Luận văn thạc sĩ Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại Việt Nam

Ch tiêu này mà quá nh , ch ng t ngân hàng vay ít.

***

Tôi cam đoan r ng lu n v n “Các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t

đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam” là bài nghiên c u

c a chính tôi

Không có s n ph m nghiên c u nào c a ng i khác đ c s d ng trong lu n

v n này mà không đ c trích d n theo đúng quy đ nh

Lu n v n này ch a bao gi đ c n p đ nh n b t k b ng c p nào t i các

tr ng đ i h c ho c c s đào t o khác

TP.H Chí Minh, tháng 10 n m 2014

Tác gi

Tr n Ng c Uyên Ph ng

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C B NG VÀ BI U

DANH M C T VI T T T

DANH M C B NG VÀ BI U 6

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T 7

L I NÓI U 1

CH NG 1: T NG QUAN V CÁC NHÂN T NH H NG N HI U QU HO T NG KINH DOANH C A CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 4

1.1 Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i 4

1.1.1 Khái ni m v hi u qu ho t đ ng kinh doanh 4

1.1.2 Các th c đo hi u qu ho t đ ng kinh doanh ngân hàng th ng m i 5

1.2 Các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 8

1.2.1 Nhóm nhân t đ c đi m ngân hàng 8

1.2.1.1 Quy mô t ng tài s n 8

1.2.1.2 C c u tài chính ngân hàng 8

1.2.1.3 Tín d ng và r i ro tín d ng 9

1.2.1.4 Hi u qu qu n lý 10

1.2.2 Nhóm nhân t môi tr ng v mô 11

1.2.2.2 L m phát: 11

1.2.2.3 T giá h i đoái 12

1.4 Các nghiên c u g n đây v nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i 13

K T LU N CH NG 1 17

CH NG 2: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN T NH H NG N HI U QU HO T NG KINH DOANH C A CÁC NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 18

2.1 Phân tích hi u qu ho t kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam 18 2.1.1 B i c nh Vi t Nam th i k 2008-2013 18

2.1.1.1 T ng tr ng kinh t 18

2.1.1.2 V l m phát 20

2.1.1.3 T giá h i đoái 22

2.1.2 Phân tích hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a h th ng ngân hàng th ng m i Vi t Nam giai đo n 2008-2013 23

2.1.2.1 K t qu kinh doanh 23

2.1.2.2 ROE và ROA 25

2.1.3 Các nhân t nh h ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i trong th i gian qua 27

2.1.3.1 Quy mô t ng tài s n 27

2 1.3.2 C c u tài chính ngân hàng 29

2.2 Mô hình DEA đánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng

th ng m i Vi t Nam 37

2.2.1 Gi i thi u mô hình DEA 37

2.2.2 Mô t s li u th ng kê m u nghiên c u 38

2.2.3 K t qu nghiên c u 39

2.2.4 Nh ng h n ch c a mô hình 43

2.3 Mô hình ki m đ nh các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng m i Vi t Nam 43

2.3.1 Mô t các bi n 43

2.3.2 K t qu ki m đ nh mô hình 47

2.3.2.1 K t qu mô hình ROA 47

2.3.2.2 K t qu mô hình ROE 50

2.3.3 Nh ng h n ch c a mô hình 52

K T LU N CH NG 2 54

CH NG 3: GI I PHÁP NÂNG CAO HI U QU HO T NG KINH DOANH C A NGÂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 55

3.1 nh h ng phát tri n cùa các ngân hàng th ng m i Vi t Nam trong giai đo n t i: 55

3.2 Gi i pháp t phía các ngân hàng th ng m i 58

3.2.1 Gi i pháp đ i v i ngân hàng th ng m i c ph n 58

3.2.1.1 X lý n x u 58

3.2.1.3 Nâng cao ch t l ng cho vay 63

3.2.2 Gi i pháp đ i v i ngân hàng th ng m i nhà n c 64

3.2.2.1 Chuy n đ i mô hình h ng t i khách hàng 64

3.2.2.2 Nâng cao ch t l ng ho t đ ng tín d ng 64

3.2.2.3 Hoàn thi n công ngh Ngân hàng 65

3.3 Gi i pháp t ngân hàng nhà n c và chính ph 65

3.3.1 n đ nh kinh t v mô, t ng tr ng kinh t và t giá h i đoái 65

3.3.2 X lý n x u 68

3.3.3 Gi i pháp đ i v i hi u qu qu n lý 69

K T LU N CH NG 3 70

K T LU N 71 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

Bi u đ 2.1: GDP Vi t Nam t 2008-2013 19

Bi u đ 2.2: Ch s CPI t 2004 – 2013 21

Bi u đ 2.3: Top 10 ngân hàng TMCP có t ng tài s n l n nh t 28

Bi u đ 2.4: Top 10 ngân hàng TMCP có v n ch s h u l n nh t 31

Bi u đ 2.5:T l n x u c a h th ng NH 36

B ng 2.1: Hi u qu toàn b , hi u qu k thu t thu n và hi u qu qui mô c a các lo i hình ngân hàng trung bình th i k 2008-2013 40

B ng 2.2 Mô t các bi n s d ng trong mô hình 45

ABB Ngân hàng TMCP An Bình

BIDV Ngân hàng đ u t và phát tri n VN

CIR T l chi phí ho t đ ng trên t ng thu nh p

NVB Ngân hàng TMCP Nam Vi t

OLS (Ordinary Least Square) Ph ng pháp bình ph ng nh nh t

ROA Hi u qu sinh l i trên t ng tài s n

ROE Hi u qu sinh l i trên t ng v n ch s h u

L I NÓI U

1 Lý do ch n đ tài:

H th ng Ngân hàng đóng vai trò h t s c quan tr ng cho s phát tri n kinh t

N n kinh t Vi t Nam đang trong quá trình h i nh p sâu r ng v i th gi i theo l trình đã cam k t khi gia nh p t ch c Th ng m i th gi i – WTO, theo đó các doanh nghi p nói chung và h th ng ngân hàng Vi t Nam nói riêng đang đ ng

tr c tình th c nh tranh gay g t và kh c li t h n T đó, bu c các NHTM ph i có

s chu n b v n i l c, chi n l c và t hoàn thi n mình h n n u không mu n b

lo i b S t ng tr ng v s l ng và ch t l ng c a h th ng NHTM Vi t Nam trong th i gian qua đ t ra m t v n đ c n quan tâm v ch t l ng trong ho t đ ng

c a h th ng NHTM H th ng NHTM Vi t Nam đã b t đ u b c l nh ng hi n

t ng méo mó không bình th ng nh ch t l ng tài s n kém, khó kh n v thanh kho n, l i nhu n th p, y u kém v qu n tr và kh n ng qu n lý r i ro, ch ng t

ho t đ ng c a các NHTM Vi t Nam là kém hi u qu đ m b o an toàn cho h

th ng ngân hàng và n ng l c c nh tranh c a các NHTM Vi t Nam trong t ng lai, chính ph đã ti n hành k ho ch tái c u trúc toàn b h th ng ngân hàng Xu t phát

t th c ti n và đòi h i c p thi t trên tôi ch n đ tài “Các nhân t nh h ng đ n

hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các Ngân hàng th ng m i Vi t Nam” nh m đóng góp nh ng hi u bi t v tình hình ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng

th ng m i hiên nay, t đó có nh ng g i ý v gi i pháp nh m mang l i m t chi c

x ng s ng th t v ng ch c cho n n kinh t qu c gia

2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu nghiên c u là đánh giá và phân tích hi u qu ho t đ ng kinh doanh thông qua phân tích hi u qu k thu t c a các NHTM Vi t Nam trong th i gian qua

ng th i đi sâu vào nghiên c u và phân tích các nhân t nh h ng đ n hi u qu

ho t đ ng c a h th ng NHTM Vi t Nam giai đo n 2008-2013 T đó đ xu t các

gi i pháp nh m h ng t i m t h th ng ngân hàng th c s kh e m nh h n

Bài nghiên c u th c hi n mô hình phân tích đ nh tính và đ nh l ng nh m gi i quy t các câu h i sau:

- Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các NHTM Vi t Nam trong b i c nh h i

nh p hi n nay nh th nào?

- Nh ng nhân t nào nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a h

th ng NHTM Vi t Nam trong th i gian qua?

Trên c s gi i quy t hai câu h i này, tôi s đ xu t m t s gi pháp nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các NHTM Vi t Nam

3 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi bài nghiên c u t p trung vào nhóm các NHTM Nhà n c và NHTM c

ph n trong h th ng ngân hàng Vi t Nam trong kho ng th i gian 2008-2013 Bao

g m

+ 4 NHTM Nhà N c: NH u T Và Phát Tri n VN, NHTMCP Công Th ng

VN, NH Nông Nghi p Và Phát Tri n Nông Thôn VN, NH Ngo i Th ng VN + 16 NHTMCP: NHTMCP An Bình, NHTMCP Á Châu, NHTMCP ông Á, NHTMCP Xu t Nh p Kh u, NHTMCP Kiên Long, NHTMCP Liên Vi t, NHTMCP Quân i, Ngân hàng TMCP Phát tri n Mê Kông, Hàng h i, i D ng, NHTMCP Sài Gòn Th ng Tín, NHTMCP Sài Gòn, NHTMCP Sài Gòn – Hà N i, NHTMCP K Th ng, NHTMCP Vi t Nam Th nh V ng, NHTMCP Qu c T

Tác gi l a ch n chia thành hai nhóm nh m đ phân tích, so sánh t ng đ ng

h n v quy mô tài s n, v n ch s h u ng th i các ngân hàng này cung c p đ y

đ các thông tin tài chính, đa d ng quy mô c ng nh tính ch t c c u qu n lý

4 Ph ng pháp nghiên c u đ tài

Ph ng pháp đ nh tính: ánh giá hi u qu ho t đ ng kinh doanh thông qua các

ch tiêu tài chính, so sánh NHTM Vi t Nam v i các NHTM trong khu v c

Ph ng pháp đ nh l ng: Mô hình DEA đ phân tích và đánh giá hi u qu ho t

đ ng và mô hình h i quy Pooled OLS phân tích d li u chéo theo chu i th i gian

nh m xác đ nh các nhân t nh h ng lên hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các NHTM qua các n m

5 N i dung nghiên c u đ tài

Ch ng 1: T ng quan v các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh

doanh c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

Ch ng 2: Th c tr ng các nhân t nh h ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh t i

các ngân hàng th ng m i Vi t Nam

Ch ng 3: Gi i pháp nâng cao hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng

th ng m i Vi t Nam

CH NG 1: T NG QUAN V CÁC NHÂN T NH H NG N HI U

QU HO T NG KINH DOANH C A CÁC NGÂN HÀNG TH NG

M I VI T NAM

1.1 Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i

1.1.1 Khái ni m v hi u qu ho t đ ng kinh doanh

NHTM c ng là lo i hình doanh nghi p, trên góc đ này có th nghiên c u

hi u qu ho t đ ng c a NHTM nh m t doanh nghi p ho t đ ng kinh doanh trong

l nh v c ti n t Trong ho t đ ng c a ngân hàng, theo lý thuy t h th ng thì hi u

qu có th đ c hi u hai khía c nh nh sau:

- Kh n ng bi n đ i các đ u vào thành các đ u ra hay kh n ng sinh l i ho c

gi m thi u chi phí đ gia t ng kh n ng c nh tranh v i các đ nh ch tài chính khác

- Xác xu t ho t đ ng an toàn c a ngân hàng

Theo Peter S.Rose, v b n ch t NHTM c ng là m t t p đoàn kinh doanh đ c

t ch c vì m c đích t i đa hóa l i nhu n v i m c r i ro có th ch p nh n đ c Các ngân hàng c n k t h p hài hòa gi a m c tiêu t ng l i nhu n v i thu nh p cao giúp

b o toàn v n, cung c p c s cho s s ng còn và t ng tr ng t ng lai c a NHTM

M c tiêu c a các nhà s n xu t có th đ n gi n là c g ng tránh lãng phí, b ng cách đ t đ c đ u ra c c đ i t các đ u vào gi i h n ho c b ng vi c c c ti u hóa s

d ng đ u vào trong s n xu t các đ u ra đã cho V i m c tiêu c a các nhà s n xu t thì hi u qu còn đ c hi u là hi u qu k thu t ngh a là kh n ng c c ti u hoá s

d ng đ u vào đ s n xu t m t véc t đ u ra cho tr c, ho c kh n ng thu đ c đ u

ra c c đ i t m t véc t đ u vào cho tr c và m c tiêu tránh lãng phí c a các nhà

s n xu t tr thành m c tiêu đ t đ c m c hi u qu k thu t cao

m c cao h n, m c tiêu c a các nhà s n xu t có th đòi h i s n xu t các đ u ra

đã cho tr c, và m c tiêu tránh lãng phí c a các nhà s n xu t có th đòi h i s n xu t các đ u ra đã cho v i chi phí c c ti u, ho c s d ng các đ u vào đã cho sao cho c c

đ i hóa l i nhu n Trong các tr ng h p này hi u qu t ng ng đ c g i là hi u

qu kinh t

Bên c nh đó, theo PGS.TS Nguy n Kh c Minh, hi u qu còn đ c hi u là

“m i t ng quan gi a đ u vào các y u t khan hi m v i đ u ra hàng hóa và d ch

v ” và “khái ni m hi u qu đ c dùng đ xem xét các tài nguyên đ c các th

tr ng phân ph i t t nh th nào” Nh v y,hi u qu là m c đ thành công mà các

doanh nghi p ho c ngân hàng đ t đ c trong vi c phân b các đ u vào có th s

d ng và các đ u ra mà h s n xu t, nh m đáp ng m t m c tiêu nào đó

Quan ni m v hi u qu là đa d ng, tu theo m c đích nghiên c u có th xét

hi u qu theo nh ng khía c nh khác nhau Tuy nhiên, theo tác gi có th đ a ra m t khái ni m chung v hi u qu ho t đ ng c a NHTM nh sau:

Hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a NHTM là thu đ c l i nhu n t i đa v i chi phí t i thi u ây là c ng là m c tiêu mà các ngân hàng c n đ t đ c trong

ho t đ ng kinh doanh ánh giá hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng

m i, có th d a trên tiêu chu n đánh giá hi u qu kinh t , th hi n m i quan h t i

(i) T l thu nh p trên v n ch s h u (ROE – Return on equity); b ng l i

nhu n ròng chia cho v n t có c b n bình quân (v n c ph n th ng, c ph n u đãi, các qu d tr và l i nhu n không chia) ROE đo l ng t l thu nh p cho các

c đông c a ngân hàng Nó th hi n thu nh p mà các c đông nh n đ c t vi c đ u

t v n vào ngân hàng:

(ii) T l thu nh p trên t ng tài s n (ROA – Return on asset), ROA là ch tiêu

đánh giá hi u qu công tác qu n lý c a ngân hàng, cho th y kh n ng trong quá trình chuy n tài s n c a ngân hàng thành thu nh p ròng

M i quan h gi a ROE và ROA

ROA đ c s d ng r ng rãi trong phân tích hi u qu ho t đ ng và đánh giá tình hình tài chính c a ngân hàng, ROA th p cho th y vi c s d ng tài s n ch a h p lý

có th là chính sách đ u t , cho vay không linh đ ng, ch a n m b t xu th th

tr ng ho c có th chi phí ho t đ ng c a ngân hàng quá cao N u ROA cao th ng

ph n ánh k t qu c a ho t đ ng h u hi u, ngân hàng có c c u tài s n h p lý, có s

đi u đ ng linh ho t gi a các h ng m c trên tài s n tr c nh ng bi n đ ng c a n n kinh t ROA là ch tiêu ph n ánh tính hi u qu qu n lý, nhà đ u t có th d a trên ROA đ bi t thông tin v các kho n lãi đ c t o ra t l ng tài s n Tài s n c a m t ngân hàng đ c hình thành t v n vay và v n ch s h u và hai ngu n v n này

đ c s d ng đ tài tr cho các ho t đ ng c a ngân hàng Theo Khrawish, 2011 ROA càng cao thì càng t t vì ngân hàng đang ki m đ c nhi u ti n h n trên l ng

đ u t ít, nó cho th y tính hi u qu c a các ngu n l c c a công ty đ c s d ng đ

t o ra thu nh p Thông qua các thành ph n c u t o ROA, nhà qu n tr ngân hàng

nh n bi t đ c nguyên nhân làm ROA bi n đ ng t ng/gi m n m nhân t nào, t

đó ngân hàng s có các bi n pháp h u hi u đ đi u ch nh ROA phù h p v i k

ho ch đã đ nh

ROE là m t ch tiêu đo l ng t l thu nh p cho các c đông c a ngân hàng,

th hi n thu nh p mà các c đông nh n đ c t vi c đ u t vào ngân hàng Ch tiêu này c ng đ c s d ng khá ph bi n trong phân tích hi u qu ho t đ ng nh m ph n ánh hi u qu s d ng v n ch s h u C th , ROE là th c đo chính xác đ đánh giá m t đ ng v n b ra và tích l y t o ra bao nhiêu đ ng l i H s này th ng

đ c các nhà đ u t phân tích đ so sánh v i các c phi u cùng ngành trên th

tr ng, t đó tham kh o khi quy t đ nh mua c phi u c a công ty nào T l ROE càng cao càng ch ng t ngân hàng s d ng hi u qu đ ng v n c a c đông, có ngh a là ngân hàng đã cân đ i m t cách hài hòa gi a v n c đông v i v n đi vay đ khai thác l i th c nh tranh c a mình trong quá trình huy đ ng v n, m r ng quy

mô Cho nên h s ROE càng cao thì các c phi u càng h p d n các nhà đ u t h n Theo Khrawish (2011) gi i thích r ng ROE đ i di n cho t l l i nhu n thu đ c trên qu đ u t vào các ngân hàng c a các c đông c a mình ROE ph n ánh tính

hi u qu c a vi c ngân hàng qu n lý v n c a c đông

Nhà đ u t , c đông không nên đánh giá ROA, ROE m t cách riêng bi t nên có

s k t h p đánh giá đ có nh n đ nh đúng đ n v hi u qu ho t đ ng kinh doanh

N u ROE quá l n so v i ROA thì có ngh a v n ch s h u chi m t tr ng nh trong ngu n v n, ngân hàng đã s d ng ngu n v n huy đ ng bên ngoài đ cho vay, đ u

t , nh h ng đ n h s an toàn v n c a ngân hàng, s d ng đòn b y tài chính l n

1.2 Các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a ngân hàng th ng m i

1.2.1 Nhóm nhân t đ c đi m ngân hàng

1.2 1.1 Quy mô t ng tài s n

Sau khi t ng k t các nghiên c u nh c a Xiaoqing Fu và Shelagh Hefferman (2005), Ji-Li Hu, Chiang - Ping Chen và Yi - Yuan Su (2006), Berger và đ ng nghi p (1993), và yêu c u c a quá trình qu n lý, giám sát và qu n tr ngân hàng

th ng m i, các bi n có th đ c l a ch n trong mô hình h i quy Tobit đ đánh giá

m c đ tác đ ng c a nó đ n các đ đo hi u qu T i Vi t Nam, các ngân hàng so

v i các ngân hàng các n c trong khu v c và trên th gi i thì đ c x p vào lo i

v a và nh Nh v y, chúng ta k v ng r ng ho t qu ho t đ ng c a ngân hàng s

đ c c i thi n n u quy mô c a ngân hàng t ng Do đó bi n SIZE b ng logarit c s

t nhiên c a t ng tài s n đ c l y làm bi n đ i di n cho quy mô c a m t ngân hàng

th ng m i N u ngân hàng có t ng tài s n càng l n thì đ n v càng có kh n ng m

r ng quy mô cho vay b i vì ngân hàng là doanh nghi p đi vay đ cho vay Vì v y,

đ n v ph i th ng xuyên theo dõi quy mô t ng tài s n Quy mô t ng tài s n đ c

v n huy đ ng đóng vai trò quan tr ng trong ho t đ ng và c ng ti m n nhi u r i ro

N u ngu n v n huy đ ng mà không s d ng hi u qu thì s nh h ng đ n k t qu kinh doanh Ahmad và Abdullah và Roslan (2012) đã xác nh n r ng n ng n h nvà

t ng n có tác đ ng l n đ n ROA trong khi ROE không ch u nh h ng l m c a

c u trúc v n Bài nghiên c u k t lu n r ng có t n t i m t m i quan h đ ng bi n

gi a t l n trên v n ch s h u và hi u qu sinh l i trong ho t đ ng c a các ngân hàng Pakistan Lu n v n s d ng hai ch tiêu t l n trên t ng tài s n và t su t v n

ch s h u trên t ng tài s n đ xác đ nh c c u tài chính c a ngân hàng

T l n trên t ng tài s n, là ch tiêu ph n ánh kh n ng t ch tài chính c a ngân hàng Ch tiêu này mà quá nh , ch ng t ngân hàng vay ít i u này có th hàm ý ngân hàng có kh n ng t ch tài chính cao T l n trên t ng tài s n đ c

k v ng có quan h đ ng bi n v i hi u qu ho t đ ng ngân hàng, t l n cao, ngu n v n huy đ ng đ c nhi u, đòn b y tài chính cao N u s d ng t t s nâng cao hi u qu ho t đ ng

T l v n trên t ng tài s n, n u h s này l n thì s làm l i nhu n trên v n t

có t ng đ ng th i nó cho bi t vi c tài tr cho tài s n b ng v n ch s h u t ng làm

gi m r i ro cho các c đông và các trái ch c a ngân hàng V m t lý thuy t t l này có th nh h ng tích c c c ng nh tiêu c c đ n m c hi u qu đ ng th i nó

đ c s d ng đ ph n ánh nh ng đi u ki n quy đ nh qu n lý đ i v i ngân hàng Theo Berger và đ ng nghi p (1997) kh n ng thanh kho n và t l an toàn v n c a ngân hàng càng cao thì các kho n n x u càng th p và b i v y không c n thi t ph i

t ng chi phí đ bù đ p cho các kho n cho vay này Ng c l i, n u t l an toàn v n

th p có th t o ra các hành vi r i ro v đ o đ c, b i vì, khi bi t ngân hàng mình có

v n đ trong kh n ng thanh kho n nh ng vì l i nhu n h v n có th th c hi n các

ho t đ ng kinh doanh và th c hi n các kho n đ u t có r i ro và d nhiên trong

ng n h n có th các ho t đ ng này đem l i hi u qu cho ngân hàng m c dù có th trong dài h n h ph i tr giá cho nh ng h u qu vì các hành vi m o hi n c a mình

T l v n trên t ng tài s n đ c k v ng có quan h đ ng bi n v i hi u qu ho t

đ ng

1.2.1.3 Tín d ng và r i ro tín d ng

D n cho vay trên t ng tài s n, là t l t ng n cho vay trên t ng tài s n có.H s này cho th y t tr ng c a kho n m c tín d ng trong tài s n có, kho n m c tín d ng trong t ng tài s n càng l n thì l i nhu n s l n nh ng đ ng th i r i ro tín

d ng c ng r t cao, đ c bi t các kho n vay trung dài h n th ng ti m n m c đ r i

ro cao, do các món vay ch u nh h ng b i các bi n đ ng c a th tr ng, c a n n kinh t nhi u D a trên nghiên c u c a tác gi Husni Ali Khrawish (2011) v nghiên c u các nhân t nh h ng c a các NHTM Jordan T l d n cho vay

T l t ng tr ng tín d ng, là ch tiêu t ng cho vay n m n trên t ng cho vay

n m (n-1) – 1 T l càng cao càng th hi n t ng tr ng tín d ng c a ngân hàng qua

đó c ng cho bi t hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng M t s t ng tr ng tín d ng quá m c so v i yêu c u c a n n kinh t s là nguy c ti m n đ i v i ch t l ng tín

d ng, làm phát sinh n x u, n khó đòi, m t kh n ng thu h i Tuy nhiên n u t ng

tr ng tín d ng m c đ đ m b o an toàn trong ho t đ ng c a NHTM t ng tr ng tín d ng s có tác đ ng t t đ n hi u qu kinh doanh T ng tr ng tín d ng đ c k

v n đ mà ngân hàng ph i quan tâm đ nâng cao hi u qu ho t đ ng c a mình Theo Peter S Rose đây c ng ph i th y m t v n đ là khi chi phí ho t đ ng gia

t ng khuy n khích các ngân hàng n ng đ ng h n trong vi c nâng cao thu nh p H u

h t các ngân hàng đang n l c tìm ki m các d ch v m i cho phép t o ra nh ng ngu n thu phí m i bù đ p chi phí và có lãi

Chi phí ho t đ ng/T ng tài s n đ ph n ánh kh n ng đi u ch nh m i quan h

gi a t l đ u ra đ u vào đ đ t đ c m c hi u qu Theo nghiên c u c a Vincent Okoth Ongore và Gemechu berhanu Kusa (2012) v các y u t quy t đ nh hi u qu

sinh l i trong ho t đ ng kinh doanh ngân hàng c a n c Kenya hi u qu qu n lý quan h cùng chi u v i c ba bi n ph thu c (ROA, ROE và NIM) và tác đ ng

th ng ngân hàng và n n kinh t có m i quan h h u c v i nhau và GDP đ c d

ki n s có tác đ ng đ n r t nhi u y u t liên quan đ n cung và c u huy đ ng và cho vay c a ngân hàng, nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng Khi n n kinh

t phát tri n, cung c u hàng hóa nhi u, giao d ch, thanh toán ti n qua ngân hàng

c ng nhi u h n Ngu n ti n ti t ki m s đ c ng i dân g i vào ngân hàng và ngân hàng s cung c p ngu n v n này l i cho n n kinh t thông qua các doanh nghi p Trong bài này, tôi mong đ i m i quan h đ ng bi n gi a t ng tr n GDP và hi u

qu ho t đ ng NH

1.2 2.2 L m phát:

L m phát nh h ng đ n giá tr th c c a chi phí và doanh thu i v i ho t

đ ng huy đ ng v n: do l m phát t ng cao, vi c huy đ ng v n c a các ngân hàng

g p nhi u khó kh n Cu c ch y đua lãi su t c a các ngân hàng di n ra đ huy đ ng

đ c v n thì ph i nâng lãi su t huy đ ng sát v i di n bi n c a th tr ng v n i u này đ y m t b ng lãi su t lên cao, m t s ngân hàng nh không th ch y đua v i

các ngân hàng l n thì có th thua l trong ho t đ ng kinh doanh Vi c nâng lãi su t lên bao nhiêu là h p lý, luôn là bài toán khó đ i v i m i ngân hàng, h u h t các ngân hàng đ u gi m l i nhu n trong cu c ch y đua này Khi lãi su t huy đ ng cao

d n đ n lãi su t cho vay c ng cao, doanh nghi p khó ti p c n đ c ngu n v n ho c không đ đi u ki n đ vay v n, đi u này l i nh h ng đ n ho t đ ng tín d ng ngân hàng Do s c mua c a đ ng Vi t Nam gi m, giá vàng và ngo i t t ng cao, vi c huy

đ ng v n có k h n t 6 tháng tr lên th t s khó kh n đ i v i m i ngân hàng, trong khi nhu c u vay v n trung và dài h n đ i v i các khách hàng r t l n, vì v y

vi c dùng v n ng n h n đ cho vay trung và dài h n trong th i gian qua t i m i ngân hàng là không nh i u này đã nh h ng đ n tính thanh kho n c a các ngân hàng, nên r i ro k h n và r i ro t giá x y ra là đi u khó tránh kh i Do đó l m phát là m t trong nh ng y u t tác đ ng đ n hi u qu ho t đ ng c a NHTM

1.2 2.3 T giá h i đoái

T giá h i đoái (TGH ) là m t trong nh ng chính sách kinh t v mô quan

tr ng c a m i qu c gia Vi t Nam, TGH không ch tác đ ng đ n xu t nh p

kh u, cán cân th ng m i, n qu c gia, thu hút đ u t tr c ti p, gián ti p, mà còn

nh h ng không nh đ n ni m tin c a dân chúng và nh h ng đ n hi u qu ho t

đ ng c a ngân hàng R i ro kinh doanh ngo i h i t i các NHTM Vi t Nam đ c bi t

là r i ro t giá x y ra khi ngân hàng duy trì tr ng thái m i h i đoái v i lo i ngo i t nào đó, khi t giá c a ng ai t đó thay đ i b t l i s d n đ n thi t h i cho ngân hàng Vì v y, vi c đo l ng m c đ r i ro đ i v i t ng ngo i t và đ i v i danh

m c ngo i t là c s đ ngân hàng đ a nh ng bi n pháp phòng ng a r i ro, nh m

th , không có m t t s nào cho chúng ta các k t lu n t ng quát v tình tr ng c a

m t ngân hàng, do đó, trong vi c đánh giá t ng quan th c tr ng c a m t ngân hàng

c n ph i xem xét m t lo t các ch s Vi c xem xét đ ng th i ho c vi c t ng h p các k t qu phân tích t các t s khác nhau có th đ a đ n nguy c nh m l n trong vi c đánh giá ho t đ ng c a các ngân hàng vì các ch s này ch là nh ng ch

Mô hình nghiên c u c a Donsyah Yudistira (2003)

Donsyah Yudistira (2003) nghiên c u v hi u qu c a các ngân hàng Islamic thông qua ph ng pháp phân tích th c nghi m 18 ngân hàng Islamic giai đo n

n m 1997 – 2000 Mô hình s d ng là mô hình phân tích phi tham s bao d li u DEA đ đo l ng hi u qu k thu t, hi u qu k thu t thu n và hi u qu quy mô

c a các ngân hàng này Bài vi t này s d ng 3 bi n đ u vào là chi phí nhân viên, chi phí mua s m tài s n c đ nh và ti n g i khách hàng, 3 bi n đ u ra là d n cho vay, thu nh p khác và tài s n có tính l ng K t qu nghiên c u hi u qu toàn b cho th y

t l phi hi u qu c a 18 ngân hàng là nh và ch h n 10% m c dù các ngân hàng Islamic đã ph i ch u nh h ng b i cu c kh ng ho ng toàn c u 1998 – 1999 nh ng các ngân hàng này v n ho t đ ng t t sau giai đo n khó kh n đó M t k t qu khác

t bài nghiên c u này ch ra r ng các ngân hàng nh và v a Islamic ch a đ t hi u

qu quy mô, t đó đ a ra ki n ngh nên sáp nh p các ngân hàng quy mô nh và v a

đ đ t hi u qu quy mô t i u

M c khác, các nghiên c u v ki m đ nh các nhân t nh h ng đ n hi u qu

ho t đ ng ngân hàng c ng đ c nhi u tác gi trên th gi i nghiên c u Các nghiên

c u ki m đ nh nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngân hàng th ng

m i th ng đ c ti p c n theo ph ng pháp đ nh l ng h i quy OLS cho các d

li u d ng b ng (theo chu i d li u và chu i th i gian) Ph ng pháp h i quy OLS

s d ng trong tr ng h p này đã đ c ch ng minh là ph ng pháp đáng tin c y

nh t, theo các nghiên c u c th :

Nghiên c u c a Husni Ali Khrawish (2011):

Quan đi m nghiên c u:

Theo ông, hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng có th đ c đánh giá d i góc đ kh n ng sinh l i và ph ng pháp phù h p đ c ch n đ ki m đ nh các nhân

t bên trong và bên ngoài ngân hàng là ph ng pháp bình ph ng b c nh t d ng

b ng – Pooled OLS, nh m xem xét nh ng nh h ng c a y u t đó lên kh n ng sinh l i c a ngân hàng

Mô hình nghiên c u:

Husni ti n hành ki m đ nh các y u t quy t đ nh đ n hi u qu ho t đ ng ngân hàng c a n c Jordan, trên c s phân tích 14 ngân hàng c a qu c gia này trong giai đo n 2000 – 2010 b ng ph ng pháp h i quy Pooled OLS:

ROA = c + a1 size + a2 TL/TA + a3 TE/TA + a4 NIM + a5 GDPGR + a6 INF +

a7 ERS + e-

ROE = c + a1 size + a2 TL/TA + a3 L/TA + a4 NIM + a5 GDPGR + a6 INF +

a7 ERS + e-

V i 2 mô hình h i quy này, bi n ph thu c là ROA và ROE đ i di n cho tính

hi u qu c a ngân hàng, các bi n đ c l p đ c chia thành 2 nhóm nhân t bên trong

và bên ngoài Nhân t bên trong bao g m: logarit t nhiên c a t ng tài s n (size),

t ng n trên t ng tài s n (TL/TA), v n trên t ng tài s n (TE/TA), d n cho vay trên t ng tài s n (L/TA), h s NIM Nhân t bên ngoài là t ng tr ng GDP, l m phát và t giá h i đoái K t qu phân tích cho th y c ROE và ROA đ u t ng quan thu n v i quy mô, c u trúc v n, NIM, và t ng quan ng ch v i t ng tr ng GDP

hàng n m, t l l m phát Bài nghiên c u đánh giá r ng y u t lãi su t th c, l m phát, chính sách ti n t và chính sách t giá h i đoái có tác đ ng đáng k lên hi u

qu l i nhu n c a các ngân hàng c a Jordan S phát tri n c a khu v c ngân hàng,

th tr ng ch ng khoán và c u trúc v n không nh h ng nhi u M i quan h gi a chính sách thu doanh nghi p v i l i nhu n ngân hàng v n ch a xác đ nh rõ

Bài nghiên c u c a Vincent Okoth Ongore và Gemechu berhanu Kusa

T l An toàn v n, ch t l ng tài s n, hi u qu qu n lý, tính thanh kho n, T ng s n

ph m qu c n i, t l l m phát trung bình K t qu nghiên c u cho th y các y u t trên có nh h ng l n đ n hi u qu sinh l i trong ho t đ ng kinh doang c a h

th ng NHTM Kenya, ngo i tr bi n thanh kho n

Vi t Nam, các nghiên c u đ nh l ng v hi u qu ho t đ ng c a các NHTM

có th k ra m t s công trình nghiên c u g n đây nh t có liên quan đ n đ tài lu n

v n nh :

Lu n án ti n s “Gi i pháp nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng

th ng m i nhà n c Vi t Nam hi n nay” c a Ph m Th Bích L ng do PGS.TS Lê

c L & TS V Th Liên h ng d n Trong lu n án này, tác gi ch y u ch s

d ng ph ng pháp đ nh tính đ đánh giá th c tr ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh,

nh ng k t qu đ t đ c c ng nh nh ng h n ch , y u kém c a h th ng NHTMNN

t đó đ a ra đ xu t ý ki n góp ph n xây d ng h th ng các gi i pháp mang tính v

mô trên c s k th a m t s gi i pháp c a các công trình nghiên c u tr c đó

nh m nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các NHTMNN Vi t Nam trong b i c nh h i

nh p kinh t qu c t c bi t, tác gi đã đ a ra nh ng gi i pháp nh : thành l p t p đoàn tài chính, c ph n hóa tri t đ các NHTMNN ây là đi m m i c a lu n án so

v i các công trình nghiên c u khoa h c tr c đó

Lu n án ti n s “Phân tích các nhân t nh h ng đ n hi u qu ho t đ ng

c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam” c a Nguy n Vi t Hùng do GS.TS

Nguy n Kh c Minh & TS Lê Xuân Ngh a h ng d n Trong lu n án này, tác gi

ph n h at đ ng, tính đa d ng c a s n ph m d ch v , S d ng mô hình SWOT đ đánh giá nh ng m t m nh, m t y u, c h i và thách th c c a Agribank trên c s

đó tác gi đ xu t nh ng gi i pháp và ki n ngh nh m nâng cao n ng l c c nh tranh

c a Agribank trong tình hình c nh tranh gay g t hi n nay.Phân tích các nhân t nh

h ng đ n hi u qu k thu t, hi u qu phân b và hi u qu chi phí c a ngân hàng nông nghi p và phát tri n nông thôn Vi t Nam c a Nguy n Vi t Hùng đ ng trên

t p chí Kinh t & Phát tri n tháng 10 n m 2006

Trên c s các k t qu nghiên c u v lý lu n s là ti n đ cho vi c tri n khai

ng d ng vào vi c phân tích hi u qu ho t đ ng c a các ngân hàng th ng m i

Vi t Nam trong ch ng 2

Giai đo n 2008-2013: H i k t c a m t k nguyên t ng tr ng cao K t 2008

đ n nay, Vi t Nam đã ph i tr i qua 3 giai đo n b t n v kinh t v mô: L n th nh t

x y ra vào gi a n m 2008; l n th hai x y ra vào cu i n m 2009 và đ u n m 2010

và c n m 2011 T đ u n m 2008 đ n 2013, trong su t 6 n m kinh t Vi t Nam lâm vào tình tr ng b t n v mô, nên h u h t các chính sách và gi i pháp kinh t - tài chính đ u mang tính ch t tình th , nh m x lý nguy c b t n kinh t v mô, mà t p trung nh t là ch ng l m phát S thay đ i chính sách liên t c (lúc th t ch t, lúc n i

l ng ) đã làm cho th tr ng m t ph ng h ng dài h n Không ph nh n s tác

đ ng tiêu c c t th tr ng th gi i, nh ng nguyên nhân sâu xa v n là s b t c p

c a c c u kinh t và tác đ ng tính hai m t c a các gi i pháp v tài khóa và ti n t

2.1.1 1 T ng tr ng kinh t

Sau kh ng ho ng, trong 5 n m 2008 - 2012, t ng tr ng GDP c a n n kinh t

ch đ t trung bình 5,79%, th p h n m c trung bình 6,8% trong giai đo n 5 n m

tr c đó Kh i đ u m i s có v bình th ng, th m chí còn có ph n khá lên: n m

2008, Vi t Nam đ t m c t ng tr ng 5,66%.Nh ng ngay t gi a n m 2008, t c đ

t ng tr ng kinh t ch m d n, sang n m 2009 th m chí r i xu ng 5,40%.Tuy nhiên,

t c đ t ng tr ng kinh t n m 2009 có xu h ng c i thi n d n qua các quý nh c u

đ u t và tiêu dùng trong n c d n ph c h i b i tác đ ng c a các bi n pháp kích thích kinh t c a Chính ph n n kinh t Vi t Nam t ng tr ng 6,42% trong n m

2010 K t qu kh quan này ph n ánh các bi n pháp kích thích ti n t và tài khóa đã

đ c duy trì và t ng tr ng m nh h n v nhu c u c a th tr ng toàn c u Sang n m

2011, t ng tr ng kinh t ch m l i m c 6,24%, phù h p v i vi c đi u hành ch t

ch các chính sách kinh t v mô đ ki m ch l m phát, n đ nh kinh t v mô, b o

đ m an sinh xã h i theo tinh th n Ngh quy t 11/NQ-CP cu Chính ph C u trong

n c t ng y u nên đóng góp không đáng k vào đà t ng tr ng, trong khi c u n c ngoài đóng góp tích c c do nh p kh u t ng th p N m 2012, n n kinh t Vi t Nam đang tr i qua giai đo n t ng tr ng ch m dài nh t k t khi b t đ u cu c kh ng kho ng kinh t vào nh ng n m 1980 - GDP th c t t ng 5,25%, m c t ng th p nh t

k t n m 1991 T ng tr ng GDP không đ t đ c nh k ho ch ban đ u c a Chính ph có nhi u nguyên nhân Tuy nhiên, nguyên nhân chính và c b n là Vi t Nam đã th c hi n m c tiêu n đ nh v mô v i chính sách ki m soát cung ti n ch t

ch đ ki m ch l m phát khi n cho s c c u suy gi m, t ng tr ng tín d ng th p và lãi su t cao khi n cho tiêu dùng, s n su t và đ u t t nhân g n nh không t ng

tr ng chính s nh h ng này khi n cho t su t sinh l i c a các NHTM gi m

Bi u đ 2.1: GDP Vi t Nam t 2008-2013

Ngu n: T ng c c Th ng kê

gi m T tháng 4/2009 l m phát có xu h ng t ng do tác đ ng t ng h p c a các y u

t : đ u t , tiêu dùng t ng do tác đ ng c a các gi i pháp kích c u c a Chính ph ,

đi u ch nh t ng l ng t i thi u t tháng 5/2009 đ i v i khu v c h ng l ng và tr

c p t ngân sách; th tr ng tài s n ph c h i và k v ng l m phát có xu h ng gia

t ng; giá m t s m t hàng nhà n c qu n lý (đi n, than, giá n c s ch) t ng phù

h p v i di n bi n giá th tr ng, giá các m t hàng c b n th gi i có xu h ng t ng

đã tác đ ng làm t ng giá thành và m t b ng giá trong n c (giá x ng trong n c

đi u ch nh t ng 9 l n v i t ng m c t ng 45%)

L m phát cho c n m 2010 vào kho ng 9,19% - cao h n nhi u so v i m c tiêu

l m phát 8% mà Qu c h i đ ra So sánh cho th y l m phát trung bình Vi t Nam trong g n th p k qua là kho ng 8,8%, so v i 2,7% c a Thái Lan và 5,1% c a Philippines N m 2011, l m phát trên đà t ng cao, cán cân vãng lai thâm h t m nh, VND ch u áp l c phá giá Chính ph ban hành Ngh quy t 11/NQ-CP nga 24/2/2011 v i nh ng gi i pháp đ ng b nh m ki m soát l m phát, n đ nh kinh t v

mô, đ m b o an sinh xã h i L m phát bình quân đ t 18,58% so v i m c t ng ng 9,19% n m 2010 Tuy nhiên, s c ép bên c u lên l m phát ph n nào suy gi m do

t ng tr ng kinh t ch m l i tr c gi i pháp th t ch t chính sách v mô, do v y các nhân t bên cung là nguyên nhân ch y u khi n l m phát n m 2011 t ng cao L m

phát t ng cao khi n lãi su t cao, các NH không tìm đ c đ u ra và không th thúc

đ y cho vay, đ a ngu n v n t i khu v c t nhân, mà ch y u là doanh nghi p v a

và nh Chính đi u này đã khi n l i nhu n c a NH s t gi m do đó các t su t sinh

l i c a NH c ng tr nên kém h n th i gian tr c

Nh chính sách ti n t th t ch t c a Chính ph , t l l m phát liên t c gi m vào 2012 và 2013 L m phát gi m 2,5 l n ch còn 6,81% n m 2012 và gi m 3 l n

l i đây khi c n m ch t ng 6.04% so v i n m 2012

Bi u đ 2.2: Ch s CPI t 2004 – 2013

Ngu n: T ng c c th ng kê

2.1.1 3 T giá h i đoái

N m 2008 là m t n m đ y bi n đ ng v i TGH v i nh ng nh h ng t các

y u t v mô, cung c u ngo i t , th m chí c tin đ n th t thi t Quy lu t th tr ng b phá v , n u nh nh ng n m tr c t giá luôn đ c n đ nh t ng nh vào kho ng 1% thì vào n m 2008 t giá công b liên ngân hàng đã t ng 5% B t đ u t n a cu i

2008 cùng v i suy thoái kinh t , lu ng ti n đ u t gián ti p vào Vi t Nam gi m, t giá niêm y t t i các NHTM bi n đ ng liên t c, có lúc t giá này th p h n c t giá chính th c trong khi n m 2009 t giá NHTM luôn luôn m c tr n biên đ mà NHNN công b T giá th tr ng t do n m 2009 t ng 10,8% Tr c áp l c cung

c u ngo i h i trên th tr ng mà t giá trên th tr ng t do t ng r t nhanh, m c dù NHNN đã m r ng biên đ dao đ ng t +/-3% lên +/-5% nh ng các NHTM v n giao d ch m c tr n đ n 11/2009 NHNN chính th c gi m biên đ xu ng còn +/-3% tuy nhiên các NHTM v n giao d ch m c t giá tr n Quý I/2009 t giá liên ngân hàng và th tr ng t do t ng ch m, m c đ không cao l m, dao đ ng t

17450 đ n 17000VND/USD, do hi n t ng g m gi ngo i t ch lên giá và l ng

ki u h i gi m n 2010 th tr ng ngo i h i c a Vi t Nam đã có nh ng b c chuy n bi n khá tích c c, tính thanh kho n c a th tr ng đ c c i thi n rõ r t, nhu

c u ngo i t c ng đ c đáp ng đ , chính vì v y giá USD trên th tr ng t do

lo ng i t giá có th bi n đ ng vào cu i n m T giá mua trung bình c a các NHTM

n m 2012 m c 20.836 VND/USD, gi m 1,02% so v i n m 2011; t giá th tr ng

t do luôn d i m c 21.000 VND/USD, gi m h n 1,62% so v i n m 2011 Trong

c n m 2012, t giá th tr ng t do th ng xuyên ngang b ng th m chí th p h n t giá bán c a các NHTM và l n đ u tiên trong nhi u n m qua có m c gi m m nh h n

t giá chính th c Xu h ng n đ nh c a t giá trong n m 2012 và 2013 t ng ph n hoàn toàn so v i di n bi n các n m tr c Cung c u ngo i t trên th tr ng t ng

đ i cân b ng Doanh s mua bán ngo i t v i khách hàng c a các TCTD di n bi n

t ng đ i tích c c, trung bình t ng l ng mua bán v i khách hàng kho ng 700 tri u USD/ngày Nhu c u ngo i t h p lý, h p pháp c a doanh nghi p và cá nhân đ c các TCTD đáp ng đ y đ do các ngu n ngo i t đ c t p trung vào h th ng các TCTD Tình tr ng đô la hóa đ c kh c ph c c n b n, quan h huy đ ng - cho vay ngo i t đ c chuy n hóa d n sang quan h mua - bán ngo i t , lòng tin vào đ ng

Vi t Nam đ c nâng cao

Nhìn chung, n n kinh t Vi t Nam đang l y l i s n đ nh Nh ng đ i l i, kinh

t Vi t Nam ph i tr m t giá khá đ t v i t ng tr ng th p, t ng c u suy gi m, hàng

t n kho cao và nhi u DN ph i gi i th hay ng ng ho t đ ng M t trong s nh ng th

tr ng ch u tác đ ng m nh nh t là th tr ng b t đ ng s n, kéo theo s suy thoái

c a nhi u ngành ngh liên quan nh xi m ng, s t thép và v t li u xây d ng ây có

th xem là s đi u ch nh c n thi t c a toàn b n n kinh t t giai đo n phát tri n nóng c a nh ng th p niên tr c sang s phát tri n n đ nh c a th p niên này

Nh ng có l , tác đ ng m nh nh t và rõ nét nh t c a ti n trình đi u ch nh này là

nh ng bi n đ ng trong h th ng ngân hàng, đã và đang ti p t c trong nh ng tháng

đ u n m 2014

2.1.2 Phân tích hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a h th ng ngân hàng

th ng m i Vi t Nam giai đo n 2008-2013

2.1.2.1 K t qu kinh doanh

C u trúc thu nh p c a ngân hàng th ng đ n t thu nh p lãi thu n, phí và hoa

h ng, lãi (l ) t ho t đ ng kinh doanh ngo i h i, ch ng khoán và các thu nh p khác

i v i ph n l n ngân hàng Vi t Nam, ngu n thu nh p chính v n là thu nh p lãi

thu n, chi m kho ng 86% thu nh p T l thu nh p lãi thu n (NIM) là m t th c đo quan tr ng đ đánh giá tình hình kinh doanh c a m t ngân hàng T n m 2008, th

tr ng tài chính th gi i và Vi t Nam g p khó kh n do nh h ng c a cu c kh ng

ho ng tài chính toàn c u B t đ u t n m 2008, th tr ng tài chính th gi i nói chung và Vi t Nam nói riêng b t đ u g p khó kh n do nh h ng c a kh ng ho ng tài chính toàn c u Tuy nhiên, các NHTM Vi t Nam v n duy trì đ c m c t ng

tr ng l i nhu n t t trong giai đo n này v i trung bình t ng tr ng c a 8 NHTM hàng đ u là 46% trong 2008, 59% trong 2009 và 31% trong 2010 Trong đó các NH

n i b t v i m c t ng tr ng t t nh EIB, MB, TCB và MSB đ u là đ i di n c a

kh i NHTMCP CTG là đ i di n duy nh t c a kh i NHTMQD có đ c m c t ng

tr ng n i b t trong giai đo n này áng chú ý là ACB có ROE v t b c so v i các

NH còn l i, gi v trí d n đ u trong kh i và b xa các đ i th c nh tranh trên th

tr ng STB trong n m 2008 ho t đ ng v i tiêu chí “an toàn” là trên h t, t ng

tr ng thu nh p không theo k p t ng tr ng tài s n nên đã ph i nh ng l i v trí s

2 cho MBB.Tuy nhiên kho ng cách gi a ACB và MBB v n còn khá xa Tuy nhiên, trong n m 2010, do nh ng khó kh n t n n kinh t , đã nh h ng đ n khách hàng

có quan h ti n g i và ti n vay t i các NH, nh h ng đ n t ng tr ng tài s n, 6 tháng đ u n m 2010, nhi u NH ch a đ t đ c t c đ nh n m 2009 M c l i nhu n

c a ngành ngân hàng Vi t Nam trong n m 2011 ch m c trung bình và th p h n

n m tr c C th , l i nhu n c a n m 2011 t ng 15,1% so v i n m 2010, th p h n

t c đ t ng l i nhu n c a các n m tr c, trong đó có g n 50% các t ch c tín d ng

có l i nhu n gi m so v i n m 2010 Trong khi ph n l n các t ch c tín d ng ho t

đ ng kinh doanh n đ nh, an toàn, có hi u qu nh ng v n còn h n 10% s l ng các t ch c tín d ng vì nhi u lý do, ho t đ ng kinh doanh kém hi u qu d n đ n k t

qu kinh doanh thua l Trong n m này, h th ng NHTM v n đ t đ c m c sinh l i

t m n N m 2012, l i nhu n sau thu c a ngành ngân hàng gi m 23% xu ng còn

31 nghìn t đ ng so v i 2011 L i nhu n gi m đáng k do chi phí r i ro tín d ng và chi phí ho t đ ng t ng

L i nhu n c a toàn h th ng ngân hàng l y k đ n h t tháng 11/2013 theo s

li u c a Ngân hàng Nhà n c, thì đ t 29.500 t đ ng, t ng 3,2% so v i n m 2012 Tuy nhiên, n u so sánh v i các n m 2010-2011, thì l i nhu n tr c thu l y k n m

2013 ch b ng 53%-64% c bi t, có t i 17% ngân hàng l trong n m 2013; bên

c nh đó có h n 100 ngân hàng lãi Nhìn chung, trong n m 2013 trên 50% s ngân hàng gi m l i nhu n so v i n m 2012

Nhìn chung, s li u h u h t các NHTM công b l i nhu n tr c thu h t n m

2013 gi m m nh không gây nhi u b t ng , vì nguyên nhân đã đ c nhìn th y tr c, khi chi phí v n cao, nh ng thu nh p t lãi cho vay l i gi m Chi phí cao do các NHTM ph i t ng trích l p d phòng r i ro, b i n x u t ng, c ng v i chi phí lãi su t

đ u vào c a ngu n v n huy đ ng v n cao c a nhi u kho n ti n g i tr c đây; chi phí qu n lý và chi phí ho t đ ng l n trong khi đó ph i gi m lãi su t ti n vay cho khách hàng Các chi phí khác, đó là ngu n nhân l c và vi c m r ng m ng l i chi nhánh c a các ngân hàng B i vì, nh ng n m tr c đây các NHTM tuy n d ng nhân viên t, đua nhau m thêm chi nhánh, phòng giao d ch, xây d ng k t c u h

t ng c s Các chi phí này ph i phân b cho đ n ngày nay, m c dù không ít NHTM

đã gi m biên ch , thu h p m t s phòng giao d ch ho t đ ng kém hi u qu , sáp

nh p m t s chi nhánh thua l , nh ng b máy l n, c ng k nh t chi phí ph i l n

2.1.2.2 ROE và ROA

Ch s ROE n m 2008 c a các NHTM khá cao kho ng 11,8%, n m 2009 gi m

xu ng 10,8% và n m 2010 t ng x p x 15% ROE n m 2012 trung bình chung là 8% gi m m nh so v i nh ng n m li n k Vi c gi m sút ROE do nhi u nguyên nhân nh t l n x u đang có xu h ng t ng… đã khi n t l trích l p d phòng r i

ro c a các NHTM th p so v i yêu c u c a NHNN, hi u qu qu n lý y u (khi n chi phí t ng cao),… n n m 2011, tr c tình hình khó kh n c a n n kinh t nói chung

và h th ng NHTM nói riêng, m c sinh l i c a các NHTM có xu h ng gi m so

v i các n m tr c, ROE đ t 11,86% N m 2012, ROE c a h th ng là 10,34%, d n

đ u là CTG và MBB v i t l 19.83% và 20.17% C ng t s li u c a Ngân hàng

Nhà n c, ch s ROE bình ngân hàng trong n m 2013 là 7,77% ây là m t m c

th p so v i các ngành khác trong đó ROE c a các ngân hàng th ng m i nhà n c

d n đ u v i t l 8,1% ây là k t qu t t y u c a vi c t ng tr ng tín d ng th p,

đ ng v n, chi phí trích l p d phòng cao, gi m chênh l ch lãi su t cho vay và huy

đ ng

Trong 3 n m 2008 - 2010, ROA c a ngành ngân hàng có xu h ng t ng đ i

n đ nh quanh m c 1% C th , n m 2008, ROA c a toàn ngành bình quân đ t kho ng 1,1%, n m 2009 là 1,2% và n m 2010 là 1,29% Nhìn chung, t c đ t ng

t ng tài s n và l i nhu n c a các NH khá t ng đ ng nhau N m 2012, là n m khó

kh n chung c a toàn ngành tài chính, vì v y t su t sinh l i có s s t gi m đáng k

so v i n m 2011 N m 2012, ROA c a h th ng đ t 0,79% gi m so v i n m 2011 là 1,09% S d n m 2012 t l t ng tr ng t ng tài s n th p là do vào ngày 18 tháng 6

n m 2012 Ngân hàng Nhà n c ban hành thông t s 21/2012/TT-NHNN quy đ nh

v ho t đ ng cho vay, đi vay, mua bán có k h n gi y t có giá gi a các t ch c tín

d ng, chi nhánh ngân hàng n c ngoài, đây xem nh là m t đ ng thái c a Ngân hàng Nhà n c nh m xi t ch t qu n lý các giao d ch cho vay, đi vay gi a các ngân hàng, là m t b c trong l trình nh m kh ng ch vi c giao d ch g i ti n ho c cho vay gi a các ngân hàng nh m gi m thi u r i ro h th ng Ch s ROA bình quân ngân hàng đ n cu i 2013 là 0,53% i m đ c bi t v ch s này là có khá nhi u ngân hàng có quy mô nh l t vào Top 10 Trong đó, d n đ u là KienLong Bank v i 1,47% Ngoài KienLong Bank, có 3 ngân hàng nh khác n m trong s 10 ngân hàng

có hi u qu sinh l i c a tài s n cao nh t là TPBank, SaiGonBank và MDB

Trong s các nhóm t ch c tín d ng thì ROA c a các ngân hàng th ng m i

nhà n c, ngân hàng n c ngoài và ngân hàng h p tác xã cao nh t, dao đ ng t 0,65 – 0,71%, trong khi ROE c a các ngân hàng th ng m i nhà n c d n đ u v i

t l 8,1% NHNN cho bi t, theo s li u báo cáo tài chính quý I/2014, ROE c a toàn h th ng là 1,83%, ROA là 0,17%

2.1.3 Các nhân t nh h ng hi u qu ho t đ ng kinh doanh c a các ngân hàng th ng m i trong th i gian qua

2.1.3.1 Quy mô t ng tài s n

S thay đ i l n c a nhóm NHTMCP t n m 2007 đã t o ra s chuy n d ch khác nhau v t ng tài s n gi a các kh i S chuy n đ i c a m t s NHTMCP tr c đây

ch ho t đ ng t i m t khu v c nông thôn v i đ a bàn h p sang ho t đ ng trên ph m

vi c n c nh NHTMCP B u đi n Liên Vi t, NHTMCP Sài Gòn - Hà N i, NTHMCP Tiên Phong… đã góp ph n làm cho t ng tài s n c a các NHTMCP t ng

v t t n m 2008 đ n n m 2011 v i m c t ng tr ng bình quân lên t i 46%, trong khi các NHTMNN ch t ng m c 29% và ngân hàng n c ngoài m c 30% T ng tài s n c a kh i NHTMNN t ng tr ng n đ nh trong c giai đo n, trong khi kh i NHTMCP s t gi m t ng tài s n đ n cu i n m 2012 T ng tài s n c a kh i ngân hàng n c ngoài c ng theo xu h ng c a NHTMCP, gi m nh đ n cu i n m 2012

T ng tài s n c a 2 kh i NHTMNN và NHTMCP t ng nhanh trong giai đo n 2008-2011 là do quy mô ho t đ ng c a nhi u ngân hàng đ c m r ng , th ng d c phi u sau đ t IPO ra công chúng t 3 NHTMNN ho c phát hành thêm c phi u

ho c gia t ng qu d tr b sung v n đi u l t l i nhu n c a các NHTMCP Nguyên nhân quan tr ng h n c gi i thích s t ng tr ng nhanh t ng tài s n c a 2

kh i NHTMNN vàNHTMCP l à s bùng n m ng l i chi nhánh c a m t s ngân hàng l n nh Vietcombank, BIDV, ACB, Sacombank, Techcombank đã d n đ n t c

đ t ng tr ng v t b c v huy đ ng v n , khai thác hi u qu ngu n v n nhàn r i trong dân c

N m 2012, t ng tài s n c a khu v c NHTMNN v n t ng tr ng cao h n so v i

n m 2011, trong khi hai khu v c NHTMCP và ngân hàng n c ngoài gi m sút Nguyên nhân t ng tài s n c a khu v c NHTMNN t ng m t ph n có s đóng góp không nh c a vi c Vietcombank bán 15% v n c ph n cho ngân hàng Mizuho c a

Nh t B n, t ng đ ng 11.800 t đ ng v i th ng d v n c ph n lên t i h n 8.300

t đ ng Tính đ n 31/12/2012, t ng tài s n c a h th ng các t ch c tín d ng t ng

n m 2011 Trong khi đó, tài s n c a vài NHTMCP đã b c h i nh ACB và MSB,

c th ACB đã b gi m đi m t ph n ba giá tr tài s n

n 31/12/2013, t ng tài s n c a h th ng ngân hàng đ t 5.755,87 nghìn t

đ ng, t ng h n 670 nghìn t đ ng so v i cu i 2012 Trong đó, t ng tài s n c a nhóm ngân hàng th ng m i Nhà n c đ t 2.504,87 nghìn t đ ng, t ng h n 110 nghìn t đ ng so cu i tháng 11/2013; nhóm ngân hàng th ng m i c ph n đ t 2.463,44 t đ ng, t ng 100 nghìn t đ ng Cho vay khách hàng v n là nghi p v chính c a các ngân hàng và trong n m 2013 ti p t c t ng tr ng Tuy nhiên, t c đ

t ng tr ng Cho vay khách hàng đã gi m và th p h n đáng k so v i t c đ t ng

tr ng c a Ch ng khoán đ u t i u này ph n ánh m t s d ch chuy n t ng đ i

c a ngu n v n t Cho vay khách hàng sang Ch ng khoán đ u t , ch y u là trái phi u chính ph và trái phi u chính ph b o lãnh Và đ n l t đi u này nói nên s

th n tr ng c a ngân hàng trong cho vay ra n n kinh t trong b i c nh n x u cao và tri n v ng kinh t ch a th c s sáng s a

Bi u đ 2.3: Top 10 ngân hàng TMCP có t ng tài s n l n nh t

Ngu n: T ng h p t BCTC c a các ngân hàng

T ng tr ng tài s n các NH mang y u t h tr đ i v i m t s t su t quan

tr ng nh ROA t ng tài s n t ng tr ng t t , ngoài v n ch s h u đ c phát tri n đ u đ n, t ng tr ng huy đ ng v n s đóng góp ch y u vào t c đ t ng tr ng

c a t ng tài s n Huy đ ng v n t n n kinh t không ch giúp NH có ngu n v n n

đ nh cho các ho t đ ng tín d ng, đ u t mà còn là c s n đ nh thanh kho n h n

n u NH ph thu c nhi u vào ngu n v n t th tr ng liên NH

ng b i vì v n đi u l là thành ph n chính c a v n ch s h u Giai đo n này, các ngân hàng đ u chú tr ng t ng v n di n ra do thay đ i c a quy đ nh liên quan đ n

v n đi u l , ngh đ nh 141/2006/N - CP (ban hành ngày 22/11/2006), ngh đ nh này quy đ nh r ng b t k NHTM nào không đáp ng đ c yêu c u v v n đi u l

tr c 31/12/2010 thì s b bu c ph i h p nh t, ho c b rút gi y phép Ch có 20 ngân hàng đáp ng đ c yêu c u này đúng th i h n 29 ngân hàng th ng m i không có

kh n ng đáp ng yêu c u này m t ph n do ho t đ ng y u kém c a th tr ng

ch ng khoán, m t ph n do s gia t ng phát hành c phi u c a m t lo t ngân hàng

mu n t ng v n đ ng th i Chính ph đã gia h n t i ngày 31/12/2011, trong n m

2011 có kho ng 25 ngân hàng trong n c t ng v n đi u l , v i t ng v n t ng thêm 46.000 t đ ng, đ n cu i n m 2011, v n đi u l c a các ngân hàng đã có bi n

chuy n m c t ng trên ho c m c 3.000 t đ ng, còn hai ngân hàng ch a đáp ng

đ c là PG Bank và NHTMCP B o Vi t

V n ch s h u c a NHTMNN và NHTMCP t ng nhanh t n m 2008 đ n 2011

là nh có ngu n v n th ng d t c phi u , l i nhu n t ng tr ng cao trong giai

đo n này đã kéo theo qu d tr b sung v n đi u l và l i nhu n gi l i t ng lên

Nh v y, trong nhóm ngân hàng th ng m i c ph n, k t thúc n m 2011, Eximbank

ti p t c d n đ u v v n đi u l ACB b lùi 2 b c do không hoàn thành m c tiêu

t ng v n lên 11.252 t đ ng trong n m áng chú ý, SCB v n lên v trí th hai trong nhóm ngân hàng c ph n và th 7 trong toàn h th ng, nh vi c h p nh t v n

đi u l c a 3 ngân hàng là SCB (4.193 t đ ng), TinNghiaBank (3.399 t đ ng) và FicomBank (3.000 t đ ng) Tuy nhiên quy mô v n đi u l c a các NHTM Vi t Nam v n còn quá nh so v i các ngân hàng trung bình trong khu v c Nh ng ngân hàng có quy mô v n l n nh Agribank, BIDV hay Vietinbank c ng ch có kho ng trên 800 tri u USD, th p xa so v i m t s qu c gia trong khu v c nh ngân hàng

B ng C c Thái Lan h n 3 t USD V n ch s h u c a 2 nhóm NHTMCP và ngân hàng n c ngoài gi m nh n m 2012 so v i n m 2011; trong khi v n ch s h u

c a các NHTMNN v n t ng S s t gi m v n ch s h u c a 2 nhóm ngân hàng trên trong n m 2012 là do n x u phát sinh t ng, ngu n l i nhu n ch a phân ph i

c a n m 2011 s đ c k t chuy n cho m c đích trích l p d phòng r i ro đ gi m t

l n x u xu ng m c an toàn và làm trong s ch b ng t ng k t tài s n h n

Tính đ n nay, t t c các ngân hàng đã đáp ng đ c yêu c u v n đi u l t i thi u m c 3.000 t VND Trong n m 2013, Vietinbank là ngân hàng t ng V n CSH m nh nh t thông qua phát hành t ng V n đi u l t thêm h n 11.000 t đ ng

và thu thêm đ c g n 10.000 t đ ng th ng d v n c ph n C ng thông qua hai đ t phát hành t ng v n (cho c đông chi n l c BTMU và c đông hi n h u), Vietinbank đã soán ngôi đ u c a Vietcombank v quy mô V n CSH

Bi u đ 2.4: Top 10 ngân hàng TMCP có v n ch s h u l n nh t

Ngu n: T ng h p t BCTC c a các ngân hàng

Ngoài Vietinbank, còn có 8 ngân hàng khác c ng t ng v n đi u l trong n m

2013, trong đó, đáng k nh t là HDBank, t ng 62% lên 8.100 t đ ng thông qua sáp

nh p DaiA Bank; BIDV t ng 22,16% lên h n 28.112 t đ ng thông qua chia c t c

b ng c phi u và phát hành cho c đông hi n h u; SCB t ng 16,17% lên 12.295 t

đ ng thông qua phát hành riêng l ; Sacombank t ng 15,69% lên 12.425 t đ ng thông qua tr c t c b ng c phi u; ABBank t ng 14,24% lên 4.798 t đ ng và MB

Chi m ph n l n trong n ph i tr là ti n g i c a khách hàng, nên bài lu n v n

s t p trung phân tích ph n huy đ ng v n trong giai đo n 2008 – 2013 Khu v c ngân hàng Vi t Nam đã th hi n s t ng tr ng n t ng v huy đ ng v i t l CARG là 28,87% trong giai đo n t 2000 đ n 2012 N u kho ng cách v s d huy

đ ng v n có s thay đ i m nh m trong vòng 4 n m qua thì d n c a các nhóm ngân hàng này c ng có s d ch chuy n nh ng ch a nhi u Các ngân hàng n c