Tác động của thể chế công đến tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia khu vực Asean Luận văn thạc sĩ

1.4.ăMôăhìnhăt ngătr ngăn iăsinhăvƠăvaiătròăc aăChínhăph Môăh̀nhăt ngătr ngătơnăc ăđi năđ căcoiălƠămôăh̀nhăchu năđ uătiên,ăh iăt ăđ căkh́ănhi uăćcăy uăt ăquy tăđ nhăt ngătr ngăkinhăt ă

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

QU C GIA KHU V C ASEAN

LU N V NăTH CăS ăKINHăT

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

PGS TS.ăS ă ̀NHăTHĨNH

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u khoa h c đ c l p c a tôi Các thông

tin, s li u trong lu n v n là trung th c, rõ ràng và c th K t qu nghiên c u trong

lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c công b trong b t k công trình nghiên c u

nào khác

H c viên

Nguy năThuăS ng

M C L C

Trangăph ăb̀a

L iăcamăđoan

M căl c

Danhăm căch ăvi tăt t

Danhăm căćcăb ng

PH NăM ă U 1

1.ăLýădoăch năđ ătƠi 1

2.ăM cătiêuănghiênăc u 2

3.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u 3

3.1.ă iăt ngănghiênăc u 3

3.2 Ph măviănghiênăc u 3

4.ăD ăli uăvƠăph ngăph́pănghiênăc u 3

4.1.ăD ăli u 3

4.2.ăPh ngăph́pănghiênăc u 3

5.ăNh ngăph́tăhi năm iăc aălu năv n 4

6.ăK tăc uăc aălu năv n 4

Ch ngă1ă- T NGăQUAN 5

1.1.ăD n nh p 5

1.2.ă nhăngh aăth ăch ăcông 5

1.3.ăS ăkh́căbi tăv ăch́nhătr ăvƠăth ăch ăc aăm tăs ăn c 8

1.4.ăMôăh̀nhăt ngătr ngăn iăsinhăvƠăvaiătròăc aăCh́nhăph 11

1.5.ăLýăthuy tăv ăth ăch ăvƠăho tăđ ngăkinhăt 14

1.6.ă ́nhăgíăćcănghiênăc uăth cănghi m 15

Ch ngă2ă- MÔăH̀NH,ăD ăLI UăVĨăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC U 28

2.1.ăMôăh̀nhănghiênăc u 28

2.2.ăD ăli uănghiênăc u 38

2.2.1.ăD ăli uăv ăth ăch ăcông 41

2.2.2.ăD ăli u v ăćcăbi năgi iăth́chăkh́c 44

2.3.ăPh ngăph́pănghiênăc u 46

Ch ngă3ă- K TăQU ăNGHIÊNăC U 49

3.1.ăK tăqu ăki măđ nhăb ngăph ngăph́părandomăeffectă(REM) 49

3.2.ăK tăqu ăki măđ nhăb ngăph ngăph́păfixedăeffectă(FEM) 51

3.3.ăKi măđ nhăđ ăl aăch nămôăh̀nhăth́chăh p 53

3.3.1.ăKi măđ nhăHausman 53

3.3.2.ăKi măđ nhăph ngăsaiăsaiăs ăthayăđ i 53

Ch ngă4ă- K TăLU N 59 TƠiăli uăthamăkh o

DANH M C CH VI T T T

AFDB: Ngân hàng phát tri n Châu Phi

CCI: Ch s ki măsótăthamănh ng

DPR: T l ng i ph thu c

EIU: Economist Intelligence Unit Riskwire & Democracy Index

FDI: uăt ătr c ti păm c ngoài

GLS:ăPh ngăph́păb̀nhăph ngăt ng quát

HER: Heritage Foundation Index of Economic Freedom

HHC: Chi tiêu th căb̀nhăquơnăđ uăng i c a h giaăđ̀nh

HUM: Cingranelli Richards Human Rights Database and Political Terror Scale

PRS: Political Risk Services International Country Risk Guide

VAI: Ch s ti ng nói và trách nhi m gi i trình

WGI: The Worldwide Governance Indicators

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1 K v ng d u các bi n gi i thích 38

B ng 2.2 Mô t các bi n gi i thích và th ng kê 44

B ng 2.3 Ma tr năt ngăquanăgi a các bi n 46

B ng 3.1 K t qu căl ngămôăh̀nhăt́căđ ng ng u nhiên (REM) 50

B ng 3.2 K t qu căl ngămôăh̀nhăt́căđ ng c đ nh (FEM) 52

B ng 3.3 K t qu ki măđ nh Hausman 53

B ng 3.4 K t qu ki măđ nh Breusch ậ Pagan Lagrangian Multiplier 54

B ng 3.5 K t qu căl ng mô hình FGLS 58

PH NăM ă U

1.ăLỦădoăch năđ ătƠi

n nay, trên th gi iă c ngă nh ă t i Vi tă Namă đưă cóă nhi u nghiên c u th c

nghi m v t ngătr ng Các nghiên c uănƠyăxemăxétăt́căđ ng c a nhi u ngu n khác nhauăđ năt ngătr ngănh :ăphơnăc p tài khóa, l m phát, y u t laoăđ ng,ăth ngăm i,

vi n tr ,ăđ uăt ătr c ti păn c ngoài (FDI), y u t đ a lý và hàng lo t các y u t khác t́căđ ngăđ năt ngătr ng kinh t trong khuôn kh c a mô hình tân c đi n.ăChoăđ n

đ u nh ngăn mă90,ăv năđ ch tăl ng th ch đưătr thành m t khái ni m quan tr ng

trong các cu c tranh lu n qu c t v phát tri n và chính sách

Vi c nh n m nh y u t ch tă l ng th ch đ că đ t n n t ng d a trên các lý

thuy t v m i liên h gi a th ch vƠăt ngătr ng, kh ng ho ng kinh t do Acemoglu et

al (2002), Rodrik et al (2002), Fukuyama (1995), Sen (1999), Johnson et al (2000)

tr̀nhăbƠyăc ngănh ălýăthuy t thông tin b t cân x ng (asymmetric information) trong th

tr ng tài chính c aăMishkină(1996,ă2001).ă ơyăch là nh ng tác gi tiêu bi u trong s

r t nhi u tác gi ăFukuyamaă(1995)ăc ngăchoăr ng s tinăt ng l n nhau trong xã h i

(trust) s làm gi m chi phí qu nălý,ăt ngăc ng t m c và hi u qu c a chính ph , qua đóăng năng aăđ c kh ng ho ngăvƠăđóngăgópăt tăchoăt ngătr ng kinh t Lòng tin là

y u t quan tr ng trong th tr ng tài chính, n u th c s có lòng tin thì th tr ng s

ho tăđ ng năđ nhăvƠắtăđ v di n r ng

Acemoglu et al (2002) g i ý r ngăćcăn c có các chính sách kinh t v ămôăkémă

ho c không nh tăqúnăth ng có th ch y u, không có các ràng bu c quy n l căđ i

v i các chính tr gia, b o v quy n s h uă kémă vƠă thamă nh ngă m că đ cao Các

chính sách kinh t không nh t quán là tri u ch ng c a th ch y u kém ch không ph i

là nguyên nhân c a kh ng ho ng Trong khi Mishkin (1996, 2001) dùng lý thuy t thông tin b t cân x ng tìm hi u nguyên nhân kh ng ho ng (ví d nh ăhi năt ng tâm

lý l i - moral hazard) và t đóăđ ngh ćcăch́nhăśchăng năng a b ng lu t l và quy

đ nh ch t ch cho th tr ngătƠiăch́nh,ăđ c bi t là s cam k t trách nhi m c a chính ph

và tính minh b ch thông tin trong các th tr ng và chính sách

Trong l ch s ,ăđaăph n các qu c gia trong khu v căASEANăđ u tr i qua th i k b

th ng tr b i nh ngăc ng qu c,ădoăđóăv m tăv năhóa,ăch́nhătr , th ch côngăc ngăb nhăh ng và có s pha tr n t nhi u ngu năkh́cănhau.ăĆcăn cănƠyăđưăph i tr i qua

m t quá trình khôi ph c, chnhăđ n và hi nănayăđưăd năđiăvƠoă năđ nh Tuy nhiên, trong

nh ngăn măg năđơy,ăv năđ th ch côngăđưătr thành v năđ quan tâm c p bách c a

nhi u qu c gia

Khi n n kinh t th tr ng càng phát tri n, các ho tăđ ng kinh t , xã h i càng tinh

vi, n uăn ngăl c th ch không theo k p s d năđ n s suy thoái c a n n kinh t Tuy

nhiên, nh năđ nh trên ch mang tính lý thuy t, tr căgíc.ăNh ngăn u xét v m t th c

ti n thì ch tăl ng th ch công có nhăh ng không và n u có s nhăh ngănh ăth

nƠoăđ năt ngătr ng.ă gi i quy t câu h iăđ tăraăđó,ăt́căgi đưăch năđ tài “Tác đ ng

c a ch t l ng th ch công đ n t ng tr ng kinh t t i các qu c gia khu v c ASEAN”

đ nghiên c u và th c hi n lu năv năc a mình

2.ăM cătiêuănghiênăc u

M c tiêu nghiên c uănƠyălƠăđ phân tích c v m t lý thuy t và th c nghi m tác

đ ng c a ch tăl ng th ch côngăđ n t ngătr ng b ng cách xem xét các khía c nh

khác nhau c a khái ni m v th ch công

Lu năv nănghiênăc uăt́căđ ng c a th ch côngăđ năt ngătr ng kinh t thông qua

các ch s đ́nhăgíănh :ăch s ti ng nói và tính gi i trình, ch s tính năđ nh chính tr ,

ch s hi u qu c a chính ph , ch s ch tăl ngăđi u ti t, ch s quyăđ nh c a pháp lu t

và ch s ki măsótăthamănh ng

Thông qua nghiên c u, tác gi mu n làm rõ nh ng câu h i nghiên c uănh :ăch t

l ng th ch côngăcóăt́căđ ngăđ năt ngătr ng kinh t hay không? Và n u có, tác

đ ng s nh ăth nào? T đó,ăt́căgi cóăh ngăđ xu t nh ng gi i pháp, chính sách thúc

đ yăt ngătr ng b n v ng, năđ nh

3.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

3.1.ă iăt ng nghiênăc u

tài ch y u nghiên c uăt́căđ ng c a ch tăl ng th ch công đ năt ngătr ng

kinh t c a các qu c gia khu v c ASEAN giaiăđo n 1996 ậ 2012

3.2.ăPh măviănghiênăc u

tài nghiên c uăt́căđ ng ch tăl ng th ch đ năt ngătr ng kinh t 8 qu c gia

khu v căASEANăgiaiăđo n 1996 ậ 2012 thông qua 6 bi n chính VAI - ch s ti ng nói

và trách nhi m gi i trình, PSI - ch s tính n đ nh chính tr , GEI - ch s hi u qu c a

chính ph , RQI - ch s ch t l ng đi u ti t, RLI - ch s quy đ nh c a pháp lu t và

CCI - ch s ki m soát tham nh ng Ngoài 6 bi n trên, tác gi còn s d ng thêm m t

bi nănh ămôăh̀nhă(1) đưănêu

4.ăD ăli uăvƠăph ngăphápănghiênăc u

4.1.ăD ăli u

D li u v th ch và n n kinh t c a các qu c gia khu v căASEANăđ c thu

th păgiaiăđo n 1996 ậ 2012 t WDI (World Bank Development Indicators)

4.2.ăPh ngăphápănghiênăc u

th c hi n nghiên c u, tác gi s d ngăph ngăph́pănghiênăc uăđ nhăl ng trênăc ăs xây d ng các d li uăđ ti n hành ki măđ nhăt́căđ ng c a th ch công đ n

t ngătr ng kinh t thôngăquaăph ngăph́păb̀nhăph ngăbéănh t (OLS), mô hình tác

đ ng c đ nh (fixed effect model), môăh̀nhăt́căđ ng ng u nhiên (random effect model)

và m t s ki măđ nh c n thi tăkh́căđ l a ch n mô hình thích h p nh t Bên c nhăđó,ă

nghiên c u còn s d ngăph ngăph́pă căl ngăFGLSăđ kh c ph c nh ng khuy t

đi m c a OLS

Mô hình nghiên c uăđ c th c hi n c th nh ăsau:

GDP it = + 1 GFC it + 2 SCH it + 3 TRD it + 4 AID it + 5 FDI it + 6 HHC it +

7 DPR it + 8 TEL it + 9 GG it + it (1)

Các bi n c a mô hình s đ c mô t chi ti t ch ngă3

5.ăNh ngăphátăhi năm iăc aălu năv n

Thông qua k t qu nghiên c u th c nghi m, lu năv năch ra r ng ch tăl ng th

ch côngăcóăt́căđ ngăđ năt ngătr ng kinh t t i các qu c gia khu v c ASEAN, nh ng

qu c gia có ch tăl ng th ch công t t s thúcăđ yăt ngătr ng năđ nh,ăvƠăng c l i,

nh ngăn c có th ch công kém s kéoătheoăt ngătr ng ch m

Ngoài ra, lu năv năcònăđóngăgópăm t ph n quan tr ng vào nghiên c u v th ch

công K t qu nghiên c u cho th y có s khác bi t trong th ch công nh ng qu c gia s khác nhau, và m i d n xu t khác nhau c a th ch công s cóăt́căđ ng khác nhauăđ năt ngătr ng kinh t

Bên c nhăđó,ănghiênăc u c a tác gi xemănh ăm t nghiên c u m iăđ nhìn nh n

m t cách khách quan v th c tr ng và ch tăl ng th ch công c a các qu c gia khu

v căASEAN.ăQuaăđó,ăt́căgi cung c p m t s đ xu t c n thi t cho ho chăđ nh chính

sách

6.ăK tăc uăc aălu năv n

Ph n còn l i c a lu năv năđ c t ch cănh ăsau:ăCh ngă1 cung c p m tăđ nh ngh aăth ch công d aătrênăćcăđ nhăngh aăđ c s d ng trong các nghiên c uătr c đóăvƠăxemăxétăng n g n các tài li u v th ch công và hi u qu kinh t ăTrongăCh ngă

2 s phát tri n m t mô hình lý thuy tăđ năgi n liên k t th ch côngăvƠăt ngătr ng

kinh t , mô t cácăph ngăph́pă căl ng th c nghi m và d li u nghiên c u.ăCh ngă

3 trình bày và th o lu n v k t qu th c nghi m.ăCh ngă4 k t lu n c a lu năv năvƠăđ

xu t ho chăđ nh chính sách

Ch ngă1 - T NGăQUAN

1.1 D nănh p

H nă 15ă n mă qua,ă ćcă lýă thuy t v th ch côngă vƠă t́că đ ng c aă nóă đ nă t ngă

tr ng kinh t t ngăb căđ c th c hi n Lý thuy tănƠyăđ căthúcăđ y b i m iăt ngă

quan rõ ràng gi a ch tăl ng th ch công và s khác bi t v m c s ng gi a các qu c

gia Vì v y,ăch ngănƠyăs cung c p m t cu c kh o sát m t vài phát hi n chính b t

ngu n t m t s nghiên c uătr căđó.ăCh ngănƠyăc ngăs th o lu n v các bi n pháp

th ch côngăđ c s d ng trong các nghiên c u và làm n i b t m t s khóăkh nătrongă

vi căđ́nhăgíăt́căđ ng kinh t c a th ch công c v m t lý thuy t và th c nghi m

Ngoài ra, lu năv năs xem xét m t s các nghiên c u t p trung vào nguyên nhân c a s

khác bi t v th ch gi aăćcăn c

C ăc uăch ngă1ănh ăsau:ăph năđ u tiên tóm t t,ăxemăxétăćcăđ nhăngh aăkh́că

nhau v th ch côngăđưăđ căđ aăra t các nhà nghiên c uătr cătrongăl nhăv c này

Trong ph n th hai s th o lu n v nh ng nguyên nhân c a s khác bi t v ch tăl ng

c a th ch Trong ph n th ba s xem xét các liên k t gi a lý thuy t ch tăl ng th

ch công và hi u qu kinh t nh ăđưăđ c thi t l p trong các nghiên c u Cu i cùng,

trong ph n th t ăs làm n i b t nh ng nghiên c u th c nghi m v th ch công, các

ph ngă ph́pă kh́că nhauă c a th ch côngă đ c s d ng trong các nghiên c u khác

nhau và các v năđ g p ph i trong nghiên c u th c nghi măt́căđ ng c a th ch công

đ n các bi n pháp qu n lý ho tăđ ng kinh t

1.2.ă nhăngh aăth ăch ăcông

Vi căđ nhăngh aănh ng y u t c u thành th ch côngăđưăph́tătri n trong nh ng

n măqua.ăSchneideră(1999)ăđ nhăngh aăch tăl ng th ch côngănh ălƠ vi c thi hành

th m quy n ho c ki măsótăđ qu n lý ho tăđ ng và tài nguyên c a m t qu căgia.ăC ă

quan Phát tri n Qu c t Hoa K (USAID, 2002) theo khía c nhăkh́căđưăđ nhăngh aăth

ch công là m t h th ng ph c t p c a s t ngăt́căgi a các c u trúc, truy n th ng,

ch căn ngăvƠăquyătr̀nhăđ cătr ngăb i giá tr c a trách nhi m gi i trình, tính minh b ch

và s thamăgia.ăUNDPă(2002)ăđ nhăngh aăth ch công là ph năđ uăv̀ăquyăđ nh c a

pháp lu t, tính minh b ch, công b ng, hi u qu , trách nhi m và t m nhìn chi năl c

trong vi c th c thi quy n l c chính tr , kinh t và hành chính

Trong khi các tài li u không cung c p b t k đ nhăngh aăch́nhăx́căduyănh t nào

v thu t ng th ch công,ănh ngăd ngănh ăcóăm t s th ng nh t v các khía c nh

c aănó.ă“Th ch công liênăquanăđ n cách chính ph đ c c u trúc, quy trình qu n lý

và k t qu là th c hi n nh ngăđi uăliênăquanăđ n nhu c u c a nh ng công dân mà h

ph c v ”ăJreisată(2002).ăĆcăkh́aăc nh này bao g m các t ch c c a h th ng xã h i,

kinh t và chính tr , phân b các ngu n l c công cho các thành viên c a xã h i, vi c thu

h i và th c thi quy n l c chính tr , t t c đ u quan tr ngăđ i v i phát tri n kinh t - xã

h i c a m t xã h i b t k

Nh ăđưăth o lu n b i Keefer (2004), thu t ng th ch côngă“r tăđƠnăh iăvƠăđaă

chi u”.ăTuyănhiên,ăKeeferă(2004)ăc ngăch ra r ng h u h tăćcăđ nhăngh aăđ u liên quan

đ nă“m căđ mà các chính ph đ́pă ngăchoăng i dân và cung c p cho h các d ch v

c t lõi nh tăđ nh, ch ng h nănh ăb o v quy n s h u,ăćcăquyăđ nh chung c a pháp

lu t và m căđ mà th ch cung c p cho các nhà ho chăđ nh chính ph m tăđ ng l căđ đ́pă ng t tăchoăcôngădơn”

Vì b n ch tăđaăchi u c a th ch công, m t s đ nhăngh aăđưăxu t hi n trong các

tài li u Ngân hàng Th gi iăđ nhăngh aăth ch côngălƠă“th c thi quy n l c chính tr đ

đi u hành ho tăđ ng c a m t qu căgia”.ăNgơnăhƠngăPh́tătri n châu Phi (1999) m r ng

đ nhă ngh aă c a Ngân hàng Th gi iă đ thích ng v i n n kinh t toàn c uă thayă đ i

trong b i c nh toàn c uăhóa.ăAfDBăđ nhăngh aăth ch côngălƠă“m t quá trìnhăđ c p

đ n cách th c mà quy n l căđ c th c thi trong vi c qu n lý v năđ công c a m t qu c

gia và m i quan h v i các qu căgiaăkh́c”

i u quan tr ng c năl uăýălƠăćcăđ nhăngh aăc a Ngân hàng Th gi i và AfDB

d ngănh ăchúătr ng nhi uăh năv hi u qu c a chính ph trong vi c cung c p d ch v

cho các thành viên trong xã h i c a h ă Tuyă nhiên,ă nh ă đ c th o lu n b i Keefer

(2004), khái ni m r ngăh năv th ch công nên bao g măćcăc ăch khuy n khích chi

ph iăćcăhƠnhăđ ng c a các tác nhân chính tr ă ơyălà v năđ c a h th ng chính tr và

kinh t

Nh ng nghiên c uătr căđơyăv phát tri n kinh t ng m gi đ nh r ng các chính

tr gia s đ aăraăquy tăđ nh t iăđaăhóaăphúcăl i xã h i.ăDethieră(1999)ăđưăđ aăraăquană

đi m r ngă“ch́nhăph không ph iălƠănhƠăđ c tài nhân t mà là nh ngăng i tìm ki m ćchăđ t iăđaăhóaăphúcăl i xã h i,ănh ngăc u trúc th ch ph c t păđ cătr ngăb i các

m i quan h đ i di n”.S d ng hi u qu các ngu n l c công không ch ph thu c vào

th ch (h n h pănh ălƠăc u trúc t ch c), mà còn ph thu căvƠoăćcăch ngătr̀nhă uăđưiătrongăćcăt ch c công Dethier (1999)

M tăđ nhăngh aăr ngăh năv th ch đ c cung c p b iăNorthă(1990)ălƠă“nh ng

quy t c c a nh ngătròăch iătrongăxưăh i ho c chính th căh nălƠă“nh ng tr ng i mà con

ng iăđ tăraăđ hình thành s giao ti p gi aăconăng i v i nhau trong xã h i”.ă nh ngh aăr ngăh nănƠyăquyăđ nhăc ăch khuy năkh́chătrongăc ăch ra quy tăđ nh M tăđ nh ngh aă kh́că ́mă ch t i cái nhìn toàn di nă h nă v th ch nƠyă đ c cung c p b i

Kaufman và Kraay (2002)

KaufmannăvƠăKraayă(2002)ăđ nhăngh aăth ch côngălƠă“truy n th ng và các t

ch c mà chính quy năđ c th c thi trong m t qu căgia”.ăTheoăćcăt́căgi ,ăđi u này bao

g m quá trình mà các chính ph đ c tuy n ch n, ki m soát và thay th ; kh n ngăc a

chính ph đ thi t l p và th c thi chính sách; s tôn tr ng c aăng iădơnăvƠănhƠăn c

đ i v i các t ch căđ quy tăđ nhăćcăt ngăt́căgi a kinh t và xã h i.ă c bi t, quá

trình mà các chính ph đ c tuy n ch nă vƠă gímă śtă t́că đ ng r t l nă đ nă c ă ch

khuy n khích trong các t ch c chính ph

Tóm l i, hi u qu c a các chính ph trong vi c cung c p d ch v choăng i dân

c a h rõ ràng không ph i là ngo i sinh - nó ph thu căvƠoăc ăch khuy năkh́ch,ădoăđóă

ph thu c vào vi c l a ch n và giám sát chính tr và nh ng nhà ho ch đ nh chính sách

khác Ph n sau c aăch ngănƠyăs th o lu n v các khía c nh c a th ch đ t ra nh ng

thách th c nghiêm tr ng c v m t lý thuy t và th c nghi m trong nghiên c uăt́căđ ng

c a th ch đ năt ngătr ng kinh t

1.3.ăS ăkhácăbi tăv ăchínhătr ăvƠ th ăch ăc aăm tăs ăn c

Cu căđi u tra trong n l c tìm hi uăt́căđ ng kinh t c a th ch côngăđưăđ aăraă

phát hi n quan tr ng là nên t p trung vào nh ng nguyên nhân c a s khác bi t v th

ch gi aăćcăn c Nói cách khác, t i sao m t s qu c gia có th ch t ngăđ i kém

hi u qu thì vi c cung c p các d ch v cho công dân c a h l iăkémăh năsoăv i các

n c khác? T iăsaoăthamănh ngătrƠnălană m t s n c mà không có nh ngăn c

khác? T i sao chúng ta quan sát s khác bi t trong quan liêu, b o v quy n s

h uầgi a các qu c gia? Nh ng nghiên c u g năđơyătrongăl nhăv c phát tri n kinh t đưăn l căđ tr l i m t s trong các câu h i trên Ph n này cung c p m tăđ́nhăgíă

ng n g n c a m t vài nghiên c u

La Porta et al (1999)ăđưăđ c păđ n vai trò c a ngu n g c thu căđ a trong vi c

gi i thích s khác bi t v th ch hi n hành Các tác gi nh n th y r ng nh ngăn c mà

tr căđơyălƠăthu căđ a c a Anh có th ch t tăh nătrongăvi c b o v quy n s h u so

v iăćcăn cătr căđây là thu căđ a c a Pháp, B ƠoăNha,ăTơyăBanăNha.ăPh́tăhi n

c a h đ c h tr b i các tác gi khác, nh ngăng iăđưănh n th y r ng thu căđ a c a Anhăđưắpăd ng h th ng pháp lý lu t ph bi nă(tŕiăng c v i lu t dân s đ c mã hóa

c a Pháp) thì có th ch kinh t t tăh nă(Landes, 1998)

Acemoglu et al (2001) s d ng m t bi n th c a m i liên h gi a th c dân và các

th ch hi n hành ho c ch tăl ng th ch H nh̀năvƠoă“đi u ki n các thu căđ a”ă

ch không ph i ćcăn c th c dân Tranh lu n r ng các th ch hi n t i là k t qu

c a lo i hình th cădơnăđ nhăc ăsoăv i th c dân khai thác Th cădơnăđ nhăc ălƠănh ng

ng i th c dân Châu Âu thành l păćcăkhuăđ nhăc ănh ăÚc,ăCanada,ăHoaăK và New

Zealand M t khác, các thu căđ a khai thác là nh ngăn cămƠăćcăc ng qu c th c dân

khai thác nguyên v t li u mà không c n thi t l păćcăkhuăđ nhăc ăv nhăvi n

Acemoglu et al (2001) cho r ng s l a ch n lo i hình ch ngh aăth c dân v i các

đi u ki n các thu căđ a có th đ c quan sát th y t t l ng iăchơuăÂuăđ nh c ăt

vong nh ngăn iămƠăt l ng iăđ nhăc ăt vong cao thì lo i hình thu căđ a khai thác

đ c thành l p Vì v y, các th ch v b o v quy n s h uăkhôngăđ căđ aăra.ăM t

khác, các thu căđ aăđ nhăc ăđ căđ cătr ngăb i th ch nh m b o v quy n s h u Các

tác gi còn cho r ngăđi u này gi i thích s khác bi t trong th ch hi n hành vì ch t

l ng th ch cóăxuăh ng t n t i

NduluăvƠăO’Connellă(1999)ăc ngăch ra nh ng nguyên nhân l ch s nh ăm t l i

gi iăth́chăch́nhăđ́ngăchoăćcăth ch chính tr kém c a khu v c châu Phi h Sahara

Ngoài ch đ th c dân, h th o lu n v th iăđ i h u thu căđ aăđ căđ cătr ngăb i ch

đ đ c tài dân s trong nh ngăn mă60ăvƠă70 Ti pătheoăđóălƠăch đ đ c tài quân s

trong nh ngăn mă80 H c ngăchoăr ngăt́căđ ng tiêu c c c a nh ng s ki n chính tr

liên ti păđ c khu chăđ i b iăt́căđ ng c a chi n tranh l nh mà k t qu r iăvƠoă“m t

cu c chi năđ ki măsótăt ăt ng c aăćcăc ng qu c l n trong chi nătranh”ă- Hoa K vƠăLiênăXô.ă i u này có th ho c ít nh t m t ph n gi i thích hi n tr ng phát tri n th

ch ćcăn cănƠy,ădoăđóăgi i thích m căđ ho tăđ ng kinh t

Ýăngh aăc a các s ki n chính tr h u thu căđ a t i khu v c châu Phi h Sahara và

châu M Laătinhăđ cătr ngăb i quy lu t ch ngh aăthu c v nhà th , có th liên quan

đ n vi că“đi măxungăđ t xã h i”ăđ căđ aăraăb i Acemoglu et al (2004) Theo quan

đi m này, các th ch đ c l a ch n b i nh ngăng i ki m soát quy n l c chính tr Doăđó,ăćcăth ch đ c l a ch n s là t iăđaăhóaăl i ích c a các nhóm quy n l c chính

tr ch không ph i là l i ích xã h i

Tuyănhiên,ăchúngătaănênăl uăýăr ng, trong b i c nh các cu c th o lu n v quy lu t

h u thu căđ a t i khu v c Châu phi h Sahara và châu M La tinh, s xu t hi n c a quy

lu t thu c v ch ngh aănhƠăth đ c cho là k t qu tr c ti p c a th ch thu căđ a thi t

l păđ t iăđaăhóaăl i ích c a ch ngh aăth c dân - m t hình th c c aă“đi măxungăđ t xã

h i”.ăAcemogluăet al (2004)ăc ngăđ c p m t s lýădoăch́nhăđ́ngăkh́căchoăs khác

bi t v th ch gi aăćcăn c M t trong nh ng lý do mà h g iălƠă“đi m h t ăt ng”,ăđóăt́cănhơnăch́nhătr thi năch́ăkhôngăđ ng ý v nh ng th ch t t cho xã h i c a h

Do s không ch c ch nănƠy,ă“nh ng xã h i l năl tăđ c ch nhăđ năsauăđóălƠănh ng xã

h i phát tri n thnhăv ng”

M t s tác gi kh́căđưăliên k t ch tăl ng th ch v i m t bi năkh́cănh ăngônă

ng dân t c La Porta et al (1999), Mauro (1995) Theo nghiên c u th c nghi m, phân

m nh ngôn ng dân t căth ngăđ căđoăb ng kh n ngămƠăb t k hai công dân ch n

ng u nhiên thu c các nhóm dân t c khác nhau Gi thuy t đơyălƠăxưăh i b chia c t

nhi u s có th ch y u kém Lý do cho gi thuy t này là gì? M t câu tr l iăx́căđ́ngă

cho câu h i này là xã h iănh ăth r t ít kh n ngăđ th ng nh t v b t k m t t p h p

các th ch nào so v i các xã h iăđ ng nh tăh n.ăM t cách gi i thích th hai cho quan

sát này là mâu thu n xã h iăgiaăt ngăr t l n trong các xã h i dân t c b chia c t và các

nhóm m nh v chính tr s thi t l p th ch đ t iăđaăhóaăphúcăl i c a nhóm mình

H năn a, La Porta et al (1999) tìm th y r ngăćcăn c nghèo ho c có m t t l caoă ng i Công giáo ho c H i giáo thì chính ph s ho tă đ ng kém hi u qu h nă

nh ngăn c khác H đoăl ng hi u qu c a chính ph trong vi c s d ng các bi n

pháp can thi p c a chính ph (b o v quy n s h u,ăđi u l th ngănghi p và thu ),

hi u qu c a chính ph (tr̀ăhoưnăquanăliêu,ăthamănh ngầ)ăs năl ng hàng hóa công và

quy mô c a khu v c công H l p lu n r ngăćcăt́căđ ng tiêu c c c a Công giáo và

H i giáo có th là k t qu c aă“vi c s d ng tôn giáo cho m căđ́chăchính tr t i các

qu c gia H i giáo và Công giáo và s c nh tranh phá ho i gi a giáo h iăvƠănhƠăn c

các qu căgiaăCôngăgíoănóiăriêng”.ăC nhătranhănh ăv y có th d năđ n nh ng chính

sách không có l i cho th tr ng ho tăđ ng hi u qu

V năđ aălýă(đ cao và khí h u)ăc ngăliênăquanăđ n ch tăl ng c a th ch M t

l n n a, La Porta et al (1999) cho th y r ng các qu c gia g năđ ngăx́chăđ o thì chính

ph ho tăđ ng kém hi u qu h n.ăM t l p lu n cho m i quan h nƠyăđ c trình bày b i Hallă(1999),ăliênăquanăđ năv ăđ “ nhăh ngăph ngăTơy”,ăd năđ n th ch t tăh n.ă

Tuyănhiên,ănh căđi m trong l p lu nănƠyăđóălƠăv tŕăđ aălýă(đ căđoăl ng kho ng

cách g n v iăđ ngăx́chăđ o) có th có m tăt́căđ ng tr c ti p lên thu nh p bình quân

đ uăng i,ădoăđóăt́căđ ngăđ n ch tăl ng th ch (Acemoglu, Johnson và Robinson

(2001), Bloom et al (1998)) Khí h u m áp có th cóăliênăquanăđ năn ngăsu t th păh năvƠădoăđóălƠmăchoăthuănh p th p B i vì xã h i th nhăv ngăcóăliênăquanăđ n th ch t t

h n,ă nhăh ng c aăđ a lý v ch tăl ng th ch có th th c s đ c truy năđiăthôngă

qua thu nh p thay vì kho ng cách so v iă“ nhăh ngăph ngăTơy”ănh ăl p lu n c a

Hall và Jones (1999)

Cu i cùng, Knack (2000) nghiên c uăt́căđ ng c a s ph thu c vào vi n tr c a

ch tăl ng th ch Ông th y r ngă“s l thu c vi n tr s làm suy y u ch tăl ng th

ch vì nó làm y uăđiătŕchănhi m, khuy n khích tìm ki măđ c l iăvƠăthamănh ng,ăḱchă

đ ngăxungăđ t quy n ki m soát các qu vi n tr ,ăbònărútătƠiăn ngăkhanăhi m t b máy

quan liêu và gi m áp l c c i cách chính sách và th ch hi u qu ”.ăM c dù nh ng phát

hi nănƠyălƠăđ́ngătinăc y, nh ngăđi u này có th có v năđ l a ch n m uătheoăýăngh aălƠă

n c ph thu c vi n tr th ng ng i nghèo và có th ch kémăh n.ăKnackă(2000)ăđưă

kh c ph c nh ng v năđ này b ng cách s d ng bi n t l t vong tr s ăsinhăvƠoăn mă1980ăvƠăGDPăb̀nhăquơnăđ uăng iăbanăđ u

1.4.ăMôăhìnhăt ngătr ngăn iăsinhăvƠăvaiătròăc aăChínhăph

Môăh̀nhăt ngătr ngătơnăc ăđi năđ căcoiălƠămôăh̀nhăchu năđ uătiên,ăh iăt ăđ căkh́ănhi uăćcăy uăt ăquy tăđ nhăt ngătr ngăkinhăt ădƠiăh n.ăTh ănh ng,ămôăh̀nhăt ngă

tr ngătơnăc ăđi năv aălƠăm tăthƠnhăcôngăl n,ăl iăv aălƠăm tăth tăb iăl n.ăM tăh năch ă

l nănh tăc aămôăh̀nhăt ngătr ngătơnăc ăđi nălƠătrongădƠiăh n,ăngu năt́căđ ngăđ năt că

đ ăt ngătr ngăthuănh păb̀nhăquơnăđ uăng iăduyănh tătrongămôăh̀nhănƠyălƠăt căđ ă

t ngăhi uăqu ălaoăđ ngăl iăđ căx́căđ nhăm tăćchăngo iăsinh.ă

Nh ngăh năch ăc aă môăh̀nhăt ng tr ngătơnăc ăđi năđưăthúcăđ yă nhi uăh ngănghiênăc uăm ăr ngămôăh̀nhăđ ăphùăh păh năv iăth căt ăc aăćcăn căđangăph́tătri năvƠăđưăđ aăđ năs ăraăđ iăc aăćcămôăh̀nhăt ngătr ngăn iăsinh.ăG iălƠămôăh̀nhăt ngă

tr ngă n iă sinhă lƠă b iă ćcă môă h̀nhă t ngă tr ngă m iă nƠyă c ă g ngă n iă hóă s ă t ngă

tr ng,ăngh aălƠăgi iăth́chăt ngătr ngăbênătrongăm tămôăh̀nhăc aăn năkinhăt

Trongămôăh̀nhăt ngătr ngăn iăsinh,ăt ngăn ngăsu tăcóăđ căt ăt́chălu ăv năconă

ng iăhayăćcăho tăđ ngăph́tăminhăśngăch ălƠăy uăt ăt oănênăt ngătr ngădƠiăh năc aăthuănh păb̀nhăquơnăđ uăng i.ăDoăđó,ăt ngăn ngăsu tă- “lƠmăvi căthôngăminhăh n”ăch ăkhôngăph iălƠă“lƠmăvi căch măch ăh n”ă- lƠăy uăt ăthi tăy uăc aăt ngătr ngăkinhăt ănóiă

chung

N uănh ăl căl ngăch́nhăc aăt ngătr ngăkinhăt ăkhôngăph i lƠăs ăt́chălu ăv nă

h uăh̀nhă(nh ăquanăđi mătruy năth ng)ămƠălƠăti năb ăcôngăngh ă(đ căhi uătheoăngh aă

r ngălƠăt ngăn ngăsu t),ăth̀ăchoădùăćcăn cănghèoăcóăkh ăn ngăti tăki măth păv năcóă

th ăđ tăđ căt căđ ăt ngătr ngăkinhăt ăcaoăn uăcóăth ănh păkh uăcôngăngh ăt ăćcăn năkinhăt ătiênăti n.ăKhiăđó,ăvi căđ uăt ăvƠoăgíoăd c,ănghiênăc uăvƠăph́tătri nă(h ătr ăho tă

đ ngă c iă ti nă ă ćcă doanhă nghi pă t ă nhơn,ă baoă g mă c ă nh pă kh uă côngă ngh ă n căngoƠi)ăs ămangăl iăhi uăqu ăt ngătr ngăkinhăt ăcaoăh nălƠăvi căch ăc ăg ngăgiaăt ngă

l ngăv năh uăh̀nh

Ćcămôăh̀nhăt ngătr ngăn iăsinh,ăđ căbi tălƠăćcămôăh̀nhăxétăđ năv năconăng iăđưăgópăph năgi iăth́chăđ́ngăk ăs ăchênhăl chăv ăthuănh păgi aăćcăqu căgia.ăĆcămôăh̀nhănƠyăchoăth yăkhôngăcóăxuăh ngăćcăn cănghèoă(́tăv n)ăcóăth ăđu iăk păćcăn căgiƠuăv ăm căthuănh păb̀nhăquơn,ăchoădùăcóăcùngăt ăl ăti tăki m

Nguyênănhơnăb tăngu năt ăs ăchênhăl chăkhôngăch ă ăl ngăv năv tăch tă(cóăth ăbùăđ pănh ăđ uăt ăvƠăvi nătr ăn căngoƠi)ămƠăquanătr ngăh nălƠă ăv năconăng i.ăB iă

th ,ăýăngh aătoăl năc aăćcămôăh̀nhăt ngătr ngăn iăsinhălƠ:ăt căđ ăt ngătr ngădƠiăh năcóăth ăph ăthu căvƠoăhƠnhăđ ngăch́nhăśchăc aăch́nhăph ă(đ́nhăthu ,ăcungă ngăc ăs ă

h ăt ng,ăb oăh ăs ăh uătŕătu ,ăcungăc păćcăd chăv ăcôngăliênăquanăđ năgíoăd c,ăyă

t ầ),ăv̀ăćcăch́nhăśchănƠyăcóăth ăt́căđ ngăt iăćcăho tăđ ngăśngăch ,ăph́tăminhăvƠăt́chăl yăv năconăng i.ă

Tuyănhiên,ăćcămôăh̀nhăt ngătr ngăn iăsinhăcònăb ăquaănh ngăy uăt ănh ăs ăy uăkémăv ăc uătrúcăh ăt ng,ăc uătrúcăth ăch ă ăćcăn căđangăph́tătri n,ămƠăđơyăc ngălƠă

nh ngăy uăt ăk̀măhưmăt ngătr ng,ăgi ngănh ăm căti tăki măvƠăt́chălu ăv năconăng iă

th p.ăT ălơuăng iătaăđưănh năraăr ngăćcănhơnăt ăphiăkinhăt ăcóăm iăt ngăt́căv iăqúătr̀nhăt ngătr ng.ăTuyănhiên,ătrongăćcămôăh̀nhătơnăc ăđi năvƠăt ngătr ngăn iăsinh,ă

l chăs ăvƠăth ăch ăkhôngăcóăvaiătròăg̀

Ćcăk ăthu tăt́nhătónăt ngătr ngăđoăt măquanătr ngăt ngăđ iăc aăm căv n,ălaoă

đ ngăvƠăcôngăngh ătrongăqúătr̀nhăt ngătr ngăkinhăt ăch ăth căhi nătrongăkhuônăkh ă

m tăhƠmăs năxu tăkinhăt ăv ămô.ăTh nh ngăćcănhƠăkinhăt ăth ăch ăhi năđ iăl pălu nă

r ngă th ă ch ă lƠă c uă trúcă mangă t́nhă thúcă đ yă c aă m tă xưă h i,ă doă đóă ćcă lu tă l ,ă quyă

t cầt oănênăn năt ngăth ăch ăc aăm tăxưăh iăs ăchiăph iăs ăphơnăb ăćcăngu năl căc aăxưăh iăvƠăn năkinhăt ,ăvƠădoăv yăcóă nh h ngăl năđ năn ngăsu t

N uănh ăćcămôăh̀nhăkinhăt ăv ăt́chăt ăćcăy uăt ăs năxu tăthayăđ iăcôngăngh ăn iăsinhăch ăcungăc pănh ngăl iăgi iăth́chăg năđúngăchoăt ngătr ngăkinhăt ăt ngăđ i,ăth̀ă

nh ngămôăh̀nhănƠoăđ aăraăl iăgi iăth́chăđ́ngătinăc yăh năc ?ăNhi uănhƠănghiênăc uă

g năđơyăchoăr ngăth ăch ăm iălƠăy uăt ăc ăb năquy tăđ nhăchoăt ngătr ngăkinhăt ăKhiă

nh năm nhăt măquanătr ngăc aălýăthuy tăth ăch ăvƠăćcăth ăch ăkinhăt ,ăđ ăcóăćcăđ́nhăgíăkh́chăquanăh n,ăc năxemăxétăt iăvaiătròăc ngănh ăho tăđ ngăc aăch́nhăph Mô hình

n iăsinhănêuălênănh ngăh năch ăv ăkh ăn ngăr tăđu iăc aăćcăn căđangăph́tătri năb iă

s ăh năch ăv ăkh ăn ngăv năconăng i.ăGi iăph́păđ ănh ngăn cănƠyăthótănghèoăvƠă

đu iăk păćcăn căph́tătri năch ăcóăth ălƠăđ uăt ăvƠăph́tătri năngu nănhơnăl c.ăMu nă

vi căđ uăt ăvƠăph́tătri năngu nănhơnăl căđ tăhi uăqu ă caoăth̀ăCh́nhăph ăcóăvaiă tròăch́nhăy uănh t

D ngănh ,ăvi căxemăxétăvƠămôăh̀nhăhóăt́căđ ngăc aăćcănhơnăt ăphiăkinhăt ănóiăchung,ăvƠăy uăt ăth ăch ănóiăriêng,ăs ătr ăthƠnhăm tăh ngăđiăm i,ăm tăb căti năm iătrongăconăđ ngăt̀mătòiăvƠăkh́măph́ă“ćcăngu năt ngătr ngăkinhăt ”ătrongăt ngălaiăphùăh păv iăćcăqu căgiaăkhuăv căASEAN

1 5.ăLỦăthuy tăv ăth ăch ăvƠăho tăđ ngăkinhăt

M c dù nghiên c u chi ti t v vai trò c a th ch côngăđ i v iăt ngătr ng kinh

t và phát tri nălƠăt ngăđ i m i, t m quan tr ng c a th ch công t tăđưăđ c công

nh n t th k tr căđ c th hi n trong các nghiên c uăsauăđơyăđ c l y t m t trong

nh ng bài gi ng c a Adam Smith: “đi u ki n tiên quy tăđ th c hi n m tănhƠăn c

thnhăv ng cao nh t t m tănhƠăn c có s man r th p nh t là hòa bình, thu và m t

chính quy n c aăcôngălýăđ c ch p nh n: t t c các ph n còn l iăđ cămangăđ n t ti n

trình t nhiên c a s v tă(1755)”

Liên k tăđ c công nh nălơuăđ i nàyăkhôngăcóăgiaiăđo n trung tâm trong vi c

nghiên c u phát tri n kinh t choăđ n kho ng m iăl măn mătr căđơy,ăkhiăm iăt ngă

quan gi a ch tăl ng th ch và ho tăđ ng kinh t tr nênărõărƠngăh năđ c th hi n

trong nghiên c u khu v c Châu phi h Sahara c a Nduluă vƠă O’Connellă (1999).ă H

nh n th y r ngăđ c tài g n li n v i n n kinh t y u kém Th ch t t cho phép công dân

tham gia vào ho tăđ ng chính tr và các ho tăđ ng chung c a v năđ công có th liên quanăđ n s trao quy n,ădoăđóăcóăth nâng cao hi u qu ho tăđ ng

Trong nghiên c uăđ t gi i Nobel c a mình, James Buchanan (1986) l p lu n r ng

các nhà kinh t nênănh̀năvƠoă“Hi n pháp c a chính th kinh t đ ki mătraăćcăquyăđ nh

và nh ng h n ch mƠătrongăđóăćcăt́cănhơnăch́nhătr hƠnhăđ ng”.ăÔngăng m cho th y

r ng th ch không phát tri n khi l iắchăv t quá chi phí t đi mă“l iắchăchung”

Trong m t n l căđ tr l i câu h i t i sao m t s qu c gia có th ch kém có xu

h ng làm ch măt ngătr ng kinh t , m t s l ng l n các tác gi đưăxemăxétăm i liên

h gi a c u trúc chính tr hay th ch , th ch kinh t và hi u qu kinh t Lý thuy t chính tr cho r ng th ch đ c hình thành b i nh ngă ng i c m quy nă đ chuy n

ngu n l c cho chính h (Acemoglu, Johnson, và Robinson, 2004; La Porta et al, 1999) Acemoglu et al (2004) l p lu n r ng các nhóm có l i ích khác nhau s thích th ch khác nhau và các nhóm có quy n l c chính tr m nhă h nă cu i cùng s quy tă đ nh

nh ng th ch nƠoă uătiênăth c hi n Câu h iăđ t ra trong ph n này là th ch t́căđ ng

nh ăth nƠoăđ n ho tăđ ng kinh t M t trong nh ng câu tr l i cho câu h iăđóălƠăt̀mă

ki măđ c l i và gi thuy t n m b t tr ng thái Theo gi thuy t này, các t ng l p quy n

l c chính tr có l i ích mâu thu n v i l i ích c a công chúng nói chung s tham gia vào các ho tăđ ng tìm ki măđ c l i.ăNh ăv y, h s không s năsƠngăđ thayăđ i hi n tr ng

c l i và nhi m v b o v đ c l iătrongăt ngălaiăcóăth d năđ n phân b không

hi u qu các ngu n l c theo khía c nh phúc l i xã h i.ăH năn a, các ngu n l căđ c

dành cho các ho tăđ ng tìm ki măđ c l i lãng phí thay vì ho tăđ ng s n xu t (Kimenyi

và Tollison, 1999)

Dethier (1999) cho r ngă“hi u qu s d ng các ngu n l c công ph thu c vào ćcăch ngătr̀nhăkhuy n khích c a các t ch c công và c i cách nên t p trung vào vi c

thi t k ćcăch ngătr̀nhăđ m b o cam k t và th c hi n chính sách t iăđaăhóaăphúcăl i

xã h iăđ́ngătinăc y Th ch t t c i thi n ngu n nhân l c và nâng cao hi u qu trong

vi c s d ng các ngu nătƠiănguyên,ădoăđóănơngăcaoăt ngătr ng kinh t (Dethier 1999)

Các th ch chính tr thi t l p h th ng pháp lu tăquyăđ nh các quy t c ki m soát

bi năđ ng Trong m t ti n trình chính tr , các nhóm l i ích khác nhau c nh tranh quy n

l c chính tr,ăđ c l i kinh t trong khuôn kh các quy t căđ căx́căđ nh b i h th ng

pháp lu t N u không có m tăc ăch khuy n khích thích h p trong các th ch chính tr ,

các quy t c có th đ c thi t l păđ đemăl i l i ích cho nh ngănhómăđ c bi t có l i th

chính tr

N u không có s b o v ph́pălýăc ăb n - nói v quy n s h u và ch ng l iăt c

quy n s h u c a chính ph - s h uăt ănhơn,ăt căđ t ngătr ngăđ uăt ăt ănhơnăb s t

gi m,ădoăđóăs làm gi m t căđ t ngătr ng thu nh păb̀nhăquơnăđ uăng i.ă uăt ăt ănhơn,ăđ c bi tălƠăđ uăt ăn căngoƠiăc ngăkhôngăđ c khuy năkh́chăv̀ăquanăliêu.ă i u

này s làm ch măt ngătr ng kinh t

1.6.ă ánhăgiáăcácănghiênăc uăth cănghi m

Nh ăđưăđ c p trong ph nătr c, nh ng nghiên c u mang tính lý thuy t không

đ aăraăcơuătr l i rõ ràng cho câu h i li u th ch t t s d năđ n k t qu kinh t t tăh n.ă

Tr ng h p c th đ cănêuătrênăliênăquanăđ n vai trò c a th ch dân ch đ i v i phát

tri n kinh t Lý thuy t cung c p b ng ch ng cho th y n n dân ch c ngănh ăch đ

đ c tài có th t o áp l c t các nhóm l i ích tr c l i Trong c haiătr ng h p, tìm ki m

đ c l i c n tr phân b hi u qu các ngu n l c và có th làm ch măt ngătr ngănh ă

tiêu t n nhi u th i gian và ngu n l c s n xu t cho các ho tăđ ng tr c l i

H năn a,ănh ăđưăch raătr căđó, th ch công là m t khái ni măđaăchi uătrongăđóă

bao g m c vi c t ch c h th ng xã h i, kinh t và chính tr Vì lý do này, s là h p lý

đ nghi ng r ng khía c nh khác nhau c a th ch có th cóăt́căđ ngăkh́cănhauăđ n

phát tri n kinh t Nh ng h n ch c a phân tích lý thuy tăđ c b sung t nh ng phân

tích th c nghi m Vì v y, trong ph năsauăđơyăchúngătaăs tìm hi u m t s nghiên c u

th c nghi măđưăđ c th c hi nătrongăl nhăv c này và nh ng h n ch ho c các v năđ

th ng g p trong nghiên c u này và nh ng nghiên c uăt ngăt

M t tr ng i l năth ng g p ph i trong b t k m t nghiên c u th c nghi m nào

đ ki mătraăt́căđ ng c a th ch côngăđưăđ căl ng hóa Th t v y, không có m t bi n ph́păđoăl ng ch tăl ng th ch nào hoàn h o Nhi u nghiên c u th c nghi măđưăs

d ng các ch s ch quan khác nhau c a th ch công d a trên nh ng quan ni m khác nhau Trong m t s tr ng h p, các d n xu tăkh́chăquană(nh ăs l ng các cu c cách

m ng, các v ám sát chính tr , b u c dân ch )ăđưăđ c s d ng M t ph n trong các

tài li uăliênăquanăđưăt p trung vào nghiên c uăćcăt́căđ ng c a bi n chính tr và th ch

đ n m căGDPăb̀nhăquơnăđ uăng i th c t , m t s nghiên c u khác thì s d ngăt ngă

tr ng kinh t

Câu h iăth ng xuyên nh tăđ c nghiên c u là vai trò c a dân ch trong phát

tri n kinh t H u h t các nghiên c u g năđơyăđưăs d ng các ch s v quy n chính tr

và t doăcôngădơnăđ c biên so n b iăFreedomăHouseăđ đoăl ng m căđ dân ch

Các tác gi kh́cănh ăBarroă(1991)ăđưăs d ng ch s b t n chính tr và b o l c chính

tr đ nghiên c uăt́căđ ng c a các bi n chính tr đ năt ngătr ng kinh t Nh ng d n

xu tăđóăbaoăg m s l ng các cu c cách m ng và cu căđ o chính quân s và s l ng

các v ám sát chính tr

M t s tác gi kh́căđưăt p trung vào vi căđoăl ng chính sách b t n khách quan

Nh ngăđoăl ngănƠyăđ c d aătrênăđ l ch chu n c a các bi nănh ăthu su t, bi n ti n

t vƠăbópăméoăth ngăm iănh ălƠăćcăd n xu t cho m t khuôn kh chính sách không

ch c ch n (Kormedi và Meguire, 1985)

Nh ng ngu n v th ch khác th ngăđ c s d ngănh ătheăInternationalăCountryă

Risk Guide (ICRG) (C căH ng d n r i ro qu c gia qu c t )ăđ c t ng h p b i nhóm

Political Risk Services (PRS) Nhóm PRS là m t d ch v th ngăm i cung c păđ́nhă

giá r i ro tài chính, kinh t và chính tr choăćcănhƠăđ uăt ăĆcăd li u bao g m các ch

s v nguyăc ăthóiăth́căćcăh păđ ng c a chính ph ,ănguyăc ăt c quy n s h u c a

đ uăt ăt ănhơn,ăthamănh ngătrongăch́nhăph ,ăquyăđ nh c a pháp lu t, ch tăl ng c a b ḿyăquanăliêuăvƠăc ngăth ng s c t c (Acemoglu, Johnson và Robinson, 2001; Knack

và Keefer, 1995)

Kaufmann và Kraay (2002) tính toán sáu ch s t ng h p v th ch công t các

ch s khác nhau d a trên khía c nh khác nhau c a th ch công Các ch s t ng h p là: (1)Ti ng nói và trách nhi m: đoăl ng m căđ mà công dân c a m t qu c gia có th

tham gia trong vi c l a ch n chính ph c a h ,ăc ngănh ăt do ngôn lu n, t do l p h i

và t do báo chí (2) Tính n đ nh chính tr và không có b o l c ho c kh ng b :ăđoă

l ng các bi n pháp và kh n ngăch́nhăph s b b t n ho c b l tăđ b ngăph ngă

ti n tinh vi ho c b o l c, bao g m c b o l c chính tr và kh ng b (3) Hi u qu c a chính ph : đoăl ng ch tăl ng d ch v công, ch tăl ng c a các d ch v dân s và

m căđ đ c l p kh i nh ng áp l c chính tr , ch tăl ng xây d ng và th c hi n chính

śchăvƠăđ tin c y c a s cam k t c a chính ph v ch́nhăśchăđó.ă(4) Ch t l ng đi u

ti t: đoăl ng kh n ngăc a chính ph đ xây d ng và th c hi n chính sách, các quy

đ nhăchoăphépăvƠăthúcăđ y phát tri n kinh t khu v căt ănhơn.ă(5) Quy đ nh c a pháp

lu t: đoăl ng m căđ tuân th các quy t c c a xã h i,ăđ c bi t là ch tăl ng c a vi c

th c thi quy n s h u, c nhăśt,ătòaắn,ăc ngănh ăkh n ngăc a t i ph m và b o l c (6)

Ki m soát tham nh ng: đoăl ng nh n th c v thamănh ngă- đ căđ nhăngh aălƠăth c

hi n quy n l c công cho l i ích cá nhân

Các nghiên c uăkh́căđưăs d ng các ch s riêng khác nhau v ch tăl ng th ch

công La Porta et al (1999)ăđoăl ng hi u su t ho tăđ ng c a chính ph b ng cách s

d ng các ch s c a chính ph can thi p vào th tr ng,ătrongăđóăbaoăg m các ch s

quy n tài s n (m căđ pháp lu t b o v tài s n cá nhân) và ch s đi u l th ngănghi p (quyăđ nhăliênăquanăđ n vi c m m t doanh nghi p và duy trì nó ho tăđ ng); hi u qu

ho tăđ ng c a chính ph ,ătrongăđóăbaoăg m các bi n pháp phòng ch ngăthamănh ng,ă

quan liêu, tuân th thu và t l ti năl ngătrungăb̀nhăkhuăv c công so v i GDP bình quơnăđ uăng i; s năl ngăhƠngăhóaăcôngăđ căđoăb ng t l t vong tr s ăsinh,ătr̀nhă

đ h c v n, t l bi t ch và ch tăl ng c aăc ăs h t ng; quy mô c a khu v c công, trongăđóăbaoăg m các bi n pháp c a chính ph trong tr c p và chuy nănh ng, tiêu

th c a khu v c công và m t ch s c a các doanh nghi pănhƠăn c

Nh ngăph ngăph́pămangăt́nhăch quan và d a trên quan ni m thì không hoàn

h o Nh ngăph ngăph́păđóăcóăth m c ph i l i b ch ch,ădoăđóălƠmăchoăvi c so sánh

gi a nh ng th i k ch cóăýăngh aăkhiăćcăph ngăph́păkh o sát cùng th i gian M t s

bi năph́păđoăl ng ch tăl ng th ch côngăđ c s d ng trong nghiên c u c a La

Porta et al (1999) có th gây hi u l mănh ălƠăcóăth đ căđoăl ng ch tăl ng c a các

chính sách c th ch không ph i là ch tăl ng th ch côngătheoăngh aăr ng Ví d

nh ătr ng h p Cuba, v i m t t l ng i dân bi t ch cao và m t h th ng th ch

công thi u dân ch ă i u này có th do m t s chính sách c th ,ăđ c bi t ch không

ph i do t ng th ch tăl ng th ch công

Bi t r ng ch tăl ng th ch công là không th đoăl ngăđ c, các nhà nghiên

c u th c nghi m không có s l a ch n nào khác ngoài vi c s d ng các ch s thay

choăđoăl ng th c t Tuy nhiên, các ch s d m c ph i l i b ch ch,ădoăđóăcóăth d n

đ năćcă căl ng th c nghi m b ch ch (Dethier, 1999).ăNh ăv y, k t qu t b t k

nghiên c u th c nghi mănƠoănh ăv y c n ph iăđ c gi iăth́chănh căđi m này

Ngay c khi gi đ nh r ng các ch s đ c s d ng là nh ngăđoăl ng chính xác

c a ch tă l ng th ch công, v n còn nh ng v nă đ th c nghi m khác mà m t nhà

nghiên c u có g p ph i.ă uătiên,ănh ăđưătr̀nhăbƠyăb i Dethier (1999), có th không

ch c ch n r ngăđoăl ng nhăh ng c a th ch đ n ho tăđ ng kinh t là nhăh ng

đ u tiên tr c ti p hay là nhăh ng th hai ho c th ba.ă i uănƠyăđòiăh i m t cu c

ki mătraăsơuăh năćcăkênhăti măn ngămƠăthôngăquaăđóăch tăl ng th ch t́căđ ngăđ n

ho tăđ ng kinh t

(Isham, Kaufmann và Pritchett, 1997) s d ng d li u t V đ́nhăgíăho tăđ ng

c a Ngân hàng Th gi i (OED) d a vào hi u qu c a các d án Chính ph H k t lu n

r ngăt ngăti ng nói và trách nhi măcôngădơnă(t ngăc ng quy n t do công dân và dân

ch ) t o nên hi u qu l năh nătrongăho tăđ ng công

Ngoài ra, nh ng nghiên c u th c nghi m nghiên c uăćcăt́căđ ng kinh t c a th

ch công có th ph iăđ i m t v i các v năđ n i sinh Nói cách khác, nh ng y u t

không quan sát đ c s nhăh ngăđ n ho tăđ ng kinh t có th liên quan v i các ch

s th ch công Nh ng cú s c ng uă nhiênă khôngă quană śtă đ că nh ă ćcă cu că đ o

chính quân s b t ng có th nhăh ngăđ n c hi u qu kinh t và ch tăl ng th ch

công Nhi u nghiên c u kh́cănhauăđưăs d ng nh ng bi n công c (IV)ăđ gi i quy t

v năđ này (Acemoglu, Johnson, Robinson, 2001; Barro, 1997; Levin và Renelt, 1992)

Tuy nhiên, thách th c l năđ i v i nh ng bi nă căl ng công c này là vi c thu th p

nh ng giá tr c a ch tăl ng th ch công M t trong nh ng bi n công c đ c s d ng

cho các y u t th ch lƠăđoăl ng phân m nh ngôn ng dân t c (Mauro, 1995)ăđ làm

công c đoăl ngăthamă nh ng.ăTuyă nhiên,ă n u phân m nh ngôn ng dân t c có tác

đ ng tr c ti păđ n ho tăđ ng kinh t , nó không ph i là m t công c có giá tr cho các

y u t th ch trongăph ngătr̀nhăt ngătr ng

Nh ăđưăđ c pătr căđó,ăHallăvƠ Jones (1999)ăđưăs d ng kho ng cách tính t x́chăđ oăđ làm bi n công c đoăl ngăc ăs h t ng xã h i, cho r ngăćcăv ăđ g n v i

“ nhă h ngă ph́aă tơy”ă th̀ă cóă th ch t tă h n.ă Acemogluă et al (2001) l p lu n r ng

nh ng bi n công c này thì không h p l do t́căđ ng tr c ti p c aăchúngăđ n ho t

đ ng kinh t Vì v y,ăđ nghiên c uăt́căđ ng c a các y u t th ch đ n GDP bình quơnăđ uăng i, h s d ng t l t vongăng iăđ nhăc ăChơuăÂuătrongăsu t th i k

thu căđ aănh ăm t bi n công c cho ch tăl ng th ch H cho r ng b n ch t c a các

th ch đ c ch thi t l p b i th c dân ph thu c vào vi c h có th đ nhăc ă các

thu căđ a hay không Quy tăđ nhăđ nhăc ăph thu căvƠoăćcăđi u ki n t i các thu căđ a

K t khi th ch t n t i, h l p lu n r ng thu căđ aăđ nhăc ăcóăth ch t tăh n.ăH k t

lu n r ngă“m t khi ch tăl ng th ch đ c ki măsót,ăćcăn c g năđ ngăx́chăđ o

không có thu nh p th păh n”

Barro (1997) ti n hành nghiên c u th c nghi m xuyên qu c gia trên các y u t quy tăđ nhăt ngătr ng Hai y u t v th ch - m t ch s c a dân ch và m t ch s

c aăćcăquyăđ nh c a pháp lu tăđ c s d ng trong nghiên c u c a Barro (1997) Ch

s dân ch s d ng là ch s quy n chính tr đ c l y t “FreedomăHouse”.ăĆcăch s đoăl ng ph măviămƠăng i dân có th tham gia vào trong quá trình chính tr Nghiên

c u k t lu n r ng có m t m i quan h nhân qu phi tuy nă điă t dân ch đ nă t ngă

tr ng kinh t ă i u này cho th yă“dơnăch lƠmăt ngăt căđ t ngătr ng khi t do chính

tr r t th p,ănh ngălƠmăgi măt ngătr ng sau khi m t m c t iă uănh tăđ nh c a t do

đ căđ t t i”.ăCh s quyăđ nh c a pháp lu tăđ c s d ng trong nghiên c u c a Barro (1997)ăđ c l y t Political Risk Services (PRS) và International Country Risk Guide

(ICRG) Ch s quyăđ nh c a pháp lu tă đ c tìm th yă cóăt́căđ ng tích c c và có ý ngh aăth ngăkêăđ năt ngătr ng

M t v năđ th c nghi măkh́căliênăquanăđ n n i sinh c a các bi n th ch ,ăđ c

bi tălƠătrongăph ngătr̀nhăh i quy t căđ t ngătr ngăb̀nhăquơnăđ uăng iăc ngănh ă

h i quy m căt ngăGDPăb̀nhăquơnăđ uăng iălƠăt ngăđ ng Nhi u nghiên c uăkh́căđưă

tìm th y b ng ch ng v m i quan h nhân qu ngh ch gi a hi u qu kinh t và th ch

nh ădơnăch và pháp quy n (Chong và Calderon, 2000; Kaufman và Kraay, 2002b)

c bi t, Kaufman và Kraay (2002b) tìm th y m t m iăt ngăquanăm nh m và

tích c c gi a thu nh păb̀nhăquơnăđ uăng i và ch tăl ng th ch công Phân tích th c

nghi m c a h phá v m iăt ngăquanănƠy:ă1)ăt́căđ ng nhân qu tích c c m nh m t

th ch t tăh năv i thu nh păb̀nhăquơnăđ uăng iăcaoăh n và 2) m t m i quan h nhân

qu y u kém và tiêu c c t thu nh păb̀nhăquơnăđ uăng iăđ n th ch H gán quan h

nhân qu tiêu c c t thu nh păb̀nhăquơnăđ uăng iăđ n th ch đ “ nhăh ng sâu s c

và n m b t tr ng thái tr nên ph bi nă h nă khiă đ tă n c phát tri n”.ă Kaufmannă vƠăKraayă (2002b)ă đưă xemă m c thu nh pă b̀nhă quơnă đ i l p v iă t ngă tr ng Nh ngă đoă

l ng c a h v th ch là các ch s th ch t ng h păđ c biên so n b i các tác gi Trongăkhiăđó,ăChongăvƠăCalderonă(2000)ăchoăth yăt ngătr ng kinh t làm nâng

cao ch tăl ng th ch b ng cách cung c p thêm ngu n l căđ c i thi n th ch hi n

hành và hi u qu c a chúng Burkhart và Lewis-Beck (1994) s d ng d li u chu i

th i gian cho 131 qu că giaă trongă giaiă đo n 1972-1989 Ki m tra quan h nhân qu

Granger và ch ra r ngă“ph́tătri n kinh t ”ăt o ra dân ch nh ngădơnăch không t o ra

phát tri n kinh t K t qu nƠyătŕiăng c v i k t lu n c a Barro (1997) và

Rivera-Batiz (2002), nh ngăng iăđưăt̀măth y m t s t́căđ ngăt ngătr ng tích c c c a n n

dân ch

Rivera-Batiz (2002) l p lu n r ng th ch c i thi n dân ch lƠmăt ngăt ngătr ng thôngăquaăćcăhƠnhăđ ng h n ch quan ch căthamănh ng,ăt đóăḱchăth́chăs thayăđ i

công ngh vƠăthúcăđ yăt ngătr ng kinh t Nghiên c u th c nghi m xuyên qu c gia

c a ông cho th y r ng dân ch là m t y u t quan tr ng trong vi că thúcă đ yă t ngă

tr ng t n mă1960ăđ năn mă1990

M t s nghiên c uăđưăt pătrungăvƠoăthamănh ngănh ălƠăm t d n xu t cho ch t

l ng th ch ă“Thamănh ng,ăđ c xem xét trong m t khuôn kh th ch r ngăh n,ă

phát tri n m nhăkhiănhƠăn c không th ch ng đ căquanăliêu,ăđ b o v tài s n và

quy n l i c aănhƠăn c ho c cung c p th ch đóăth căthiăćcăquyăđ nh c a pháp lu t”ă

(Hellman et al, 2000)

Nh ng nghiên c uătr căđóăv v năđ thamănh ngăvƠăt ngătr ng kinh t d ng

nh ă ng h quanăđi măthamănh ngăcóăth thúcăđ yăt ngătr ng.ăQuanăđi m này d a

trên l p lu n r ngăthamănh ngăs giúp lo i b chính ph áp d ng nh ngăquyăđ nh c ng

nh c Các nghiên c u g năđơyătrênăph ngădi năkh́căđưăcungăc p b ng ch ng v tác

đ ngăt ngătr ng âm c aăthamănh ngă(Murphy,ăShleiferăvƠăVishny, 1991)

Nh ng nghiên c u này cho r ngăthamănh ngălƠmăt ngăthơmăh t ngân sách và h n

ch chính ph ́păđ t ki m soát nh ngăquyăđ nh thích h p là nh m m căđ́chăđi u ch nh

th t b i c a th tr ng H năn a,ăthamănh ngălƠmăbi n d ngă uăđưiătheoăngh aălƠăćă

nhân dành nhi u th i gian và ngu n l c c a h đ tìm ki m nh ngăđ c l i và các ho t

đ ngăthamănh ngătŕiăng c v i ho tăđ ng s n xu t

H u h t các nghiên c uătrênăđ u thi t l p m t m i liên k t tr c ti p và tích c c

gi a th ch vƠăt ngătr ng M i quan h nhân qu tích c c gi a th ch vƠăt ngătr ng

kinh t có th là do nh ngăquyăđ nh và h n ch d aătrênăćcăhƠnhăđ ng c a các quan

ch căthamănh ng,ăs trao quy n và s thamăgiaăđ căchoălƠălƠmăgiaăt ngăn ngăsu t

Tuy nhiên, có m t s kh́cănhauăđ́ngăk t k t lu n c a nh ng nghiên c u khác

nhau này Theo Barro (1997) m i quan h gi a th ch vƠăt ngătr ng kinh t có th là

phi tuy n

Lu năv năs d ng các ch s khác nhau v th ch và s phân tích tác đ ng c a

th ch đ năt ngătr ngănh ăphơnăt́chăc a Kaufmann và Kraay (2002b) Ngoài nh ng t́căđ ng tr c ti p c a th ch đ năt ngătr ng kinh t , m t s nghiên c uăđưăc g ngăđ

ki mătraăt́căđ ng gián ti p Có ý ki n cho r ng các y u t th ch t́căđ ng đ năt ngă

tr ng gián ti p thông qua các bi n s kh́cănh ăćcădòngăv n, quy tăđ nhăđ uăt ăkinhădoanhăvƠăch́nhăśchăth ngăm i

Batra et al (2003)ăđưăs d ng m t t p h p các d li u doanh nghi p d a trên m t

cu c kh o sát c aăh nă10.000ăcôngătyăđ k t lu n r ng,ă“ch tăl ng th ch cóăýăngh aă

đ́ngăk trong vi c gi i thích hi u qu ho tăđ ng c a m tăcôngătyăvƠăhƠnhăviăđ uăt ăc a

h ”.ăPh́tăhi nănƠyăt ngăđ ng v i phát hi n c a Oliva và Rivera-Batiză(2002),ăng i đưăt̀măth yăt́căđ ngăt ngătr ng gián ti p c a m t s bi n th ch D a trên d li u trênă119ăn căđangăph́tătri năchoăgiaiăđo nă1970ăđ năn mă1994,ăh c tính m t h

th ngăt ngătr ng, FDI và giáo d c K t qu t giaiăđo n th baătrongă căl ng c a

ph ngăph́păb̀nhăph ngăt i thi u (3SLS) cho th y r ngăćcăquyăđ nh c a pháp lu t t́căđ ngăđ năt ngătr ng kinh t thông qua vi c thu hút FDI và dân ch t́căđ ngăđ n

t ngătr ng thông qua khuy n khích giáo d c

Nhi u nghiên c u v t́căđ ng c a th ch côngăđ năt ngătr ng kinh t đưăđ c

ti n hành H u h t trong các nghiên c uăđóăđưăchoăth y m t m i quan h tích c c gi a

chúng M t trong s đóălƠănghiênăc u c aăKaufmannăvƠăKraayă(2002)ăđưăch ng minh

r ng th ch công t t s đ aă đ n thu nh pă b̀nhă quơnă đ uă ng iă caoă h n.ă H nă n a

Grindle (2004) nh n m nh r ng khái ni m v th ch công không ph iălƠăqúăđ năgi n

ho căđ năgi n trong m i liên h v iăt ngătr ng M căđ́chăc ăb n c a th ch công t t lƠă xóaă đóaă gi m nghèo, ch ngă thamă nh ngă vƠă nh ng tr ng i nhă h ngă đ nă t ngă

tr ng kinh t

Ngoài ra, Campos và Nugent (2000) s d ngăGDPănh ăbi n ph thu c và phát

tri n nh ng bi n pháp riêng c a h đ x́căđ nh m căđ quyăđ nh c a pháp lu t và n

đ nh chính tr b ng cách s d ng các ch s H k t lu n r ng,ăquyăđ nh c a pháp lu t

và năđ nh chính tr là c n thi tăđ đ m b o h th ng pháp lý trong s ch và v ng m nh

đ lo i b nh ng tr ng i trong vi căđ uăt ăn c ngoài là m t trong nh ng y u t quan

tr ng góp ph nă vƠoă t ngă tr ng kinh t (Goldsmith, 1987) Theo Morita và Zaelke (2007),ăquyăđ nh c a pháp lu t là m t nhân t quan tr ngătrongăt ngătr ng Xây d ng

h th ng pháp lu tăvƠăđ m b o pháp lu tăđ c th c hi n s t oămôiătr ng pháp lý

v ng m nh, t đóăthúcăđ yăt ngătr ng Lu t pháp không ch lƠăđi u ki n tiên quy tăđ

có th ch công t t,ăthayăv̀ăđòiăh i tính minh b chăc ngănh ătŕchănhi m gi i trình trongăćcăl nhăv căkh́cănhauăd i s ki m soát c a chính ph ăT ngăc ng ki m soát

v ngu n v n tài chính và ngu n v năconăng i là y u t quan tr ngăđ đ m b o th

ch công t t.ăLaneă(2010)ăphơnăchiaăquyăđ nh c a pháp lu t thành hai ph n,ăđ u tiên là

t ăph́păđ c l p và th hai là dân ch l p hi n.ăSauăđó,ăôngăliênăk t v iăquyăđ nh c a

pháp lu t nói chung, k t h p hai lo i nêu trên Nghiên c u này k t lu n r ng v m t pháp lý và hi n pháp quy n s h uăđ c b o v là chìa khóa cho th tr ng ho tăđ ng

t iă u,ăkhiăph́pălýăđ c b o v thì s t oăđ c nhi uăđi u ki năđ khuy n khích c ng

đ ng doanh nghi păđ uăt ăvƠăđóngăgóp

Xét v bi n b t n chính tr ,ăZureiqată(2005)ăđưănghiênăc u m i quan h gi a hai

bi n là ho tăđ ng kinh t và b t n chính tr S d ng d li uăhaiăm iăn măc aăn mă

qu căgiaăđ nghiên c u,ăôngăđưăk t lu n r ng có m iăt ngăquanăơmăgi a hai bi n nói trên.ăT ngăt nh ăv y, Gyimah et al (1999) tìm hi u m i liên h gi aăt ngătr ng

kinh t và b t n chính tr ćcăn căđangăph́tătri n th p (LDC) K thu tăđ nhăl ng

đ c s d ngăđ nghiên c u các m i quan h trên t iăćcăn c châu Phi c n Sahara

K t qu nghiên c u cho th y có m i liên h nhân qu hai chi u gi aăt ngătr ng kinh

t và b t n chính tr Nhìn t m tăgócăđ kh́c,ăKirmanogluă(2003)ăđưăki m tra m i

liên h gi a s b t năđ nh chính tr vƠăt ngătr ng kinh t b ng cách s d ng k thu t

ki măđ nh quan h nhân qu Granger Nghiên c u s d ng d li u c a 14 trong s 19

qu căgiaăđ c kh o sát và s d ng bi năGDPăb̀nhăquơnăđ uăng i và ch s t do

chính tr làm c tălõiăđ nghiên c u K t qu nghiên c u cho th y ch có 2 trong s 14

qu căgiaăđ c nghiên c u cho k t qu nh ămongămu n, các qu c gia còn l i cho k t

qu khôngăcóăýăngh aăth ng kê

Xét v bi n ki măsótăthamă nh ng,ă Mauroă(1995)ăđưăl y m u c a 67 qu c gia

khác nhau và phát hi n ra t n t i m t m i quan h gián ti p gi a ch s thamănh ngăvƠă

các ch s t ngătr ng kinh t Ahlin và Pang (2008) l y m u c a 71 qu c gia và tìm

th y m t m i quan h tiêu c c gi a m căđ thamănh ngăvƠăt ngătr ng kinh t Mo

(2001) s d ng m t m u c a 46 qu c gia và k t lu n r ng n uăt ngă1%ăm căđ tham

nh ngă th̀ă d nă đ n s s t gi mă 0,72%ă trongă t ngă tr ng kinh t ă Ng c l i, m t s

nghiên c u c a nh ng tác gi khác l i cho k t qu tr căng c v i nh ng nghiên c u

trên Li et al (2000)ăđưăl y m u c a 46 qu c gia và h ch ra r ngăkhiăthamănh ngăgiaă

t ngăth̀ăd năđ n n n kinh t b suy gi mănh ngăch gi i h n trong m t vài mô hình h i quy.ăT ngăt nh ăv y, Mendez và Sepulvedaă(2006)ăc ngăti n hành nghiên c u v

ch đ này, h k t lu n r ngăthamănh ngă m c th p có l iăchoăt ngătr ng kinh t ,

nh ngăthamănh ngă quy mô l n s gây h i cho n n kinh t Cu i cùng, Glaeser và

Saks (2006) trong m t n l căđ tìm hi u m i quan h gi aăthamănh ngăvƠăt ngătr ng

kinh t Hoa K đưăk t lu n r ng m t m i quan h tiêu c c y u gi a hai bi năđưăcóă

m t

Riêng bi n ti ng nói và trách nhi m gi i trình thì có ít nghiên c uăh n.ăHenryăet

al (1985)ăđưăkh́măph́ăm i liên h gi a các bi n này H đưăs d ngămôăh̀nhăt ngăquanăđ ki m tra gi thuy t và k t lu n có m i quan h tích c c v a ph iăcóăýăngh aă

th ng kê gi a ti ng nói và trách nhi măđ năt ngătr ng kinh t

T ng h p các công trình th c nghi m v các y u t c a th ch công tác

đ ngăđ năt ngătr ng kinh t

đ lo i b nh ng tr ng i trong vi căđ uăt ă

n c ngoài là m t trong nh ng y u t quan

tr ng góp ph năvƠoăt ngătr ng kinh t

- B t n chính tr không t t cho t ngătr ng

Có m i liên h nhân qu hai chi u gi aăt ngă

tr ng kinh t và b t n chính tr

- T́căđ ng c a b t n chính tr đ năt ngă

tr ng kinh t khôngăcóăýăngh aăv m t th ng

- Khiăthamănh ngăgiaăt ngăth̀ăd năđ n n n

kinh t b suy gi m.ăThamănh ngălƠmăgi m

đ uăt ăvƠădoăđóălƠmăgi m t căđ t ngătr ng

kinh t

- Thamă nh ngă m c th p có l iă choă t ngă

tr ng kinh t ,ănh ngăthamă nh ngă quy mô

l n s gây h i cho n n kinh t

T ngăti ng nói và trách nhi măcôngădơnă(t ngă

c ng quy n t do công dân và dân ch ) t o

nên hi u qu l n trong ho tăđ ng công, t đóăthúcăđ yăt ngătr ng kinh t

A F Alesina et al

2003)

S phân m ng ngôn ng s c

- B tăb̀nhăđ ng là không t tăchoăt ngătr ng

- B tăb̀nhăđ ng là t tăchoăt ngătr ng

Barro và Lee (1994) Chi n tranh Chi n tranh kéo dài không t tăchoăt ngătr ng

Hall and Jone

Dân ch lƠmăt ngăt căđ t ngătr ng khi t do

chính tr r t th p,ănh ngălƠmăgi măt ngătr ng

khi t do chính tr đ t m c t iă uănh tăđ nh Quyăđ nh pháp lu tăcóăt́căđ ng tích c c và có ýăngh aăth ngăkêăđ năt ngătr ng

t tălƠmăt ngăthuănh păb̀nhăquơnăđ uăng i

Nh ngăthuănh păb̀nhăquơnăđ uăng i cao làm

gi m ch tăl ng th ch công (xem thu nh p b̀nhăquơnăđ uăng iăđ i l p v iăt ngătr ng

- T ngătr ng kinh t lƠmăt ngădơnăch ,ănh ngă

dân ch khôngălƠmăt ngăt ngătr ng kinh t

- Dân ch g n k t v i pháp tr , hình thành v n

conăng i và th tr ng t do, t t c t t cho

t ngătr ng;ănh ngăph i t do hóa n n kinh t

tr c

- Dân ch là m t y u t quan tr ng trong vi c

thúcăđ yăt ngătr ng, dân ch h n ch quan

ch căthamănh ng,ăt đóăḱchăth́chăs thayăđ i

công ngh vƠăthúcăđ yăt ngătr ng kinh t

Ch ngă2 - MỌăHÌNH,ăD ăLI UăVÀăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

2.1.ăMôăhìnhănghiênăc u

M c tiêu chính c a lu năv nălƠăki m tra xem li u th ch công t tăcóăt́căđ ngăđ n

t ngătr ng kinh t c a các qu c gia khu v căASEANăhayăkhông,ăquaăđóăcóăth gi i

thích s khác bi t v t ngătr ng kinh t các qu c gia này Nghiên c uăđiăvƠoăxemă

xét các y u t t́căđ ngăđ năt ngătr ng kinh t nh ăđ uăt ăvƠoăngu n v n v t ch t và conăng i,ăđ m c aăth ngăm i,ăđ uăt ăn c ngoài và h tr phát tri n chính th c

Lu năv năs d ng sáu ch s khác nhau làm d n xu t cho th ch đ phân tích tác

đ ng c a th ch đ nă t ngă tr ng kinh t nh ă phơnă t́chă c a Kaufmann và Kraay

(2002):

GDP it = + 1 GFC it + 2 SCH it + 3 TRD it + 4 AID it + 5 FDI it + 6 HHC it +

7 DPR it + 8 TEL it + 9 GG it + it (1)

Trongăđóă là h s căl ng, i và t bi u th đ tăn c i và kho ng th i gia t

t ngă ng Bi n ph thu c GDPit là bi n bi u th log c a GDP th căb̀nhăquơnăđ u

ng i và các bi nă đ c l p, SCHit là bi n th hi n t ng s h că sinhă đ nă tr ng (b c

trung h căvƠăđ i h c) so v i t ng s ng iătrongăđ tu iăđiăh căvƠăđ c s d ngănh ă

đ uăt ăvƠoăngu n v năconăng i (ngu n nhân l c), AIDit bi u th s h tr phát tri n chính th c và vi n tr n c ngoài trong hi n t i (%GNI), FDIit là log c aăđ uăt ătr c

ti păn c ngoài (%GDP), GFCit là log c a t ng ngu n v n c đ nh v i d n xu tălƠăđ u

t ăvƠoăngu n v n h uăh̀nh,ăđoăl ng m căđ uăt ăvƠoăh t ng, t đóăx́căđ nh ti măn ngă

t ngătr ngăt ngălaiăc a m t n n kinh t , HHCit là chi tiêu th căb̀nhăquơnăđ uăng i

c a h giaăđ̀nh,ăTRDit là log c aăth ngăm i (%GDP) cho m i qu căgiaăđ c xem xét

đ n m b tăt́căđ ng c aăđ m n n kinh t đ năt ngătr ng kinh t , DPRit là log c a s

ng i s ng ph thu c trên t ng s ng iătrongăđ tu iălaoăđ ng, TELit bi u th log c a

s đi n tho i c đ nh trên 1.00 dân và bi n GGit bi u th 6 ch s ch tăl ng th ch c a

chính ph và các ch s t ng h p v ch tăl ng th ch :

(1) VAI - ch s ti ng nói và trách nhi m gi i trình: V ăm t kh́iăni m,ăs ăthamăgiaăc aăng iădơnăđóngăvaiătròăh tăs căquanătr ngătrongăth ăch ăcông.ăNg iădơn,ăv iă

t ăćchălƠăđ iăt ngăth ăh ngăvƠăth căthiăch́nhăśch,ăthamăgiaăvƠoăquyătr̀nhăho chă

đ nhăch́nhăśch,ănêuălênăýăki năđ ăt́căđ ngăđ năquanăđi măvƠăm cătiêuăc aăch́nhăśch,ăsaoăchoăćcăch́nhăśchăkhiăđ căbanăhƠnhăs ăđ́pă ngăt tănh tănhuăc uăc aăh

Ti ngănóiăđ c păđ n kh n ngăbƠyă t quană đi m và l i ích c a công dân m t

n c Ti ng nói c aăng i nghèo bày t quanăđi m và l i ích c a h trong m t n l c

đ nhăh ngăđ năćcă uătiênăc a chính ph và các quy trình qu n lý

Trách nhi m gi i trình t n t i khi nh ng nhà thi t l p và th c hi n các quy t c c a

xã h i - chính tr gia và công ch c - ch u trách nhi mătr c nh ngăng i tuân theo các

quy t c.ă tài t p trung vào m i quan h gi aănhƠăn c và công dân c a mình, m căđ mƠănhƠăn c có trách nhi m v i công dân c a mình

Ti ng nói và trách nhi m gi i trình là khái ni m riêng bi tănh ngăcóăliênăquanăv i

nhau Trong m t s hoàn c nh, ti ng nói có th d năđ n trách nhi m l năh n.ăTrongă

h u h tăćcătr ng h p, thi u ti ng nói s d năđ n s thi u trách nhi m

Có nh ng c păđ khác nhau v các hình th c trách nhi m gi i trình Trong nh ng

n măg năđơy,ăm căđ ph c t păđưăt ngălênăv i s giaăt ngăthƠnhăviênăthamăgiaăvào

cu căđ u tranh trách nhi m, s xu t hi n c aăćcăđ uătr ng m i ho c khu v c pháp lý

cho cu căđ uătranhănh ăv y Trong ng n h n, ti ng nói và trách nhi m gi i trình thay

đ i ph c t păh nătùyăthu c vào ng c nh

T́căđ ng c a ti ng nói và v năđ trách nhi m gi iătr̀nhăđ năt ngătr ngăđ căđ aă

ra b iăhaiălýădo.ă u tiên, không có ti ng nói và thi u trách nhi m gi i trình là c u

thành c aănghèoăđói.ăNh ăv y,ăt ngăc ng ti ng nói và trách nhi m có th gi m nghèo

Th hai, ti ng nói và trách nhi m gi i trình có th d năđ n k t c căkh́cănh ăquy n s

h u l năh năvƠăćcăch́nhăśchăh tr ng i nghèo có th d năđ n vi c gi m nghèo Tŕchănhi măgi iătr̀nhăv iăng iădơnălƠăm tătrongănh ngăthu căt́nhăquanătr ngă

c aăcôngăt́căqu nătr ăvƠăhƠnhăch́nhăcông.ăNóăđóngăvaiătròăh tăs căđ căbi tătrongăcôngă

t́căphòngăch ngăch ngăthamănh ng,ăc ngănh ănơngăcaoăt́nhăhi uăqu ăvƠăm ăr ngăđ ăbaoă ph ă c aă d chă v ă công.ă Tŕchă nhi mă gi iă tr̀nhă v iă ng iă dơnă nh mă b oă đ mă đ ă

ng iădơn,ănhƠăn căvƠăćcăt ăch căngoƠiănhƠăn căcóăc ăs ăph́pălýăvƠăkh ăn ngăyêuă

c uăćcăc ăquanăvƠăćnăb ănhƠăn căph iăcóătŕchănhi măgi iătr̀nhăv ănh ngăvi căh ăđưălƠmăho căch aălƠm

Trongăćcăb́oăćoădoăt ăch căINTOSAIăbanăhƠnhăth̀ăćcăv năb năh ngăd năđ iă

v iăho tăđ ngăc aăćcăt ăch căcôngăđ căth ăgi iăđ́nhăgíălƠăkh́ăquanătr ngăvƠămangăt́nhăc năthi tăchoăs ăph́tătri năc aăn năkinhăt ăv ămôăc aăm tăđ tăn căv̀ănóăgiúpăqu nălý,ăki m traănh ngăkho năcóăliênăquanăđ năngơnăśchănhƠăn căvƠăđ́nhăgíăxemănóăcóă

th căhi nătheoănh ngăch́nhăśchăc aănhƠăn căs ăt iăhayăkhông.ăTrongănh ngăb́oăćoănƠyăth̀ăb́oăćoăv ăt́nhăminhăb chăvƠătŕchănhi măgi iătr̀nhăđangănh năđ cănhi uăs ăchúăýăc aăćcăt ăch căqu căt ăTheoăT ăch căMinhăb chăTh ăgi iăth̀ăh ăchoăr ngăminhă

b chăvƠăgi iătr̀nhălƠăhaiăđ căt́nhăc năcóăchoănhau,ăc ngăc ăl nănhauăvƠăh ătr ănhau.ăChúngăchoăphépăcôngădơnăcóăti ngănóiăv ăćcăv năđ ătheoăh ălƠăquanătr ngăvƠăm tăc ă

h iăchoăvi că nhăh ngăraăquy tăđ nhăvƠăt ăđóăs ălƠăc ăs ăđ ăt oăraăk tăqu ăchoăs ăph́tătri n

Theoăh ngăd năc aăINTOSAIăth̀ăhaiăđ căt́nhătrênăđ cănêuăraăv iănh ngăn iădungănh ăsau:

- T́nhăminhăb chălƠăm tăt́nhăch tăc aăćcăch́nhăph ,ăćcădoanhănghi p,ăćcăt ă

ch căvƠăćc ćănhơnătrongăvi căm ăr ng,ăcôngăb ăćcăthôngătinărõărƠng,ăcungăc păđ yă

đ ăćcăn iădungăv ănguyênăt c,ăk ăho ch,ăquyătr̀nhăvƠănh ngăhƠnhăđ ngăkh́cănhauămƠă

nh ngăđ iăt ngătrênăth căhi n.ă ăđ măb oăt́nhăminhăb chăth̀ăthôngătinăc năph iăđ tă

đ cănh ngăyêuăc uăv ăt́nhăphùăh p,ăcóăth ătruyăc păđ ăki mătra.ă i uănƠyăcóăngh aălƠăthôngătinăc năph iăđ tătrongătr ngăth́iăs năsƠngăvƠăcóănhi uăćchăkh́cănhauăcóăth ăminhă

ch ng.ăNgoƠiăhaiăt́nhăch tănƠy,ăđ ăcóăđ căminhăb chăth̀ăcònăph iăth aămưnăv ăvi căđúngăth iăđi m vƠăch́nhăx́cănh ngăg̀ăđưăx yăra.ă

Tŕchă nhi mă gi iă tr̀nhă đ că hi uă lƠă đ mă b oă choă ćcă c ă quană cóă th mă quy nătrongăkhuăv căcông,ăćcăt ăch căthu căkhuăv căt ,ăćcăkhuăv căt ădoăcóăth ătr ăl i,ă

ph năh iăv iăćcăhƠnhăđ ngăc aăh ,ăquaăđóăcóăth ăkh căph căkhiănh ngănhi măv ăhayăćcăcamăk tăkhôngăđ căđ́pă ng

V iănh ngăkh́iăni mămangăt́nhăch tătómăt tăvƠăt ngăh pătrênăth̀ăcóăth ăchoăth yă

r ngăb tăk ăqu căgiaănƠoăđ ăđ măb oăs ăph́tătri năb năv ngăth̀ăvi căminhăb chăvƠăgiúpă

ng iădơnăcóăth ăhi uăđ căc ăth ăt̀nhă h̀nhăqu căgia,ăćcădoanhă nghi păhayăćcăt ă

ch căc aănhƠăn călƠăc năthi t.ăS ăminhăb chăch́nhălƠăn năt ngăchoăm iăgi iăph́păvƠăchoănh ngăth ătr ngăcònăr tăthi uăs ătinăc yăt ăng iădơnătrongăvƠăngoƠiăqu căgiaăđó

(2) PSI - ch s tính n đ nh chính tr : đoăl ng các bi n pháp và kh n ngăch́nhă

ph s b b t n ho c b l tăđ b ngăph ngăti n tinh vi ho c b o l c, bao g m c b o

l c chính tr và kh ng b

B t n chính tr có kh n ngălƠmăgi m t m nhìn c a các nhà ho chăđ nh chính

sách trong vi c t iă uăhóaăcác chính sách kinh t v ămô.ăNóăc ngăcóăth d năđ n vi c thayăđ iăth ngăxuyênăh năćcăch́nhăśch,ăt o ra bi năđ ng và t đóă nhăh ng tiêu

c căđ n ho tăđ ng kinh t v ămô.ăĆcăhi năt ng ph bi n c a b t n chính tr m t s

n c theo th iăgianăvƠăt́căđ ng tiêu c c c aănóăđ i v i ho tăđ ng kinh t đưăthuăhútă

nhi u s quan tâm c a các nhà kinh t B t n chính tr t́căđ ng tiêu c c lên hàng lo t

các bi n s kinh t v ămôănh :ăt ngătr ngăGDP,ăđ uăt ăt ănhơn,ăthu ,ăđ uăt ăvƠăchiă

tiêu công, n và l m phát Brunetti (1997) kh o sát trên toàn di n và tóm t t các bi n chính tr nhăh ngăđ năt ngătr ng kinh t và k t lu n r ng, trong các bi n s thì s

bi năđ ng chính tr và ch quanătrongăch́nhăśchăt́căđ ng m nh nh tăđ năt ngătr ng

trong h i quy xuyên qu c gia,ătrongăkhiăđóăbi n dân ch lƠắtăt́căđ ng nh t Alesina et

al (1996) s d ng d li u trên 113 qu c gia 1950-1982 và k t lu n r ngăt ngătr ng

GDP ćcăn căcóănguyăc ăch́nhăph s păđ th păh năđ́ngăk so v i các qu c gia

khác Chen và Feng (1996) cho th y s b t năđ nh ch đ , phân c c chính tr vƠăđƠnă

áp c a chính ph t t c đ u có m tăt́căđ ng tiêu c căđ năt ngătr ng kinh t Trong

m t bài báo g năđơy,ăJong-a-Pin (2009) s d ng phân tích nhân t đ ki m tra nh ng t́căđ ng c a 25 ch s b t n chính tr vƠăt́căđ ng c aăchúngăđ năt ngătr ng kinh t vƠăđ aăraăph́tăhi n chính là m căđ cao c a s b t n ch đ chính tr s d năđ n gi m

t ngătr ng kinh t ăLiênăquanăđ năđ uăt ăt ănhơn,ăAlesinaăvƠăPerottiă(1996)ăchoăth y

s b t năđ nh chính tr s t o ra m tămôiătr ng kinh t chính tr không ch c ch n,

t ngăr i ro và gi măđ uăt ă

(3) GEI - ch s hi u qu c a chính ph : V ăv năđ ăhi uăqu ăcungă ngăd chăv ăhƠnhăch́nhăcông,ătƠiăli uănghiênăc uăqu căt ăth ngănh năm nhăt iănh ngăy uăt ănh :ă

m că đ ă thu n ti n,ă ană ninh,ă tină c y,ă côngă b ngă c aă d chă v ă côngă vƠă tinhă th nă tŕchănhi măc aăng iăth aăhƠnhăcôngăv

K t qu c a m t h th ng pháp lý có th đ căđ́nhăgíăd a trên nh ngăth căđoă

hi u l c và hi u qu ăQuyăđ nh hi u qu đ tăđ c các m c tiêu an sinh xã h iăđ t ra b i

các chính ph đ i v iăćcăc ăquanăqu n lý ćcăn c phát tri n, các m c tiêu an sinh

xã h i c aăquyăđ nh có th s không ch đ năgi nălƠăquanătơmăđ n vi cătheoăđu i hi u

qu kinh t nh ngăv i m c tiêu r ng l năh năđ thúcăđ y phát tri n b n v ng và xóa đóiăgi m nghèo

Quyăđ nh hi u qu đ tăđ c các m c tiêu an sinh xã h i v i chi phí kinh t t i

thi u Chi phí kinh t c aăquyăđ nh có th hai hình th c chính: (1) các chi phí tr c

ti păđi u hành h th ng qu n lý, ph n ánh trong phân b ngân sách c aăc ăquanăqu n lý

và (2) các chi phí tuân th ćcăquyăđ nh, chi ph́ăbênăngoƠiăćcăc ăquanăqu nălýăvƠăr iăvƠoăng i tiêu dùng và nhà s n xu t v các chi phí kinh t h p pháp trong th c hi n quyăđ nh (Guasch và Hahn, 1999)

(4) RQI - ch s ch t l ng đi u ti t: th hi n kh n ngăc a chính ph đ xây

d ng và th c hi n ch́nhăśch,ăćcăquyăđ nhăchoăphépăvƠăthúcăđ y phát tri n khu v căt ă

nhân

Ch tăl ngăđi u ti tăđangătr thành m t y u t chính sách c tălõiăđ gi i thích

nh ngăv n m cătrongăt ngătr ng kinh t nhi uăn c trên th gi i

Ch tăl ngăđi u ti tăc ngăcóăth đ căđ́nhăgíătheoăćcătiêuăch́ătrongăth ch

Parker (1992) cho r ng m t h th ngăquyăđ nh ho tăđ ng t t là m t s cân b ng gi a

trách nhi m gi i trình, tính minh b ch và nh t quán Trách nhi m yêu c uăc ăquanăđi u

ti t ch u trách nhi m v nh ng h u qu do ho tăđ ng c a h gây ra Minh b ch liên quanăđ n nh ng quy tăđ nhăđ c ti p c n theo cách công khai các thông tin cho các

bên liên quan Quy tăđ nh không phù h p s làm suy y u ni m tin vào h th ngăđi u

ti t Không nh t quán s d năđ n không có s ch c ch năchoăćcănhƠăđ uăt ,ăđi u này

có th lƠmăt ngăchiăph́ăv n và gây ra thi t h i nghiêm tr ng cho các quy tăđ nhăđ uăt

M t n n kinh t v i m t th ch phát tri n có nhi u kh n ngăthi t k và th c thi

nh ngăquyăđ nh hi u qu đ đóngăgópăvƠoăvi c c i thi n t ngătr ng kinh t Nh ng

y uă kémă trongă n ngă l c th ch có th s nhă h ng x uă đ nă t ngă tr ng kinh t

(World Bank, 2002)

(5) RLI - ch s quy đ nh c a pháp lu t: th hi n m căđ tuân th các quy t c c a

xã h i,ăđ c bi t là ch tăl ng c a vi c th c thi quy n s h u, c nhăśt,ătòaắn,ăc ngănh ă

kh n ngăc a t i ph m và b o l c

nhăngh aăquyăđ nh c a pháp lu t trong bài vi t này t p trung vào vai trò c a Tòaắn.ăTr c h t,ăđóălƠăvi c b o v các quy n t do c aăcôngădơnăđ đ m b o h bình

đ ngătr c pháp lu t,ăsauăđóălƠăgímăśtăph́pălu t và vi căđi u hành c a Chính ph

N u tòa án không b o v quy n s h u tài s n,ăkhôngăđ m b o hi u l c th c hi n h p

đ ng và không gi i quy t tranh ch p trong th i gian t t nh t s làm gi măđ ngăc ăđ thúcăđ yăđ uăt ăvƠăc i ti n.ăCóăngh aălƠăćcă uăđưiăchoăho tăđ ng s n xu t b h xu ng,

và nh ngăng i tìm ki măđ c l i s giaăt ng.ăT ngăt nh ăv y, n uăthamănh ngăx y ra ćcătòaắn,ăđi u này s ch ra r ng không ph i t t c côngădơnăđi uăb̀nhăđ ngătr c

pháp lu t M t h th ng công lý có hi năt ngăthamănh ngăho c b l thu c v m t

chính tr có th t oăđi u ki năchoăthamănh ngă m căđ caoăh năvƠălƠmăsuyăy u c i

cách, t đóăs nhăh ngăđ năt ngătr ng kinh t (Feld và Voigt, 2003) Không tôn

tr ngăćcăquyăđ nh c a pháp lu t s d năđ n ni m tin vào công lý c a công dân b s p