Mối quan hệ phi tuyến giữa tỷ giá hối đoái thực hiệu lực với các yếu tố kinh tế cơ bản. Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam và Indonesia Luận văn thạc sĩ

B ăGIỄOăD CăVẨă ẨOăT O ------ NGUY NăTH ăTỊNH M IăQUANăH ăPHIăTUY NăGI AăT ăGIỄăH Iă OỄIăTH Că HI UăL CăV IăCỄCăY UăT ăKINHăT ăC ăB N.ăB NGăCH NGă TH CăNGHI MăT IăVI TăNAMăVẨăINDO

B ăGIỄOăD CăVẨă ẨOăT O

- -

NGUY NăTH ăTỊNH

M IăQUANăH ăPHIăTUY NăGI AăT ăGIỄăH Iă OỄIăTH Că

HI UăL CăV IăCỄCăY UăT ăKINHăT ăC ăB N.ăB NGăCH NGă

TH CăNGHI MăT IăVI TăNAMăVẨăINDONESIA

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TP.H ăCHệăMINH,ăN Mă2014

B ăGIỄOăD CăVẨă ẨOăT O

- -

NGUY NăTH ăTỊNH

M IăQUANăH ăPHIăTUY NăGI AăT ăGIỄăH Iă OỄIăTH Că

HI UăL CăV IăCỄCăY UăT ăKINHăT ăC ăB N.ăB NGăCH NGă

TH CăNGHI MăT IăVI TăNAMăVẨăINDONESIA

Chuyên ngành : Tài chính ngân hàng

Mƣăs :ă60340201

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

Ng iăh ngăd năkhoaăh c:ăPGS.TSăNguy năTh ăLiênăHoa

TP.H ăCHệăMINH,ăN Mă2014

L IăCAMă OAN

Lu n v n đ c th c hi n xu t phát t nhu c u h c t p và nghiên c u c a

tác gi N i d ng lu n v n đ c vi t d a vào các nghiên c u và tài li u đ c trích

d n c th và hoàn toàn minh b ch Các d li u tính toán đ c d a trên d li u đáng tin c y Tác gi cam k t không sao chép n i dung các nghiên c u khác

Tác gi lu n v n

Nguy n Th Tình

M C L C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các t vi t t t

Danh m c các b ng bi u

Danh m c các bi u đ

Tóm l c 1

CH NG 1: GI I THI U 2

1.1 Lý do ch n đ tài 2

1.2 S c n thi t c a đ tài 3

1.3 M c tiêu nghiên c u 3

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.5 Ph m vi nghiên c u 5

1.6 D li u nghiên c u 5

1.7 B c c bài nghiên c u 5

CH NG 2: T NG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN C U TH C NGHI M V M I QUAN H GI A TGH TH C HI U L C VÀ CÁC Y U T KINH T C B N 7

2.1 M i quan h gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t c b n 7

2.2 Nh ng nghiên c u tiêu bi u v m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái vƠ

các y u t kinh t c b n trong th i gian g n đơy 12

2.2.1 Nghiên c u c a Ma and Kanas (2000) “ Testing for a nonlinear relationship among fundamentals and exchange rates in ERM” 12

2.2.2 Nghiên c u c a Grauwe vƠ Vansteenkiste (2006) “Exchange rates and Fundamentals: A Non ậ Linear Relationship” 13

2.2.3 Nghiên c u c a Tang vƠ Zhou (2013) “Nonlinear relationship between the real exchange rate and economic fundamentals: Evidence from China and Korea” 15

CH NG 3: D LI U VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 18

3.1 D li u nghiên c u 18

3.2 Mô hình nghiên c u 19

3.2.1 Mô hình t ng quát 19

3.2.2 Thu t Toán ACE (Alternating conditional expectation) 21

3.2.3 Ki m đ nh đ ng liên k t ARDL (Autoregressive Distributed Lag) 23

3.2.4 Ti n trình ki m đ nh 25

3.3 Xây d ng các bi n trong mô hình 26

3.3.1 T giá th c hi u l c ậ t giá th c đa ph ng (REER ậ Real Effective Exchange Rate) 27

3.3.2 Chênh l ch trong n ng su t ( PROD ậ Difference in Productivity) 28

3.3.3 T l m u d ch ( TOT ậ Term Of Trade) 29

3.3.4 Chi tiêu chính ph ( GEXP ậ Government Expenditure) 30

3.3.5 m c a n n kinh t (OPEN ậ Openness of economy) 31

3.3.6 Tài s n n c ngoài ròng (NFA ậ Net Foreign Assets) 33

CH NG 4: KI M NH M I QUAN H GI A TGH TH C HI U L C

VÀ CÁC Y U T KINH T C B N VI T NAM VÀ INDONESIA GIAI

O N 2000 ậ 2013 35

4.1 Ti n trình ki m đ nh và k t qu 35

4.1.1 Ki m đ nh s li u g c ban đ u 35

4.1.2 Chuy n đ i d li u 40

4.1.3 Ki m đ nh s li u sau khi chuy n đ i 43

4.2 K t qu h i quy 48

4.2.1 Ki m đ nh s phù h p c a mô hình 48

4.2.2 K t qu h i quy Vi t Nam 51

4.2.3 K t qu h i quy Indonesia 53

4.4 H s co giãn 55

CH NG 5: K T LU N 60

H N CH VÀ H NG M R NG NGHIÊN C U 61 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 4.1.1.a: K t qu ki m đ nh ADF test cho các bi n g c (Vi t Nam) 35

B ng 4.1.1.b:K t qu ki m đ nh ADF test cho các bi n g c (Indonesia) 36

B ng 4.1.1.c: B ng k t qu c l ng mô hình ARDL cho các bi n g c (Vi t Nam) 38

B ng 4.1.1.d: K t qu ki m đ nh Wald test cho các bi n g c (Vi t Nam) 38

B ng 4.1.1.e: B ng k t qu c l ng mô hình ARDL cho các bi n g c (Indonesia) 39

B ng 4.1.1.6: K t qu ki m đ nh Wald test cho các bi n g c (Indonesia) 39

B ng 4.1.3.a: K t qu ki m đ nh ADF các chu i bi n chuy n đ i (Vi t Nam) 43

B ng 4.1.3.b: K t qu ki m đ nh ADF các chu i bi n sau khi chuy n đ i (Indonesia) 44

B ng 4.1.3.c: K t qu ki m đ nh ARDL cho các bi n sau khi chuy n đ i(Vi t Nam) 46

B ng 4.1.3.d: K t qu ki m đ nh Wald test cho các bi n chuy n đ i (Vi t Nam) 46

B ng 4.1.3.e: K t qu ki m đ nh ARDL cho các bi n sau khi chuy n đ i(Indonesia) 47

B ng 4.1.3.f: K t qu ki m đ nh Wald test cho các bi n chuy n đ i (Indonesia) 47

B ng 4.2.1.a: K t qu ki m đ nh s phù h p c a mô hình 48

B ng 4.2.2.a: K t qu c l ng các bi n sau khi chuy n đ i (Vi t Nam) 51

B ng 4.2.2.b: K t qu c l ng reer và các bi n sau khi chuy n đ i (Vi t Nam) 52

B ng 4.2.3.a: K t qu c l ng các bi n sau khi chuy n đ i (Indonesia) 53

B ng 4.2.3.b: K t qu c l ng reer và các bi n sau khi chuy n đ i (Indonesia) 54

B ng 4.4.a: K t qu h s co giãn c a bi n reer v i bi n khác t i phân v 12

DANH M C CÁC T VI T T T

ACE Alternating conditional

expectation ARDL Autoregressive Distributed Lag

REER Real Effective Exchange Rate T giá h i đoái th c hi u

l c PROD Difference in Productivity Chênh l ch trong n ng su t

OPEN Openness of economy m c a n n kinh t GEXP Government Expenditure Chi tiêu chính ph

NFA Net Foreign Assets Tài s n n c ngoài ròng TGH Exchange rates T giá h i đoái

TÓM T T

Lu n v n nghiên c u m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c hi u

l c c a hai đ ng ti n (Vi t Nam ng vƠ Indonesia Rupiah) vƠ các y u t kinh t

d ch, tƠi s n n c ngoƠi ròng, đ m th ng m i vƠ chi tiêu c a chính ph K t

qu ki m đ nh cho th y r ng t n t i m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái

th c hi u l c v i các y u t kinh t c b n hai qu c gia Vi t Nam vƠ Indonesia

K t h p c l ng mô hình cùng v i vi c phơn tích th c tr ng n n kinh t

c a Vi t Nam, Indonesia đ ng th i so sánh k t qu mô hình c a hai n c đ đ a

ra nh n xét v tác đ ng c a t giá trong n n kinh t Vi t Nam vƠ Indonesia

CH NGă1:

GI IăTHI U

1.1ăLỦădoăch năđ ătƠi

Hi n nay, xu h ng qu c t hoá vƠ toƠn c u hoá đang di n ra h t s c sơu

s c trên ph m vi toƠn Th Gi i M t ho t đ ng có tính ch t quan tr ng trong quá trình h i nh p kinh t lƠ ngo i th ng S thƠnh công hay th t b i c a m t qu c gia v chính sách ngo i th ng đ c quy t đ nh b i ch đ t giá h i đoái

T giá h i đoái c th lƠ t giá th c hi u l c (REER) luôn lƠ ch s quan

tr ng trong n n kinh t m i qu c gia, nó g n li n v i ho t đ ng giao th ng qu c

t , các quy t đ u t vƠ tƠi tr T giá h i đoái th c nh h ng đ n cán cơn thanh toán, quá trình s n xu t, xu t nh p kh u c a m t qu c gia H n n a t giá h i đoái th c còn nh h ng đ n các chính sách ti n t c a qu c gia Do đó, các nhƠ

ho ch đ nh chính sách c n ph i n m b t m t cách rõ rƠng v tình hình bi n đ ng

t giá đ đ a ra các chính sách đ i n i vƠ đ i ngo i phù h p, thúc đ y n n kinh t phát tri n, c ng nh d n d t n n kinh t v t qua các giai đo n khó kh n Tuy nhiên, t giá h i đoái vƠ th tr ng ngo i h i lƠ nh ng v n đ h t s c ph c t p vƠ không ph i lúc nƠo nh ng chính sách t giá c a các qu c gia c ng có th đem l i thƠnh công nh mong đ i Chúng ta không th quên đ c s can thi p b t thƠnh

c a 15 ngơn hƠng Trung ng tr c s s p đ c a h th ng t giá h i đoái Chơu Ểu nh ng n m 90; S phá giá b t ng c a đ ng b ng Anh (9/1992) tr c s

t n công c a nh ng k đ u c , m c dù đƣ có s can thi p tích c c c a ngơn hƠng

TW c vƠ Anh v i kh i l ng 15 t B ng Anh; Hay hai s ki n lƠm rung chuy n th gi i ch trong m t th i gian ng n ó lƠ s kh ng ho ng c a đ ng Pê-sô(Mexico ậ 12/1994) vƠ s m t giá k l c trong n m 1995, r i l i lên giá m t cách đ t bi n c a đ ng USD n m 1996 T nh ng th t b i trong vi c th c hi n các chính sách liên quan đ n t giá h i đoái, các nhƠ kinh t luôn luôn tìm ki m

các nhơn t nh h ng đ n t giá h i đoái vƠ m i quan h gi a các nhơn t v i t giá h i đoái th c nh m có th tìm ra đ c chính sách tác đ ng đ n t giá h i đoái

m t cách hi u qu nh t cho m i qu c gia Tuy nhiên, vi c nghiên c u các y u t kinh t tác đ ng đ n t giá h i đoái c ng không ph i d dƠng Trong khi các tƠi

li u h c t p cho r ng m i quan h gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t lƠ m t

m i quan h tuy n tính thì nghiên c u c a Meese and Rogoff (1991) đƣ cho th y

s th t b i c a mô hình tuy n tính trong vi c gi i thích m i quan h nƠy T đơy

có r t nhi u nghiên c u c a các tác gi đ tìm hi u m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t c b n Nh ng đ n g n đơy m i quan h nƠy

v n lƠ cơu h i m Chính vì l đó, tác gi th c hi n đ tƠi nghiên c u “M i quan

h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c vƠ các y u t kinh t c b n b ng ch ng

th c nghi m t i Vi t Nam vƠ Indonesia” ph n nƠo có th tìm ra m i quan h gi a

t giá h i đoái th c hi u l c vƠ các y u t kinh t c b n tr l i cho cơu h i đang

b ng

1.2ăS ăc năthi tăc aăđ ătƠi:

M i qu c gia mu n có đ c chính sách t giá h i đoái h u hi u nh t đ u

c n ph i tìm hi u các y u t c b n nƠo trong n n kinh t tác đ ng đ n s thay

đ i c a t giá h i đoái th c đ ng th i các nhơn t nƠy nh h ng nh th nƠo

c ng c n đ c xem xét vì khi m t chính sách t giá đ c đ ra nó s ch u tác

đ ng r t l n t các nhơn t trong n n kinh t N u không d đoán đ c xu h ng tác đ ng c a các nhơn t trong n n kinh t có th lƠm cho chính sách t giá th t

b i Vì v y nghiên c u tác đ ng c a các y u t kinh t c b n đ n t giá h i đoái

th c lƠ r t quan tr ng

1.3ăM cătiêuănghiênăc u:

Ph ng pháp nghiên c u vƠ mô hình nghiên nƠo dùng đ ki m đ nh m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c vƠ các y u t kinh t c b n?

M i quan h gi a t giá h i đoái th c vƠ các y u t kinh t c b n c ng

nh m c đ nh h ng c ng nh chi u h ng tác đ ng c a t ng y u t kinh t c

b n lên t giá h i đoái th c hi u l c nh th nƠo?

1.4ăPh ngăphápănghiênăc u:

Phơn tích đ nh l ng đ nh n th y đ c m i quan h phi tuy n gi a t giá

th c đa ph ng vƠ các y u t kinh t c b n t i Vi t Nam vƠ Indonesia b ng mô hình ARDL theo tu n t :

Tr c tiên tác gi s d ng ki m đ nh nghi m đ n v ADF test đ ki m

đ nh tính d ng c a các bi n g c N u k t qu ki m đ nh cho th y các bi n lƠ h n

h p các chu i d ng sai phơn b c 0 vƠ sai phơn b c 1 thì mô hình nghiên c u

đ c s d ng phù h p nh t trong tr ng h p nƠy lƠ mô hình ARDL

Áp d ng mô hình ARDL đ ki m đ nh tính đ ng liên k t vƠ c l ng

ph ng trình đ ng liên k t gi a t giá th c hi u l c đa ph ng vƠ các y u t kinh

t c b n N u không tìm th y m i quan h đ ng liên k t tuy n tính gi a các bi n thì chuy n sang ki m đ nh m i quan h phi tuy n gi a các bi n th c hi n

ki m đ nh m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c hi u l c vƠ các y u t kinh t c b n tác gi ti n hƠnh bi n đ i bi n b ng thu t toán ACE đ gi i quy t

v n đ h i quy các bi n khi m i quan h c a chúng không ph i lƠ tuy n tính đ

h tr cho vi c ch y mô hình ARDL

S d ng mô hình ARDL ki m đ nh m i quan h đ ng liên k t c a các bi n sau khi chy n đ i N u t n t i m i quan h đ ng liên k t tuy n tính gi a các bi n sau chuy n đ i thì tác gi k t lu n có t n t i m i quan h phi tuy n gi a các bi n

g c T c lƠ t giá h i đoái th c hi u l c có quan h phi tuy n v i các y u t kinh

t c b n

Tác gi ti n hƠnh ki m đ nh s phù h p c a mô hình b ng m t s ki m

đ nh g m: ki m đ nh Breusch - Pagan đ ki m đ nh ph ng sai thay đ i c a mô hình, ki m đ nh Breuch ậ Godfrey đ ki m đ nh t t ng quan c a mô hình, ki m

đ nh Cusum vƠ Cusum of Square đ ki m tra s n đ nh c a mô hình nghiên c u,

ki m đ nh s phù h p c a c a d ng hƠm b ng ki m đ nh Ramsey

Tác gi ti n hƠnh tính h s co giƣn c a bi n reer v i các bi n còn l i đ tìm m c đ tác đ ng c ng nh chi u h ng tác đ ng c a các bi n t i bi n reer trong th i k nghiên c u

1.5ăPh măviănghiênăc u:

Tác gi nghiên c u m i quan h gi a t giá h i đoái th c hi u l c vƠ các

y u t kinh t c b n t i hai qu c gia Vi t Nam vƠ Indonesia đ tìm ra m i quan

h phi tuy n gi a chúng ng th i tác gi c ng nghiên c u chi u h ng tác

đ ng c ng nh m c đ tác đ ng c a t ng y u t kinh t c b n đ c l a ch n lên

t giá h i đoái th c hi u l c c a hai đ ng ti n VND vƠ IDR t i hai th tr ng Trong đó, các y u t kinh t c b n đ c tác gi l a ch n g m: PROD ( chênh

l ch trong n ng su t: đ i di n b i ch s CPI ậ PPI ho c GDP bình quơn đ u

ng i), TOT ( T l m u d ch), GEXP ( Chi tiêu chính ph ) OPEN ( m c a

n n kinh t ), NFA ( TƠi s n n c ngoƠi ròng)

1.6ăD ăli uănghiênăc u

D li u theo quý c a Vi t Nam vƠ Indonesia v i 5 đ i tác th ng mai l n

c a hai n c giai đo n Q1.2000 ậ Q4.2013 t ngu n IFS IMF, DOTS IMF vƠ GOS

N m đ i tác th ng m i l n c a Vi t Nam: Trung Qu c, Úc, H ng Kông, HƠn Qu c vƠ Singapore

N m đ i tác th ng m i l n c a Indonesia: Trung Qu c, Nh t B n, Hoa

K , Singapore vƠ HƠn Qu c

1.7ăB ăc căbƠiănghiênăc u:ă

BƠi nghiên c u đ c chia lƠm 5 ch ng:

Ch ng 1: Gi i thi u

Ch ng 2: T ng quan v các nghiên c u th c nghi m v m i quan h gi a TGH th c nghi m vƠ các y u t kinh t c b n

Ch ng 3: D li u vƠ mô hình nghiên c u

Ch ng 4: Ki m đ nh m i quan h gi a TGH th c hi u l c vƠ các y u t kinh

t c b n c a Vi t Nam vƠ Indonesia giai đo n 2000q1-2013q4

Ch ng 5: K t lu n

CH NG 2:

T NG QUAN VÀ CÁC NGHIÊN C U TH C NGHI M V

2.1 M i quan h gi a t giá h iăđoái và các y u t kinh t c ăb n

Nghiên c u c a Balassa và Samuelson (1964) cho r ng trong th c t , t i các n n kinh t công nghi p, vi c t ng n ng su t trong l nh v c phi th ng m i

d ng nh th ng nh h n so v i s gia t ng n ng su t trong các l nh v c

th ng m i Vi c khác bi t trong gia t ng n ng su t làm cho giá c hàng hóa phi

th ng m i vƠ th ng m i c ng gi m giá m c khác nhau S khác bi t này cƠng gia t ng thì t giá h i đoái cƠng đ c đ nh giá cao Nh v y, chính s khác

bi t trong gia t ng n ng su t gi a hƠng hóa th ng m i vƠ phi th ng m i nh

h ng đ n t giá h i đoái th c hay nói cách khác chênh l ch trong n ng su t hàng hóa th ng m i vƠ phi th ng m i nh đ n t giá h i đoái th c

Nghiên c u c a Edwards (1988) (Real and Monetary Determinants of Real Exchange Rate Behavior: Theory and Evidence from Developing Countries)

B ng vi c nghiên c u t giá h i đoái th c và các y u t kinh t c b n t i các n n

kinh t đang phát tri n v i vi c xem xét trên c 3 lo i hàng hóa ( hàng hóa có th

xu t kh u, hàng hóa nh p kh u vƠ hƠng hóa phi th ng m i) Các y u t kinh t

c b n đ c tác gi l a ch n là t l m u d ch (external terms of trade), t l chi

tiêu chính ph trên GDP (ratio of government consumption on non-tradables

to GDP), thu quan đ i di n cho m c thu nh p kh u (proxy for the level of

import tariffs), th c đo c a ti n b công ngh (measure of technological

progress), dòng v n (capital inflows), các nhân t c b n khác nh t l đ u

t /GDP(other fundamentals, such as the investment/GDP ratio) B ng ch ng

th c nghi m c a tác gi ch ra r ng t giá h i đoái th c b tác đ ng b i các y u t

kinh t c b n

M c dù v y đ n nghiên c u c a Meese và Rose (1989) (An Empirical

Assessment of Non ậ Linearities in Model of Exchange Rate Determination) khi

nghiên c u t giá h i đoái v i các y u t kinh t c b n đ c l a ch n là ti n t

(Money), s n l ng qu c n i (Domestic Output), và th ng d cán cơn th ng m i

(Cumulated Trade Balance) b ng cách nghiên c u đ ng liên k t cùng v i vi c s

d ng bi n chuy n đ i b ng thu t toán ACE, tác gi đƣ không tìm ra đ c b t k

m i quan h nào c tuy n tính l n phi tuy n trong tr ng h p này

Trong khi đó nghiên c u c a Kim and Korhonen (2002) (Equilibrium

Exchange Rates in Transition Countries: Evidence from Dynamic Heterogeneous Panel Models) t i các qu c gia chuy n đ i ch đ K t qu cho th y r ng th i gian đ u đ ng ti n c a qu c gia d ng nh b đ nh giá th p nh ng theo th i gian

nó l i đ c giá cao, nh ng qu c gia có thu nh p cao t giá h i đoái th c hi u l c cao h n t giá h i đoái th c i u này cho th y đ ng ti n c a các n c thu nh p

trung bình b đánh giá th p, trong khi các n c có thu nh p cao đ c đ nh giá quá

cao Theo tác gi s d t giá h i đoái th c hi u l c c a các n c chuy n đ i có

xu h ng nh v y là do áp l c ph i đ i m t v i ngh a v khi tham gia vào liên

minh ti n t EU Liên minh này có các tiêu chí v s n đ nh t giá h i đoái cho

vi c áp d ng đ ng ti n chung yêu c u các qu c gia ng c viên tham gia vào m t

C ch T giá i u nƠy có ngh a lƠ đ ng ti n c a các n c tham gia ph i dao

đ ng trong biên đ trong th i gian ít nh t hai n m mƠ không làm m t giá c a

đ ng ti n n i đ a ó chính lƠ lý do t i sao đ ng ti n c a các n c có thu nh p cao th ng đ c đ nh giá cao kh i n c Châu Âu Tác gi tìm đ c m i quan

h tuy n tính và c phi tuy n gi a t h i đoái th c và t giá h i đoái th c hi u l c

v i các y u t kinh t c b n Các y u t kinh t c b n đ c tác gi ch n trong

bài nghiên c u là t ng thu nh p qu c n i (GDP), v n (Capital Inflow), chi tiêu

chính ph (government expenditure), vƠ đ m n n kinh t (open) Thông qua các

y u t kinh t c b n này mà các qu c gia tác đ ng lên t giá h i đoái th c và t

giá h i đoái th c hi u l c đ có đ c s đ nh giá đ ng n i đ a nh mong mu n

Nh v y, trong su t m t th i gian dài m i quan h gi a t giá h i đoái

th c hi u l c v i các y u t kinh t c b n v n không đ c gi i quy t tri t đ

M i quan h này có t n t i hay không; n u t n t i thì m i quan h này là tuy n tính hay phi tuy n Sau nghiên c u c a Meese và Rose (1989) có nhi u nghiên

c u v m i quan h gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t c b n Tuy nhiên,

tiêu bi u nh t trong các nghiên c u là nghiên c u c a Chinn (1991) ( Some

Linear and Nonlinear Thoughts on Exchange Rate) Ông đƣ có nh ng th o lu n

t ng quát nh t c v m t lý thuy t c ng nh nghiên c u th c nghi m v m i quan

h gi a t giá h i đoái vƠ các nhơn t c b n c a n n kinh t trên c hai ph ng

di n tuy n tính và phi tuy n Nh ng y u t kinh t c b n mà ông l a ch n g m

c phi u b ng ti n ( Money Stocks), thu nh p ( Income), t l lãi su t (Interest Rate), t l l m phát ( Inflation Rate), c phi u b t đ ng s n (Real Wealth

Stocks) Chinn đƣ đ a ra đánh giá kh n ng s d ng thu t toán ACE trong mô

hình phi tuy n, ACE đ c ông xem nh : m t công c ch n đoán, vƠ m t ph ng

pháp d báo, cùng v i vi c k t h p v i mô hình đ ng liên k t ARDL Chinn đƣ đem đ n m t ph ng pháp nghiên c u đ c xem là hoàn ch nh nh t trong vi c xác đ nh m i quan h tuy n tính hay phi tuy n gi a t giá h i đoái th c hi u l c

và các nhân t c b n c a n n kinh t B ng ch ng th c nghi m c a Chinn đƣ cho

th y m t k t qu đáng th t v ng c a các mô hình tuy n tính khi xác đ nh m i

quan h gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t c b n B ng ch ng cho th y

mô hình phi tuy n khi xem xét m i quan h gi a t giá h i đoái th c hi u l c v i

các y u t kinh t c b n đem l i k t qu d báo t t h n

K t qu nghiên c u c a Chinn đ c c ng c h n trong nghiên c u c a

Clark và MacDonald (1998) (Exchange Rates and Economic Fundamentals: A

Metgodological Comparison of BEERs and FEERs) Trong đó BEER lƠ t giá h i đoái th c cân b ng hành vi (Behavioal Equilibrium Exchange Rate) BEERS

đ c s d ng khá r ng rãi nh m phân tích s bi n đ ng c a t giá th c theo th i

gian, ch không ph i s bi n đ ng c a t giá cân b ng trong trung và dài h n

ph ng pháp BEERs đ c xây d ng d a trên đi u ki n ngang giá lãi su t không

có b o hi m th c (real UIP) i u đó có ngh a lƠ thay vì s d ng t giá danh ngh a, các nhƠ nghiên c u nƠy đƣ coi t giá th c đa ph ng nh lƠ m t bi n s

chính c a mô hình Còn FEER là t giá cân b ng y u t kinh t c b n

(Fundamental Equilibrium Exchange Rate) FEER la ph ng pháp xác đ nh t giá

cân b ng trong trung h n T giá cân b ng FEER s đ c xác l p khi mà n n kinh

t đ t c cân b ng bên trong l n cân b ng bên ngoài, t c là khi n n kinh t đ c

đ m b o đ y đ công n vi c làm, giá c n đ nh, đ ng th i tr ng thái c a cán cân

vãng lai m c cân b ng b n v ng Nói m t cách khác, t giá cân b ng FEER

đ c xác đ nh d a trên m t s đi u ki n kinh t đ c xác đ nh b i các bi n s

kinh t quan tr ng (economic fundamentals), còn các y u t mang tính chu kì trong ng n h n b lo i b (Tác gi ki m k nh m i quan h phi tuy n gi a t giá

h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n t i ba th tr ng phát tri n Hoa K ,

c và Nh t B n Các nhân t kinh t c b n đ c tác gi l a ch n trong mô

hình nghiên c u là t l m u dch ( terms of trade), t ng quan giá c gi a hàng hóa th ng m i vƠ phi th ng m i (relative price of nontraded to trade goods), tài

s n n c ngoài ròng ( net foreign asset), ch ng khoán n c a chính ph ( relative

stock of government debt), t l lãi su t th c ( real interest rate) K t qu cho th y

m c dù m c đ tác đ ng c a các y u t kinh t c b n t i các th tr ng khác nhau, nh ng h u h t các bi n đ u có tác đ ng cùng chi u đ n t giá h i đoái th c

hi u l c trong giai đo n nghiên c u c a tác gi c bi t là tài s n n c ngoài

ròng có nh h ng r t l n đ n s thay đ i c a t giá h i đoái th c hi u l c i u nƠy có ngh a lƠ m t s gia t ng trong tƠi s n n c ngoài ròng s kéo theo m t s gia t ng trong t giá h i đoái th c hi u l c r t đáng k Nh v y, m t l n n a m i

quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và các y u t kinh t c b n đ c

kh ng đ nh

Nh v y, theo h u h t các nghiên c u thì t giá h i đoái th c b tác đ ng

b i các y u t kinh t c b n và m i quan h nƠy đ c xem là phi tuy n là h p lý

h n m i quan h tuy n tính Nh ng khó kh n ti p đ n đ i v i các nhà nghiên c u

t i t giá h i đoái th c trong dài h n Nghiên c u nh n ra r ng v lâu dài, s

chênh l ch n ng su t v n còn tác đ ng đ n t giá h i đoái th c r t đáng k , trong

khi nh ng tác đ ng c a y u t c u nh chi tiêu chính ph và thu nh p l i ít tác

đ ng đ n t giá h i đoái th c theo th i gian G n đơy, De Gregorio vƠ c ng s (1994) đƣ m r ng phơn tích nƠy đ k t h p v i nh ng cú s c th ng m i (cú s c

giá c a xu t kh u so v i nh p kh u) Nghiên c u nh n ra r ng t l m u d ch

c ng có tác đ ng r t quan tr ng đ n s thay đ i trong t giá h i đoái th c, m c dù

chênh l ch trong n ng su t và chi tiêu c a chính ph v n là nh ng y u t quan

tr ng tác đ ng lên t giá h i đoái th c hi u l c Tuy nhiên, trong nghiên c u c a

Wolf nhân t thu nh p l i tác đ ng không đáng k lên t giá h i đoái th c so v i

các cú s c th ng m i

Chính vì v y, trong nghiên c u Montiel (1999) ( The Long ậ Run

Equilibrium Real Exchange Rate) đƣ t ng h p nh ng y u t có nh h ng nh t

đ n t giá h i đoái th c hi u l c t nh ng nghiên c u tr c c ng v i b ng ch ng

th c nghi m c a mình Montiel đƣ l a ch n đ c các y u t thích h p đ đ i di n

cho các y u t kinh t c b n g m: chênh l ch trong n ng su t, t l m u d ch, tài

s n n c ngoƠi ròng, đ m c a c a n n kinh t , và m c chi tiêu chính ph

T đơy nh ng bài nghiên c u v m i quan h phi tuy n c a t giá h i đoái

v i các y u t kinh t c b n đ c phát tri n, nhi u nghiên c u đƣ ra đ i k đ n

nh : Ma và Kanas (2000); Grauwe và Vansteenkiste (2006); Tang và Zhou

(2013)

2.2 Nh ng nghiên c u tiêu bi u v m i quan h phi tuy n gi a t giá h i

đoái và các y u t kinh t c ăb n trong th i gian g năđơy

2.2.1 Nghiên c u c a Ma and Kanas (2000) “ Testing for a nonlinear

relationship among fundamentals and exchange rates in ERM”

Trong bài nghiên c u này, tác gi đ xu t hai th nghi m phi tham s cho

m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái v i các y u kinh t c b n u tiên là

th nghi m đ ng liên k t phi tuy n (Granger và Hallman, 1991; Breiman và

Friedman, 1985), th nghi m nƠy đ c xem là th nghi m cho m t m i quan h

dài h n phi tuy n gi a t giá và các y u t kinh t c b n Th nghi m th hai là

th nghi m quan h nhân qu phi tuy n Granger (Baek và Brock, 1992; Hiemstra

vƠ Jones, 1994), đ c coi là th nghi m cho m t m i quan h phi tuy n đ ng

Th nghi m này có th phát hi n các m i quan h phi tuy n đ ng Granger gi a t

giá và nguyên t c c b n b ng cách ki m tra các giá tr c a các y u t kinh t c

b n trong quá kh nh h ng đ n giá tr hi n t i vƠ t ng lai c a t giá h i đoái

B ng ch ng v quan h nhân qu phi tuy n có th đ c hi u nh lƠ b ng ch ng

cho th y m i quan h đ ng gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t c b n trong

dài h n Tuy nhiên, lo i hình phi tuy n có th x y ra do bong bóng th tr ng nên

đ lo i b tác đ ng này tác gi ki m đ nh theo mô hình (ARFIMA)

M c dù bài nghiên c u c a tác gi không đ a ra đ c chi u h ng c ng

nh đ l n tác đ ng c a các y u t kinh t c b n lên t giá h i đoái th c nh ng

tác gi c ng đƣ đ a ra đ c m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các bi n

kinh t c b n là phi tuy n V i các bi n kinh t c b n đ c l a chon là ti n t

và s n l ng Nghiên c u c a tác gi cho th y r ng có t n t i m i quan h đ ng

liên k t phi tuy n gi a t giá và cung ti n đ i v i tr ng h p Hà Lan- c, có th

đ c hi u nh lƠ b ng ch ng v m t m i quan h phi tuy n dài h n gi a t giá

h i đoái v i các y u t kinh t c b n i v i tr ng h p Pháp- c, tác gi tìm

th y b ng ch ng v quan h nhân qu Granger phi tuy n c a đ ng France đ i v i

t giá FFr/DM, qua đó thi t l p r ng có t n t i m t m i quan h phi tuy n linh

ho t gi a các y u t kinh t c b n v i t giá h i đoái DM/FFR K t qu này

c ng phù h p v i gi thuy t s th ng tr c a đ ng ti n c trong kh i liên minh

EU (Artis và Nachane, 1990) V i vi c s d ng mô hình ARFIMA tác gi c ng

kh ng đ nh r ng m i quan h phi tuy n không ph i do bong bóng th tr ng

2.2.2 Nghiên c u c a Grauwe và Vansteenkiste (2006) “Exchange rates and

Fundamentals: A Non – Linear Relationship”

Tác gi ki m đ nh m i quan h phi tuy n tính gi a t giá h i đoái danh ngh a vƠ các y u t kinh t n n t ng lƠm nh v y, tác gi m r ng các mô

hình chuy n đ i Markov theo đ ngh c a McConnell và Perez Quiros (2000) và

Dewachter (2001) và ki m đ nh nó b ng cách s d ng m t m u c a các n c l m

phát th p và cao Phân tích th c nghi m cho th y đ i v i các n c l m phát cao

m i quan h gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t n n t ng n đ nh.Tuy nhiên, đ i v i các n c l m phát th p thì ng c l i Tác gi phát tri n m t mô

hình phi tuy n tính d a trên s t n t i c a chi phí giao d ch đ có th gi i thích

k t qu th c nghi m S so sánh này gi a các n c l m phát cao và th p s cho

phép chúng ta hi u rõ thêm v b n ch t c a m i quan h gi a t giá h i đoái và

y u t kinh t c b n ng th i tác gi c ng cho r ng m c đ l m phát nh

h ng đ n tính ch t phi tuy n tính c a t giá h i đoái

c tính các mô hình tác gi ch n d li u t giá h i đoái vƠ các y u t

kinh t c b n theo tháng i v i các n c l m phát th p, d li u giá đ ng n i

t , cung ti n, m c giá và lãi su t trong n c c a c, Pháp, Ý, Nh t B n, V ng

qu c Anh và Hoa K i v i các n c l m phát cao, d li u v các bi n t ng

t c ng thu đ c cho Argentina, Bolivia, Brazil, Chile, Columbia và Ecuador

i v i các d li u t giá h i đoái, trong khi tác gi s d ng cho các n c l m

phát th p là t giá h i đoái chính th c, đ i v i các n c l m phát cao, tác gi

c ng s d ng t giá h i đoái do th tr ng quy t đ nh (còn g i là th tr ng “đen”

ho c song song) theo Reinhart-Rogoff (2004) S d ng t giá h i đoái song song

có l i th lƠ đ c xác đ nh trong m t th tr ng t do nên tránh đ c các tác đ ng

bóp méo chính sách c a chính ph Cu i cùng, tác gi xác đ nh th i gian m u khi

t giá h i đoái trong n c l m phát cao trong giai đo n th n i Tác gi s d ng

đi u nƠy nh lƠ m t kh i đ u cho vi c phân lo i t giá h i đoái đ c trình bày

b i Reinhart và Rogoff (2004), và m r ng phân tích nh các thông tin t Ngân hàng Phát tri n Liên M Latinh

K t qu nghiên c u c a tác gi cho th y r ng đ i v i nh ng n c có l m

phát cao thì nh ng mô hình nghiên c u th h đ u tiên v quan h gi a t giá h i đoái th c hi u l c và các nhân t kinh t c b n d ng nh t t h n, t c là các

nhân t kinh t c b n tác đ ng đ n t giá h i đoái n đ nh trong th i k nghiên

c u Hay nói cách khác đ i v i nh ng n c có l m phát cao m i quan h gi a t

giá h i đoái vƠ các nhơn t c b n c a n n kinh t là m t m i quan h tuy n tính

i u nƠy trái ng c v i các n c có l m phát th p, khi mà các y u t kinh t c

b n tác đ ng đ n t giá h i đoái thay đ i theo th i gian Hay nói khác là mô hình

phi tuy n có kh n ng gi i thích t t h n trong tr ng h p các n c có l m phát

th p gi i thích cho v n đ này tác gi đƣ m r ng mô hình nghiên c u chi phi

giao d ch trên th tr ng hàng hóa c a các n n kinh t Tác gi nh n đ nh r ng

trong m t n n kinh t có l m phát cao khi mà đ l n c a nh ng cú s c c a các

y u t kinh t c b n th p h n chi phí giao d ch thì tác đ ng c a các y u t kinh

t c b n đ n t giá h i đoái s gi m b t chính vì v y h u nh các nhơn t kinh t

c b n tác đ ng đ n t giá h i đoái n đ nh theo th i gian Khác v i tr ng h p các n c có l m phát cao đ i v i các có l m phát th p n i mƠ chi phí giao d ch

trên th tr ng hƠnh hóa t ng đ i th p Nên khi đó đ l n các cú s c t các y u

t kinh t c b n cao h n chi phi giao d ch thì chi phí giao d ch lúc này không

tri t tiêu đ c nh h ng t nh ng cú s c nƠy i u này d n đ n t giá h i đoái thay đ i bi n đ ng theo th i gian Hay chính là th hi n m i quan h phi tuy n

gi a t giá h i đoái vƠ các y u t kinh t c b n t i các n c có l m phát th p

2.2.3 Nghiên c u c a Tang và Zhou (2013) “Nonlinear relationship between the real exchange rate and economic fundamentals: Evidence from China and Korea”

Bài vi t nƠy đi u tra m i quan h phi tuy n ti m n ng gi a t giá h i đoái

th c c a hai đ ng ti n (đ ng Nhân dân t c a Trung Qu c vƠ đ ng Won c a Hàn

Qu c) và các y u t kinh t c b n b ng vi c s d ng d li u quý trong giai đo n

t quý 1 n m 1980 đ n quý 4 n m 2009 Tác gi đƣ s d ng các thu t toán ACE

chuy n đ i các bi n g c nh m ki m đ nh ARDL v i các bi n sau chuy n đ i ACE đ tìm hi u m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c hi u l c vƠ n m

bi n đ i di n cho các y u t kinh t c b n Các y u t kinh t c b n tác gi ch n

l a là chênh l ch trong n ng su t (prod), t l m u d ch (tot), đ m n n kinh t

(open), chi tiêu chính ph (gexp), tài s n n c ngoài ròng (nfa) K t qu c a tác

gi cho th y r ng có t n t i m i quan h phi tuy n đ ng tuy n tính gi a t giá h i đoái th c hi u l c v i các y u t kinh t c b n đ i v i Trung Qu c và Hàn

Qu c Ng c l i v i các m i quan h tuy n tính thông th ng, m i quan h phi

tuy n cho th y đ đƠn h i c a t giá h i đoái th c hi u l c v i các y u t kinh t

c b n thay đ i theo th i gian

Theo nh n đ nh c a tác gi các y u t kinh t c b n đ c l a ch n đ u có

nh h ng đáng k đ n t giá th c hi u l c c bi t t l m u d ch có tác đ ng

m nh nh t so v i các y u t còn l i lên t giá h i đoái th c hi u l c

K t qu nghiên c u c a tác gi cho th y t giá h i đoái th c hi u l c v i

các y u t kinh t c b n t n t i m i quan h phi tuy n tính ng th i tác gi

đ a ra đ c nh n đ nh v chi u h ng c ng nh đ l n tác đ ng c a các y u t

kinh t c b n lên t giá h i đoái th c hi u l c: Chênh l ch trong n ng su t có tác

đ ng cùng chi u đ n t giá h i đoái th c hi u l c trong su t th i k nghiên c u;

T l m u dch có tác đ ng cùng chi u đ n t giá h i đoái th c; m th ng

m i có chi u h ng tác đ ng đ n t giá h i đoái th c hi u l c l n l n và tác gi

cho r ng t giá h i đoái th c th ng gi m giá sau khi các n c hoàn toàn m c a

n n kinh t c a h đ kinh doanh, nh ng m t ph n t do hóa có th d n đ n t l

t ng giá h i đoái th c ng n h n trong giai đo n đ u c a t do hóa; Chi tiêu chính

ph có tác đ ng ng c chi u v i t giá h i đoái th c hi u l c đi u này ng h quan đi m cho r ng chi tiêu chính ph đ c duy trì cao trong m t th i gian dài

gây ra lo ng i trong tính b n v ng và có th làm suy y u t ng tr ng kinh t và

làm m t giá đ ng n i t ; Tài s n n c ngoài ròng có tác đ ng ng c chi u lên t

giá h i đoái th c hi u l c

Tác gi c ng đ a ra nh n đ nh t giá h i đoái danh ngh a c a đ ng nhân

dân t Trung Qu c ph n ng m nh m v i s thay đ i c a các y u t kinh t c

b n ngo i tr t l m u d ch h n t giá h i đoái th c Nh ng đ i v i đ ng Won

Hàn Qu c thì k t qu l i cho th y đi u ng c l i; t giá h i đoái danh ngh a ph n

ng m nh m v i s thay đ i c a các y u t kinh t c b n h n t giá h i đoái

th c k c t l m u d ch i u này cho th y t giá h i đoái danh ngh a ph n ng

m nh m h n t giá h i đoái th c khi có s bi n đ ng c a các y u t kinh t

ng th i, tác gi cho th y r ng tác đ ng t ng th c a các y u t kinh t đ n t

giá h i đoái c a đ ng nhân dân t Trung Qu c là m nh m h n so v i t giá h i đoái Won Hàn Qu c đi u này cho th y s khác bi t t giá h i đoái th c hai th

tr ng có ch đ t giá khác nhau Nh v y, m c dù c hai n c đ u có m i quan

h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c hi u l c và các y u t kinh t c b n nh ng

ph n ng c a t giá h i đoái th c hi u l c v i các y u t kinh t c b n là hoàn

toàn khác nhau

CH NG 3:

D LI U VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U

3.1 D li u nghiên c u

Trong bƠi nghiên c u tác gi ch n nghiên c u hai qu c gia Vi t Nam vƠ

Indonesia Nh chúng ta bi t vƠo cu i th k tr c, Indonesia lƠ n c b thi t h i

n ng n nh t t cu c kh ng ho ng tƠi chính chơu Á n m 1997-1998 Khi đó, n n kinh t nƠy đƣ đ ng bên b v c s p đ do các nhƠ đ u t n c ngoƠi b t ng rút

v n t, khi n đ ng rupiah r i t do so v i USD, t m c 2.600 rupiah/USD vƠo

cu i n m 1997 xu ng còn kho ng 17.000 rupiah/USD trong m t vƠi tháng sau đó Trong giai đo n 1997-1998, kinh t c a qu c gia v n đ o đƣ suy gi m t i 15% Tuy nhiên, nh các cu c c i cách c c u vƠ chính sách kinh t đúng đ n, “qu c gia v n đ o” đƣ ph c h i m t cách th n k Trong nh ng n m g n đơy, b t

ch p nh h ng tiêu c c c a cu c kh ng ho ng tƠi chính toƠn c u n m 2008

và cu c kh ng ho ng n công châu Ểu, Indonesia v n duy trì đ c đƠ t ng

tr ng kinh t cao trong 3 n m 2011, 2012, 2013 đ u trên 6% Theo báo cao tri n

v ng phát tri n kinh t c a World Bank công b tháng 5/2014 cho bi t Indonesia

đƣ tr thƠnh n n kinh t đ ng th 10 th gi i tính theo s c mua t ng đ ng (PPP) vƠ n n kinh t đ ng th 16 th gi i tính theo GDP

Nh v y, dù có nh ng cu c kh ng kho ng x y ra, n n kinh t luôn ph i

đ i m t v i nh ng nguy c s p đ nh ng n u các nhà ho ch đ nh chính sách có

th đ a ra nh ng chính sách đúng đ n k p th i thì không ch có th giúp n n kinh

t v t qua khó kh n mƠ có đem l i nh ng b c phát tri n v t b c Vì th

Indonesia luôn là đích đ n c a t t c các qu c gia ông Nam Á trong đó có Vi t

Nam trong quá trình phát tri n kinh t c ng nh h i nh p Thêm vƠo đó Indonesia

lƠ đ i tác th ng m i lâu đ i c a Vi t Nam trong quá trình h p tác qu c t nên

nghiên c u m i quan h gi a t giá h i đoái th c hi u l c v i các nhân t kinh t

c b n t i Vi t Nam và Indonesia có th giúp các nhà kinh t Vi t Nam tìm ra

đ c nh ng t ng đ ng c ng nh khác bi t đ có th h c h i n c b n trong

th c hi n các chính sách t giá h i đoái nh m đem l i hi u qu t i u nh t

D li u theo quý c a Vi t Nam và Indonesia v i 5 đ i tác th ng mai l n

c a hai n c giai đo n Q1.2000 ậ Q4.2013 t ngu n IFS IMF, DOTS IMF và GOS N m đ i tác th ng m i l n c a Vi t Nam: Trung Qu c, Úc, H ng Kông,

Hàn Qu c và Singapore N m đ i tác th ng m i l n c a Indonesia: Trung Qu c,

Nh t B n, Hoa K , Singapore và Hàn Qu c Theo đó t giá h i đoái th c hi u l c

đ c gi đ nh s b chi ph i b i 5 bi n đ i di n cho các y u t kinh t c b n: chi

tiêu chính ph (GEXP), tài s n n c ngoài ròng (NFA), chênh l ch trong n ng

su t (PROD), đ m c a c a n n kinh t (OPEN) và t l m u d ch (TOT)

3.2 Mô hình nghiên c u:

3.2.1 Mô hình t ng quát:

Nghiên c u th c nghi m v t giá th c tr ng thái cân b ng đƣ s d ng

m t lo t các ph ng pháp ti p c n khác nhau Edwards (1989) cung c p m t phân

tích sâu v vi c xác đ nh t giá th c tr ng thái cân b ng và phát tri n m t mô hình hƠnh vi n ng đ ng c a t giá h i đoái th c hi u l c v i các y u t kinh t c

b n lƠ th ng m i, tiêu dùng c a chính ph , m c thu nh p kh u, ti n b công

ngh , dòng v n, và nhân t khác Trong khi Clark và Macdonald (1998) gi i thi u

các ph ng pháp ti p c n hành vi cân b ng th tr ng ngo i t (BIA) là m t

khuôn kh m i cho vi c phân tích th c nghi m H xây d ng m t mô hình c b n

liên quan t giá h i đoái th c v i các y u tô kinh t c b n nh đi u ki n th ng

m i, lãi su t, n chính ph , n ng su t và tài s n n c ngoài ròng Trong khi các

bi n đ c ch n v i c s lý thuy t v ng ch c thì m i quan h gi a t giá h i đoái

v i các y u t kinh t c b n l i khác nhau khi các lý thuy t khác nhau đ c áp

d ng Mô hình thông s k thu t khác nhau v i bi n gi i thích khác nhau đƣ đ c

s d ng đ c tính t giá h i đoái th c tr ng thái cân b ng

Montiel (1999) phát tri n m t mô hình t ng h p các ph ng pháp ti p c n

Trong mô hình này, t giá h i đoái th c cân b ng dài h n đ c xác đ nh b i các

giá tr tr ng thái n đ nh c a các bi n đ c xác đ nh tr c và giá tr lâu dài c a c

hai bi n s chính sách và các bi n ngo i sinh Các bi n có th đóng vai trò lƠ

nh ng nhân t dài h n đ n t b n nhóm Nhóm th nh t bao g m các y u t t phía cung trong n c, đ c bi t là hi u ng Balassa-Samuelson phát sinh t s

t ng tr ng n ng su t nhanh h n t ng đ i đ i v i các ngƠnh hƠng th ng m i so

v i ngƠnh hƠng phi th ng m i Th hai, c u trúc c a chính sách tài khóa, ch ng

h n nh thay đ i v nh vi n trong thành ph n c a chi tiêu chính ph gi a hàng hóa

th ng m i vƠ phi th ng m i c ng có liên quan Th ba, nh ng thay đ i trong môi tr ng kinh t qu c t , bao g m c nh ng thay đ i trong đi u ki n bên ngoài

c a n n kinh t th ng m i, các dòng chuy n v n bên ngoài, l m phát n c

ngoài, và m c lãi su t th c t là r t quan tr ng Th t , chính sách t do hóa

th ng m i, ví d , vi c gi m tr c p xu t kh u, có th nh h ng đ n t giá h i đoái th c dài h n

Các đ c đi m k thu t th c nghi m đ c s d ng trong bài vi t này là m t

ng d ng c a ph ng pháp ti p c n c a Menzie David Chinn (1991) Các hành vi

c a T giá th c hi u l c (REER) VN vƠ RUPIAS đ c gi đ nh đ c xác đ nh

b i m t t p h p các y u t kinh t c b n theo cách sau:

REER = f ( PROD, TOT,GEXT,OPEN,NFA)

Các bi n bên ph i phía là các bi n t ng ng đ i di n cho s t ng tr ng

n ng su t, v th ng m i, chi tiêu chính ph , m c a kinh t , và các tài s n n c

ngoài ròng Các bi n nƠy đ c l a ch n phù h p v i h ng d n c a Montiel

(1999) và ch u s ràng bu c c a các d li u s n có

3.2.2 Thu t Toán ACE (Alternating conditional expectation)

Thu t toán ACE đ c áp d ng gi i quy t v n đ khó kh n x y ra khi s

d ng mô hình phi tuy n tính vì khác v i mô hình tuy n tính d ng hƠm đ c xác

đ nh d ng hàm mô hình phi tuy n r t đa d ng nhi u khi còn b tr ng h p phi

tuy n gi t o ACE là thu t toán có th chuy n đ i bi n quan sát đ khám phá ra

m i quan h phi tuy n tính ti m n, đ ng th i ACE s c i thi n mô hình phù h p đáng k so v i các mô hình tuy n tính thông th ng (Wang và Murphy(2004))

Công th c chung c a m t mô hình h i quy tuy n tính cho p bi n đ c l p

bao g m , , …, và m t bi n ph thu c Y đ c trình bày b ng ph ng

H i quy b i thông th ng đòi h i ph i gi đ nh m i quan h gi a các bi n

là tuy n tính đ c coi là m t u tiên, do đó v n đ c tính t p h p các thông s

đ c gi m ch còn l i vi c c tính tham s Cách ti p c n tham s này ch có th

thành công khi gi đ nh v m i quan h tuy n tính gi a các bi n là chính xác Khi

m i quan h gi a các bi n ph thu c và bi n đ c l p là không bi t ho c không

chính xác, h i quy tuy n tính tham s có th mang l i k t qu sai l m và th m chí gây hi u nh m ơy lƠ đ ng l c chính cho vi c s d ng các k thu t h i quy phi

tham s

Nh ng ph ng pháp h i quy phi tham s đ c s d ng đ gi i quy t v n

đ khi các bi n không có m i quan h tuy n tính M t mô hình h i quy ACE có

d ng chung:

(Y) = + + Trong đó lƠ hƠm s c a bi n ph thu c Y, và là hàm s c a bi n đ c

l p v i i = 1, 2 , p Do đó, mô hình ACE thay th nh ng c tính m t hàm

tuy n tính c a 1 bi n p chi u X = ( , , …, ) b ng cách c tính p hàm s

theo t ng chi u riêng bi t, vƠ s d ng ph ng pháp vòng l p Các phép

chuy n đ i đ c th c hi n b ng cách gi m thi u các sai s không gi i thích đ c

c a m t m i quan h tuy n tính gi a các ph thu c và các bi n đ c l p chuy n

đ i

i v i m t t p d li u đ c bao g m m t bi n đ c l p Y và các bi n ph

thu c , , …, , thu t toán ACE b t đ u b ng cách xác đ nh các tri n khai

ng u nhiên có k v ng b ng 0 (Y), , …, Ph ng sai không

đ c gi i thích b i m t h i quy c a bi n ph thu c vào t ng c a các bi n đ c l p

Hai ti n trình toán h c c b n liên quan đ n vi c th c hi n là k v ng có

đi u ki n và l p l i cho đ n khi đ t c c ti u vì v y, thu t toán này có tên là xen

k có đi u ki n cu i cùng các bi n , v i i=1,2,…,p sau khi th c hi n

chuy n đ i s tr thành ( ), v i i=1,2,…,p Trong không gian t i u chuy n

đ i bi n ph thu c (Y) s tr thành:

*(Y) = + + e*

V i e* là sai s ng u nhiên không th lo i b khi s d ng thu t toán ACE

v i gi đ nh là có m t phân ph i chu n và k v ng b ng 0 Sai s h i quy t i

thi u e*

Các phép chuy n đ i ACE t i u có ngu n g c duy nh t c a d li u nh t

đ nh và không yêu c u m t gi đ nh nào v m u hàm cho bi n ph thu c ho c các

bi n đ c l p vƠ do đó cung c p m t công c m nh m đ phân tích d li u H n

n a, thu t toán ACE có th x lý các bi n s khác h n so v i bi n liên t c nh

phân lo i (th t ho c không có th t ), s nguyên và bi n ch s Nh ng tr ng

h p này không c n các tính toán b sung i v i các bi n phân lo i, chuy n đ i

ACE có th đ c coi lƠ c l ng đi m s t i u cho m i c p đ giá tr c a bi n

vƠ do đó có th đ c s d ng đ k t h p các nhóm m t cách chi li

3.2.3 Ki măđ nhăđ ng liên k t ARDL (Autoregressive Distributed Lag)

Ph ng pháp ARDL đ c phát tri n b i Pesaran và c ng s ( 1999) và

Pesaran và c ng s ( 2001) Là m t mô hình phù h p đ c l ng đ ng liên k t

tuy n tính trong dài h n trong tr ng h p các bi n là m t h n h p các chu i d ng

sai phân b c 0 và sai phân b c 1

= c + dt + + + + +

Trong đó và là các s nhân dài h n, và là các h s trong ng n

h n, là nhi u tr ng, p là s l ng đ tr t i đa mƠ tác gi đ a vƠo mô hình

Sau khi c l ng ph ng trình trên ti p theo tác gi s d ng ki m đ nh F

ậ Test d a trên gi thi t các s nhân dài h n c a các bi n tr , đ u b ng

0 G a thi t c a gi đ nh có th đ c trình bƠy nh sau:

: = = = …= = 0

: ≠ 0 ho c ≠ 0

B ng giá tr t i h n đ c cung c p b i Pesaran và c ng s (1999) đ c

tính toán d a trên s l ng các bi n h i quy và các giá tr đ nh tr c đ a vƠo mô

hình Có hai m c giá tr t i h n, hay còn đ c g i là gi i h n trên và gi i h n

d i Gi i h n d i th hi n m c giá tr t i h n trong tr ng h p gi tr t t c các

bi n h i quy đ u có I(0), trong khi đó gi i h n trên đ c tính toán v i gi đ nh t t

c các bi n đ u có liên k t b c 1, I(1) N u giá tr F - statistic tính toán cao h n

gi i h n trên, gi thi t b bác b t c là gi a các bi n không có m i quan h

đ ng liên k t Ng c l i, n u giá tr ki m đ nh th p h n gi i h n d i lúc này gi

thi t đ c ch p nh n Khi giá tr F - statistic r i vƠo kho ng gi a hai giá tr

trên và giá tr d i lúc này k t qu ki m đ nh không th k t lu n nguyên nhân có

th là do b c liên k t c a các bi n h i quy

N u t n t i m t m i quan h đ ng liên k t gi a các bi n đ c xác đ nh v i

ki m đ nh F ậ statistic, b c ti p theo lƠ c l ng m i quan h dài h n gi a các

bi n Mô hình ARDL t ng quát có d ng:

Trong đó p, , , …, lƠ đ tr t i u c a mô hình, là sai s Vi c

l a ch n đ tr t i u cho các bi n c a mô hình đ c th c hi n b ng xem xét các

tiêu chu n t i đa hóa , hay t i thi u hóa hóa theo tiêu chu n SC hay SBC

Các h s đ c tính theo công th c sau:

Ti n trình ki m đ nh đ c chia lƠm hai b c chính:

B c th nh t: tác gi ki m đ nh m i quan h đ ng liên k t tuy n tính gi a

các bi n N u đ ng liên k t tuy n tính x y ra cho th y gi a các bi n có m i quan

h tuy n tính trong dài h n N u đ ng liên k t tuy n tính không x y ra cho th y t

giá h i đoái th c hi u l c và các y u t kinh t c b n không có m i quan h

tuy n tính trong dài h n N u đi u này x y ra tác gi chuy n qua b c th hai

B c th hai: tác gi ki m đ nh m i quan h đ ng liên k t phi tuy n tính

th c hi n ki m đ nh này, tác gi s d ng thu t toán ACE đ bi n đ i các bi n

trong mô hình Theo Granger và Hallman (1991), các bi n ban đ u c a

(i=1,2,…,k) lƠ đ ng liên k t phi tuy n n u t n t i các hàm phi tuy n f và (i=1,2,…,k) sao cho f( ) và ( ) (i=1,2,…,k) lƠ các chu i I(1) hay có liên k t

b c 1, và t n t i m t k t h p tuy n tính c a f( ) và ( ) (i=1,2,…,k) lƠ I(0)

Nh v y, quan h đ ng liên k t tuy n tính gi a các bi n ACE chuy n đ i có th

đ c coi là quan h đ ng liên k t phi tuy n gi a các bi n ban đ u Do thu t toán

ACE có th khi n m t chu i th i gian có k t h p b c 1 ( m t chu i I(1) tr thành

m t chu i I(0) sau khi chuy n đ i) Vì v y, ngay c khi các chu i g c d ng I(1)

thì các bi n sau khi chuy n đ i v n d ng b c 0 I(0) N u nh các bi n sau khi

chuy n đ i có m i quan h đ ng liên k t tuy n tính thì các bi n g c s có m i

quan h đ ng liên k t phi tuy n T đ y có th k t lu n r ng t giá h i đoái th c

và các y u t kinh t c b n có m i quan h phi tuy n trong dài h n

Trong ph n này tác gi c ng ki m đ nh s phù h p c a d ng mô hình

Phân tích h s co giãn c a bi n reer v i các bi n trong mô hình đ tìm ra tác đ ng c a các bi n t i bi n reer

3.3 Xây d ng các bi n trong mô hình:

Tr c khi gi i thích cách xây d ng các bi n trong mô hình tác gi l u ý

r ng t giá h i đoái th c hi u l c c ng gi ng nh các y u t kinh t c b n đ c

th hi n d i d ng giá tr t ng đ i c a các bi n trong n c v i các đ i tác n c

ngoài Vì v y, ch có s khác bi t gi a các bi n trong n c vƠ n c ngoài m i tác

đ ng đ n bi n đ ng c a t giá h i đoái th c hi u l c H n n a, đ có m t đánh

giá t ng th v m i quan h cân b ng gi a t giá th c hi u l c và các y u t kinh

t c b n, tác gi s nghiên c u t giá h i đoái th c đa ph ng thay vì duy nh t

m t t giá h i đoái song ph ng

Vì v y, t ng t nh vi c tính toán t giá h i đoái hi u l c, t t c các y u

t kinh t c b n đ c th hi n b ng t l , c th là t l t ng đ i gi a các bi n

n i đ a v i các bi n t ng t c a đ i tác n c ngoài, trong khi các bi n c a đ i tác n c ngoài là bình quân gia quy n c a các giá tr t ng ng c a đ i tác

th ng m i chính c a n c nghiên c u Các tr ng s t ng ng là th ph n

th ng m i c a các đ i tác th ng m i n c ngoƠi đ i v i n c s t i C th ,

đ i v i m i qu c gia tác gi xác đ nh n m đ i tác th ng m i l n c a Vi t Nam

và Indonesia theo t ng kh i l ng th ng m i song ph ng (xu t kh u + nh p

kh u) trong giai đo n nghiên c u t quý 1 n m 2000 đ n quý 4 n m 2013 Sau

khi tính th ph n th ng m i c a đ i tác i trong n m t theo công th c:

4 : l n l t bi u th 2 qu c gia Vi t Nam và Indonesia

3.3.1 T giá th c hi u l c ậ t giá th căđaăph ngă(REERăậ Real Effective

Exchange Rate)

Trong bài nghiên c u tác gi xác đ nh t giá h i đoái lƠ s đ n v ngo i t

trên m t đ n v n i t , do đó m t s gia t ng trong t giá có ngh a lƠ m t s đánh

giá cao c a đ ng n i t Có nhi u ph ng pháp đ nghiên c u t giá h i đoái th c

nh BEERS, FEER, REER Tuy nhiên BEER lƠ ch s ch d báo đ c t giá h i đoái th c trong ng n h n, FEER là ch s d báo t giá trong trung h n, ch có

REER là th hi n đ c m i quan h trong dài h n gi a t giá và các y u t kinh

t c b n Chính vì v y trong nghiên c u nƠy tác giá đƣ ch n REER đ c tính toán theo n m g c 2010 đ làm bi n đ i di n cho t giá th c T giá h i đoái th c

hi u l c c a n c H đ c tính nh sau:

3 : là t giá danh ngh a c a đ ng đô la M : trong đó, : là t giá

danh ngh a c a đ ng đô la M so v i qu c gia H trong kho ng th i

gian t, là t giá danh ngh a c a đ ng đô la M t i n c i trong

kho ng th i gian t

3.3.2 Chênh l chăătrongăn ngăsu t ( PROD ậ Difference in Productivity)

Tác gi đƣ s d ng lý thuy t đi n hình trong nghiên c u c a Balassa và

Samuelson (1964) d đoán r ng m t s gia t ng t ng đ i l n v n ng su t trong

l nh v c th ng m i hàng hoá c a m t n n kinh t d n đ n m t s đánh giá cao t

giá th c c a đ ng ti n, th ng đ c thúc đ y b i s gia t ng nhanh c a giá hàng

hóa không th giao d ch so v i giá hàng hóa có th giao dch Do đó, theo

Balassa-Samuelson thì giá c t ng đ i c a hƠng hóa phi th ng m i đ i v i hƠng hóa th ng m i th ng đ c đ i di n b i ch s CPI - PPI (PPI ký hi u ch

s giá s n xu t) ho c b ng bình quơn đ u ng i GDP Theo Kim và Korhonen

(2005), nghiên c u này s d ng GDP bình quơn đ u ng i (PCGDP) lƠm đ i di n

cho s khác bi t v n ng su t PROD đ c tính theo công th c:

Trong đó:

1 : s khác bi t trong n ng su t s n xu t c a qu c gia H trong

th i gian t

2 : thu nh p bình quơn đ u ng i ( là thu nh p bình

quơn đ u ng i c a qu c gia H trong th i gian t; là thu nh p

bình quơn đ u ng i c a n c i trong th i gian t

3.3.3 T l m u d ch ( TOT ậ Term Of Trade)

T l m u dch đ c đ nh ngh a lƠ t s đo l ng chênh l ch gi a giá xu t

kh u và giá nh p kh u c a m t qu c gia nh m xác đ nh l i th th ng m i và

đ c tính b ng t l gi a giá tr đ n v xu t kh u so v i giá tr đ n v nh p kh u

T s nƠy th ng đ c s d ng đ đ i di n cho nh ng thay đ i trong môi tr ng

kinh t qu c t , nh ng tác đ ng c a nó đ i v i t giá h i đoái th c l i m h do

hai tác d ng trái ng c nhau M t lƠ tác đ ng thu nh p, các nhà nghiên c u d đoán r ng khi đi u ki n th ng m i đ c c i thi n, thu nh p t xu t kh u s t ng

lên, nhu c u đ i v i hàng hóa phi th ng m i s t ng lên, vƠ do đó giá hƠng hóa phi th ng m i s t ng lên, d n đ n m t s gia t ng t giá h i đoái th c hay nói cách khác đ ng n i t đ c đ nh giá cao Tác đ ng th hai là hi u ng thay th , theo đó các nhƠ nghiên c u d đoán r ng s c i thi n v m t th ng m i có ngh a

là hàng nh p kh u tr nên r h n, vƠ ít nh t là m t ph n c a nhu c u trong n c

đ i v i hƠng hóa phi th ng m i s đ c thay th b i hàng nh p kh u, do đó giá hƠng hóa phi th ng m i s đ c gi m xu ng i u này s d n đ n t giá th c

gi m hay nói cách khác chính là s m t giá c a đ ng n i t

Trong bài nghiên này tác gi s d ng t s giá tr xu t kh u so v i giá tr

nh p kh u đ i v i các qu c gia không có d li u giá tr xu t nh p kh u đ n v

TOT đ c tính theo công th c:

Trong đó:

1 là t l m u d ch c a qu c gia H trong kho ng th i gian t

2 XV là giá tr xu t kh u đ n v ; là giá tr xu t kh u đ n v c a

qu c giá H trong kho ng th i gian t; là giá tr xu t kh u đ n v

c a qu c gia i trong kho ng th i gian t

3 MV là giá tr nh p kh u đ n v ; là giá tr nh p kh u đ n v c a

qu c giá H trong kho ng th i gian t; là giá tr nh p kh u đ n v

c a qu c gia i trong kho ng th i gian t

3.3.4 Chi tiêu chính ph ( GEXP ậ Government Expenditure):

M i quan h gi a chi tiêu chính ph và t giá h i đoái th c t lơu đƣ đ c

nghiên c u v m t lý thuy t và th c nghi m (Frenkel và Mussa, 1998; Froot và Rogoff, 1994; Obstfeld và Rogoff, 1996; Fischer, 2004; Kim và Korhonen, 2002) Chi tiêu chính ph c ng có m t nh h ng thay th và nh h ng thu nh p trên t

giá h i đoái th c

M t m t là hi u ng thay th , chi tiêu chính ph ch y u bao g m các

hƠng hóa phi th ng m i, vì v y n u hi u ng l n át c a chi tiêu chính ph th p,

chi tiêu chính ph t ng s d n đ n s gia t ng nhu c u v hƠng hóa phi th ng

m i vƠ do đó kéo theo s t ng giá c a lo i hƠng hóa nƠy Do đó s gia t ng chi

tiêu chính ph có th d n đ n t giá h i đoái th c t ng hay nói cách khác đ ng

n i t đ c đ nh giá cao

M t khác là hi u ng thu nh p, s gia t ng chi tiêu chính ph ph i đ c tài

tr kho n b ng thu cao h n, vi c t ng thu d n đ n gi m thu nh p và gi m nhu

c u hƠng hóa phi th ng m i i u này d n đ n gi m giá t giá h i đoái th c qua tác đ ng thu nh p hay nói cách khác lƠm đ ng n i t b đ nh giá th p H n n a,

th i gian th c hi n chính sách chi tiêu chính ph dài h n hay ng n h n c ng nh

h ng đ n t giá h i đoái th c Chi tiêu chính ph cao đ c d ki n s không có tác đ ng m nh đ n t giá th c t trong ng n h n Tuy nhiên, kéo dài chi tiêu

chính ph cao r t có th s làm suy y u ni m tin vào m t đ ng ti n vì m c thu

cao nh h ng tiêu c c đ n t ng tr ng kinh t và t giá h i đoái th c Vì v y,

chi tiêu chính ph cao v i m t th i gian dài có th gây ra t giá th c gi m hay

đ ng n i t b đ nh giá th p Bi n nƠy đ c tính b ng t s chi tiêu chính ph so

3 GDP : là t ng s n ph m qu c n i; : là t ng s n ph m qu c n i

qu c gia H trong kho ng th i gian t; là t ng s n ph m qu c n i

qu c gia i trong kho ng th i gian t

3.3.5 ă m c a n n kinh t (OPEN ậ Openness of economy)

Bi n OPEN đo l ng m c đ m c a c a n n kinh t Nó đ c tính b ng

t s gi a t ng th ng m i (nh p kh u c ng v i xu t kh u) so v i GDP V m t

lý thuy t, tác đ ng c a s m c a kinh t đ i v i v t giá h i đoái th c là không

ch c ch n Do đó không th đoán tr c tác đ ng c a bi n này lên t giá h i đoái

th c S m c a c a n n kinh t có th thay đ i do k t qu c a vi c gi m thu

nh p kh u, t ng h n ng ch nh p kh u, ho c gi m thu xu t kh u Vi c gi m thu