Luận văn thạc sĩ Một số giải pháp hạn chế hành vi tham nhũng, có ý làm tái quy định của cán bộ nhân viên trong hệ thống ngân hàng thương mại tại TPHCM

Nhóm nhân t khách quan.. Môi tr ng pháp lý... ánh giá chung v tình hình tham nh ng Vi t Nam hi n nay... Nguyên nhân ch quan... Cronbach’s alpha c a thang đo môi tr ng pháp lý ..... Hành

-

PH M QU C K

M T S GI I PHÁP H N CH HÀNH VI THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH C A CÁN B NHÂN VIÊN TRONG H

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh - N m 2014

v n đ u do tôi thu th p, đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t có th trong

ph m vi hi u bi t c a tôi Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v lu n v n này và cam k t trên c a tôi

TP.HCM, ngày 30 tháng 10 n m 2014 Tác gi

Ph m Qu c K

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T VÀ KÝ HI U

DANH M C B NG, BI U

DANH M C TH HÌNH V

M U 1

CH NG 1: C S LÝ LU N V THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH TRONG NGÂN HÀNG TH NG M I 3

1.1 C s lý lu n v tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng th ng m i 3

1.1.1 Khái ni m v hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng th ng m i 3

1.1.2 M t s đ c tr ng c b n c a hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng th ng m i 6

1.1.3 Các lo i hành vi tham nh ng, c ý làm trái ph bi n trong ngân hàng th ng m i 7

1.2 M t s nghiên c u v tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng c a m t s tác gi trên th gi i 8

1.3 Các nhân t nh h ng đ n hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng 10

1.3.1 Nhóm nhân t khách quan 10

1.3.1.1 Môi tr ng kinh t , chính tr , xã h i trong và ngoài n c 10

1.3.1.2 Môi tr ng pháp lý 10

1.3.2 Nhóm nhân t ch quan 11

1.3.2.1 Công tác qu n lý, ki m tra ki m soát n i b 11

1.3.2.2 M c đ ch đ ng c a đ n v kinh doanh 12

1.4.1 Mô hình nghiên c u 13

1.4.2 Các gi thuy t nghiên c u 14

1.5 Kinh nghi m c a m t s qu c gia trên th gi i trong vi c h n ch tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh và bài h c cho Vi t Nam 15

1.5.1 Kinh nghi m phòng, ch ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh c a m t s qu c gia trên th gi i 15

1.5.1.1 Singapore 15

1.5.1.2 Hàn Qu c 16

1.5.1.3 c 17

1.5.1.4 H ng Kông 17

1.5.2 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 19

CH NG 2: TH C TR NG THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH TRONG H TH NG NGÂN HÀNG TH NG M I TP H CHÍ MINH TRONG GIAI O N 2011 – 2014 23

2.1 ánh giá chung v tình hình tham nh ng Vi t Nam hi n nay 23

2.2 Th c tr ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM trên đ a bàn TP H Chí Minh trong giai đo n 2011 – 2014 25

2.2.1 Th c tr ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM trên đ a bàn TP H Chí Minh giai đo n 2011 – 2014 25

2.2.2 M t s d ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng đi n hình trên đ a bàn TP HCM giai đo n 2011 – 2014 31

2.2.3 Th c tr ng công tác phòng ch ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng Vi t Nam nói chung và trên đ a bàn TP H Chí Minh nói riêng trong giai đo n v a qua 33

2.3 Nguyên nhân tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM trên đ a bàn TP.HCM 35

2.3.2 Nguyên nhân ch quan 36

2.4 Ki m đ nh mô hình lý thuy t v tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng 39

2.4.1 M u nghiên c u 41

2.4.2 Ph ng pháp và quy trình thu th p d li u 41

2.4.3 B ng câu h i nghiên c u 41

2.4.4 Thang đo 41

2.4.5 M u và thông tin m u 41

2.4.6 Ph ng pháp x lý d li u 42

CH NG 3: M T S GI I PHÁP H N CH THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH C A CÁN B NHÂN VIÊN TRONG H TH NG NHTM T I TP.H CHÍ MINH 59

3.1 nh h ng chi n l c qu c gia phòng, ch ng tham nh ng tiêu c c đ n n m 2020 theo ngh quy t s 21/NQ-CP ngày 12/05/2009 c a chính ph 59

3.1.1 Quan đi m v phòng ch ng tham nh ng 59

3.1.2 M c tiêu phòng ch ng tham nh ng 59

3.1.3 M t s nhóm gi i pháp t ng quát 61

3.2 M t s gi i pháp h n ch tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM TP H Chí Minh 61

3.2.1 Gi i pháp t n i t i h th ng ngân hàng th ng m i 61

3.2.2 Nhóm gi i pháp h tr 65

K T LU N 70 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

MB Ngân hàng Th ng m i C ph n Quân đ i Military Bank

SPSS Ph n m m phân tích d li u th ng kê Statistical Package for the

Social Sciences

EFA Ph ng pháp phân tích nhân t khám phá Exploratory Factor Analysis

KMO Ki m đ nh xem xét s thích h p c a EFA Kaiser-Meyer-Olkin

ICAC y ban đ c l p phòng, chông tham nh ng

t i H ng Kong

Independent Commission Against Corruption

PC46 Phòng c nh sát đi u tra t i ph m v qu n lý

kinh t và ch c v

TP.HCM Thành ph H Chí Minh

B ng 1.1 So sánh hành vi c ý làm trái quy đ nh nhà n c và hành vi tham nh ng 4

B ng 2.1 Ch s tham nh ng c a Vi t Nam qua các n m 24

B ng 2.2 Các v đ i án tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng giai đo n 2011 - 2014 27

B ng 2.3 Cronbach’s alpha c a thang đo môi tr ng pháp lý 44

B ng 2.4 Cronbach’s alpha c a Công tác qu n lý, ki m tra, ki m soát n i b 45

B ng 2.5 Cronbach’s alpha c a thang đo M c đ ch đ ng c a đ n v kinh doanh 46

B ng 2.6 Cronbach’s Alpha c a thang đo Ch đ đãi ng nhân viên 47

B ng 2.7 Cronbach’s alpha c a thang đo hành vi tham nh ng, c ý làm trái 47

B ng 2.8 tin c y Cronbach’s alpha c a các thang đo trong mô hình 48

B ng 2.9 Ki m đ nh KMO và Bartlett cho hành vi tham nh ng, c ý làm trái 48

B ng 2.10 T ng ph ng sai trích thang đo hành vi tham nh ng, c ý làm trái 49

B ng 2.11 B ng tr ng s nhân t c a thang đo Tham nh ng trong ngân hàng 49

B ng 2.12 Ki m đ nh KMO và Bartlett cho phân tích EFA các bi n quan sát còn l i c a thang đo (các bi n quan sát còn l i đo l ng cho các bi n đ c l p c a mô hình) 50

B ng 2.13 T ng ph ng sai trích c a phân tích EFA cho các bi n quan sát c a các bi n đ c l p 51

B ng 2.14 B ng tr ng s nhân t c a các bi n quan sát 52

B ng 2.15 T ng quan gi a các bi n trong mô hình nghiên c u 53

B ng 2.16 B ng ki m đ nh s phù h p c a mô hình t p m u kh o sát 55

B ng 2.17 B ng ki m đ nh s phù h p c a mô hình h i quy v i t ng th 55

B ng 2.18 B ng h s nhân t và h s phóng đ i ph ng sai 56

Hình 2.2 T l tham nh ng trong m t s l nh v c 24 Hình 2.3 S ti n chi m đo t trong các v đ i án tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng giai đo n 2011 - 2014 28 Hình 2.4 S ti n không th thu h i trong các v đ i án tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng giai đo n 2011 – 2014 28 Hình 2.5 S ti n chi m đo t trong các đ i v án x y ra trên đ a bàn TP.HCM giai

đo n 2011 – 2014 30 Hình 2.6 S ti n không th thu h i trong các v đ i án x y ra trên đ a bàn TP.HCM giai đo n 2011 – 2014 30 Hình 2.7 Mô hình v tham nh ng ngân hàng và các y u t nh h ng 40

M U

1 Tính c p thi t và ý ngh a th c ti n c a đ tài

Suy thoái kinh t di n ra trong su t th i gian qua không ch khi n cho n n kinh t lao đao mà còn làm cho tình tr ng tham nh ng tiêu c c Vi t Nam có xu

h ng phát tri n m nh, đ c bi t trong kh i doanh nghi p nhà n c và trong h

th ng ngân hàng Nh ng v tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong trong ngân hàng nh ng n m g n đây x y ra liên t c và có m c đ nghiêm tr ng cao, hàng lo t

v đ i án đ c đ a ra ánh sáng, h u h t đ u là các v án nghìn t , gây t n th t r t

l n Nhu c u v nh ng nghiên c u mang tính ch t th c t v v n đ tham nh ng, c

ý làm trái quy đ nh trong h th ng ngân hàng đ đ a ra các gi i pháp kh c ph c là

h t s c c n thi t Tuy nhiên trên th c t , theo tìm hi u c a tác gi Vi t Nam hi n nay s l ng các đ tài nghiên c u v v n đ này đang t ng đ i ít Do đó, tác gi quy t đ nh ch n đ tài "M t s gi i pháp h n ch hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh c a cán b nhân viên trong h th ng ngân hàng th ng m i t i TP H Chí Minh" đ làm đ tài nghiên c u v i mong mu n đóng góp m t s quan đi m c ng

nh gi i pháp cho v n đ tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng ngân hàng th ng m i t i TP H Chí Minh nói riêng và h th ng ngân hàng th ng m i

Vi t Nam nói chung

2 M c tiêu nghiên c u

ánh giá th c tr ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh đang di n ra trong h

th ng ngân hàng th ng m i TP H Chí Minh trong giai đo n 2011 – 2014 Phân tích các nhân t nh h ng đ n các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong trong h th ng ngân hàng th ng m i trên đ a bàn TP H Chí Minh

a ra m t s gi i pháp h n ch tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh cho h

th ng ngân hàng th ng m i t i TP H Chí Minh

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u mà tác gi xác đ nh là các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng ngân hàng th ng m i và các nhân t nh h ng

đ n các hành vi này

tài s đ c nghiên c u trong ph m vi các ngân hàng th ng m i t i TP

H Chí Minh trong giai đo n 4 n m t 2011 – 2014

4 Ph ng pháp nghiên c u

Tác gi s s d ng hai ph ng pháp nghiên c u là đ nh tính và đ nh l ng

Ph ng pháp nghiên c u đ nh tính s đ c th c hi n thông qua vi c mô t , phân tích, đánh giá các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng

và các nhân t nh h ng đ đ a ra mô hình lý thuy t

Ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng s đ c th c hi n thông qua vi c kh o sát, ki m đ nh s phù h p c a mô hình lý thuy t và đ a ra mô hình chính th c v tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng và các nhân t nh h ng

5 K t c u đ tài

Lu n v n s đ c chia làm 3 ph n chính bao g m:

Ch ng 1: C s lý lu n v hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng th ng m i

Ch ng 2: Th c tr ng các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong

h th ng NHTM trên đ a bàn TP H Chí Minh trong giai đo n 2011 – 2014

Ch ng 3: M t s gi i pháp h n ch hành vi tham nh ng, c ý làm trái cho

h th ng ngân hàng th ng m i t i TP H Chí Minh

CH NG 1: C S LÝ LU N V THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY

c a nhà n c Hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh hi n h u t t c các

qu c gia, không phân bi t ch đ chính tr , giàu nghèo, phát tri n hay đang phát tri n ho c kém phát tri n Hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh n y sinh, t n

t i và hoành hành do s h h ng, bi n ch t không ch c a nh ng ng i có ch c quy n mà còn c a c nh ng ng i đ c giao th c hi n nh ng công v bình th ng

đã làm bi n d ng quy n h n và công v đ c giao phó Nói cách khác, quy n h n hay công v trao cho h đáng lý ra ph i đ c th c hi n vì l i ích chung c a c t

ch c thì l i b l m d ng vào m c đích tr c l i cho riêng cá nhân

Theo T đi n Ti ng Vi t (Hoàng Phê, 2010), tham nh ng là l i d ng quy n hành đ nh ng nhi u nhân dân l y c a Tài li u h ng d n c a Liên h p qu c v

cu c đ u tranh qu c t ch ng tham nh ng (1969) đ nh ngh a tham nh ng trong m t

ph m vi h p, đó là s l i d ng quy n l c nhà n c đ tr c l i riêng Theo ngh a

h p và là khái ni m đ c lu t phòng ch ng tham nh ng Vi t Nam (2005) quy đ nh,

tham nh ng là hành vi c a ng i có ch c v , quy n h n đã l i d ng ch c v , quy n

h n đó vì v l i M c dù đ c th hi n theo nh ng cách khác nhau song tham

nh ng đ c hi u khá th ng nh t trong v n hoá pháp lý các n c trên th gi i, đó

là vi c l i d ng v trí, quy n h n th c hi n hành vi trái pháp lu t nh m tr c l i cá nhân hay nói m t cách khác tham nh ng là vi c s d ng ho c chi m đo t b t h p pháp công quy n hay ngu n l c t p th

V t i c ý làm trái quy đ nh, theo quy đ nh t i đi u 165 b lu t hình s n m

1999 quy đ nh t i c ý làm trái quy đ nh c a nhà n c v qu n lý kinh t nh sau:

“ng i nào l i d ng ch c v , quy n h n c ý làm trái quy đ nh c a nhà n c v

qu n lý kinh t gây thi t h i t m t tr m tri u đ ng đ n d i ba tr m tri u đ ng

ho c d i m t tr m tri u đ ng, đã b x lý k lu t v hành vi này mà còn vi ph m gây h u qu nghiêm tr ng…”

+ Ho t đ ng đúng đ n c a c quan, t

ch c trong l nh v c qu n lý tài s n nói chung và qu n lý tài chính, kinh t nói

C hai hành vi đ u là do c ý, t c là bi t đ c hành vi c a mình s gây thi t h i

nh ng v n c làm C th nh trong hành vi c ý làm trái quy đ nh nhà n c gây h u qu nghiêm tr ng, ch th th c hi n nh n th c rõ hành vi c a mình là trái v i quy đ nh c a nhà n c v qu n lý kinh t , bi t rõ hành vi c a mình gây thi t h i đ n tài s n ho c gây ra nh ng thi t h i khác cho xã h i nh ng v n mong mu n cho h u qu x y ra ho c b m c cho h u qu x y ra Còn đ i v i hành vi tham ô, tham nh ng thì ch th th c hi n hành vi đã nh n th c rõ đ c hành vi c a mình, c ý chi m đo t tài s n do mình tr c ti p qu n lý

Nhìn chung, c hai hành vi này đ u có d u hi u v ch c v , ch th và m c đích th c hi n hành vi gi ng nhau Nh v y, chúng ta có th đ nh ngh a hành vi

tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong l nh v c ngân hàng là hành vi c a các cán

b nhân viên trong chính h th ng ngân hàng nói chung, nh ng ng i có ch c v , quy n h n ho c đ c giao nhi m v và l i d ng ch c v , quy n h n, ho c nhi m v

đ c giao đ v l i

1.1.2 M t s đ c tr ng c b n c a hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh

trong ngân hàng th ng m i

Th nh t, ch th tham nh ng, c ý làm trái th ng là cán b nhân viên có

ch c v , quy n h n

c đi m c a hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh nói chung và tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngành ngân hàng nói riêng là ch th th c hi n hành vi ph i là ng i có ch c v , quy n h n ho c đ c giao nhi m v Ng i có

ch c v quy n h n đây đ c hi u là nh ng ng i có nghi p v chuyên môn, am

hi u và đ c giao th c hi n m t ho c m t s khâu quy trình nghi p v c a ngân hàng Ng i có ch c v , quy n h n bao g m: cán b , nhân viên, chuyên viên và lãnh đ o các ngân hàng

Th hai, ch th tham nh ng, c ý làm trái l i d ng ch c v , quy n h n đ c giao

“L i d ng ch c v , quy n h n” đ v l i là đ c tr ng th hai c a hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng nói riêng và hành vi tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh nói chung Khi th c hi n hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng, ch th tham nh ng, c ý làm trái ph i s d ng

“ch c v , quy n h n c a mình” nh m t ph ng ti n đ mang l i l i ích cho mình, cho gia đình mình, cho ng i khác, ho c cho t ch c khác ây là y u t c b n đ xác đ nh hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh Nh ng cán b ngân hàng có

ch c v , quy n h n nh ng không l i d ng ch c v , quy n h n đó thì không th có hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh M t khác, không ph i m i hành vi c a các cán b ngân hàng có ch c v , quy n h n mà l i d ng ch c v , quy n h n đó

đ u đ c coi là hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh đây có s giao thoa

gi a hành vi này v i các hành vi t i ph m khác, do v y c n l u ý khi phân bi t hành

vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh v i các hành vi vi ph m pháp lu t khác

Th ba, m c đích c a hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh là v l i

Hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh nói chung và hành vi tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngành ngân hàng nói riêng là nh ng hành vi c

ý M c đích c a hành vi này là v l i N u ch th th c hi n hành vi gây tác h i cho

h th ng ngân hàng nh ng không c ý thì hành vi đó không đ c cho là hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh Y u t v l i đây đ c hi u là các l i ích v t

ch t ho c tinh th n mà các cán b nhân viên trong h th ng ngân hàng đ t đ c

ho c có th đ t đ c thông qua hành vi trái phép c a b n thân

Hi n t i, pháp lu t Vi t Nam quy đ nh vi c đánh giá tính ch t và m c đ nguy hi m c a hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh nói chung và trong ngành ngân hàng nói riêng d a trên c n c xác đ nh nh ng l i ích v t ch t mà

nh ng đ i t ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh đ t đ c, đ t đó quy t đ nh

m c x lý M t đi m đáng l u ý n a là do đ c tr ng c a ngành nên y u t v l i trong các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng th ng ch là các y u t v t ch t mà ít có y u t tinh th n, tuy nhiên do các th đo n tham nh ng,

c ý làm trái quy đ nh trong ngành ngân hàng th ng r t ph c t p, mang tính nghi p v rõ nét nên vi c đánh giá m c đ nguy hi m c a các hành vi này còn nhi u v n đ khó x lý

1.1.3 Các lo i hành vi tham nh ng, c ý làm trái ph bi n trong ngân hàng

- L m d ng ch c v , quy n h n chi m đo t tài s n

- L i d ng ch c v , quy n h n trong khi thi hành nhi m v vì v l i: là vi c

cá nhân các cán b nhân viên ngân hàng vì v l i ho c đ ng c cá nhân khác mà l i

d ng ch c v , quy n h n làm trái v i quy đ nh gây thi t h i cho l i ích c a ngân hàng hay khách hàng

- L m quy n trong khi thi hành công v : là cá nhân các cán b nhân viên ngân hàng vì v l i ho c đ ng c cá nhân khác mà v t quá quy n h n c a mình làm trái quy đ nh gây thi t h i cho l i ích c a ngân hàng hay khách hàng

- L i d ng ch c v , quy n h n gây nh h ng đ i v i ng i khác đ tr c l i:

là vi c cá nhân cán b nhân viên ngân hàng l i d ng ch c v , quy n h n, tr c ti p

ho c qua trung gian đã nh n ho c s nh n ti n, tài s n ho c l i ích v t ch t khác và dùng nh h ng c a mình thúc đ y ng i có ch c v , quy n h n làm ho c không làm m t vi c thu c trách nhi m ho c liên quan tr c ti p đ n công vi c c a h ho c làm m t vi c không đ c phép làm

- Gi m o trong công tác: là vi c các cán b nhân viên ngân hàng vì v l i

ho c đ ng c cá nhân khác mà l i d ng ch c v , quy n h n th c hi n m t trong các hành vi sau đây:

+ S a ch a, làm sai l ch n i dung gi y t , tài li u;

V n đ tham nh ng trong h th ng ngân hàng và các y u t nh h ng đã

đ c khá nhi u tác gi trên th gi i nghiên c u K t qu nghiên c u c a Hossein Heshmati Molaee (2002) đã đ c p đ n các nguyên nhân gây ra tham nh ng trong

h th ng ngân hàng bao g m: thi u minh b ch thông tin trong ho t đ ng kinh doanh

c a ngân hàng; s y u kém trong ki m tra và giám sát tài chính; v n đ tài chính

c a các nhân viên ngân hàng; thi u các công ngh m i Theo Shyngle K Balogun

& ctg (2013), Uket Eko Ewa (2012) l i s ng xa hoa c a cán b nhân viên ngân hàng chính là nguyên nhân thúc đ y đ ng c gây ra các hành vi tham nh ng

nh ng cá nhân này Hay nghiên c u c a Olaoye Clement Olatunji & ctg (2014), Uket Eko Ewa (2012) l i ch ra r ng h th ng ki m tra ki m soát n i b và công tác đào t o nhân viên là hai y u t quan tr ng quy t đ nh trong vi c phát hi n và ng n

ch n các hành vi tham nh ng di n ra trong ngân hàng Nghiên c u c a Vansh Muttreja (2012) t p trung nghiên c u m i quan h gi a ch đ ti n l ng và tình

tr ng tham nh ng, nghiên c u đã ch ra r ng có t n t i m t m i quan h ng c chi u gi a hai nhân t này Hay trong nghiên c u c a Ashu Khanna (2009) c ng cho th y r ng vi c đào t o thi u bài b n, đ i ng nhân viên quá đông, áp l c c nh tranh cao và m c đ tuân th quy đ nh th p là nh ng nguyên nhân chính gây ra các hành vi tham nh ng trong h th ng ngân hàng Eseoghene Joseph Idolor (2010) l i cho r ng nh ng y u t khuy n khích gian l n tham nh ng trong ngân hàng ch y u

là d trên lòng tham, thi u trung thành, m c s ng không đ c đ m b o trong khi công tác qu n lý ngân hàng còn nhi u y u kém, h th ng ki m soát n i b còn thi u

ch t ch , công tác đào t o không đ n n i đ n ch n, đi u ki n làm vi c còn h n

ch …

Nhìn chung, m i tác gi trong nghiên c u c a mình đ u đ a ra đ c ít nh t

m t nhân t nh h ng đ n hành vi tham nh ng trong ngân hàng D a trên các bài nghiên c u c a các tác gi trên và nh ng hi u bi t riêng c a tác gi , đ tài s đi sâu vào nghiên c u m i quan h gi a các nhân t sau đ i v i tham nh ng trong h

th ng ngân hàng th ng m i

1.3 Các nhân t nh h ng đ n hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng

1.3.1 Nhóm nhân t khách quan

1.3.1.1 Môi tr ng kinh t , chính tr , xã h i trong và ngoài n c

Là m t nhân t t ng đ i quan tr ng nh h ng đ n v n đ tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh t i Vi t Nam trong th i gian g n đây V i vai trò là m ch máu và

ho t đ ng v i m c tiêu chu chuy n, cung c p v n cho các ngành trong n n kinh t , ngân hàng là m t đ nh ch l n và t ng đ i nh y c m v i bi n đ ng c a th tr ng

V i m t môi tr ng kinh t , chính tr , xã h i n đ nh, tình hình kinh doanh c a các

cá th trong n n kinh t g p nhi u thu n l i thì nhu c u v n c a n n kinh t gia

t ng, đây chính là đi u ki n t t cho ngân hàng ho t đ ng và phát tri n, đ i s ng c a cán b nhân viên đ c nâng cao Thêm vào đó, tình hình kinh doanh t t c a các ngành kinh t khi n cho kh n ng tr n c a các ch th đ c đ m b o, t đó h n

ch đ c nh ng hành vi nh ng nhi u c a cán b ngân hàng đ i v i các doanh nghi p khó kh n, hay các hành vi c u k t c a doanh nghi p v i cán b ngân hàng

đ l y ti n ngân hàng ph c v nh ng m c đích riêng

Ng c l i, n u môi tr ng kinh t , chính tr , xã h i b t n thì ch c ch n tình hình kinh doanh c a c ngân hàng l n các ngành khác đ u đi xu ng, t đó s phát sinh r t nhi u tr ng h p tiêu c c nh cán b c y quy n, làm u, làm li u hay b t tay cùng v i doanh nghi p ngoài đ bòn rút ti n hay tài s n c a ngân hàng

1.3.1.2 Môi tr ng pháp lý

M c dù ít đ c các tác gi trên th gi i nh c đ n trong các bài nghiên c u

c a mình nh ng theo tác gi , môi tr ng pháp lý chính là m t nhân t h t s c quan

tr ng nh h ng đ n các hành vi tham nh ng và c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng Môi tr ng pháp lý đ c hi u là m t h th ng lu t và v n b n pháp quy liên quan đ n ho t đ ng c a ngân hàng và m t s ngành ngh liên quan Trong n n kinh

t th tr ng có đi u ti t c a nhà n c, pháp lu t có vai trò quan tr ng, là m t hàng rào pháp lý t o ra m t môi tr ng kinh doanh bình đ ng thu n l i, b o v quy n, l i ích h p pháp c a các ch th kinh t , nhà n c, cá nhân công dân, b t bu c các ch

th ph i tuân theo Nhân t pháp lý nh h ng đ n các ho t đ ng c a ngân hàng, đó

là s đ ng b th ng nh t c a h th ng pháp lu t, ý th c tôn tr ng ch p hành nghiêm

ch nh nh ng quy đ nh c a pháp lu t và c ch đ m b o cho s tuân th pháp lu t

m t cách nghiêm minh tri t đ Vì v y, m t khi môi tr ng pháp lý còn ch a hoàn thi n, các quy đ nh thi u ch t ch và ch ng chéo nhau s t o ra nh ng k h đ các

cá nhân l i d ng gây ra các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh

1.3.2 Nhóm nhân t ch quan

1.3.2.1 Công tác qu n lý, ki m tra ki m soát n i b

B n thân các NHTM c ng là các doanh nghi p, song là các doanh nghi p

đ c bi t, do v y ho t đ ng lý, qu n tr tác đ ng r t l n đ n giá tr , v th và uy tín

c a ngân hàng Công tác qu n lý, qu n tr ngân hàng đây đ c bao hàm t t c các

ho t đ ng qu n tr c a t t c các b ph n, các ch c danh trong ngân hàng Nó th

hi n vi c m t cán b kho qu qu n lý ti n, tài s n c a ngân hàng nh th nào, vi c

m t nhân viên k toán qu n lý s sách ra sao….và cao h n n a là s sâu sát c a các

ch c danh qu n lý c p cao đ i v i đ n v kinh doanh Nhìn chung, công tác qu n lý,

qu n tr ngân hàng tác đ ng đ n kh n ng ch p nh n r i ro c a ngân hàng, là th c

đo cho kh n ng ch ng đ c a ngân hàng tr c bi n đ ng c a n n kinh t c ng nh các v n đ n i b Các NHTM v i đ c thù là các t ch c kinh doanh “ti n”, có đ

r i ro cao và m c đ nh h ng l n thì v n đ qu n tr l i càng có ý ngh a h n Công tác qu n lý, qu n tr y u kém s khi n cho ho t đ ng ngân hàng b c l nhi u

s h , đi m y u đ cho các đ i t ng trong và ngoài ngân hàng l i d ng và ng c

Olatunji (2009), Eseoghene Joseph Idolor (2010), Uket Eko Ewa (2012) Các tác

gi này đ u cho r ng có m t m i quan h ng c chi u gi a công tác ki m tra ki m soát n i b và các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong ngân hàng

i u đó có ngh a là n u c ch ki m soát n i b trong ngân hàng càng sâu sát, ch t

ch và v ng m nh thì s có tính r n đe đ i v i nhân viên có hành vi tham nh ng, c

ý làm trái quy đ nh Ng c l i, n u c ch ki m soát n i b trong ngân hàng y u, thi u ch t ch thì s t o c h i cho nhân viên d dàng th c hi n hành vi tham

nh ng, gian l n này Nh v y, trong mô hình qu n tr ngân hàng thì h th ng ki m soát n i b luôn là m t y u t mang tính s ng còn Nó đi u ch nh hành vi c a các thành ph n nghi p v , không ch gi i h n trong ki m soát ch c n ng kinh doanh,

ki m soát tài chính mà còn đi u ch nh toàn b các ch c n ng nh : qu n tr đi u hành, b máy t ch c, nhân s t đó giúp ng n ng a, h n ch đ c các hành vi tham nh ng, c ý làm trái

1.3.2.2 M c đ ch đ ng c a đ n v kinh doanh

Thông th ng, h th ng c a m t ngân hàng th ng bao g m các c p: H i

s chính; S giao d ch và các chi nhánh; các phòng giao d ch, qu ti t ki m tr c thu c S giao d ch, các chi nhánh M i c p đ u có ch c n ng và quy n h n khác nhau và tùy vào chính sách c ng nh quy mô c a t ng ngân hàng, mà m c đ phân quy n cho các đ n v kinh doanh c ng s khác nhau M c đ phân quy n càng l n, quy n t quy t càng cao s giúp cho đ n v gia t ng tính ch đ ng trong công tác kinh doanh và nghi m nhiên, quy n l c c a đ n v kinh doanh s l n, kh n ng

ki m soát c a h i s chính s b gi m, t đó thúc đ y đ ng c gây ra các hành vi tham nh ng, làm trái quy đ nh, làm li u Và ng c l i, v i c ch t p trung, t t c quy n phán quy t đ u do h i s chính đ a ra và các đ n v kinh doanh ch th c thi

s giúp cho h i s chính ki m soát t t h n ho t đ ng c a đ n v , h n ch đ c các hành vi c ý làm trái, các hành vi tham nh ng

1.3.2.3 Ch đ đãi ng nhân viên c a ngân hàng

ãi ng nhân viên có th đ c hi u là quá trình ch m lo đ i s ng v t ch t

và tinh th n c a ng i lao đ ng đ h có th hoàn thành t t nhi m v đ c giao và

qua đó góp ph n hoàn thành m c tiêu c a doanh nghi p ãi ng nhân viên bao

g m đãi ng tài chính (l ng, th ng, hi n v t…) và đãi ng phi tài chính (t o môi

tr ng làm vi c tho i mái, xây d ng v n hóa doanh nghi p,…) ãi ng nhân viên

có vai trò h t s c quan tr ng đôi v i ng i lao đ ng , t ch c c ng nh xã h i

Theo Vansh Muttreja (2012) lý do các n c đang phát tri n có t l tham

nh ng cao h n h n các n c phát tri n là do ch đ đãi ng các qu c gia này quá

th p, khi n cho ng i lao đ ng không đ đ trang tr i cho cu c s ng, khi n cho h

có đ ng l c đ th c hi n các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh c bi t trong l nh v c nh y c m nh ngân hàng thì ch đ đãi ng l i càng có y u t quan

tr ng h n n a V i m t hàng kinh doanh đ c tr ng nên cán b nhân viên ngân hàng

đ c ti p xúc liên t c v i ti n nên r t d n y sinh các hành vi c ý làm trái, gian

l n, tham nh ng V i ch đ đãi ng t t, cán b nhân viên ngân hàng s có xu th

c ng hi n h n, làm vi c sáng t o h n và ng c l i, n u ch đ đãi ng không t t s khi n cho cán b nhân viên m t đ ng l c làm vi c, tr nên chây ì h n và nghiêm

tr ng h n là có th n y sinh các hành đ ng làm sai, tham ô, tham nh ng đ trang

tr i cu c s ng ho c ph c v cho m c đích cá nhân

1.4 Mô hình lý thuy t v tham nh ng, c ý làm trái trong ngân hàng và các

gi thuy t

1.4.1 Mô hình nghiên c u

nghiên c u m i liên h gi a các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy

đ nh trong h th ng ngân hàng th ng m i v i các nhân t nh h ng đã đ c t ng

h p qua ph n lý thuy t đã nêu trên tác gi l a ch n mô hình h i quy tuy n tính đ đánh giá m c đ tác đ ng c a các y u t đã đ c xác đ nh đ n hành vi tham nh ng trong h th ng ngân hàng th ng m i V i nhân t môi tr ng kinh t , chính tr , xã

h i theo đánh giá c a b n thân tác gi nhân t này ch nh h ng gián ti p đ n hành

vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng thông qua 4 nhân t còn l i nên tác

gi s không đ a vào mô hình (Xem hình 1.1)

Hình 1.1 Tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng và các nhân t nh h ng

Ngu n: xu t c a tác gi

1.4.2 Các gi thuy t nghiên c u

Trên c s 4 nhóm nhân t nh h ng đ n tham nh ng, c ý làm trái quy

đ nh trong ngân hàng và mô hình nghiên c u nh hình 1.1, nh ng nghiên c u tr c

v tham nh ng ngân hàng c ng nh quan đi m riêng c a tác gi , có 4 gi thuy t

Công tác qu n lý, ki m tra, ki m soát n i b càng ch t ch thì hành vi tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng càng khó x y ra và ng c l i

H3: M c đ ch đ ng c a đ n v kinh doanh tác đ ng cùng chi u đ n hành vi tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng ngân hàng th ng m i

M C CH NG

C A N V KINH DOANH (DI)

CH ÃI NG (RE)

THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH

(NB)

H3 +

M c đ ch đ ng c a đ n v kinh doanh càng cao thì hành vi tham nh ng,

c ý làm trái quy đ nh ngân hàng càng d x y ra và ng c l i

H4: Ch đ đãi ng nhân viên tác đ ng ng c chi u đ n hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng ngân hàng th ng m i

1.5 Kinh nghi m c a m t s qu c gia trên th gi i trong vi c h n ch tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh và bài h c cho Vi t Nam

1.5.1 Kinh nghi m phòng, ch ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh c a m t s

qu c gia trên th gi i

1.5.1.1 Singapore

Là m t trong nh ng qu c gia đ c x p h ng trong s ch và minh b ch nh t

th gi i, Singapore thi hành nh ng bi n pháp m nh m , c ng r n ch ng tham

nh ng, c ý làm trái quy đ nh V i m t h th ng lu t pháp ch t ch , x ph t nghiêm minh; c quan xét x hoàn toàn đ c l p v i c quan l p pháp và hành pháp, Singapore xây d ng m t c ch đ cán b , quan ch c không dám, không mu n và không th tham nh ng, làm trái

ti n hành ch ng tham nh ng hi u qu , tr c h t, Singapore t p trung vào hai v n đ là gi m thi u c h i tham nh ng, làm trái và t ng c ng hình ph t, d a trên o lu t Ng n ng a tham nh ng (POCA) và C c i u tra tham nh ng (CPIB)

C c i u tra tham nh ng tr c thu c Th t ng, có toàn quy n đi u tra và k t t i tham nh ng Không ai và không có c p nào có th có ý ki n ho c can thi p nh m làm sai l ch k t qu đi u tra hay x án M c tiêu c a POCA và CPIB là gi m c h i tham nh ng và t ng th ng cho ai phát hi n các hành vi tham nh ng

THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH

(NB)

THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH

(NB)

gi m thi u c h i tham nh ng, vi c đ u tiên là có ch đ đãi ng , t ng

l ng và t o c h i làm vi c cho cán b , công ch c T tháng 4-2007, Singapore

đi u ch nh m c l ng chu n, thi hành ch đ l ng m i, theo đó, m c l ng c a b

tr ng và công ch c Singapore thu c vào lo i cao nh t th gi i Ch đ đãi ng này là m t trong nh ng nguyên nhân góp ph n quy t đ nh vào nh ng thành công

c a Singapore trong ch ng tham nh ng

1.5.1.2 Hàn Qu c

T n m 2003, Hàn Qu c ti n hành công cu c đ i m i chính ph v i m t trong các m c tiêu là xây d ng m t chính ph minh b ch Nh m đ t đ c m c tiêu này, Chính ph Hàn Qu c ch đ o th c hi n kê khai tài s n, m r ng giao d ch đi n

t và đ y m nh ch ng tham nh ng V i quan đi m coi tr ng vi c phòng ng a tham

nh ng, Hàn Qu c đã tri n khai m nh m các bi n pháp sau:

- T ng c ng giáo d c, nâng cao nh n th c cho công chúng v phòng, ch ng tham nh ng trên c s đ y m nh thông tin tuyên truy n v phòng, ch ng tham

nh ng a n i dung phòng, ch ng tham nh ng vào h th ng sách giáo khoa, t ng

c ng ch ng trình gi ng d y v ch ng tham nh ng trong các tr ng h c và các c quan, t ch c khu v c công; ti n hành các chi n d ch, ph i h p v i các t ch c phi chính ph nh m thay đ i t duy c a công chúng v v n đ tham nh ng; t ng c ng

- Xây d ng n n móng pháp lý cho vi c ch ng tham nh ng Chính ph Hàn

Qu c ban hành hàng lo t đ o lu t ch ng tham nh ng, đ c bi t là Lu t Ch ng tham

nh ng đ c hình thành t n m 2001 Trên c s đó, thành l p các c quan ch ng tham nh ng nh y ban Ki m toán và Thanh tra; y ban c l p ch ng tham

nh ng; B Hành chính n i v Hàn Qu c và C c C nh sát ki m soát

- Xây d ng môi tr ng v n hóa lành m nh, thái đ không khoan nh ng đ i

v i tham nh ng

- T ng c ng các bi n pháp phát hi n tham nh ng, k t h p các bi n pháp khen th ng, b o v nh ng ng i d ng c m t giác các hành vi tham nh ng, t ng

c ng giám sát c a nhân dân; th c hi n vi c kê khai tài s n, x ph t nghiêm nh ng công ch c không gi i trình đ c nh ng kho n t ng, tr ng tr nghiêm kh c các công

ch c tham nh ng

1.5.1.3 c

Th c t t i n c c không có c quan chuyên trách v phòng, ch ng tham

nh ng mà b n thân m i c quan, t ch c ph i t thành l p b ph n phòng, ch ng tham nh ng cho riêng mình c p cao h n B N i V s ch u trách nhi m chung v

v n đ này tr c Chính ph M t s nguyên t c c b n mà c quan ch c n ng c a

c áp d ng đ phòng ch ng tham nh ng

Th nh t, nguyên t c nhi u m t: Ph i có nhi u ng i theo dõi, giám sát, các

khâu làm vi c liên quan đ n quy t đ nh ph i có t 02 ng i tr lên

Th hai, các quy t đ nh ph i minh b ch: Theo tiêu chí ph i có h s l u tr

đ y đ đ ph c v ki m tra b t c lúc nào trên c s ng d ng hi u qu công ngh thông tin trong công tác qu n lý

Th ba, nguyên t c luân chuy n nhân s : T p trung đ i v i nh ng v trí có

nguy c cao v tham nh ng đ tránh nguy c t o ra m i quan h d n đ n tham

nh ng

Th t , nguyên t c đèn báo giao thông: c c th nh m t v trí công tác, nhân s đó làm vi c trong 3 n m đ c coi là đèn xanh, t 3 đ n 5 n m đ c coi là đèn vàng và 5 n m s là đèn đ

Th n m, nguyên t c “không đ t t c trong m t bàn tay”

1.5.1.4 H ng Kông

Vào nh ng n m 50 và 60 c a th k tr c, v n n n tham nh ng đã tr nên r t

ph bi n và tràn lan t i H ng Kông c khu v c t nhân và d ch v công Th m chí, ng i dân đã coi tham nh ng là m t ph n trong cu c s ng

Tuy nhiên, th i c thay đ i tình hình đã đ n vào nh ng n m 70 khi H ng Kông tr i qua th i k t ng tr ng kinh t và t ng dân s cao N m 1974, y ban

đ c l p phòng, ch ng tham nh ng t i H ng Kông đ c thành l p Cho đ n nay,

H ng Kông đã tr thành m t trong nh ng khu v c đ c x p h ng tham nh ng th p

nh t hi n nay có đ c s thành công đó, ph i k đ n nh ng y u t sau:

- S quy t tâm c a Chính quy n

S quy t tâm và ng h c a chính quy n chính là y u t đ u tiên và tiên quy t đem l i s thành công trong cu c chi n phòng, ch ng tham nh ng Nh ng

ng i đ ng đ u chính quy n H ng Kông tin ch c r ng phòng, ch ng tham nh ng có

ý ngh a r t quan tr ng v i s th nh v ng và kh n ng c nh tranh c a vùng lãnh th này Tr ng đ c khu hành chính H ng Kông luôn nh n m nh cam k t m nh m c a chính quy n trong phòng, ch ng tham nh ng Cam k t này đ c c th hóa b ng s

h tr đ v ngu n l c và tài chính V i đ i ng nhân viên h n 1.300 ng i và ngu n ngân sách hàng n m 90 tri u USD đã b o đ m r ng ICAC ( y ban đ c l p phòng, ch ng tham nh ng t i H ng Kông) là c quan đ c l p và hi u qu v i s linh ho t cao trong ho t đ ng c a mình

- H th ng pháp lý đ m nh

Tham nh ng là m t trong nh ng lo i hình t i ph m khó phát hi n nh t Y u

t quan tr ng th hai giúp cu c chi n phòng, ch ng tham nh ng chính là s c m nh

th c thi pháp lu t Chính h th ng pháp lý hoàn thi n đã giúp cho ICAC d dàng

th c hi n công vi c c a mình Ví d , các nhà đi u tra c a ICAC đ c quy n ki m tra tài kho n ngân hàng và các tài li u kinh doanh m t Trong m t vài tr ng h p, các đ i t ng kh nghi còn đ c yêu c u cung c p thông tin chi ti t v tài s n, thu

nh p và chi tiêu Lu t Ch ng tham nh ng c ng trao quy n cho các nhà đi u tra c a ICAC khám xét ng i tình nghi và n i , làm vi c c a h c ng nh thu gi các gi y

t tùy thân ho c ng n ch n ng i tình nghi t u tán tài s n

- S ng h c a ng i dân

S ng h c a ng i dân là y u t th ba đem l i s thành công nâng cao

và duy trì ý th c c a ng i dân v phòng, ch ng tham nh ng đòi h i m t ch ng trình dài h n và đ y đ đ thúc đ y và gia t ng s ng h c a ng i dân Bên c nh các ch ng trình có quy mô l n trên các ph ng ti n ti n thông tin đ i chúng, ICAC còn xây d ng các ch ng trình nh m vào đ i t ng c th trong c ng đ ng, ví d thanh niên, doanh nhân c ng nh các nhân viên ngh nghi p và k thu t nhi u

l nh v c khác nhau Nh ng ho t đ ng này gi i thích rõ các quy đ nh và lu t pháp v phòng, ch ng đ a h i l , giáo d c h c sinh, sinh viên t i tr ng h c và khuy n khích các t ch c kinh doanh xây d ng các chu n m c đ o đ c c a doanh nghi p và các bi n pháp phòng ng a tham nh ng Nh ng ho t đ ng này đ c tri n khai thông qua ho t đ ng c a 8 V n phòng khu v c c a ICAC

- H th ng giám sát và ki m tra ch t ch

Y u t th t là s giám sát và ki m tra nh m đ m b o r ng c quan phòng,

ch ng tham nh ng này ho t đ ng hi u qu và tin c y Ho t đ ng c a ICAC đ c giám sát và ki m tra b i m t h th ng hi u qu Ví d , m c dù đ c ban quy n đi u tra, nh ng ICAC không có quy n kh i t nh các c quan công t ICAC c ng s b

06 nhà l p pháp giám sát và ch t v n v các ho t đ ng tài chính c a mình, h c ng

có quy n rà soát và s a đ i các quy n c a ICAC khi c n thi t

Bên c nh đó, ho t đ ng c a ICAC còn b giám sát b i b n y ban c v n bao

g m các thành viên t t t c các ngành trong xã h i M t y ban c p cao s đánh giá chính sách t ng th c a ICAC trong khi 3 y ban còn l i s ph trách giám sát t ng phòng ban t i ICAC Các y ban này s h p th ng xuyên và giám sát ch t ch công vi c c a ICAC

1.5.2 Bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Qua nghiên c u và phân tích th c ti n ho t đ ng ch ng tham nh ng m t s

qu c gia trên th gi i chúng ta có th rút ra m t s bài h c cho Vi t Nam nh sau:

- Hoàn thi n h th ng lu t pháp, th c hi n x lý nghiêm minh các hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh

N u trong đ u tranh ch ng tham nh ng, làm trái quy đ nh nói chung và ngân hàng nói riêng n u h th ng pháp lu t không m nh, c s pháp lý không v ng thì tham nh ng d n d di n ra thông qua nh ng k h c a lu t pháp Thêm n a, vi c

ng n ng a tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh mà không đi kèm ch tài tr ng tr nghiêm kh c thì không đ m b o tính nghiêm minh c a pháp lu t, không h n ch

đ c tham nh ng, c ý làm trái mà trái l i còn có th làm cho tham nh ng gia t ng

m nh m h n ây là công tác đ c m t s qu c gia, vùng lãnh th áp d ng tri t đ

và nó th c s nó đã ch ng minh đ c tính h u hi u trong công tác phòng ch ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh các qu c gia, vùng lãnh th này

- Nâng cao nh n th c cho ng i dân nói chung, cán b ngân hàng nói riêng

v phòng ch ng tham nh ng và c ý làm trái quy đ nh

Trong công tác phòng ch ng tham nh ng nói chung và trong ngân hàng nói riêng, nh n th c c a ng i dân là c c k quan tr ng V i nh ng qu c gia phát tri n

nh Singapore, Hàn Qu c, c nh n th c v tham nh ng, làm trái c a ng i dân là

r t cao Nó giúp công dân c a h hi u và n m rõ đ c các v n đ v tham nh ng, t

đó t các cá nhân này có th chung tay cùng xã h i và chính ph ch ng l i các hành

vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh

- Hoàn thi n các quy đ nh v kê khai và công khai tài s n c a cán b nhân viên

Vi c th c hi n kê khai, công khai tài s n c a cán b công ch c đã đ c tri n khai đã khá lâu Vi t Nam, tuy nhiên hi u qu c a công tác kê khai, công khai là

ch a cao, t l cán b nhân th c hi n kê khai đúng và đ là r t th p các qu c gia phát tri n nh Hàn Qu c, Singapore vi c tri n khai quy đ nh v kê khai, công khai tài s n đ c th c hi n r t quy t li t và m nh tay và th c t đã ch ng minh chính sách này c a chính ph đã khi n cho Hàn Qu c và Singapore tr thành m t n i mà

đ i t ng tham nh ng, làm trái quy đ nh không th và không dám tham nh ng, làm trái quy đ nh

- Th c hi n vi c giao quy n trên c s t o ra đ i tr ng v quy n l c và có

ki m soát

ây là m t trong nh ng bi n pháp ch ng tham nh ng, làm trái ph bi n hi n nay Th c ch t c a v n đ này là xây d ng m t c ch ki m soát quy n l c đ s c

ng n ch n các hành vi l m quy n, chuyên quy n, s d ng quy n l c vì m c đích t i

đa hóa l i ích c a b n thân i u này s làm cho quy n l c luôn b gi i h n trong khuôn kh pháp lu t, b giám sát b i nhi u ch th khác nhau, do đó tránh đ c tình

tr ng quy n l c quá t p trung d n đ n vi c đ c đoán, chuyên quy n, có hành vi tiêu

c c trong th c thi quy n l c

- Xây d ng nh ng t ch c ch ng tham nh ng, đ m nh, đ c l p trong đi u tra và khách quan trong x lý

đ t hi u qu trong phòng, ch ng tham nh ng, làm trái không nên ch chú

tr ng giao nhi m v ch ng tham nh ng, làm trái cho các c quan b o v pháp lu t

mà theo kinh nghi m c a các qu c gia phát tri n ph i thành l p t ch c ch ng tham

nh ng, làm trái chuyên bi t, đ c l p v i các c quan nhà n c, tr c thu c ng i

đ ng đ u Chính ph T ch c này ph i có nh ng quy n h n nh t đ nh và đ c phép can thi p vào ho t đ ng c a các c quan, t ch c hay doanh nghi p trong n n kinh

t v i m c tiêu đ phát hi n tham nh ng, làm trái Tuy nhiên, c ng nh đã trình bày trên, v i các các t ch c đ c l p này c n ph i có m t c quan khác, có đ i tr ng

v quy n l c đ th c hi n ki m tra, giám sát ho t đ ng c a t ch c này

- Th c hi n c i cách ch đ đãi ng v c v t ch t l n tinh th n cho cán b nhân viên

M t trong nh ng nguyên nhân c a tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh mà

m t s qu c gia phát hi n ra trong th i gian qua là do m c l ng c a cán b , nhân viên khá th p, không đ đáp ng cu c s ng hàng ngày, bu c h ph i xoay s ki m thêm b ng m i cách ngay khi có c h i Chính vì v y, m t trong nh ng bi n pháp mang l i hi u qu cao mà nhi u các n c trên đã áp d ng trong quá trình đ u tranh phòng, ch ng tham nh ng đó là c i cách, đi u ch nh h th ng ti n l ng, ch đ đãi

ng v t ch t, tinh th n đ i v i cán b nhân viên Vi c tham nh ng s bu c h ph i

tr giá đ t khi b phát hi n, bu c h ph i cân đo c n tr ng h n, vì gian l n l i ít, h i nhi u

K t lu n ch ng 1

N i dung ch ng 1 th hi n m t ph n nghiên c u đ nh tính c a đ tài, nó bao quát c s lý lu n v v n đ tham nh ng, c ý làm trái trong h th ng ngân hàng thông qua h th ng khái ni m, đ c tr ng c b n, m t s d ng hành vi tham nh ng,

c ý làm trái quy đ nh ph bi n, nh ng nghiên c u v tham nh ng c a m t s tác

gi trên th gi i, kinh nghi m c a các qu c gia và bài h c cho Vi t Nam

T t c đ c tác gi t ng h p, đánh giá đ đ a ra m t mô hình lý thuy t m i

v tham nh ng và các nhân t nh h ng Theo đó, trong mô hình c a tác gi , có 4 nhân t nh h ng đ n hành vi tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng ngân hàng bao g m Môi tr ng pháp lý; Công tác qu n lý, ki m tra ki m soát n i

b ; M c đ ch đ ng c a đ n v kinh doanh và cu i cùng là Ch đ đãi ng

Trong ph n 2, tác gi s t p trung đánh giá th c tr ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM trên đ a bàn TP H Chí Minh trong giai đo n

2011 – 2014 và th c hi n kh o sát ý ki n c a cán b nhân viên m t s ngân hàng trên đ a bàn đ ki m đ nh s phù h p c a mô hình lý thuy t nói trên T t c s là c

s đ tác gi đ a ra m t s gi i pháp ph n 3

CH NG 2

TH C TR NG THAM NH NG, C Ý LÀM TRÁI QUY NH TRONG H

TH NG NGÂN HÀNG TH NG M I TP H CHÍ MINH TRONG GIAI

O N 2011 – 2014 2.1 ánh giá chung v tình hình tham nh ng Vi t Nam hi n nay

Vi t Nam c ng nh các n c khác, vi c đánh giá chính xác v tình hình tham nh ng di n ra trong th c t là r t khó kh n, vì tham nh ng c ng gi ng nh m t

t ng b ng trên bi n, chúng ta ch có th nh n bi t đ c ph n n i c a t ng b ng - là

nh ng v vi c đã đ c phát hi n, x lý

Theo Báo cáo k t qu kh o sát xã h i h c “tham nh ng t góc nhìn c a

ng i dân, doanh nghi p và cán b công ch c” do Thanh tra Chính ph ch trì, ph i

h p v i v n phòng ban ch đ o Trung ng v phòng ch ng tham nh ng và ngân hàng th gi i th c hi n cho th y tham nh ng là m t trong ba v n đ nghiêm tr ng

giao thông nh ngTham Ch t l nggiáo d c

CBCC Doanh nghi p

Ng i dân

Hình 2.1 Nh ng v n đ nghiêm tr ng nh t t i Vi t Nam

Ngu n: Thanh tra chính ph , 2013

C ng trong báo cáo này, k t qu c a các cu c kh o sát t góc nhìn c a cán

b công ch c, ng i dân và doanh nghi p đã cho th y t l tham nh ng trong m t

s l nh v c đ c nêu trong hình 2.2:

Ng i dân

Hình 2.2 T l tham nh ng trong m t s l nh v c

Ngu n: Thanh tra chính ph , 2013

Hàng n m, T ch c Minh b ch Qu c t (tên Ti ng Anh là Transparency International - là m t t ch c phi chính ph qu c t ho t đ ng trong công cu c

ch ng tham nh ng t i các qu c gia, c ng nh qu c t ) đã t ch c nh ng cu c kh o sát và th ng kê v tình hình tham nh ng và ch ng tham nh ng c a các qu c gia trên

th gi i B ng 2.1 nêu ch s tham nh ng c a Vi t Nam t n m 2001 đ n n m 2013

do T ch c Minh b ch Qu c t x p h ng

B ng 2.1 Ch s tham nh ng c a Vi t Nam qua các n m

Ch s tham nh ng c a Vi t Nam qua các n m

2.2 Th c tr ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM trên đ a bàn TP H Chí Minh trong giai đo n 2011 – 2014

2.2.1 Th c tr ng tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM

trên đ a bàn TP H Chí Minh giai đo n 2011 – 2014

Ngân hàng th ng m i v i b n ch t ho t đ ng là kinh doanh ti n t nên luôn

ph i đ i m t v i nguy c b tham nh ng, c ý làm trái, th m chí l a đ o đ chi m

đo t v n t c bên ngoài l n bên trong Nhi u v vi c, khách hàng có ch đích l a

đ o ngân hàng khi làm h s , gi y t gi đ vay v n r i chi m đo t Nh ng th i gian g n đây đã các v vi c tham nh ng, c ý làm trái di n ra h u h t đ u có s ti p tay ho c ch m u t cán b nhân viên ngân hàng Nh ng v vi c này th ng đ l i

h u qu r t nghiêm tr ng, b i các cán b ngân hàng là nh ng ng i hi u rõ nh t quy trình nghi p v , h th ng qu n tr n i b và các ch t ki m soát đ c thi t l p và

ho t đ ng ra sao Theo báo cáo V n phòng Ban ch đ o Trung ng v phòng ch ng tham nh ng, t n m 2007-2011 trên c n c đã th c hi n đi u tra 30 v tham ô,

tham nh ng t i 15 ngân hàng, liên quan đ n 81 cán b trong ngành, t ng s ti n thi t

h i là 11.565 t đ ng, 3.370 l ng vàng và 8000 USD Trong n m 2012 – 2013,

C c C nh sát đi u tra t i ph m v tr t t qu n lý kinh t và ch c v (C46) đã x l

80 v án, kh i t 40 v , liên quan đ n 70 cán b ngân hàng, thi t h i ti n v n Nhà

n c h n 8.000 t đ ng, nh ng s ti n ch a thu h i đ n 2.000 t Chín tháng đ u

n m 2014, c quan đi u tra đã đi u tra và kh i t h n 300 v án trong l nh v c ngân hàng, tài chính, ch ng khoán Trong đó có m t s v n i b t nh v Agribank chi nhánh 7 – TP H Chí Minh, ngân hàng phát tri n Vi t Nam VDB Minh H i…

Trong báo cáo đ xu t c a Vi n ki m sát nhân dân t i cao v 10 v đ i án tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh nghiêm tr ng ph c t p x y ra trong giai đo n

2009 – 2014 thì có đ n 8 v liên quan đ n ngân hàng và 4 v x y ra trên đ a bàn TP

H Chí Minh và 7 v x y ra trong giai đo n 2011 - 2014 i n hình nh :

V tham ô tài s n, l i d ng ch c quy n x y ra t i Công ty cho thuê tài chính

II thu c ngân hàng nông nghi p và phát tri n nông thôn n m 2012, gây thi t h i 531

t đ ng Ông V Qu c H o – T ng Giám c ALC II b k t án v i 4 t i danh,

“Tham ô”, “l i d ng ch c v quy n h n trong khi thi hành công v ”, “l a đ o chi m đo t tài s n” và “c ý làm trái các quy đ nh c a Nhà n c v qu n lý kinh t , gây h u qu nghiêm tr ng”

V l i d ng ch c v quy n h n, c ý làm trái, l a đ o chi m đo t tài s n x y

ra t i Công ty d t kim ông Ph ng và chi nhánh 6 ngân hàng Nông nghi p và phát tri n nông thôn n m 2012 gây th t thoát 966 t đ ng Ông H ng Trung – giám

đ c Agribank chi nhánh 6 b k t án v t i “vi ph m quy đ nh v cho vay trong ho t

đ ng c a các t ch c tín d ng”

V c ý làm trái v qu n lý v n gây h u qu nghiêm tr ng t i s qu n lý kinh doanh v n và ngo i t ngân hàng nông nghi p và phát tri n nông thôn n m 2009 gây thi t h i 402 t đ ng Nguy n Anh Tu n – phó giám đ c ph trách giao d ch kinh doanh v n ngo i t - S qu n lý ngo i t - Agribank b k t án v i t i “C ý làm trái quy đ nh c a Nhà n c gây thi t h i 402 t đ ng”

V l a đ o, chi m đo t tài s n và các vi ph m quy đ nh v cho vay t i công

ty c ph n ch bi n th c ph m Ph ng Nam và m t s ngân hàng Sóc Tr ng, H u Giang, B c Liêu n m 2012 gây thi t h i cho 8 t ch c tín d ng trên đ a bàn t nh Sóc

1,695 4,911

1,027

4,689

1,072 1,944 3,099

601 -

ALC II

TH Y S N PH NG NAM VDB C L C

AGRIBANK NAM HÀ N I AGRIBANK 7

Hình 2.3 S ti n chi m đo t trong các v đ i án tham nh ng, c ý làm trái quy

đ nh ngân hàng giai đo n 2011 - 2014

Ngu n: T ng h p c a tác gi

719

3,300

966 531 1,752

ALC II

TH Y S N PH NG NAM VDB C L C

AGRIBANK NAM HÀ N I AGRIBANK 7

Hình 2.4 S ti n không th thu h i trong các v đ i án tham nh ng, c ý làm

trái quy đ nh ngân hàng giai đo n 2011 – 2014

Ngu n: T ng h p c a tác gi

N m 2011 có th đánh giá là n m t n th t nh t c a ngành ngân hàng nói chung và h th ng NHTM t i TP H Chí Minh nói riêng khi v án Hu nh Th

Huy n Nh b phanh phui, v án đ c đánh giá là v án kinh t l n nh t trong l ch

s Vi t Nam đ ng đ i Tuy s ti n chi m đo t c a v án không l n b ng EPCO – Minh Ph ng nh ng s ti n thi t h i – không có kh n ng thu h i thì l i l n h n nhi u i li n v i v Huy n Nh là v c ý làm sai quy đ nh t i ACB h i s t i TP

H Chí Minh c a b u Kiên và các lãnh đ o ngân hàng này, v i 9 ng i b t cáo,

t ng s ti n s d ng sai m c đích là 1.695 t đ ng, m t tr ng 719 t T ng s ti n

mà hai v án cùng x y ra trên đ a bàn TP H Chí Minh này chi m đo t là 6.606 t

đ ng, kh n ng m t tr ng 4.019 t đ ng, chi m t l 60.84% trong t ng s ti n chi m đo t

Tuy không t n th t nhi u b ng n m 2011 nh ng n m 2012 là n m cao đi m

v s l ng các v đ i án đ c phát hi n v i s l ng v án là 4 và t n th t không kém n m 2011 là bao nhiêu, t ng s ti n chi m đo t là 8.732 t đ ng, s ti n không

có kh n ng thu h i là 3.678 t đ ng, chi m t l 42.12% Trong 4 v đ i án này thì

có 2 v x y ra trên đ a bàn TP H Chí Minh v i t ng s ti n chi m đo t là 5.716 t

TP H Chí Minh khi trong 9 tháng đ u n m đã phát hi n và kh i t nhi u v tham

nh ng mà trong s đó v l n nh t x y ra t i Agribank chi nhánh 7 v i con s ch a chính th c v t ng s ti n thi t h i là h n 600 t đ ng Cùng v i v án x y ra t i VDB Minh H i thi t h i h n 1.000 t đ ng thì đây là hai v án gây th t thoát l n

nh t cho ngành ngân hàng trong n m 2014 đ n th i đi m hi n t i

6,606 5,716

1,944 1,752

3099

601 -

C L C TPHCM

Hình 2.5 S ti n chi m đo t trong các đ i v án x y ra trên đ a bàn TP.HCM

giai đo n 2011 – 2014

Ngu n: T ng h p c a tác gi

4,019

1,497 429

1,072

3,099

601 -

C L C TPHCM

Hình 2.6 S ti n không th thu h i trong các v đ i án x y ra trên đ a bàn

TP.HCM giai đo n 2011 – 2014

Ngu n: T ng h p c a tác gi

Nhìn chung l i, tình hình tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh trong h th ng NHTM trên đ a bàn TP.HCM trong giai đo n hi n nay đang th c s r t nghiêm

tr ng, đây là h l y t t y u cho giai đo n phát tri n t c a h th ng NHTM trên

đ a bàn trong giai đo n 2007 – 2011 trong khi kh n ng và quy trình qu n lý c a ngành ngân hàng là ch a t t M t đi m đáng l u tâm n a là, các v án l n nh x y

ra trên đ a bàn TP H Chí Minh h u h t đ u do cán b ngân hàng c ý làm sai ch

đ , th l quy đ nh, l i d ng ch c v quy n h n th c hi n hành vi tham nh ng, c ý làm trái b ng gi y t gi , ch ký gi , c u k t v i các t ch c, cá nhân chi m đo t tài

s n c a ngân hàng i u này cho th y nguyên nhân sâu xa c a tham nh ng, c ý làm trái quy đ nh ngân hàng ph n l n đ u xu t phát t n i t i c a các ngân hàng, các y u

t v mô ch là các y u t nh h ng gián ti p, tác đ ng đ n tham nh ng thông qua

Nh dùng con d u gi đ làm gi các h p đ ng ti n g i, h s gi sau đó th ch p

t i m t s ngân hàng đ r i chi m đo t hàng nghìn t đ ng

- L p h s vay kh ng (l p h s gi ) ho c h s ghi t ng s ti n vay; s

d ng bút toán gi ; thu ti n n vay không nh p qu … đ rút ti n nh tr ng h p c a Bùi Th Tâm (nguyên cán b tín d ng NH TMCP ông Á, chi nhánh Q.5, TP.HCM) tham ô h n 155 t đ ng

20 t đ ng trong n m 2011

2.2.1.2 Cán b nhân viên nh n h i l , l m quy n, l i d ng ch c v tham ô tài s n