d) 21

1.6.6 Mô hình ARIMA 21

1.6.7 Các b c phát tri n mô hình ARIMA 23

CH NG 2: TH C TR NG L M PHÁT T I VI T NAM

2.1 Tình hình l m phát Vi t Nam t n m 2008 t i 2013 ầầầầầầầầầầ 25

2.1.1 N m 2008 25

2.1.2 N m 2009 26

2.1.3 N m 2010 -2011 29

2.1.4 N m 2012 35

2.1.5 N m 2013 39

2.2 Nguyên nhân l m phát n c ta ầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 41

2.2.1 Tác đ ng c a ngo i l c 41

2.2.2 Tác đ ng n i sinh 43

2.3 Bi n pháp ki m ch l m phát c a Chính ph trong th i k 2008-2013 ầầầầ48 2.3.1 Các gi i pháp tình th 49

2.3.2 Các gi i pháp chi n l c đ ki m ch l m phát 50

2.3.3 Các gi i pháp có tính ch t quy t đ nh 52

2.3.4 Các gi i pháp h tr 53

2.3.5 Các gi i pháp đ ng b 54

2.3.6 Nh ng thƠnh công đ t đ c và t n t i trong vi c th c hi n chính sách v mô ki m ch l m phát c a Chính ph 56

CH NG 3: NH NG KI N NGH KI M SOÁT L M PHÁT NG D NG MÔ HÌNH ARIMA VÀO D BÁO L M PHÁT T I VI T NAM 3.1 Nh ng ki n ngh góp ph n ki m soát l m phát n n kinh t Vi t Nam 58

3.2 ng d ng mô hình Arima d báo l m phát t i Vi t Nam ầầầầầầầầầ 62

K T LU N 71

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 72

DANH M C C M T VI T T T

AFTA: Khu v c m u d ch t do Asean

CP: Chính ph

CPI: Ch s giá tiêu dùng

DANH M C HÌNH V , B NG BI U

Danh m c hình v

Hình 2.1 - Di n bi n CPI n m 2008 (đ n v %) ầầầầầầầầầầầầầầ 25 Hình 2.2 - Di n bi n CPI n m 2009 ( đ n v %) ầầầầầầầầầầầầầầ 26 Hình 2.3 - Di n bi n CPI n m 2010 (đ n v %) ầầầầầầầầầầầầầầ 29 Hình 2.4 - Di n bi n CPI n m 2011 ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 31 Hình 2.5 - Di n bi n CPI n m 2012 ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 35 Hình 2.5 - Di n bi n CPI n m 2013 ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 39 Hình 3.1 - th ch s CPI ầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ 63

Danh m c b ng bi u

B ng 3.1 - L c đ t ng quan chu i CPI g c ầầầầầầầầầầầầầầầ63

B ng 3.2 - K t qu ki m đ nh nghi m đ n v chu i CPI g c ầầầầầầầầầ 64

B ng 3.3 - K t qu ki m đ nh nghi m đ n v chu i CPI sai phân b c 1 ầầầầầ 65

B ng 3.4 - L c đ t ng quan chu i CPI sai phân b c 1 ầầầầầầầầầầ 66

B ng 3.5 - K t qu c l ng chu i CPI mô hình Arima ầầầầầầầầầầầ67

B ng 3.6 - L c đ t ng quan chu i ph n d ầầầầầầầầầầầầầầầ68

M U

1 Lý do ch n đ tài

N n kinh t Vi t Nam hi n nay đang lƠ m t n n kinh t th tr ng đ nh h ng xư

h i ch ngh a, trong nh ng n m qua n n kinh t Vi t Nam đư đ t đ c nh ng thƠnh t u khá n i b t nh t c đ t ng tr ng kinh t m c cao, gi m t l đói nghèo trong dơn c

xu ng m c th p, đ i s ng c a ng i dơn đ t đ c nhi u c i thi n so v i th i k m c a

c i cách n n kinh t cách đơy h n 20 n m Tuy nhiên th c t cho th y n n kinh t Vi t Nam đang ph i đ i m t v i nhi u khó kh n nh tình tr ng l m phát cao, tình tr ng thơm

h t th ng m i vƠ n chính ph c ng nh n qu c gia t ng cao Ki m soát và n đ nh

l m phát là m t trong nh ng m c tiêu quan tr ng nh t trong chính sách kinh t v mô c a Chính ph T l l m phát t i Vi t Nam luôn m c cao so v i các n c khác trên th

ra các gi i pháp phù h p nh m ki m soát l m phát v i đi u ki n th c t c a Vi t Nam trong giai đo n nƠy ng d ng mô hình Arima đ d báo l m phát t i Vi t Nam

4 Ph m vi nghiên c u

Bài lu n v n ch y u t p trung nghiên c u tình hình l m phát Vi t Nam t n m

2008 đ n n m 2012 S li u dùng đ ch y mô hình Arima đ c l y t ngu n IMF t n m

1998 t i 2013

5 Th i gian nghiên c u

Th i gian bài lu n v n nghiên c u l m phát Viêt Nam t n m 2008 t i n m

2013 Bài nghiên c u l y m c t i gian lƠ n m 2008 do n m 2007 Vi t Nam chính th c gia

nh p vào T ch c th ng m i th gi i WTO đánh d u b c phát tri n h i nh p sâu r ng vào n n kinh t th gi i S li u dùng đ ch y mô hình Arima đ c l y t ngu n IMF t tháng 1 n m 1998 t i tháng 12 n m 2013

t c a m t qu c gia, còn theo ngh a th hai thì ng i ta hi u là l m phát c a m t lo i ti n

t trong ph m vi th tr ng toàn c u Ph m vi nh h ng c a hai thành ph n này v n là

m t ch đ gây tranh cãi gi a các nhà kinh t h c v mô c hai tr ng h p, l m phát

đ c đo l ng nh là m t t l ph n tr m thay đ i c a ch s giá Ng c l i v i l m phát

là gi m phát M t ch s l m phát b ng 0 hay m t ch s d ng nh thì đ c ng i ta g i

là s " n đ nh giá c "

Quan đi m c a các nhà kinh t v các y u t xác đ nh t l l m phát v a ph i,

đ c bi t là trong th i gian ng n, b thay đ i nhi u S thay đ i c a l m phát đôi khi

ph n l n đ c cho là nh ng thay đ i trong nh ng thay đ i th c c a nhu c u v hàng hóa và d ch v hay là nh ng s thay đ i b t th ng trong nh ng ngu n hàng cung

c p (ví d nh nh ng thay đ i làm khan hi m), và đôi khi là nh ng thay đ i trong ngu n cung hay nhu c u đ i v i ti n Gi a th k 20, có hai tr ng phái đã b t đ ng gay g t v nguyên nhân chính d n đ n l m phát ( m c đ v a ph i): các “nhà ti n

t ” đã tranh cãi r ng cung ti n có nh h ng l n đ n t t c các nhân t khác trong vi c xác đ nh l m phát, trong khi đó nh ng ng i theo thuy t kinh t c a Keynes đã ph n

đ i r ng nhu c u th c t thì luôn quan tr ng h n nh ng thay đ i trong cung ti n

1.2 o l ng l m phát

L m phát đ c đo l ng b ng cách theo dõi s thay đ i trong giá c c a m t l ng

l n các hƠng hóa vƠ d ch v trong m t n n kinh t (thông th ng d a trên d li u đ c thu th p b i các t ch c NhƠ n c, m c dù các liên đoƠn lao đ ng vƠ các t p chí kinh doanh c ng lƠm vi c nƠy) Giá c c a các lo i hƠng hóa vƠ d ch v đ c t h p v i nhau

đ đ a ra m t "m c giá c trung bình", g i lƠ m c giá trung bình c a m t t p h p các s n

ph m Ch s giá c lƠ t l m c giá trung bình th i đi m hi n t i đ i v i m c giá trung bình c a nhóm hƠng t ng ng th i đi m g c T l l m phát th hi n qua ch s giá c

lƠ t l ph n tr m m c t ng c a m c giá trung bình hi n t i so v i m c giá trung bình

th i đi m g c d hình dung có th coi m c giá c nh lƠ phép đo kích th c c a m t

qu c u, l m phát s lƠ đ t ng kích th c c a nó

Th c t không t n t i m t phép đo chính xác duy nh t ch s l m phát, vì giá tr

c a ch s nƠy ph thu c vƠo t tr ng mƠ ng i ta gán cho m i hƠng hóa trong ch s ,

c ng nh ph thu c vƠo ph m vi khu v c kinh t mƠ nó đ c th c hi n Các phép đo ph

c th gi i nói chung)

- Ch s giá tiêu dùng (CPI): đo giá c các hƠng hóa hay đ c mua b i "ng i tiêu dùng thông th ng" m t cách có l a ch n Trong nhi u qu c gia công nghi p, nh ng s thay đ i theo ph n tr m hƠng n m trong các ch s này là con s l m phát thông th ng hay đ c nh c t i Các phép đo nƠy th ng đ c s d ng trong vi c chuy n tr l ng, do

nh ng ng i lao đ ng mong mu n có kho n chi tr t ng ít nh t là b ng ho c cao h n t l

t ng c a CPI ôi khi, các h p đ ng lao đ ng có tính đ n các đi u ch nh giá c sinh ho t,

nó ng ý là kho n chi tr danh đ nh s t đ ng t ng lên theo s t ng c a CPI, thông

th ng v i m t t l ch m h n so v i l m phát th c t (vƠ c ng ch sau khi l m phát đư

x y ra) CPI đ c s d ng m t cách ph bi n trong vi c đánh giá m c l m phát CPI đo

l ng m c giá trung bình c a 1 nhóm hàng hoá và d ch v c n cho tiêu dùng c a các h gia đình trong 1 giai đo n nh t đ nh Ch s CPI đ c tính b ng cách so sánh giá tr hi n

t i và giá tr t i k g c c a r hang hoá đư đ c ch n theo quy đ nh:

u đi m: Cho phép so sánh s bi n đ ng m c giá tiêu dùng theo th i gian

Nh c đi m: Không ph n ánh đ c s thay đ i trong c c u tiêu dùng ,

đ ng th i c ng không ph n ánh đ c s thay đ i v ch t l ng c a hƠng hoá d ch v

Vi t Nam , CPI đ c tính cho toàn qu c và cho t ng đ a ph ng, ch s giá bình quơn đ c thông báo hàng tháng, t h p c a nhi u tháng và cho c n m vƠ đ c công b cùng ch s giá vàng và ch s đô la M

- Ch s l m phát c b n (lõi):

Ch s l m phát c b n có cách tính t ng t nh ch s CPI nh ng lo i tr m t s

m t hàng d thay đ i giá nh l ng th c vƠ n ng l ng Hi n nay trên th gi i có nhi u

ph ng pháp đo l ng l m phát c b n nh ng có th cho chúng vào 3 nhóm chính:

Nhóm ph ng pháp c h c: Vi c tính toán theo ph ng pháp nƠy đ c th c hi n

b ng cách lo i b 1 s m t hàng kh i r CPI v i nguyên t c lo i b nh ng hƠng hoá đ c

tr ng b i nh ng cú s c m nh ( có tính mùa v hay liên quan t i cung và giá c không

đ c hình thành b i th tr ng)

Nhóm ph ng pháp th ng kê: Lo i b tác đ ng c a nh ng thay đ i thái quá c a giá c nh h ng t i t l l m phát chung Nhóm m t hàng b lo i tr thay đ i theo t ng

tháng và ph thu c vƠo đ bi n đ ng giá c c a hƠng hoá đó Các ph ng pháp th ng kê

ph bi n nh t bao g m pp bình quân thu g n và pp bình quân gia quy n c ng d n

Nhóm ph ng pháp h i quy: S d ng mô hình h i quy trong kinh t l ng đ đ a các s li u th c t c a các bi n s vào đánh giá l m phát c b n

- Ch s giá s n xu t (PPI): đo m c giá mà các nhà s n xu t nh n đ c không tính

đ n giá b sung qua đ i lý ho c thu doanh thu Nó khác v i CPI là s tr c p giá, l i nhu n và thu có th sinh ra m t đi u là giá tr nh n đ c b i các nhà s n xu t là không

b ng v i nh ng gì ng i tiêu dùng đư thanh toán đơy c ng có m t s ch m tr đi n hình gi a s t ng trong PPI vƠ b t k s t ng phát sinh nƠo b i nó trong CPI R t nhi u

ng i tin r ng đi u này cho phép m t d đoán g n đúng vƠ có khuynh h ng c a l m phát CPI "ngày mai" d a trên l m phát PPI ngày "hôm nay", m c dù thành ph n c a các

ch s là khác nhau; m t trong nh ng s khác bi t quan tr ng ph i tính đ n là các d ch v

- Ch s giá bán buôn: đo s thay đ i trong giá c các hàng hóa bán buôn (thông

th ng lƠ tr c khi bán có thu ) m t cách có l a ch n Ch s này r t gi ng v i PPI

- Ch s giá hàng hóa đo s thay đ i trong giá c c a các hàng hóa m t cách có l a

ch n Trong tr ng h p b n v vàng thì hàng hóa duy nh t đ c s d ng là vàng Khi

n c M s d ng b n v l ng kim thì ch s này bao g m c vàng và b c

- Ch s gi m phát GDP d a trên vi c tính toán c a t ng s n ph m qu c n i Nó là

t l c a t ng giá tr GDP giá th c t (GDP danh đ nh) v i t ng giá tr GDP c a n m g c,

t đó có th xác đ nh GDP c a n m báo cáo theo giá so sánh hay GDP th c

Ch s gi m phát GDP là ch s tính theo ph n tr m ph n ánh m c giá chung c a

t t c các lo i hàng hoá, d ch v s n xu t trong n c Ch s đi u ch nh GDP cho bi t m t

đ n v GDP đi n hình c a k nghiên c u có m c giá b ng bao nhiêu ph n tr m so v i

m c giá c a n m c s

u đi m: Ph n ánh đ c s thay th gi a các hƠng hoá, d ch v v i nhau

Nh c đi m: Ch ph n ánh m c giá c a nh ng hƠng hoá s n xu t trong n c (vì

GDP ch tính s n ph m trong n c) không ph n ánh đ c s gi m sút phúc l i c a ng i tiêu dùng trong tr ng h p ph i tiêu dùng ít h n m t lo i hƠng nƠo đó

Có nh ng đ c tr ng không ph i con s t l giúp xác đ nh thi u phát, đó lƠ:

 Khi giá gi m liên t c vƠ t ng tr ng GDP m c âm, n n kinh t m i r i vào tình tr ng thi u phát

 Ngơn hƠng th ng m i g p khó kh n khi cho vay, đ ng th i h l i đ t ra lãi

su t huy đ ng ti t ki m th p- m t tình tr ng đ c coi là th tr ng ti n t trì tr T l l m phát th p khi n cho lãi su t th c t tr nên cao, khi n các nhƠ đ u t dè d t đi vay ngơn hàng Ngân hàng đ ng ti n, nên gi m huy đ ng ti t ki m b ng cách h lãi su t huy đ ng

ti t ki m

 S n xu t tr nên thi u sôi đ ng L m phát th p khi n cho ti n công th c

t cao h n Ng i lao đ ng vì th có th gi m cung lao đ ng vƠ t ng th i gian ngh ng i (xem thêm lý lu n v đ ng cung lao đ ng u n ng c) M t khác, giá c s n ph m th p làm gi m đ ng l c s n xu t

Thi u phát đôi khi đ c coi lƠ tình tr ng tr c gi m phát (m t tình tr ng trái ng c

v i l m phát nh ng v n nguy hi m đ i v i n n kinh t )

- L m phát th p:

M c l m phát t ng ng v i t c đ t ng giá t 0.3 đ n d i 10% m t n m Trong

đi u ki n l m phát v a ph i, giá c t ng ch m vƠ th ng x p x b ng ho c cao h n m t ít

so v i m c t ng ti n l ng Do v y đ ng ti n b m t giá không l n, đi u ki n kinh doanh

t ng đ i n đ nh, tác h i c a l m phát không đáng k

- L m phát cao (L m phát phi mư):

M c l m phát t ng ng v i t c đ t ng giá trong ph m vi hai ho c ba ch s m t

n m th ng đ c g i lƠ l m phát phi mư, nh ng v n th p h n siêu l m phát Vi t Nam vƠ

h u h t các n c chuy n đ i t c ch k ho ch hóa t p trung sang n n kinh t th tr ng

đ u ph i đ i m t v i l m phát phi mư trong nh ng n m đ u th c hi n c i cách

Nhìn chung thì l m phát phi mư đ c duy trì trong th i gian dƠi s gơy ra nh ng

bi n d ng kinh t nghiêm tr ng Trong b i c nh đó, đ ng ti n s b m t giá nhanh, cho nên m i ng i ch gi l ng ti n t i thi u v a đ cho các giao d ch hƠng ngƠy M i ng i

có xu h ng tích tr hƠng hóa, mua b t đ ng s n vƠ chuy n sang s d ng vƠng ho c các ngo i t m nh đ lƠm ph ng ti n thanh toán cho các giao d ch có giá tr l n vƠ tích l y

c a c i

- Siêu l m phát:

Siêu l m phát lƠ l m phát "m t ki m soát", m t tình tr ng giá c t ng nhanh chóng khi ti n t m t giá tr Không có đ nh ngh a chính xác v siêu l m phát đ c ch p nh n

ph quát M t đ nh ngh a c đi n v siêu l m phát do nhƠ kinh t ng i M Phillip Cagan

đ a ra lƠ m c l m phát hƠng tháng t 100% tr lên (ngh a lƠ c 31 ngƠy thì giá c l i t ng

g p đôi) Nhi u cu c siêu l m phát có xu h ng xu t hi n trong th i gian sau chi n tranh,

n i chi n ho c cách m ng, do s c ng th ng v ngơn sách chính ph VƠo th p niên 1980, các cú s c bên ngoƠi vƠ cu c kh ng ho ng n công đư đóng vai trò quan tr ng trong vi c gơy ra siêu l m phát m t s n c M La-tinh M t tr ng h p đ c ghi nh n chi ti t v siêu l m phát lƠ n c c sau Th chi n th nh t Giá m t t báo đư t ng t 0,3 Mark vƠo tháng 1 n m 1922 lên đ n 70.000.000 mark ch trong ch a đ y hai n m sau Giá c

c a các th khác c ng t ng t ng t T tháng 1 n m 1922 đ n tháng 11 n m 1923, ch s giá đư t ng t 1 lên 10.000.000.000 Cu c siêu l m phát c có tác đ ng tiêu c c t i

n n kinh t c vƠ đ i s ng c a ng i dơn đ n m c nó th ng đ c coi lƠ m t trong

nh ng nguyên nhơn lƠm n y sinh ch ngh a c qu c xư vƠ chi n tranh Th gi i th hai

1.3.2 Xét v m t đ nh tính

- L m phát cân b ng và l m phát không cân b ng :

L m phát cân b ng: khi nó t ng t ng ng v i thu nh p, do v y l m phát không

nh h ng đ n đ i s ng c a ng i lao đ ng

L m phát không cân b ng: t l l m phát t ng không t ng ng v i thu nh p Trên

th c t , l m phát không cân b ng th ng hay x y ra nh t

- L m phát d đoán tr c và l m phát b t th ng :

L m phát d đoán tr c: l m phát x y ra trong m t th i gian t ng đ i dài v i t

l l m phát h ng n m khá đ u đ n, n đ nh Do v y, ng i ta có th d đoán tr c đ c

t l l m phát cho nh ng n m ti p sau V m t tơm lý, ng i dơn đư quen v i tình hình

l m phát đó vƠ ng i ta có nh ng chu n b đ thích nghi v i tình tr ng này

L m phát b t th ng: l m phát x y ra có tính đ t bi n mƠ tr c đó ch a h xu t

hi n Do v y, v m t tâm lý, cu c s ng và thói quen c a m i ng i đ u ch a thích nghi

đ c L m phát b t th ng gây ra nh ng cú s c cho n n kinh t và s thi u tin t ng c a

ng i dân vào chính quy n

1.4 Nguyên nhân gây ra l m phát

Trong m t th i gian dài l m phát th ng đ c gi thi t là m t hi n t ng ti n t , trong khi trong kho ng th i gian ng n và v a nó b tác đ ng b i kh n ng co giãn c a

ti n l ng, giá c và t l lãi su t có liên quan Theo quan đi m c a nh ng ng i theo

tr ng phái Keynes, giá c và ti n l ng đi u ch nh nh ng t l khác nhau, và nh ng

t l khác nhau này có nh h ng đ i v i đ u ra trong dài h n tr thành quan đi m c a nhi u ng i trong n n kinh t Có r t nhi u quan đi m c a các tr ng phái khác nhau cho r ng cái gì gây ra l m phát H u h t có th chia thành hai m ng: gi thuy t v ch t

l ng c a l m phát và gi thuy t v kh i l ng c a l m phát R t nhi u gi thuy t v

l m phát k t h p c hai Gi thuy t v ch t l ng c a l m phát d a vào mong đ i c a

ng i mua ch p nh n lo i ti n t có th chuy n đ i thành l ng ti n t đ đ vào th i gian sau ng i mua có th mua đ c hàng hóa mong mu n Gi thuy t v s l ng

l m phát d a vào cân b ng l ng cung ti n, t c đ và nh ng trao đ i c a nó Adam Smith và David Hume đ a ra gi thuy t v s l ng c a l m phát đ i v i ti n, và gi thuy t v ch t l ng c a l m phát đ i v i s n l ng

Các nguyên nhân chính gây ra l m phát:

- L m phát do c u kéo: l m phát x y ra b i nh ng gia t ng trong t ng s

c u, do nh ng gia t ng trong chi tiêu c a cá nhân và chính ph , v.v Nhà kinh t h c Keynes cho r ng n u t ng c u cao h n t ng cung m c toàn d ng lao đ ng, thì s sinh ra l m phát i u này có th gi i thích qua s đ AD-AS ng AD d ch sang

ph i trong khi đ ng AS gi nguyên s khi n cho m c giá và s n l ng cùng t ng Trong khi đó, nh ng nhà kinh t theo ch ngh a ti n t gi i thích r ng do t ng c u cao

h n t ng cung, ng i ta có c u v ti n m t cao h n, d n t i cung ti n ph i t ng lên đ đáp ng Do đó x y ra l m phát

- L m phát do chi phí đ y: hi n nay đ c g i là “l m phát do cú s c ngu n cung”, b gây ra b i nh ng suy gi m trong t ng s cung ví d nh do gia t ng giá c

đ u vào L y ví d m t s suy gi m b t ch t trong cung d u, s làm gia t ng giá

d u V i nh ng nhà s n xu t thì d u có th là m t ph n trong chi phí c a h có th chuy n nó cho nh ng ng i tiêu dùng theo cách t ng giá s n ph m T đó m c giá chung c a toàn th n n kinh t t ng lên

- L m phát g n li n: th ng đ c liên k t v i “giá c /ti n l ng gia t ng

d n” b i vì nó liên quan đ n nh ng ng i công nhân c g ng gia t ng ti n l ng c a

h so v i giá c và sau đó nh ng ng i ch chuy n nh ng chi phí cao h n vào khách hàng m c giá cao h n nh là m t ph n c a “vòng lu n qu n” L m phát g n li n

ph n ánh nh ng s ki n trong quá kh và do đó có th đ c xem nh tàn tích c a l m phát

- L m phát do c c u:

L m phát do c c u ph bi n nhi u n c đang phát tri n L m phát n y sinh do

s m t cơn đ i trong c c u n n kinh t , m t cơn đ i gi a tích l y vƠ tiêu dùng, gi a công nghi p n ng vƠ công nghi p nh , gi a công nghi p vƠ nông ngh p, gi a s n xu t vƠ d ch

v NgƠnh kinh doanh có hi u qu t ng ti n công danh ngh a cho ng i lao đ ng NgƠnh kinh doanh không hi u qu , vì th , không th không t ng ti n công cho ng i lao đ ng trong ngƠnh mình Nh ng đ đ m b o m c l i nhu n, ngƠnh kinh doanh kém hi u qu s

t ng giá thƠnh s n ph m L m phát n y sinh vì đi u đó

- L m phát do xu t kh u:

Xu t kh u t ng d n t i t ng c u t ng cao h n t ng cung, ho c s n ph m đ c huy

đ ng cho xu t kh u khi n l ng cung s n ph m cho th tr ng trong n c gi m khi n

t ng cung th p h n t ng c u L m phát n y sinh do t ng cung vƠ t ng c u m t cơn b ng

- L m phát do nh p kh u:

S n ph m không t s n xu t trong n c đ c mƠ ph i nh p kh u Khi giá nh p

kh u t ng (do nhƠ cung c p n c ngoƠi t ng giá nh trong tr ng h p T ch c xu t kh u

d u m OPEC quy t đ nh t ng giá d u, hay do đ ng ti n trong n c xu ng giá) thì giá bán s n ph m đó trong n c c ng t ng L m phát hình thƠnh khi m c giá chung b giá

nh p kh u đ i lên

- L m phát do ti n t :

Cung ti n t ng (ch ng h n do Ngân hàng Trung ng mua ngo i t vƠo đ gi cho

đ ng ti n ngo i t kh i m t giá so v i trong n c; hay do Ngân hàng Trung ng mua trái phi u theo yêu c u c a Chính ph ) khi n cho l ng ti n trong l u thông t ng lên lƠ nguyên nhơn gơy ra l m phát

L m phát lo i nƠy lƠ do l ng ti n trong n n kinh t quá nhi u, v t quá m c h p

th c a nó, ngh a lƠ v t quá kh n ng cung ng giá tr c a n n kinh t Có th do Ngơn hàng Trung ng l u thông l ng ti n quá l n trong n n kinh t b ng các nghi p v th

tr ng m hay chính sách ti n t n i l ng Khi l ng ti n l u thông quá l n thì s tiêu dùng theo đó mƠ t ng r t l n Áp l c cung h n ch d n t i t ng giá trên th tr ng, vƠ do

NhƠ kinh t đo t gi i Nobel James Tobin nh n đ nh r ng l m phát th p, v a ph i s

có l i cho n n kinh t Ông dùng t "d u bôi tr n" đ miêu t tác đ ng tích c c c a l m phát M c l m phát v a ph i lƠm cho chi phí th c t mƠ nhƠ s n xu t ph i ch u gi m đi

i u nƠy khuy n khích nhƠ s n xu t đ u t m r ng s n xu t Vi c lƠm đ c t o thêm

T l th t nghi p s gi m

M t m c l m phát th p thì th ng đ c xem nh có nh h ng khách quan đ i

v i n n kinh t L m phát v a ph i khuy n khích chi tiêu và vay m n trong ng n h n

và s khuy n khích đ u t trong dài h n M c dù, v lâu dài l m phát cao có khuynh

h ng gây thi t h i cho ng i ti t ki m Gi m phát, ng c l i, d n đ n m t s khuy n

khích ti t ki m nhi u h n và khuy n khích chi tiêu ng n h n ít h n làm ch m l i s phát tri n ti m tàng c a n n kinh t

1.5.2 Hi u ng tiêu c c

L m phát cao gơy ra nhi u t n th t nh t vì nó phơn ph i l i c a c i gi a các cá nhơn m t cách đ c đoán Các h p đ ng, cam k t tín d ng th ng đ c l p trên lưi su t danh ngh a Khi l m phát cao h n d ki n lƠm ng i đi vay đ c h ng l i còn ng i cho vay b thi t h i, khi l m phát th p h n d ki n ng i cho vay s đ c l i còn ng i đi vay ch u thi t h i L m phát không d ki n th ng m c cao ho c siêu l m phát nên tác

đ ng c a nó r t l n Trong tr ng h p thu nh p danh ngh a không đ i, l m phát x y ra s lƠm gi m thu nh p th c t c a ng i lao đ ng L m phát không ch lƠm gi m giá tr th c

c a nh ng tƠi s n không có lưi (t c lƠ ti n m t) mƠ nó còn lƠm hao mòn giá tr c a các tƠi

s n có lưi, t c lƠ lƠm gi m thu nh p th c t các kho n lưi vƠ các kho n l i t c i u đó

x y ra lƠ do chính sách thu c a nhƠ n c đ c tính trên c s c a thu nh p danh ngh a Khi l m phát t ng cao, nh ng ng i đi vay t ng lưi su t danh ngh a đ bù vƠo t l l m phát gia t ng, đi u đó lƠm cho s ti n thu thu nh p mƠ ng i có ti n cho vay ph i n p

t ng cao (m c dù thu su t v n không t ng) K t qu cu i cùng lƠ thu nh p ròng vƠ thu

nh p th c mƠ ng i cho vay đ c nh n b gi m đi, suy thoái kinh t , th t nghi p gia t ng,

đ i s ng c a ng i lao đ ng tr nên khó kh n h n s lƠm gi m lòng tin c a dơn chúng

đ i v i chính ph vƠ nh ng h u qu v chính tr , xư h i có th x y ra

L m phát t ng cao còn khi n nhi u ng i th a ti n vƠ giƠu có đ u c hƠng hóa, tƠi

s n Tình tr ng nƠy cƠng lƠm m t cơn đ i nghiêm tr ng trong quan h cung ậ c u hƠng

hóa trên th tr ng, giá c hƠng hóa c ng lên c n s t cao h n Cu i cùng, nh ng ng i nghèo cƠng tr nên kh n khó h n Tình tr ng l m phát nh v y s gơy ra nh ng r i lo n trong n n kinh t vƠ t o ra nh ng kho ng cách l n v thu nh p v m c s ng gi a ng i giƠu vƠ ng i nghèo

- Th ng m i qu c t : N u nh t l l m phát cao h n, m t t l h i đoái c

đ nh s b h y ho i và làm suy y u cân đ i th ng m i

- Chi phí đi l i: B i vì l m phát làm suy y u giá tr c a ti n m t, nó gi ng nh

m t th thu đánh vào ng i gi ti n và lãi su t danh ngh a b ng lãi su t th c t c ng

v i t l l m phát nên l m phát làm cho ng i ta có khuynh h ng gi ít ti n m t h n trong su t th i gian l m phát Khi đó h c n ph i th ng xuyên đ n ngơn hƠng đ rút

ti n Các nhà kinh t đư dùng thu t ng "chi phí mòn giƠy" đ ch nh ng t n th t phát sinh do s b t ti n c ng nh th i gian tiêu t n mƠ ng i ta ph i h ng ch u nhi u h n so

v i không có l m phát

- Chi phí th c đ n: l m phát làm giá c t ng lên, các doanh nghi p s ph i thay

đ i giá c th ng xuyên h n lƠm m t thêm chi phí đ in n, phát hành b ng giá s n ph m

- Giá c có liên quan đi u ch nh không chính xác: Các công ty không th đi u

ch nh giá đ ng th i N u có l m phát cao h n, các công ty không th đi u ch nh giá

c a h quá th p h n m c giá các công ty khác đã đi u ch nh i u này s làm sai đi các quy t đ nh kinh t , b i vì nh ng giá c có liên quan s không ph n ánh đ c s khan hi m c a các hàng hóa khác có liên quan

- Siêu l m phát: N u l m phát hoàn toàn m t ki m soát (theo cách h ng d n trên) nó có th r t c n tr nh ng ho t đ ng thông th ng c a n n kinh t , t n h i đ n

kh n ng cung c p hàng hóa c a doanh nghi p, kh n ng tiêu dùng

- nh h ng tài chính cá nhân: l m phát có th lƠm thay đ i ngh a v n p thu

c a các cá nhân trái v i ý mu n c a ng i làm lu t do m t s lu t thu không tính đ n

nh h ng c a l m phát Ví d : trong tr ng h p thu nh p th c t c a cá nhân không thay

đ i nh ng thu nh p danh ngh a t ng do l m phát thì cá nhân ph i n p thu thu nh p trên

c ph n chênh l ch gi a thu nh p danh ngh a vƠ thu nh p th c t

- L m phát gây ra s nh m l n, b t ti n: đ ng ti n đ c s d ng đ làm th c đo trong tính toán các giao d ch kinh t , khi có l m phát th c đo này co giãn và vì v y các

cá nhơn khó kh n h n trong vi c ra các quy t đ nh c a mình

- L m phát vƠ n qu c gia: L m phát cao lƠm cho Chính ph đ c l i do đơy lƠ 1

lo i thu ng m đánh vƠo ng i dơn, nh ng nh ng kho n n n c ngoƠi s tr nên tr m

tr ng h n Chính ph đ c l i trong n c nh ng s b thi t h i v i n n c ngoƠi Nguyên nhơn lƠ do giá t ng cao vƠ đ ng ti n trong n c tr nên m t giá nhanh h n so v i

đ ng ti n n c ngoƠi tính trên các kho n n

Các nhà kinh t có quan đi m r t khác nhau v quy mô c a các tác đ ng tiêu c c

c a l m phát, th m chí nhi u nhà kinh t cho r ng t n th t do l m phát gây ra là không đáng k vƠ đi u nƠy đ c coi lƠ đúng khi t l l m phát n đ nh và m c v a ph i Nh

đã đ c p, m t s nhà kinh t h c xem l m phát m c v a ph i nh là l i t c, m t s nhà đi u hành kinh doanh xem l m phát nh nh là “b m m vào bánh xe th ng

m i” M t s nhà kinh t h c tán thành vi c gi m l m phát t i zero nh là m t m c tiêu chính sách ti n t và m t vài ng i tán thành gi m phát thay vì l m phát Khi l m phát

bi n đ ng m nh, tác đ ng xã h i c a nó thông qua vi c phân ph i l i c a c i gi a các cá nhân m t cách đ c đoán rõ rƠng lƠ r t l n và do v y chính ph c a t t c các n c đ u tìm cách ch ng l i lo i l m phát này

1.6 Gi i thi u v mô hình Arima

Hàm t t ng quan đo l ng ph thu c tuy n tính gi a các c p quan sát y(t) và y(t+k), ng v i th i đo n k = 1, 2, ầ(k còn g i lƠ đ tr ) V i m i đ tr k, hàm t t ng quan t i đ tr k đ c xác đ nh qua đ l ch gi a các bi n ng u nhiên Yt Yt+k so v i các giá tr trung bình, vƠ đ c chu n hóa qua ph ng sai

D i đơy, gi thi t r ng các bi n ng u nhiên trong chu i d ng thay đ i quanh giá

tr trung bình µ v i ph ng sai h ng s 2

Hàm t t ng quan t i các đ tr khác nhau s có giá tr khác nhau Ch ng h n, cho

m i chu i N đi m, giá tr rk c a hàm t t ng quan t i đ tr th k đ c tính nh sau:

V m t lý thuy t, chu i d ng khi t t c các r = 0 hay ch vài rk khác không Do chúng ta xem xét hàm t t ng quan m u, do đó sai s m u s xu t hi n vì v y, hi n

t ng t t ng quan khi rk= 0 theo ý ngh a th ng kê

Khi hàm t t ng quan ACF gi m đ t ng t, có ngh a rk r t l n đ tr 1, 2 và có ý ngh a th ng kê (|t| >2) Nh ng rk nƠy đ c xem là nh ng “đ nh” vƠ ta nói r ng hàm t

t ng quan ACF gi m đ t ng t sau đ tr k Ckk n u không có nh ng “đ nh” đ tr k l n

h n k H u h t hàm t t ng quan ACF s gi m đ t ng t sau đ tr 1, 2 N u hàm t

t ng quan ACF c a chu i th i gian không d ng không gi m đ t ng t mà trái l i gi m nhanh nh ng đ u : không có đ nh, ta g i chi u h ng nƠy lƠ “t t d n”

Song song v i vi c xác đ nh hàm t t ng quan gi a các c p y(t) và y(t+k), ta xác

đ nh hàm t t ng quan t ng ph n c ng có hi u l c trong vi c can thi p đ n các quan sát y(t+1), , y(t+k-1) Hàm t t ng quan t ng ph n t i đ tr k đ c c l ng b ng h s

liên h y(t) trong m i k t h p tuy n tính bên d i S k t h p đ c tính d a trên t m nh

h ng c a y(t) và các giá tr trung gian y(t+k)

Gi i ph ng trình h i quy d a trên bình ph ng t i thi u vì h s h i quy Ckj ph i

tr 1: Kh i t o, giá tr c a hàm t t ng quan t ng ph n t i đ tr 1 có cùng giá

tr v i hàm t t ng quan t i đ tr 1 vì không có trung gian gi a các quan sát k t ti p :

T ng quan, hàm t t ng quan t ng ph n đ c tính theo Durbin:

Xu h ng v n đ ng c a hàm t t ng quan t ng ph n PACF có th gi m đ t ng t (th ng sau đ tr 1 ho c 2) hay có th gi m đ u C ng nh hƠm t t ng quan ACF, xu

h ng gi m đ u c a hàm t t ng quan t ng ph n PACF c ng có các d ng phân ph i m ,

d ng sóng hình sin ho c k t h p c 2 d ng này:

y(t-1), y(t-2), : quan sát d ng quá kh (th ng s d ng không quá 2 bi n này)

a0, a1, a2, ầ : các tham s phân tích h i quy

et : sai s d báo ng u nhiên c a giai đo n hi n t i Giá tr trung bình đ c mong

đ i b ng 0

Y(t) là m t hàm tuy n tính c a nh ng quan sát d ng quá kh y(t-1) y(t-2), ầ Nói cách khác khi s d ng phân tích h i quy y(t) theo các giá tr chu i th i gian

d ng có đ tr , chúng ta s đ c mô hình AR (y u t xu th đư đ c tách kh i y u t th i gian, chúng ta s mô hình hóa nh ng y u t còn l i ậ đó lƠ sai s )

S quan sát d ng quá kh s d ng trong mô hình hàm t t ng quan lƠ b c p c a

mô hình AR N u ta s d ng hai quan sát d ng quá kh , ta có mô hình t ng quan b c haiAR(2)

i u ki n d ng là t ng các tham s phân tích h i quy nh h n 1:

Mô hình AR(1): y(t) = a0 + a1y(t-1) + e(t)

Mô hình AR(2): y(t) = a0 + a1y(t-1) + a2y(t-2) + e(t)

1.6.4 Mô hình MA(q)

Quan sát d ng hi n t i y(t) là m t hàm tuy n tính ph thu c các bi n sai s d báo quá kh và hi n t i Mô hình bình quơn di đ ng là m t trung bình tr ng s c a nh ng sai

s m i nh t

b0, b1, b2, : giá tr trung bình c a y(t) và các h s bình quơn di đ ng

q : sai s quá kh đ c dùng trong mô hình bình quơn di đ ng, n u ta s d ng hai sai s quá kh thì s có mô hình bình quơn di đ ng b c 2 là MA(2)

i u ki n c n là t ng các h s bình quơn di đ ng ph i nh h n 1 :

b1+ b2 + + bq< 1

Mô hình MA(1) : y(t) = b0 + e(t) + b1e(t-1)

Mô hình MA(2) : y(t) = b0 + e(t) + b1e(t-1) + b2e(t-2)

1.6.5 Sai phân I(d)

Chu i d ng : Chu i th i gian đ c coi là d ng n u nh trung bình vƠph ng sai

c a nó không đ i theo th i gian và giá tr c a đ ng ph ng sai gi a hai th i đo n ch ph thu c vào kho ng cách vƠ đ tr v th i gian gi a hai th i đo n này ch không ph thu c vào th i đi m th c t mƠ đ ng ph ng sai đ c tính

Sai phân ch s khác nhau gi a giá tr hi n t i và giá tr tr c đó Phơn tích sai phân nh m làm cho n đ nh giá tr trung bình c a chu i d li u, giúp cho vi c chuy n đ i chu i thành m t chu i d ng

Sai phân l n 1 (I(1)) : z(t) = y(t) ậ y(t-1)

Sai phân l n 2 (I(2)) : h(t) = z(t) ậ z(t-1)

1.6.6 Mô hình ARIMA

Mô hình ARMA(p,q) : là mô hình h n h p c a AR và M bao g m nh ng quan sát

d ng quá kh và nh ng sai s d báo :

y(t) = a 0 + a 1 y(t-1) + a 2 y(t-2) + + a p y(t-p) + e(t) + b 1 e(t-1) +b 2 e(t-2) + + b q e(t-q)

Trong đó :

y(t) : quan sát d ng hi n t i

y(t-p), và e(t-q) : quan sát d ng và sai s d báo quá kh

a0, a1, a2, , b1, b2, : các h s phân tích h i quy

Ví d : ARMA(1,2) là mô hình h n h p c a AR(1) và MA(2)

i v i mô hình h n h p thì d ng (p,q) = (1,1) là ph bi n Tuy nhiên, giá tr p và

q đ c xem là nh ng đ tr cho ACF và PACF quan tr ng sau cùng C hai đi u ki n bình quơn di đ ng vƠ đi u ki n d ng ph i đ c th a mãn trong mô hình h n h p ARMA

Mô hình ARIMA(p,d,q) : Do mô hình Box-Jenkins ch mô t chu i d ng ho c

nh ng chu i đư sai phơn hóa, nên mô hình ARIMA(p,d,q) th hi n nh ng chu i d li u không d ng, đư đ c sai phân ( đơy, d ch m c đ sai phân)

Khi chu i th i gian d ng đ c l a ch n (hàm t t ng quan ACF gi m đ t ng t

ho c gi m đ u nhanh), chúng ta có th ch ra m t mô hình d đ nh b ng cách nghiên c u

xu h ng c a hàm t t ng quan ACF vƠ hƠm t t ng quan t ng ph n PACF Theo lý thuy t, n u hàm t t ng quan ACF gi m đ t bi n và hàm t t ng quan t ng ph n PACF gi m m nh thì chúng ta có mô hình t t ng quan N u hàm t t ng quan ACF

và hàm t t ng quan t ng ph n PACF đ u gi m đ t ng t thì chúng ta có mô hình h n

d đ nh khác nhau cho chu i th i gian d ng Sau đó, ki m tra đ chính xác mô hình t t

nh t

Mô hình ARIMA (1, 1, 1): y(t) ậ y(t-1) = a0 + a0(y(t-1) ậ y(t-2) + e(t) + b1e(t-1)

Ho c z(t) = a0 + a1z(t-1) + e(t) + b1e(t-1),

V i z(t) = y(t) ậ y(t-1) sai phơn đ u tiên: d = 1

T ng t mô hình ARIMA(1,2,1): h(t) = a0 + a1z(t-1) + e(t) + b1e(t-1),

V i h(t) = z(t) ậ z(t-1) sai phân th hai: d = 2

Trong th c hành d l n h n 2 r t ít đ c s d ng

1.6 7 Các b c phát tri n mô hình ARIMA

S đ mô ph ng mô hình Box ậ Jenkins :

Mô hình có th trình bày theo d ng AR, MA hay ARMA Ph ng pháp xác đ nh

mô hình th ng đ c th c hi n qua nghiên c u chi u h ng bi n đ i c a hàm t t ng quan ACF hay hàm t t ng quan t ng ph n PACF

Chu i ARIMA không d ng: c n ph i đ c chuy n đ i thành chu i d ng tr c khi tính c l ng tham s bình ph ng t i thi u Vi c chuy n đ i nƠy đ c th c hi n b ng cách tính sai phân gi a các giá tr quan sát d a vào gi đ nh các ph n khác nhau c a các chu i th i gian đ u đ c xem xét t ng t , ngo i tr các khác bi t giá tr trung bình

N u vi c chuy n đ i này không thành công, s áp d ng ti p các ki u chuy n đ i khác (chuy n đ i logarit ch ng h n)

• c l ng tham s : tính nh ng c l ng kh i đ u cho các tham s a0, a1, ầ,

ap, b1, ầ, bq c a mô hình d đ nh Sau đó xơy d ng nh ng c l ng sau cùng b ng m t quá trình l p

• Ki m đ nh đ chính xác : Sau khi các tham s c a mô hình t ng quát đư xơy

d ng, ta ki m tra m c đ chính xác và phù h p c a mô hình v i d li u Chúng ta ki m

đ nh ph n d (Yt ậY^t) vƠ có ý ngh a c ng nh m i quan h các tham s N u b t c

ki m đ nh nào không th a mãn, mô hình s nh n d ng l i các b c trên đ c th c hi n

l i

• D báo : Khi mô hình thích h p v i d li u đư tìm đ c, ta s th c hi n d báo

t i th i đi m ti p theo t Do đó, mô hình ARMA(p,q) :

y(t+1) = a0 + a1y(t) + ầ + apy(t ậ p + 1) + e(t+1) + b1e(t) + ầ + bqe( t ậ q + 1)

Trong ch ng 1 đ tƠi đư đ a ra đ c nh ng lý thuy t c s nh t lƠm n n t ng đ tìm hi u k b n ch t c a l m phát B i l ch có hi u đ c b n ch t c a l m phát ta m i

có th tìm ra đ c cách ki m ch l m phát m t cách đúng đ n vƠ hi u qu H n n a r t nhi u nhƠ kinh t h c hi n đ i còn cho r ng khi ki m ch l m phát ph i có s đánh đ i

gi a l m phát vƠ t ng tr ng kinh t , trong hai m c tiêu v l m phát vƠ t ng tr ng kinh

t ta ch có th ch n m t trong hai m c tiêu V n đ đơy lƠ d a trên n n t ng lý thuy t

c b n ta có th ch ng minh r ng vi c ki m ch l m phát v n có th th c hi n đ c mƠ không nh t thi t ph i đánh đ i v i m c tiêu t ng tr ng kinh t ng th i ta c ng có th

h ng đ n m t n n kinh t t ng tr ng b n v ng vƠ n đ nh

di n bi n ph c t p

Ngu n: T ng c c th ng kê

N m 2008 lƠ m t n m đáng nh đ i v i kinh t v mô c ng nh tình hình l m phát

Vi t Nam K t thúc n m 2008, ch s CPI t ng 19.89%, tính theo trung bình n m t ng 22.97% Trong n m 2008, bên c nh m t s k t qu đ t đ c, tình hình kinh t - xã h i đang n i lên nh ng v n đ đáng l u ý sau đơy :

- T c đ t ng tr ng kinh t tuy v n ti p t c gi m c cao nh ng đư có bi u hi n

ch m l i áng l u ý, t c đ t ng tr ng trong l nh v c công nghi p - xơy d ng th p h n

k ho ch vƠ m c t ng cùng k n m 2007, tháng sau th p h n tháng tr c Xu t kh u tuy

ti p t c t ng nh ng đư g p m t s khó kh n vƠ có d u hi u ch m l i, trong khi đó, nh p siêu t ng quá cao, cao nh t t tr c đ n nay V n th c hi n đ u t toƠn xư h i, k c v n

th c hi n FDI đ u th p h n so cùng k n m tr c S n xu t nông nghi p g p nhi u khó

kh n do thiên tai, d ch b nh m t s đ a ph ng

- Th tr ng tƠi chính, ti n t có nhi u bi n đ ng H th ng ngơn hƠng b c l

nh ng y u kém trong vi c b o đ m tính thanh kho n, huy đ ng vƠ cho vay; v n kh d ng

c a các ngơn hƠng th ng m i thi u, m t s th i đi m đư đ x y ra tình tr ng ch y đua lưi su t trên th tr ng C c u v n c a các ngơn hƠng còn ch a phù h p, t l s d ng

v n vay ng n h n đ cho vay dƠi h n quá l n, khá ph bi n các ngơn hƠng th ng m i

c ph n nh ng ch m đ c ki m soát ch t ch Th tr ng ch ng khoán suy gi m m c dù NhƠ n c đư có bi n pháp h tr Th tr ng b t đ ng s n ti p t c có nh ng di n bi n

ph c t p Các công c can thi p th tr ng đ gi m áp l c nh p siêu tri n khai ch m, không đ ng b Th c hƠnh ti t ki m trong chi tiêu vƠ đ u t công còn kém hi u qu

- ư xu t hi n nh ng y u t gơy khó kh n cho s n xu t kinh doanh Giá c nguyên, nhiên v t li u, chi phí đ u vƠo t ng khá cao gơy khó kh n cho nhi u doanh nghi p Nhi u

d án c a các doanh nghi p ph i đi u ch nh d toán, t m d ng ho c gi m ti n đ Vi c

đ ng đô la M gi m giá, có lúc ngơn hƠng h n ch mua ngo i t c a các đ n v xu t kh u, lưi su t cho vay t ng cao gơy khó kh n cho các đ n v s n xu t, xu t kh u

- Tình hình l m phát vƠ nh ng khó kh n trong s n xu t kinh doanh tác đ ng đ n t

t ng, tơm lý xư h i; đư xu t hi n tơm lý lo l ng v l m phát cao quay tr l i, nh h ng

đ n lòng tin c a nhƠ đ u t vƠ các doanh nghi p v s n đ nh kinh t v mô

Nhìn l i di n bi n CPI n m 2009, có th rút ra m t s nh n xét đáng l u ý

M t, xét theo th i gian, n u n m tr c, giá tiêu dùng t ng v i t c đ cao vƠo đ u n m,

t ng th p d n vƠo gi a n m vƠ gi m li n trong 3 tháng cu i n m, thì n m nay l i có xu

h ng t ng th p vƠo đ u n m vƠ t ng cao h n vƠo nh ng tháng cu i n m S khác nhau

v xu h ng nƠy do chuy n đ i m c tiêu u tiên vƠ gi i pháp ch y u đ th c hi n m c tiêu u tiên đó C th :

Khi l m phát n m 2008 cao, Chính ph đư chuy n m c tiêu u tiên t t ng tr ng kinh t cao sang ki m ch l m phát, v i gi i pháp chuy n t n i l ng sang th t ch t chính sách ti n t - tƠi khoá Nh v y, l m phát đư đ c ch n đ ng vƠ do đ tr c a gi i pháp, nên l m phát th p đư kéo t cu i n m tr c sang đ u n m nay

Hi u ng ph c a các gi i pháp ch ng l m phát c ng h ng v i cu c kh ng

ho ng tƠi chính vƠ suy thoái kinh t th gi i đư lƠm cho kinh t Vi t Nam suy gi m t ng

tr ng Chính ph đư chuy n đ i m c tiêu u tiên t ki m ch l m phát sang ng n ch n suy gi m t ng tr ng kinh t vƠ gi i pháp ch y u c ng đ c chuy n đ i t th t ch t sang

n i l ng chính sách ti n t - tài khóa

K t qu , t ng tr ng kinh t đư thoát đáy vƠo quý I, v t d c đi lên t quý II Hi u

ng ph c a s n i l ng ti n t - tƠi khoá đư lƠm cho d n tín d ng t ng tr ng khá cao,

b i chi ngơn sách t ng cao c v quy mô tuy t đ i, c v t l so v i GDP đư cho t c đ

t ng giá tiêu dùng cao lên vƠo cu i n m Xu h ng nƠy n u c ng h ng v i nhu c u t ng cao vƠo T t D ng l ch, đ c bi t lƠ T t Ểm l ch vƠ n u c ng h ng v i các y u t l m phát trên th gi i, thì Vi t Nam đư đ ng tr c nguy c l m phát cao tr l i, đ ng th i v i

nh p siêu gia t ng

Vì v y, Chính ph đư th c hi n cơn b ng h n m c tiêu u tiên gi a t ng tr ng vƠ

n đ nh kinh t v mô v i các đ ng thái đ u tiên đư đ c đ a ra, nh nơng lưi su t c b n, nơng t giá liên ngơn hƠng (vƠ gi m biên đ giao d ch), d ng vi c c p bù lưi su t vay v n

l u đ ng đúng h n ngƠy 31/12/2009, đ a ra thông đi p t c đ t ng tr ng d n cho n m

2010 m c 25% ơy lƠ nh ng đ ng thái c n thi t nh m “v t tr c ng n ch n”, b i k

Xét theo nhóm hƠng hoá, d ch v , nét khác bi t trong n m nay lƠ giá l ng th c -

th c ph m c n m ch t ng 4,29%, th p h n nhi u so v i t c đ t ng chung Nét khác bi t nƠy lƠ r t có ý ngh a đ i v i ng i tiêu dùng nói chung, nh t lƠ đ i v i ng i nghèo,

ng i có thu nh p th p, b i chi tiêu cho l ng th c - th c ph m chi m t tr ng cao nh t trong t ng chi tiêu cho đ i s ng c a h ơy c ng lƠ s đóng góp đáng ghi nh n c a nông nghi p, nông thôn vƠo s n đ nh bên trong, đ ng phó, ng n ch n s b t n t bên ngoài

Tuy nhiên, có hai v n đ đ t ra

V n đ th nh t, tuy v n n m trong t m ki m soát, nh ng t c đ t ng giá tiêu dùng

c a Vi t Nam trong th i gian qua v n thu c lo i cao so v i các n c trong khu v c vƠ trên th gi i

V n đ th hai lƠ, xu h ng cao lên c a giá trong n c, c ng h ng v i các y u t trên th gi i s tác đ ng đ n t c đ t ng giá tiêu dùng tháng 1, tháng 2 n m t i Tuy nhiên, bƠi h c trong n m 2008 vƠ trong n m 2009 lƠ vi c th t ch t hay n i l ng chính sách ti n t - tƠi khoá c n h t s c linh ho t, tránh “gi t c c” vƠ “khó d đoán” đ v a b o

Ta có th th y l m phát t ng cao trong các tháng đ u n m vƠ cu i n m, m c t ng

có đ vênh l n, tháng cao nh t so v i tháng th p nh t l ch nhau đ n h n 1,5% 3 tháng

đ u n m CPI t ng cao nh ng ngay sau đó có li n 5 tháng t ng th p v g n m c 0%, sau

đó l i v t lên trên 1% vào 4 tháng còn l i c a n m Các tháng t tháng 9 đ n tháng 11,

m c t ng đ u đ t m c k l c c a 15 n m tr l i đây

Tính chung CPI n m 2010, CPI giáo d c t ng m nh nh t g n 20% Ti p đó là hàng

n (16,18%), nhà - v t li u xây d ng (15,74%) Các ngành Giao thông, hàng hóa và

d ch v khác, th c ph m đ u có m c t ng trên 10% B u chính vi n thông là nhóm duy

nh t gi m giá v i m c gi m g n 6% trong n m 2010 Ch s giá vàng t ng 36,72%, ch giá USD t ng 7,63%.V CPI c a các vùng mi n, đáng chú ý là ch s CPI khu v c nông thôn tháng 12 t ng 2,04%; cao h n 1,87% c a khu v c thành th M c l m phát 2 con s

c a Vi t Nam trong n m 2010 là 11,75% tuy không quá b t ng nh ng v n v t so v i

ch tiêu đ c Qu c h i đ ra h i đ u n m g n 5%

Theo báo cáo m i nh t t T ng c c th ng kê, tháng cu i cùng trong n m 2011,

ch s giá tiêu dùng (CPI) c n c t ng 0,53%, đ y CPI c n m t ng 18,58% so n m

2010 So cùng k tháng 12/2010, CPI c n c t ng 18,13% Giá hƠng n vƠ d ch v n

u ng t ng 0,69% so tháng tr c C n m nhóm hƠng hóa thi t y u nƠy t ng giá 26,49% Trong đó, giá các m t hƠng l ng th c t ng m nh 1,4%, c n m t ng 22,82% Giá t c

ph m t ng 0,49%, c n m t ng 29,34% Nhóm đ u ng vƠ thu c lá t ng 0,49%, c n m

t ng 11,7% Trong khi đó, giá hƠng hóa may m c, m nón vƠ giƠy dép t ng 0,86%, c

n m t ng 12,1% so n m 2010 Chi phí dƠnh cho nhƠ bao g m ti n thuê nhƠ, đi n, n c,

ch t đ t vƠ v t li u xơy d ng ti p t c t ng 0,51%, c n m t ng t i 19,66% Giá thu c vƠ

d ch v y t cu i n m t ng 0,24%, c n m t ng 5,65% Chi phí cho giáo d c t ng nh 0,05% trong khi c n m t ng 23,18% Nhóm hƠng hóa duy nh t gi m giá trong tháng c n

T t lƠ b u chính vi n thông, gi m 0,09%, c n m nhóm hƠng nƠy gi m 4,06% D u hi u

c a tính quy lu t ch còn r t m nh t, di n bi n ch s giá tiêu dùng (CPI) trong n m 2011

n i tr i hai đ t bi n, đ n t các m c t ng k l c m i trong tháng 4 và tháng 7

Kh i đ u n m 2011, kinh t v mô trong n c ph i đ ng đ u v i nh ng b t n

l m phát, t giáầ v n đư kh i phát t giai đo n tr c đó Ch s giá tiêu dùng (CPI) c

n c trong hai tháng 1 vƠ 2 đ u duy trì m c t ng k l c l n l t là 1.74% và 2.09%, khá cao so v i k v ng i u nƠy đư ph n nào hé l b c tranh kém t i sáng v tình hình l m phát trong n m 2011 Nói cách khác, l m phát s ti p t c là thách th c đáng k n u không

có nh ng bi n pháp h u hi u đ ki m ch B t n t giá c ng lƠ v n đ nh c nh i mƠ c quan qu n lý ph i đ i m t Tình tr ng t giá USD/VND giao d ch trên th tr ng t do luôn l n h n t giá niêm y t kho ng 8% đư kéo dƠi trong kho ng 4 tháng tr c đó Ngày 11/2/2011, Ngơn hƠng NhƠ n c (NHNN) đư ban hƠnh v n b n s 74/TB-NHNN, nâng t giá liên ngân hàng USD/VND thêm 9.3%, t 18,932 lên 20,693 VND/USD và thu h p biên đ dao đ ng t 3% xu ng còn 1% ơy lƠ l n nâng t giá USD/VND đ u tiên k t ngày 18/8/2010 Sau quy t đ nh đi u ch nh t giá, vào ngày 18/2, NHNN ti p t c nâng lãi

su t tái c p v n thêm 2% lên 11%, m c cao nhơt trong 2 n m Thêm vƠo đó, các lưi su t cho vay qua đêm trong thanh toán đi n t liên ngơn hƠng vƠ cho vay bù đ p thi u h t trong thanh toán bù tr c a NHNN c ng đ c đi u ch nh t ng Vi c t ng lưi su t này là

m t thông đi p rõ ràng cho th y NHNN đang th c hi n chính sách ti n t th t ch t, và sau

đó đư tác đ ng đ n lãi su t trên th tr ng ti n t NgoƠi ra, đ ng thái nƠy c ng nh m đ n

m t m c tiêu khác là n đ nh t giá

T 24/2 đ n cu i quý 2/2011: Ngh quy t s 11 M t đi m nh n quan tr ng và nh

h ng r t l n đ n tình hình kinh t Vi t Nam trong n m 2011 lƠ s ra đ i c a Ngh quy t

s 11/NQ-CP vƠo ngƠy 24/2/2011 Trong đó, các gi i pháp c b n t p trung vào vi c th t