PHÂN TÍCH CHI PHÍ TUÂN THỦ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 1 TPHCM.PDF

Tuy nhiên, nh ng chi phí tâm lý này khó đo l ng đ c... 1.1.2.3ăChiăphíăbanăđ u, chi phí t m th iăvàăchiăphíăth ng xuyên Ngoài ra, Sandford, Godwin và Hardwick 1989; Evans và Walpole 199

LU NăV NăTH C S KINH T

NG IăH NG D N KHOA H C : TS NGUY N NG C DUNG

TP.H Chí Minh ậ N mă2014

**********

L I CAMă OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n là trung th c và không sao chép t công trình khác

Lê Th H i Bình

M C L C

Trang Trang ph bìa

L iăcamăđoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c các b ng bi u

Danh m c các hình v

PH N M U 1

1 Lý do ch n đ tài 1

2 T ng quan m t s nghiên c u tr c đây cùng v n đ nghiên c u v i lu n v n c a tác gi 2

2.1 Trên th gi i 2

2.2 Vi t Nam 4

3 M c tiêu c a đ tài 6

3.1 M c tiêu chung 6

3.2 M c tiêu c th 6

4 i t ng và ph m vi nghiên c u c a đ tài 6

5 Ph ng pháp nghiên c u đ tài 6

6 Nh ng đóng góp m i c a đ tài 7

7 K t c u c a đ tài 7

Ch ngă1:ăT ng quan v chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p c a các doanh nghi p nh và v a 8

1.1 T ng quan v chi phí tuân th thu 8

1.1.1 Khái ni m v chi phí tuân th thu 8

1.1.2 N i dung c a m t s chi phí tuân th thu 9

1.1.3 Các nhân t làm chi phí tuân th thu t ng cao 14

1.1.4 T m quan tr ng c a vi c c t gi m chi phí tuân th thu 16

1.1.5 Vai trò c a thông tin k toán trong vi c phân tích chi phí tuân th thu 17

1.2 T ng quan v chi phí tuân th thu TNDN c a doanh nghi p nh và v a 19

1.2.1 c đi m c a doanh nghi p nh và v a 19

1.2.2 c đi m c a chi phí tuân th thu c a doanh nghi p nh và v a 19

1.2.3 Xác đ nh chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV 20

1.3 Các chính sách đ c t gi m chi phí tuân th thu TNDN cho các DNNVV c a m t s n c trên th gi i và m t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 21

1.3.1 Các chính sách đ c t gi m chi phí tuân th thu TNDN cho các DNNVV c a m t s n c trên th gi i 21

1.3.2 M t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam 26

Tóm t t ch ng 1 28

Ch ngă2:ăPhânătíchăchiăphíătuânăth thu TNDN c a các doanh nghi p nh và v aătrênăđ a bàn qu n 1 t i Tp.HCM 29

2.1 c đi m chi phí tuân th thu TNDN c a doanh nghi p nh và v a t i Vi t Nam 29

2.1.1 c đi m c a DNNVV t i Vi t Nam 29

2.1.2 c đi m c a chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV t i Vi t Nam 31 2.2 ánh giá chung v chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV t i Vi t Nam 32 2.2.1 Các quy đ nh pháp lỦ liên quan đ n vi c tuân th thu TNDN c a DNNVV 32

2.2.2 Quy trình tuân th thu TNDN c a DNNVV t i Vi t Nam 39

2.2.3 Các chi phí DNNVV b ra đ tuân th lu t thu TNDN 42

2.3 Th c tr ng h th ng thông tin k toán và ki m soát n i b tác đ ng đ n chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV t i Vi t Nam 44

2.4 Kh o sát th c t 46

2.4.1 i t ng ph m vi nghiên c u 46

2.4.2 N i dung kh o sát 47

2.4.3 Ph ng pháp kh o sát 48

2.4.4 K t qu kh o sát 48

2.5 Nguyên nhân tác đ ng đ n chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV 58

2.5.1 V phía nhà n c 58

2.5.2 V phía doanh nghi p nh và v a 61

Tóm t t ch ng 2: 62

Ch ng 3: Các gi i pháp nh m gi m chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV63 3.1 Quan đi m xác l p gi i pháp nh m gi m chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV 63

3.1.1 Phù h p v i quy đ nh pháp lu t v thu và ch tr ng c a chính ph đ áp d ng vào DNNVV t i Vi t Nam 63

3.1.2 G n k t quan h gi a c quan thu v i NNT trên tinh th n h p tác, c ng đ ng trách nhi m trong quá trình ki m soát thu thu 64

3.1.3 T ng c ng ch t l ng, tính minh b ch h th ng thông tin k toán ph c v cho v n đ ki m soát và hành thu thu 64

3.2 Các gi i pháp chung: 65

3.2.1 T ng c ng tính hi u qu c a qu n lý thu , nâng cao tính tuân th pháp lu t c a NNT 65

3.2.2 T ng c ng tính minh b ch c a h thông tin k toán c a các DNNVV 66

3.2.3 T ng c ng vi c ki m soát ti t ki m chi phí 67

3.3 Các gi i pháp th c hi n 68

3.3.1 Hoàn thi n các pháp lu t có liên quan đ n qu n lý thu và chính sách thu TNDN 68

3.3.2 Hoàn thi n h th ng thông tin k toán và nâng cao vai trò ki m soát n i b t i DNNVV 72

3.3.3 Ki m soát chi phí tuân th thu TNDN trong DNNVV 75

3.3.4 M t s gi i pháp khác 76

3.4 Các ki n ngh 78

3.4.1 i v i nhà n c 78

3.4.2 i v i c quan thu 81

3.4.3 i v i doanh nghi p nh và v a 83

3.3 H n ch c a nghiên c u và đ xu t h ng nghiên c u ti p theo 85

Tóm t t ch ng 3 85

K T LU N 86 Danh m c tài li u tham kh o

Ph l c s 1: B ng câu h i kh o sát dành ch oăcácăDNNVVătrênăđ a bàn qu n 1, Tp.HCM

Ph l c s 2: Danh sách các doanh nghi păđ c kh o sát

Ph l c s 3: K t qu kh oăsátă51ăDNNVVătrênăđ a bàn qu n 1, Tp.HCM

Ph l c s 4: M t s bi u m u khai thu TNDN

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 2.1: Phân lo i doanh nghi p nh và v a theo tiêu th c s lao đ ng và t ng ngu n v n

B ng 2.2: Th i gian cho tuân th thu TNDN theo quy mô DN

B ng 2.3: Chi phí tuân th thu TNDN phát sinh t i DNNVV

B ng 2.4: B ng so sánh v quy đ nh ph t vi ph m gi a thông t s BTC ngày 14 tháng 6 n m 2007 và thông t 166/2013/TT-BTC ngày 15/11/2013

61/2007/TT-B ng 3.1: Phân tích u đi m và nh c đi m c a t ng cách tính thu khoán thu

TNDN

DANH M C CÁC HÌNH V

Hình 2.1: Quy trình tuân th thu TNDN t i Vi t Nam

PH N M U

1 Lý do ch năđ tài

Vi c c i thi n môi tr ng kinh doanh cho các doanh nghi p đ c coi là m t cách hi u qu c a nhà n c đ h tr cho doanh nghi p, c ng nh góp ph n t ng

kh n ng c nh tranh c a qu c gia Qua các n m g n đây, Vi t Nam c ng có nh ng

b c ti n trong vi c c i thi n môi tr ng kinh doanh theo đánh giá x p h ng c a Ngân Hàng Th Gi i Tuy nhiên, theo báo cáo v môi tr ng kinh doanh c a Ngân Hàng Th Gi i n m 2013, Vi t Nam x p h ng 99 trên 185 qu c gia, đây là m t

x p h ng khá th p M t trong nh ng lý do d n t i vi c x p h ng th p này c a Vi t Nam là chi phí tuân th lu t thu Theo báo cáo trên, t ng th i gian đ tuân th

lu t thu là 872 gi , trong đó th i gian đ tuân th thu thu nh p doanh nghi p chi m 320 gi , th i gian tuân th lu t b o hi m xã h i là 335 gi và th i gian tuân

th thu thu nh p doanh nghi p là 217 gi Nh v y, th i gian tuân th thu thu

nh p doanh nghi p là khá l n Vì v y, v i m c tiêu c i cách th t c hành chính,

gi m chi phí tuân th th t c hành chính thu cho cá nhân, t ch c và doanh nghi p, chúng ta ph i nghiên c u xem xét c t gi m th i gian tuân th t ng lo i thu sao cho phù h p

Bên c nh đó, các doanh nghi p nh và v a chi m m t t tr ng khá l n, ch

y u trong các lo i hình doanh nghi p Vi t Nam Lo i hình này đóng vai trò quan

tr ng nh t là t o vi c làm, t ng thu nh p cho ng i lao đ ng, giúp huy đ ng các ngu n l c cho vi c đ u t phát tri n, xóa đói gi m nghèo… C th , v lao đ ng, hàng n m t o thêm trên n a tri u lao đ ng m i; s d ng t i 51% lao đ ng xã h i

và đóng góp h n 40% GDP… (theo www.thutuchanhchinh.vn) Do đó, chính ph luôn quan tâm đ ra các chính sách phù h p nh m khuy n khích h tr các doanh nghi p nh và v a ho t đ ng kinh doanh, trong đó có các chính sách thu , th t c hành chính thu

Do đó, v i m c tiêu tìm hi u sâu h n v chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p c a doanh nghi p nh và v a, t đó đ ra m t s gi i pháp nh m gi m chi

doanh nghi p này, tác gi đư m nh d n ch n đ tài: ắPhân tích các chi phí tuân

th thu thu nh p doanh nghi p c a các doanh nghi p nh và v a trênăđ a bàn qu n 1 t i Tp.H Chí Minh ”

Tuy nhiên, v n đ liên quan đ n chi phí tuân th thu là khá ph c t p, trong

đó có c nh ng chi phí h i l , lót tay cho nhân viên thu , nh ng chi phí do tâm lý (s lo l ng hay b c mình) gây ra t n h i cho NNT,…Nh ng chi phí này tác gi khó và không th thu th p d li u đ c nh ng chi phí tuân th thu là m t v n đ khách quan c n ph i đ c nghiên c u đ tìm ra nh ng gi i pháp phù h p đ gi m

nh ng chi phí chúng ta có th ki m soát đ c Vì v y, v i kh n ng c a mình, tác

gi ch có th nghiên c u đ n nh ng th i gian, chi phí có th ghi nh n đ c nh :

th i gian b ra đ thu th p thông tin và tính toán thu TNDN, th i gian hoàn t t h

s khai thu , th i gian s p x p h s ch ng t , …ho c các chi phí thuê chuyên gia

t v n thu , k toán thu bên ngoài, chi phí b ra đóng các kho n ph t do ch m

n p, kê khai sai, kê khai thi u…

2 T ng quan m t s nghiên c uătr căđâyăcùngăv năđ nghiên c u v i

lu năv năc a tác gi

2.1 Trên th gi i

Chi phí tuân th thu đ c cho là m t “chi phí n” c a vi c đánh thu cho

đ n khi, Haig (1935) là ng i đ u tiên c g ng đo l ng chi phí tuân th thu

Hi n t i, v n đ này đang là s quan tâm c a toàn c u, đ c bi t là các n c trong

t ch c OECD; nó dành s quan tâm c a c các nhà nghiên c u h c thu t và chính ph

Theo Chris Evans (2006), hàng lo t các nghiên c u đ c ti n hành các

n c trên th gi i: M , Canada (Vaillancourt, 1989; Blumenthal và Slemrod 1992); Anh (Sandford, Godwin và Hardwick, 1989; Collard, Green, Godwin và Maskell, 1998; Hasseldine và Hansford, 2002); Hà Lan (Allers, 1994), Tây Ban Nha (Diaz and Delgado, 1995); Úc (Pope, Fayle và Duncanson, 1990; Pope, Fayle

và Chen, 1991; Pope, 1992; Pope, Fayle và Chen 1993a, 1993b, 1994; Wallschutzky và Gibson, 1993; Evans, Ritchie, Tran-Nam và Walpole, 1996,

1997; Rametse và Pope, 2002; Tran-Nam và Glover, 2002; New Zealand (Sandford và Hasseldine, 1992; Prebble, 1995), Singapore (Ariff, Loh và Talib, 1995; Ariff, Ismail và Loh, 1997), Malaysia (Loh, Ismail, Shamsher và Ali, 1997)

và Hong Kong (Chan, Cheung, Ariff và Loh, 1999)

M t s ít nghiên c u t các qu c gia nh là Tanzania (Shekidele, 1999), Brazil (Bertolucci, 2002) và n (Chattopadhyay và Das-Gupta, 2002) Ngoài

ra còn có s quan tâm c a các t ch c nh OECD (Cordova-Novion và De Young, 2001) và y ban Châu Âu (2004) trong vi c so sánh chi phí tuân th thu

gi a các qu c gia

N i dung các v n đ nghiên c u t p trung đ n:

 Chi phí tuân th thu liên quan đ n các s c thu khác nhau nh : thu TNCN, thu TNDN, thu GTGT, thu x ng d u, thu c u đ ng… Các

đ i t ng đ c kh o sát ch y u là các DN Tuy nhiên, c ng có m t s nghiên c u c ng quan tâm đ n nh ng NNT là các cá nhân, nhân viên,

ng i v h u…

 Các nghiên c u chia m c tiêu h ng t i các DN nh ho c các DN l n,

nh ng không phân chia các ngành ngh khác nhau

 Ch y u các nghiên c u tìm hi u các chi phí phát sinh t DN Tuy nhiên,

m t vài nghiên c u nh Green, 1994; Evans 2003b…xem xét đ n quan

đi m c a các chuyên gia, th m chí chi phí thuê chuyên gia là m t trong

nh ng chi phí quan tr ng c a chi phí tuân th thu phát sinh do NNT là

DN và không ph i DN

 G n đây, có m t s nghiên c u so sánh chi phí tuân th các qu c gia

M t vài nghiên c u qu c gia có ph n so sánh chi phí tuân th gi a qu c gia đó v i qu c gia khác nh nghiên c u c a Evans, Ritchie, Tran-Nam

& Walpole, 1997 M c dù v y, Sandford (1995) xác đ nh m t s lý do

vi c so sánh này làm l c h ng h n là sáng t v n đ ; Sandford (1994)

c ng khuyên r ng vi c so sánh chi phí tuân th thu h n ch s d ng, và

c u nh Bannock & Albach (1989) so sánh chi phí tuân th thu GTGT

c a c và Anh; Cordova-Novion and De Young (2001) ti n hành cu c

kh o sát trong m i m t qu c gia cho t ch c OECD; y ban Châu Âu

kh o sát chi phí tuân th thu trên 14 thành viên

2.2 Vi t Nam

Vi t Nam, chi phí tuân th thu c ng là v n đ mà các nhà ban hành lu t

và các nhà nghiên c u quan tâm Theo Gangadha & cs (2011) các nghiên c u

nh m đo l ng chi phí tuân th thu Vi t Nam c n đ c nh c t i là:

 Báo cáo đánh giá môi tr ng đ u t đ c ti n hành b i Ngân hàng

Th Gi i vào n m 2005, kh o sát đ c th c hi n m t m u công ty trong ngành s n xu t 25 t nh thành Vi t Nam Tr ng tâm c a cu c

kh o sát không ph i đ đánh giá gánh n ng v thu , mà nh m đánh giá môi tr ng đ u t ph m vi r ng h n Tuy nhiên, m t trong s các câu h i đ c p đ n th i gian nh m gi i quy t vi c ki m tra thu , bao

g m chu n b các v n b n và tài li u liên quan M c dù v y, ki m tra thu ch là m t ph n c a chi phí tuân th t ng th Do đó, báo cáo ch

đ a ra c l ng th p h n so v i m c chi phí th c t tuân th các quy

và doanh thu t ng ng 0.7 tri u ô la M / n m (đ i v i tr ng h p

c a Vi t Nam) c l ng này đ c p đ n thu TNDN, GTGT,TNCN

và các kho n đóng BHXH, BHYT, BHTN Nó bao g m th i gian chu n b cho h s khai thu và th i gian c n thi t cho công vi c làm

s sách k toán Tuy nhiên, c n ph i nói r ng công vi c s sách k toán là vi c làm b t bu c cho dù có ph i n p thu hay không ng

d ng mô hình “chi phí chu n” Mô hình này d a vào 360 ph ng v n

v i các DNNVV i v i Vi t Nam, th i gian trung bình đ tuân th

v i các quy đ nh v th đ c c tính là 1.959 gi Ph n l n chi phí (1.733 gi ) có liên quan đ n thu GTGT Tuy nhiên, nghiên c u c a CIEM d ng nh đư c l ng m c chi phí tuân th v thu cao h n

r t nhi u l n, ch a th c s chính xác

Nh v y, cho t i hi n nay, v n ch a có nghiên c u nào có th c l ng m t các g n đúng chi phí tuân th thu Tuy nhiên, các nghiên c u đư ph n nào ch ra

đ c gánh n ng v thu đ i v i các DN, giúp nhà n c nh n ra đ c v n đ và t p trung c i cách th t c v thu

Bên c nh đó, theo tác gi tìm hi u, có m t lu n v n th c s c ng đư nghiên

c u v v n đ chi phí tuân th thu nh ng t p trung đi sâu vào chi phí tuân th thu TNCN là Ki u Nguy t Th y Tiên (2012) đ tài “Nghiên c u chi phí tuân th thu TNCN” tài t p trung nghiên c u chi phí tuân th phát sinh c a các cá nhân có thu nh p t ti n l ng ti n công khi n p h s quy t toán thu n m 2011

c a C c thu Tp.HCM và thu đ c m t s k t qu nh t đ nh S li u s d ng trong nghiên c u này đ c thu th p t k t qu kh o sát 263 cá nhân K t qu kh o sát cho th y chi phí c a ng i Vi t Nam t n nhi u nh t là: th i gian l u tr ch ng t tài li u, th i gian n p h s thu ; đ i v i ng i Vi t Nam và n c ng i n c ngoài ph i t n chi phí b ng ti n nhi u nh t là cho d ch v t v n thu và th i gian cung c p thông tin cho t v n thu i v i ng i n c ngoài, m c dù chi phí

b ng ti n nhi u h n so v i ng i Vi t Nam nh ng thái đ c a h đa ph n c m

th y bình th ng khi chu n b n p h s quy t toán

3 M c tiêu c aăđ tài

3.1 M c tiêu chung

Phân tích chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p c a các doanh nghi p

nh và v a trên đ a bàn qu n 1 t i Tp.H Chí Minh T đó, đ xu t nh ng gi i pháp nh m gi m b t các chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p c a các doanh nghi p nh và v a trên đ a bàn Qu n 1 nói riêng và các DNNVV nói chung

3.2 M c tiêu c th

- ánh giá gánh n ng chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p đ i v i các doanh nghi p nh và v a trên đ a bàn qu n 1 t i Tp.H Chí Minh

- ánh giá tính hi u qu c a nh ng chính sách Chính ph nh m gi m b t các chi phí đ tuân th thu thu nh p doanh nghi p đ h tr các doanh nghi p nh

và v a trên đ a bàn qu n 1 t i Tp.H Chí Minh

- T k t qu nghiên c u, đ xu t các gi i pháp, ki n ngh đ nh m gi m thi u các chi phí tuân th thu TNDN c a các DNNVV, t ng l i ích kinh t

4 iăt ng và ph m vi nghiên c u c aăđ tài

i t ng nghiên c u: Chi phí tuân th thu TNDN c a các doanh nghi p

5 Ph ngăphápănghiênăc uăđ tài

tài th c hi n theo ph ng pháp nghiên c u th c nghi m d a trên áp d ng

ph ng pháp th ng kê mô t nghiên c u theo c s d li u thu th p đ c thông qua cu c kh o sát 51 doanh nghi p nh và v a trên đ a bàn qu n 1 t i Tp.HCM Bên c nh đó, đ tài s d ng ph ng pháp so sánh, phân tích, t ng h p nh m

h th ng hóa các lý lu n và đ xu t gi i pháp

6 Nh ngăđóngăgópăm i c aăđ tài

H th ng hóa m t s lý lu n v chi phí tuân th thu nói chung và chi phí tuân th thu TNDN nói riêng

Phân tích và đánh giá đ c ph n nào t m quan tr ng c a vi c c t gi m chi phí tuân th thu TNDN T đó, đ a ra m t s gi i pháp giúp c quan nhà n c,

c quan thu và DNNVV có th gi m b t chi phí tuân th thu TNDN

Ch ngă1: T ng quan v chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p c a

các doanh nghi p nh và v a

1.1 T ng quan v chi phí tuân th thu

1.1.1 Khái ni m v chi phí tuân th thu

Trên th gi i, có khá nhi u khái ni m v chi phí tuân th thu , trong đó m t

s khái ni m ph i k t i nh sau:

Theo Slemrod và Sorum (1984) thì cho r ng khái ni m chi phí tuân th thu liên quan đ n t t c các chi phí ph i ch u b i NNT ho c bên th ba trong vi c tuân

th yêu c u c a h th ng thu , ngoài ra còn có kho n ti n thu ph i n p

Theo Sandford, Godwin và Hardwick (1989), chi phí tuân th thu đ c n y sinh ra do khu v c công, và nó s không x y ra n u thu không t n t i (hay nói cách khác chi phí tuân th thu s không xu t hi n n u thu b bãi b ) Vì v y, h

đ nh ngh a chi phí tuân th thu là nh ng chi phí phát sinh b i nh ng NNT ho c các bên th ba (ví d nh các DN) đ đáp ng nh ng yêu c u đ t ra v i h nh m tuân th lu t thu v i quy đ nh và m c đ đư đ a ra

Sandford (1995) đ nh ngh a ti p chi phí tuân th thu là chi phí phát sinh b i NNT đ đáp ng nh ng yêu c u c a lu t thu và c quan thu Nh ng chi phí này

v t ra kh i s ti n thu ph i chi tr và nh ng chi phí do nh ng bi n d ng v n có trong b n ch t c a thu

Theo Chris Evans (2006), m c dù v n còn nhi u tranh cãi v vi c xác đ nh chi phí đ c đ a vào tính toán chi phí tuân th thu nh ng có th xác đ nh nh ng chi phí c t lõi không th ph nh n đ c đ tuân th các yêu c u c a thu nh sau:

- Nh ng chi phí c a lao đ ng ho c th i gian s d ng đ hoàn thành các

ho t đ ng liên quan đ n thu Ví d , th i gian đ m t nhân viên đ t

đ c nh ng hi u bi t c n thi t đ x lỦ các quy đ nh v thu nh thu TNCN, thu GTGT,…; th i gian c n thi t đ thu th p ch ng t , ghi chép s li u đ có th hoàn thành vi c hoàn thu

- Nh ng chi phí thuê chuyên gia bên ngoài đ h tr vi c hoàn thành các

ho t đ ng v thu (Ví d nh , phí tr cho chuyên gia t v n thu …)

- Nh ng chi phí không th ng xuyên phát sinh trong khi hoàn thành các

ho t đ ng v thu , bao g m ph n m m máy tính, c c b u đi n, phí đi

l i…

Ngoài nh ng chi phí ch y u k trên, còn có m t s chi phí c n ph i k đ n

nh chi phí tâm lý do h th ng thu NNT ch u áp l c, lo l ng, th t v ng là k t qu

c a vi c c g ng tuân th các quy đ nh c a thu Tuy nhiên, nh ng chi phí tâm lý này khó đo l ng đ c Vì v y, m t s chi phí xã h i khác khó đo l ng c ng

đ c l đi kh i nghiên c u

Theo OECD (2009) xác đ nh “chi phí tuân th thu là nh ng m t trong nh ng

y u t kinh t nh h ng đ n tuân th thu NNT ph i đ i di n m t s chi phí đ tuân th quy đ nh lu t thu ngoài s ti n thu th c s mà h ph i n p Chi phí này bao g m th i gian hoàn thành yêu c u theo quy đ nh, chi phí k toán và chi phí gián ti p g n li n v i s ph c t p c a pháp lu t, bao g m chi phí tâm lỦ nh s

c ng th ng th n kinh xu t phát t s không ch c ch n do ph i đáp ng h t t t c quy đ nh lu t thu ho c hi u lu t thu là gì” (Ki u Nguy t Th y Tiên, 2012)

Tóm l i, chi phí tuân th thu là nh ng chi phí mà NNT bao g m c cá nhân

và doanh nghi p phát sinh do vi c tuân th các quy đ nh v lu t thu gây ra Chi phí này bao g m th i gian và ti n b c NNT b ra đ hoàn thành các yêu c u theo quy đ nh c a lu t thu V ti n b c, ph i k đ n chi phí thuê nhân viên k toán, chi phí thuê chuyên gia t v n bên ngoài, chi phí ti n ph t do th c hi n đúng quy đ nh, chi phí tìm hi u pháp lu t thu liên quan, chi phí h i l lót tay…V th i gian, có

th li t kê m t s th i gian tiêu t n nh : th i gian hoàn thành các báo cáo theo quy

đ nh, th i gian tìm hi u lu t thu , th i gian n p h s thu , …Ngoài ra, còn có chi phí tâm lý do lo l ng, c ng th ng khi tuân th lu t thu

1.1.2 N i dung c a m t s chi phí tuân th thu

1.1.2.1 Chi phí tuân th g p và chi phí tuân th ròng

u tiên, chúng ta c n phân bi t chi phí tuân th g p (ho c chi phí tuân th

xã h i) và chi phí tuân th ròng (ho c chi phí tuân th c a NNT) Theo Chris

c a n n kinh t , ch y u đ c quan tâm b i B tài chính và các nhà kinh t Chi phí tuân th ròng ho c chi phí tuân th c a NNT là nh ng chi phí phát sinh tr c

ti p t nh ng NNT, ch y u đ c quan tâm b i các DN, các đ i t ng n p thu khác và c quan thu

Theo Sandford (1989), chi phí tuân th ròng b ng chi phí tuân th g p tr

nh ng l i ích do tuân th thu L i ích ch y u c a vi c tuân th thu là l i ích v dòng ti n phát sinh khi DN đ c s d ng ti n thu m t th i gian tr c khi n p thu cho nhà n c Có th vi t công th c nh sau:

[1] Chi phí tuân th ròng = Chi phí tuân th g p – Các l i ích dòng ti n

Tuy nhiên, theo Chris Evans, Tran-Nam & Michael Walpole (2000), cách

ti p c n trên ch a phân bi t th t rõ hai lo i chi phí này, nghiên c u này đư mô t chi ti t các l i ích bù đ p cho NNT khi th c hi n ho t đ ng tuân th thu Các l i ích bù đ p g m các l i ích qu n lý, các l i ích dòng ti n và các l i ích do đ c

kh u tr thu Ba l i ích bù đ p này đ c gi i thích nh sau:

 Th nh t, các l i ích qu n lý phát sinh do bu c ph i ghi chép s sách

đ đ tuân th lu t thu giúp DN c i thi n vi c ra quy t đ nh và gi m chi phí ki m soát n i b cho các DN nh V lý thuy t, l i ích qu n lý

t n t i nh ng khó tính toán nên th ng b lo i kh i khi nghiên c u

th c nghi m, ngo i tr m t s nghiên c u nh Sandford et al.(1981)

và V n phòng ki m toán qu c gia Anh (1994)

 Th hai, các l i ích dòng ti n phát sinh khi:

- Thu nh p không b tính thu và n p t i th i đi m nh n và NNT s d ng

ti n thu m t th i gian tr c khi n p thu cho nhà n c

- Lu t thu cho phép DN trì hoãn vi c n p thu mà DN đ i di n thu h cho nhà n c

L u Ủ r ng, l i ích dòng ti n có th âm n u NNT n p nhi u h n s

ti n thu ph i n p trong n m tài chính ho c n p ti n thu tr c khi thu

đ c ti n Ngoài ra, l i ích dòng ti n đ c coi là t n th t đ i v i nhà

n c, nên l i ích dòng ti n th hi n s chuy n đ i trong n n kinh t , nó

làm gi m chi phí tuân th thu c a NNT nh ng không ph i n n kinh t

Ta có:

[2] L i ích dòng ti n c a NNT = L i ích dòng ti n m t đi c a C quan thu

ch u thu Vi t Nam, lu t thu TNDN cho phép tr các chi phí h p lý h p

l liên quan đ n ho t đ ng kinh doanh ra kh i thu nh p ch u thu TNDN

[5] Chi phí tuân th c a NNT = Chi phí tuân th xã h i - L i ích dòng ti n

và l i ích kh u tr thu cho NNT

T công th c [4] và [5], ta có th coi chi phí tuân th xã h i nh chi phí phí tuân th g p trong công th c [1] Tuy nhiên, chi phí tuân th ròng trong công th c [1] l n h n chi phí tuân th c a NNT vì nó ch a tính đ n l i ích dòng ti n và l i ích kh u tr thu cho NNT

C ng theo Chris Evans, Tran-Nam & Michael Walpole (2000), s phân bi t

gi a chi phí tuân th xã h i và chi phí tuân th c a NNT t o nên s khác nhau v quan đi m gi a nh ng nhà nghiên c u v thu và nh ng nhà làm chính sách thu

H u h t các nhà nghiên c u v thu , đ c bi t các nhà kinh t tài chính công, s

các nhà làm chính sách thu ch y u quan tâm đ n chi phí tuân th thu c a NNT

V i m c tiêu nghiên c u đ ra nh ng gi i pháp đ c t gi m chi phí tuân th thu TNDN c a DN nh và v a, tác gi ch y u t p trung nghiên c u chi phí tuân th thu c a NNT

1.1.2.2ăChiăphíăđ tính toán và chi phí k ho ch ho c chi phí t nguy n

và chi phí không t nguy n

Ti p theo, ng i ta còn phân lo i chi phí tuân th thu thành chi phí đ tính toán và chi phí l p k ho ch thu Theo Chris Evans (2006) chi phí đ tính toán là chi phí không th tránh đ c ho c chi phí không t nguy n; chi phí l p k ho ch thu là chi phí có th tránh đ c ho c chi phí t nguy n Chi phí t nguy n là chi phí NNT s n sàng b ra đ h tr cho vi c lên k ho ch trong n m nh m gi m b t

s thu ph i đóng nh chi phí thuê chuyên gia t v n thu bên ngoài, chi phí lên k

ho ch thu Còn chi phí không t nguy n là chi phí NNT b t bu c ph i b ra đ tuân th các quy đ nh nh chi phí và th i gian l p báo cáo cho c quan thu , chi phí tìm hi u lu t thu

Kh i đ u c a s phân bi t này là Johnston (1963), t o nên s tranh cãi Nhi u

ng i nh n m nh ch có chi phí tính toán t o nên bi n pháp h p pháp c a chi phí tuân th thu và c g ng tách b ch hai chi phí này trong chi phí tuân th thu (Pope, Fayle và Chen, 1991) Theo Chris Evans, Tran-Nam & Michael Walpole (2000), công th c tính chi phí tuân th thu trên s đ c đi u ch nh m t chút đ

th y đ c l i ích c a vi c lên k ho ch thu :

[6] Chi phí tuân th c a NNT = Chi phí b ng ti n tr c ti p phát sinh b i NNT + Chi phí th i gian và ngu n l c quy đ i tiêu t n b i NNT liên quan đ n tuân th thu - (L i ích qu n lý cho NNT + L i ích dòng ti n và l i ích kh u tr thu cho NNT) – S thu gi m nh lên k ho ch thu

Tuy nhiên, theo Chris Evans (2006), nh ng nghiên c u sau này (Ví d nh : Sandford, 1973; Sandford, Godwin và Hardwick, 1989; Allers, 1994) không phân

bi t hai lo i chi phí này trong vi c c tính chi phí tuân th thu , b i m t lý do d

hi u là r t khó đ tách b ch hai chi phí này kh i nhau H n th n a, theo Slemrod

và Sorum (1984), c hai lo i chi phí này đ u là chi phí th c s c a vi c thu thu

Do đó, công th c s [6] ch đ c ghi nh n đ ng i đ c hi u rõ h n v vi c c tính chi phí tuân th thu v m t lý thuy t, trên th c t khó mà áp d ng đ c

1.1.2.3ăChiăphíăbanăđ u, chi phí t m th iăvàăchiăphíăth ng xuyên

Ngoài ra, Sandford, Godwin và Hardwick (1989); Evans và Walpole (1997)

đư nhóm chi phí tuân th thành chi phí ban đ u, chi phí t m th i và chi phí th ng xuyên Chi phí ban đ u phát sinh cùng v i vi c gi i thi u m t lu t thu m i, ho c

s thay đ i ch y u trong lu t thu Chi phí t m th i là chi phí t ng thêm trong khi

h c h i ki n th c phát sinh t công ch c thu và NNT Chi phí th ng xuyên là chi phí liên t c trong đi u hành h th ng thu , không có y u t t m th i t ng thêm

c a s thay đ i v thu Trong th c ti n, n u chính ph thay đ i h th ng thu

th ng xuyên thì s có m t vài y u t thu c chi phí t m th i t i b t k th i th i

đi m nào (Ki u Nguy t Th y Tiên, 2012)

1.1.2.4 Chi phí tuân th thu n i b và bên ngoài

M t s nhà nghiên c u phân chia chi phí tuân th thu thành chi phí n i b và chi phí bên ngoài Chi phí tuân th thu n i b đây đ c hi u là nh ng chi phí phát sinh trong n i b c a DN Nó bao g m th i gian và ti n b c DN b ra đ cho nhân viên hoàn thành các công vi c liên quan đ n ho t đ ng tuân th thu nh

đi n n i dung vào các báo cáo n p cho c quan thu , làm vi c v i c quan thu Chi phí tuân th bên ngoài là chi phí phát sinh khi DN thuê d ch v bên ngoài nh thuê lu t s , thu nhân viên k toán, thu chuyên gia t v n đ làm các công vi c liên quan đ n thu So v i chi phí n i b , chi phí thuê ngoài d dàng tình toán h n

Tóm l i, chi phí tuân th thu có th đ c hi u nhi u khía c nh khác nhau

nh ng th c ch t chi phí tuân th thu v n bao g m nh ng tiêu t n v th i gian và

ti n b c c a NNT trong quá trình tuân th thu

1.1.3 Các nhân t làm chi phí tuân th thu t ng cao

Theo Chris Evans (2006), có m t vài nhân t quy t đ nh đ n m c đ và t l

c a chi phí tuân th thu nh quy mô c a DN, các s c thu khác nhau, lo i hình kinh doanh, các giao d ch kinh doanh c a DN, ngành ngh kinh doanh, s thay đ i

c a lu t thu , s ph c t p c a lu t thu và nhi u nhân t khác Trong đó, hai nhân

t đ c đánh giá là quan tr ng nh t, tác đ ng đ n chi phí tuân th thu là s thay

đ i c a lu t thu , s ph c t p c a lu t thu

Sau đây là s tác đ ng c a các nhân t :

 Quy mô c a DN càng l n thì t ng chi phí tuân th thu s càng l n

 Các s c thu khác nhau nh thu tr c ti p hay thu gián thu; thu đánh vào

cá nhân hay DN s t o ra chi phí tuân th thu khác nhau

 Lo i hình kinh doanh khác nhau nh là DN hay h kinh doanh cá th s

ch u chi phí tuân th thu khác nhau

 Các giao d ch kinh doanh c a DN, ngành ngh kinh doanh c ng tác đ ng

đ n chi phí tuân th thu Ví d nh : các n i dung pháp lỦ liên quan đ n giao d ch kinh doanh

 S thay đ i c a lu t thu : Theo báo cáo c a KPMG (2006), nh ng thay đ i

c a lu t thu gây ra chi phí và s không ch c ch n S thay đ i th ng xuyên c a lu t thu hay ban hành lu t thu m i s tác đ ng đáng k đ n đánh n ng tuân th thu Theo quan đi m này, lu t thu c là lu t thu t t,

vi c thay đ i lu t thu ng n c n s v n hành m t cách tr n tru c a b máy

qu n lý thu đ c t o ra đ t o s t ng tác c n thi t gi a NNT và c quan thu và nó gây ra vi c t n r t nhi u th i gian đ thích nghi v i s thay đ i

 S ph c t p c a lu t thu : rõ ràng s ph c t p c a lu t thu gây ra chi phí tuân th thu t ng cao Có ba bi u hi n c a s ph c t p Th nh t là, ph c

t p v m t k thu t, liên quan đ n m c đ có th hi u m t quy đ nh c a lu t thu Th hai là, s ph c t p v c u trúc, th hi n cách th c lu t thu

đ c gi i thích và áp d ng Th ba là, s ph c t p v tuân th th hi n

vi c ghi nh n k toán và các bi u m u c n ph i hoàn thành đ tuân th lu t thu

Trong m t nghiên c u khác v cách đ n gi n hóa th t c tuân th thu cho DNNVV c a y ban Châu Âu (2007), các nguyên nhân chính gây ra chi phí tuân

Ngoài ra còn có nh ng nguyên nhân khác nh :

 Vi c d đoán tr c các v n đ v thu và tránh thu

 Nhu c u h tr t bên ngoài, d ch v bên ngoài

 Gánh n ng qu n lý cao m c dù không ph i đóng thu

 Chi phí chu n b h s cao

Qua r t nhi u nhân t k trên, ta có th th y r t nhi u nguyên nhân d n t i chi phí tuân th thu t ng cao, đòi h i nh ng ng i có trách nhi m liên quan ph i xem xét, đánh giá các nhân t ch y u gây nên chi phí tuân th thu cao, t đó đ a ra

nh ng gi i pháp phù h p

1.1.4 T m quan tr ng c a vi c c t gi m chi phí tuân th thu

V n đ nghiên c u làm sao c t gi m b t chi phí tuân th thu là v n đ đ c

r t nhi u nhà nghiên c u khoa h c và ngay c các qu c gia quan tâm M t s lý do

mà các nhà nghiên c u khoa h c và các qu c gia t p trung đ n v n đ này nh sau:

Th nh t, có th nói, chi phí tuân th thu có tác đ ng hai m t đ n NNT

M t l i là t o ra các l i ích qu n lý, l i ích dòng ti n và l i ích kh u tr thu nh

đư trình bày ph n 1.1.2 Tuy nhiên, nh ng l i ích này khá nh so v i nh ng tiêu

t n mà DN b ra Nh ng chi phí này ch phát sinh do lu t thu , do các chính sách

đ thu thu c a nhà n c; không có lu t thu , không thu thu thì chi phí này s

bi n m t Có th nói, chi phí tuân th thu là ph n l n là nh ng chi phí không h u ích, không góp ph n t o ra c a c i v t ch t cho xã h i, chi phí này t n t i là do

nh ng quy đ nh c a lu t thu Tuy nhiên, thu đư t n t i r t lâu đ i, vi c không có

lu t thu là không t ng nên chi phí này v n b t bu c phát sinh nh ng v n đ đ t

ra là ki m soát chi phí này m t cách có hi u qu , gi m thi u nh ng chi phí phát sinh không c n thi t, gi m l i ích kinh t

Th hai, theo Christina M.Ritsema (2003), chi phí tuân th thu là m t trong

nh ng y u t tác đ ng đ n s tuân th thu c a NNT, chi phí tuân th th p s d n

đ n m c đ t nguy n tuân th thu c a NNT t ng lên và ng c l i Th t v y, n u nhà n c không quan tâm đ n gánh n ng c a NNT, NNT ph i gánh ch u chi phí tuân th t ng cao thì NNT s tìm cách tr n thu , làm th t thu ngân sách nhà n c

Vì v y, có th th y r ng, chi phí tuân th thu t l ngh ch v i hành vi tuân th c a NNT Chi phí tuân th th p s khuy n khích NNT t nguy n ch p hành các quy

đ nh thu , ng c l i, chi phí tuân th cao s c n tr tuân th t nguy n c a NNT,

ho c là không tuân th ho c tuân th không đ y đ yêu c u c a quy đ nh, th m chí

th c hi n tr n thu

Theo The World Bank Group (2011), Lewis (1982) nh n m nh r ng h th ng thu ph i đ n gi n Trong m t h th ng thu đ n gi n, chi phí qu n lý thu c a c quan thu và chi phí tuân th thu c a NNT ph i gi m c th p nh t và m t khi

ti t ki m chi phí qu n lý thu th ng d n t i vi c gia t ng chi phí tuân th thu và

ng c l i Chính ph c n tính toán m c cân b ng gi a hai chi phí này, tránh đ y gánh n ng v phía NNT

Th ba, Sandford (1995), khi có s c nh tranh qu c t v đ u t n c ngoài thì gánh n ng thu có th là y u t trong quy t đ nh n i đ u t Chi phí tuân th thu làm t ng hi u qu c a thu su t biên, c ng làm bóp méo ho c c n tr quy t

đ nh đ u t trong và ngoài n c Nhà đ u t n c ngoài ho c trong n c đ ng

tr c m t quy t đ nh đ u t , bên c nh vi c cân nh c v hi u qu c a d án đ u t ,

h s quan tâm đ n môi tr ng kinh doanh c a n c đó, tìm hi u môi tr ng pháp

lý có t o đi u ki n thu n l i cho ho t đ ng kinh doanh, trong đó chi phí tuân th thu là m t v n đ đáng quan tâm Vì v y, đ có th c nh tranh trong th tr ng toàn c u, thu hút đ u t n c ngoài thì Chính ph ph i nghiên c u c t gi m chi phí tuân th thu m c bình quân trong khu v c và th gi i

Nh v y, đ đ m b o t ng cao tính tuân th c a NNT, vi c nghiên c u đ đ a

ra các chính sách c t gi m chi phí tuân th thu là r t quan tr ng M c dù, không

th đ a chi phí này v b ng không nh ng ph i đ m b o m t m c đ nào đó các

DN có th t nguy n tuân th thu , không có đ ng c tr n thu , khuy n khích đ u

t n c ngoài, t ng l i ích c a toàn xã h i

1.1.5 Vai trò c a thông tin k toán trong vi c phân tích chi phí tuân th thu

Thông tin do k toán cung c p cho nhi u đ i t ng khác nhau trong xã h i

nh nhà qu n tr doanh nghi p, nh ng ng i bên ngoài có quy n l i tài chính tr c

ti p v i DN (các nhà đ u t , các ch n ), nh ng ng i bên ngoài có quy n l i tài chính gián ti p v i DN (c quan thu ) Trong các đ i t ng đó, C quan thu s s

d ng thông tin k toán c a DN cho vi c thu thu C quan thu s d a vào s li u trên báo cáo tài chính c a DN k t h p v i các t khai thu đ xem xét vi c tính thu c a các DN, xác đ nh DN có tuân th đúng các quy đ nh c a pháp lu t thu

Vì v y, thông tin k toán có vai trò quan tr ng trong vi c cung c p thông tin chính xác, đ y đ cho C quan thu v các s c thu khác nhau

Chi phí tuân th thu c a các DN đ u phát sinh t i DN, trong quá trình ho t

ki m soát đ c chi phí tuân th thu phát sinh t i DN Có th th y, m t s vai trò

c a thông tin k toán trong vi c phân tích gi m chi phí tuân th thu nh sau:

 Thông tin k toán không ch a đ ng các gian l n và sai sót s gi m thi u các nguy c phát sinh các thi t h i do các kho n truy thu thu ,

ph t do vi ph m hành chính, ti n ch m n p…do C quan thu phát

hi n ra trong quá trình thanh tra ki m tra; ch a k các chi phí lót tay,

h i l đ che d u các sai ph m và nh ng hành đ ng này có th d n đ n

r i ro pháp lỦ liên quan đ n hành vi tr n thu , hành vi h i l cán b nhà n c…

 Thông tin k toán cung c p đ y đ và chính xác v s li u thu c a

DN s gi m th i gian và ti n b c đ hoàn thi n l i h s k toán và h

s thu t i DN Theo quy đ nh c a lu t qu n lý thu , các DN đ u có quy n đi u ch nh, ch nh s a l i s li u đư n p cho c quan thu và không gi i h n s l n nh ng ph i tr c th i gian c quan thu ti n hành ra quy t đ nh thanh tra, ki m tra t i DN Do đó, khi thông tin do

k toán cung c p ch a th t s chính xác, các nhà qu n tr DN ch a an tâm, DN th ng ph i t n thêm chi phí v th i gian và ti n b c cho vi c

ki m tra, rà soát l i h s k toán và h s thu nh chi phí thuê chuyên gia k toán thu bên ngoài, chi phí thuê nhân viên k toán…

 Thông tin k toán cung c p đ y đ và chính xác v s li u thu c a

DN s gi m b t chi phí tâm lý c a ch DN do c ng th ng th n kinh, áp

l c tuân th quy đ nh thu , lo l ng do ti n ph t t ng cao Th t v y, khi

h th ng k toán không n, các nhà qu n lý s gia t ng chi phí tâm lỦ,

nh ng chi phí này khó đo l ng đ c nh ng nó có th t

 H th ng thông tin k toán h u hi u và ch t ch s ng n ch n đ c các gian l n và sai sót phát sinh trong quá trình ho t đ ng kinh doanh c a

DN T đó, gi m b t đ c các nguy c , các r i ro có th x y ra nh

h ng đ n quá trình ho t đ ng kinh doanh c a DN

Nh v y, vai trò c a thông tin k toán đ i v i vi c phân tích chi phí tuân th thu là khá quan tr ng, t đó ta th y đ c thêm m t m c đích n a đ xây d ng hoàn thi n h th ng thông tin k toán và h th ng ki m soát n i b là m c đích tuân th thu

1.2 T ng quan v chi phí tuân th thu TNDN c a doanh nghi p nh và

v a

1.2.1 c đi m c a doanh nghi p nh và v a

Th c ra, không có m t đ nh ngh a ph bi n nào cho DNNVV Riêng trong

l nh v c thu , DNNVV có th đ c phân bi t theo nhi u tiêu th c khác nhau tùy theo m c đích c a ng i ban hành lu t Vì v y, vi c phân đ nh th nào là DNNVV

s đ c quy đ nh linh ho t tùy theo m i qu c gia; có th phân đ nh theo s l ng lao đ ng, t ng doanh thu, t ng ngu n v n…

Nói chung, các DNNVV có quy mô s n xu t không l n, có nhi u h n ch v ngu n l c tài chính và ngu n l c lao đ ng Tuy nhiên, ph n l n các qu c gia, s

l ng các DNNVV luôn chi m m t s l ng l n và đ c coi là đóng vai trò quan

tr ng trong nên kinh t Vì v y, các nhà làm lu t, các nhà nghiên c u luôn dành s quan tâm không nh đ n lo i hình DNNVV này

1.2.2 c đi m c a chi phí tuân th thu c a doanh nghi p nh và v a

Theo y ban Châu Âu (2007), v giá tr tuy t đ i, các DN l n h n có gánh

n ng tuân th thu l n h n c a các DN nh Tuy nhiên, khi gánh n ng này đ c so sánh v i doanh thu, s l ng nhân viên, l i nhu n thì rõ ràng các DNNVV ch u gánh n ng l n h n các doanh nghi p l n Theo kh o sát y ban Châu Âu (2004), các DNNVV Châu Âu có t s gi a t ng chi phí tuân th thu và t ng s thu

ph i n p là 30,9%; trong khi t s này đ i v i DN l n ch có 1,9% K t qu trên trái ng c th c t , m c dù DNNVV đư không ch u nh h ng c a m t s lu t thu

đ c thi t k cho các DN l n và các DN kinh doanh đa qu c gia (nh lu t ch ng chuy n giá); có m t vài quy đ nh đư góp ph n gi m b t gánh n ng v chi phí tuân

th thu cho các DNNVV nh ng khi so sánh t s gi a t ng chi phí tuân th thu

Có hai lỦ do đ c xác đ nh là b t l i đ i v i DNNVV v chi phí tuân th thu :

 Th nh t, chi phí tuân th thu đ i v i nhi u tr ng h p là c đ nh Ví d , chi phí tuân th thu đ đi n vào t khai không th nào cao h n gi a các

DN do s li u khác nhau Vì v y, chi phí tuân th thu trung bình trên t ng nhân viên s gi m cùng v i gia t ng quy mô c a DN

 Th hai, theo nguyên t c, DN l n h n s gi i quy t các vi c liên quan đ n thu hi u qu h n Chi phí tuân th thu tuy t đ i c a DN l n khá cao là do thuê chuyên gia v thu trong n i b c ng nh bên ngoài và đ u t cho h

th ng nh m t ng s hi u qu (Ví d : đ u t ph n m m) Th nh ng, nh

đó, DN l n s ki m soát các v n đ liên quan đ n thu t t h n các DNNVV Sau đây, tác gi s phân tích k h n chi phí tuân th thu TNDN c a DNVVN đ làm rõ v n đ này

1.2.3 Xác đ nh chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV

Chi phí tuân th thu TNDN s bao g m các chi phí v ti n b c và th i gian

DN b ra đ hoàn thành các yêu c u theo quy đ nh c a lu t thu liên quan đ n

vi c tuân th thu TNDN Chi phí tuân th thu TNDN v ti n b c bao g m các chi phí n m b t các quy đ nh c a pháp lu t liên quan đ n thu TNDN; chi phí do

r i ro ph i ch u trách nhi m pháp lỦ nh ch u các kho n ph t do làm sai quy đ nh; chi phí thuê chuyên gia t v n, d ch v thu bên ngoài; các chi phí qu n lỦ nh chi phí hành chính, gi y t , v n phòng ph m, mua s m thi t b … v nh ng chi phí khác nh chi phí đi l i, chi phí h i l , lót tay cho c quan ch c n ng, chi phí đào

t o cho nhân viên m i… Chi phí tuân th thu TNDN v th i gian nh th i gian tìm hi u lu t thu liên quan đ n thu TNDN bao g m c th i gian tìm hi u lu t thu liên quan hi n hành và th i gian c p nh t lu t thu m i; th i gian t p h p thông tin đ có d li u c n thi t; th i gian đi n thông tin và n p t h s cho c quan thu ; th i gian th c hi n th t c hoàn thu ; th i gian làm vi c và h i đáp th c

m c v i c quan thu ….Ngoài ra, nh đư phân tích v chi phí tuân th thu nói chung, còn có m t chi phí n a phát sinh là chi phí tâm lỦ phát sinh do c ng th ng

th n kinh, lo l ng trong quá trình tuân th thu TNDN, và chi phí này khó có th

đo l ng đ c nên th ng b qua trong các nghiên c u

T công th c s [6] ph n 1.1.2.2, ta có công th c tính chi phí tuân th thu TNDN nh sau:

[7] Chi phí tuân th thu TNDN c a NNT = Chi phí b ng ti n tr c ti p phát sinh do ho t đ ng tuân th thu TNDN b i NNT + Chi phí th i gian và ngu n l c quy đ i tiêu t n b i NNT liên quan đ n tuân th thu TNDN - (L i ích qu n lý cho NNT + L i ích dòng ti n và l i ích kh u tr thu cho NNT) – S thu gi m nh lên k ho ch thu

i v i các DNNVV, các DN này v n phát sinh các chi phí tuân th thu TNDN đ c nêu trên, nh ng m c đ khác h n do m t s quy đ nh c a lu t thu không áp d ng đ i v i DNNVV và m t s quy đ nh lu t thu nh m h tr cho các DNNVV nên t ng chi phí phát sinh do ho t đ ng tuân th thu TNDN c a DNNVV có ph n nh h n so v i DN l n Tuy nhiên, n u so sánh v doanh thu, s

l ng lao đ ng, s thu TNDN ph i n p, các DNNVV v n ch u gánh n ng v tuân

th thu TNDN l n h n các DN l n

1.3 Cácăchínhă sáchă đ c t gi m chi phí tuân th thu TNDN cho các DNNVV c a m t s n c trên th gi i và m t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

1.3.1 Các chính sách đ c t gi m chi phí tuân th thu TNDN cho các DNNVV

c a m t s n c trên th gi i

OECD là t ch c hi n t i có s tham gia c a 34 qu c gia (g m các n c nh

M ; c, Úc, Th y i n,Nh t B n, Hàn qu c…), v i m c tiêu phát tri n chính sách và c i thi n n n kinh t - xã h i cho con ng i trên toàn th gi i

Theo nghiên c u OECD (2007), góc đ nhà n c và c quan thu , có m t

s chính sách đ c t gi m chi phí tuân th thu TNDN cho các doanh nghi p nh

nh sau:

Th nh t, thay th thu TNDN th ng xuyên b ng thu khoán Chính sách

kê khai thu TNDN th ng xuyên Có b n lo i thu khoán có th s d ng đ thay

th thu TNDN th ng xuyên nh d a vào ngành ngh , d a c s thu ch đ nh, thu d a doanh thu g p, thu d a trên doanh thu thu n

 D a vào ngành ngh là cách thu thu m t l n th ng nh t không quan tâm đ l n c a DN, áp d ng cho m t s lo i hình kinh doanh có doanh thu th p nh làm tóc, s a ch a c khí…Cách này có u đi m

đ n gi n, chi phí tuân th và chi phí qu n lý thu th p Tuy nhiên,

vi c áp d ng thu thu m t s ti n th ng nh t, có th t o gánh n ng v thu n u DN có doanh thu th p ho c DN đang trong giai đo n suy thoái l i nhu n âm và gi m s c nh tranh c a các DN doanh thu cao trong cùng ngành Vì v y, OECD không tìm đ c qu c gia nào áp

d ng cách tính thu này

 C s thu ch đ nh là cách tính thu khoán d a vào ch tiêu th

hi n quy mô c a DN ngoài ch tiêu doanh thu ho c thu nh p nh

t ng s lao đ ng, di n tích sàn, giá tr hàng t n kho, s tiêu th đi n,

và nh ng bi n s khác có quan h v i thu nh p Nh ng ch tiêu này khó che đ y h n so v i ch tiêu doanh thu ho c thu nh p, có th góp

ph n làm gi m đáng k chi phí tuân th và chi phí qu n lý thu Tuy nhiên, nó c ng có tác đ ng tiêu c c là không khuy n khích DN gia

t ng đ u t , m r ng di n tích, thuê thêm nhân công…Cách tính thu này đ c áp d ng Ba Lan, Tây Ban Nha…

 Thu d a trên doanh thu g p là cách tính thu phân bi t tr c ti p quy

mô c a DN thông qua doanh thu g p, tránh s bóp méo v l i nhu n Tuy nhiên, thu doanh thu không hi u qu đ i v i các DN có l i nhu n cao h n so các DN khác Ví d , hai DN có cùng doanh thu là

100, l i nhu n c a DN A là 20, trong khi đó l i DN B là 10, n u thu

su t c a thu doanh thu là 1% thì có th th y DNA ch u thu su t 25% đ i v i l i nhu n và DN B ch u thu su t 50% đ i v i l i nhu n Vì v y, nó t o gánh n ng thu cho các DN làm n không hi u

qu Các n c th ng áp d ng cách tính thu này cho các DN có

m c doanh thu g p d i m c c a DN nh Nh Mexico, các DN

nh không ph i h p nh t v i doanh thu d i 91.200 USD trong n m

tr c đ c tính thu 2% trên doanh thu g p NNT có quy n l a ch n cách này đ thay cách tính thu TNDN th ng xuyên, quy t đ nh không th thay đ i Ba Lan, thu su t thu doanh thu thay đ i tùy theo l nh v c kinh doanh c a DN nh thu su t 20% cho các ngh t do; 17% cho l nh v c cho thê xe, d ch v khách s n, đ i lý; 8.5% cho l nh v c d ch v …

 Thu d a trên doanh thu thu n là cách tính thu d a trên đi u ch nh doanh thu g p đ i v i chi phí c a DN Các chi phí đi u ch nh có khuynh h ng d dàng đo l ng h n Ví d , thay vì v n hóa chi phí,

DN đ c cho phép tính vào chi phí toàn b và ngay trong k C ng

v y, thay vì yêu c u ph i theo dõi hàng t n kho, cách tính này cho phép DN kh u tr tr n gói theo m t t l trên doanh thu C th , t i

Áo, cách tính thu này đ c áp d ng đ i v i các DN nh không ph i

h p nh t, c s tính thu d a trên doanh thu, tr đi ti n l ng, giá

v n c a hàng hóa đ u vào và các thu liên quan (bao g m c thu GTGT đ u vào), tr chi phí có th kh u tr đ c tính đ n gi n b ng 12% c a doanh thu (l n nh t là 34.317 ô la M ) Ch đ tính thu

đ n gi n này đ c áp d ng cho các DN có doanh thu nh h n m t

m c quy đ nh và m c này khác nhau cho các ngành ngh kinh doanh, m c thông th ng là 288.578 ô la M Khi đư l a ch n ch

đ này, DN b t bu c áp d ng 5 n m

Th hai, đ n gi n hóa h th ng k toán tài chính cho doanh nghi p nh H

th ng thu TNDN các n c OECD ch y u d a trên c s d n tích Tuy nhiên, nhi u qu c gia, áp d ng c s ti n đ i v i các DNNVV nh m gi m b t đáng k chi phí tuân th thu TNDN Áo, các DN nh không ph i h p nh t v i doanh

k toán, ch có doanh thu và chi phí c n đ c báo cáo B , các DN có doanh thu không bao g m thu GTGT d i 649.950 ô la M , đ c cho phép m i nghi p v phát sinh đ c ghi chép trong s kho b c, s nh t ký mua và s nh t ký bán hàng Thêm vào đó, b ng kê tài s n đ c l p ít nh t m t l n trong n m th hi n s n

ph i thu, n ph i tr và các ngu n l c trong doanh nghi p Tây Ban Nha, khi

DN mua s m tài s n giá tr nh d i 782 ô la M , có th tính ngay vào chi phí,

nh ng trong k không đ c v t quá 15.630 ô la M M , c s ti n cho k toán đ c thay th c s d n tích đ i v i các DN có doanh thu trung bình (doanh thu g p) 3 n m tr c d i 1 tri u ô la M , và các DN có doanh thu trung bình

l n h n 1 tri u ô la M và nh h n 10 tri u ô la M nh ng không thu c ngành

th ng m i, s n xu t, khai khoáng, công ngh thông tin

Th ba, gi m b t t n su t kê khai cho các doanh nghi p nh Cách ti p c n này có th làm gi m b t chi phí tuân th thu , đ ng th i làm gia t ng l i ích v dòng ti n cho DN M t s n c yêu c u các DN l n khai báo thu TNDN theo tháng nh ng các DNNVV có th khai báo theo quý, n a n m ho c hàng n m Dòng ti n mà DN gi l i coi nh là m t hình th c h tr cho DN bù đ p vi c duy trì vi c tuân th thu Canada, thu TNDN đ c gi m b t t n su t cho các DN

nh Ba Lan, DN có doanh thu không v t 1.039.920 ô la M

Trong m t nghiên c u khác v cách đ n gi n hóa th t c tuân th thu cho DNNVV c a y ban Châu Âu (2007), nghiên c u này đư ch ra m t chính sách phù h p c a các n c th c hi n đ góp ph n gi m b t chi phí tuân th thu TNDN

c a DNNVV M t s chính sách c a các n c đư và đang áp d ng nh sau:

 Cung c p thông tin cho các DN m i thành l p: c, c quan ch c

n ng th ng m các bu i h i th o mi n phí cho các đ i t ng đang

mu n thành l p công ty, ch đ c a các h i th o này liên quan đ n các

v n đ v thu nh thu TNDN, thu GTGT,…T i bu i h i th o, các nhà đ u t ti m n ng có th trao đ i, tìm hi u k v các v n đ thu khi thành l p DN

 Cung c p thông tin v th t c thu th ng xuyên: Ph n Lan, h t

ch c c quan thu nh m qu n lý các DN theo quy mô phân bi t gi a

DN nh và l n, đ h ng d n v th t c thu th ng xuyên B và

Ý, h thành l p m t c s d li u g m các đ y đ lu t thu , c p nh t

nh ng thay đ i lu t thu , các v n b n pháp lỦ liên quan…, các đ i

t ng n p thu d dàng truy c p vào h th ng d li u này

 Gi i thích v lu t thu và các quy đ nh liên quan: H h ng d n các

DN v cách x lý v i các nghi p v đư x y ra, ho c các nghi p v

ch a x y ra Th i gian đ có câu tr l i cho v n đ nào đó là t 3 ngày

đ n 6 tháng

 Thông tin và h tr khi có s thay đ i lu t thu TNDN: các n c

th ng s d ng công c internet đ thông báo s thay đ i c a lu t thu thông qua email, trang website và t ch c các bu i h i th o

 N p h s kê khai thu TNDN và h s b t bu c kèm theo: Các DN

nh đ c phép n p h s khai thu 1 n m 1 l n thay vì hàng tháng

ph i n p t khai ( Ba Lan) Th i h n n p t khai thu t 3 đ n 10 tháng sau ngày k t thúc niên đ , và có m t s đ n gi n hóa trong h

s thu đ i v i DNNVV Ph n Lan, h phân lo i các DN m i thành

l p và các DN này đ c h ng d n k h n trong vi c th c hi n h s khai thu

góc đ DN, OECD (2010) c ng đ a ra nh ng h ng d n liên quan đ n

vi c tin h c hóa trong ho t đ ng kinh doanh và h th ng k toán đ gi m b t chi phí tuân th thu , đ t hi u qu trong chi phí tuân th t nguy n c a DN, ki m soát

r i ro, t ng c ng m i quan h gi a c quan thu và NNT OECD h ng d n m t

s nguyên t c đ tin h c hóa trong DN và h th ng k toán nh sau:

 Hòa h p gi a m c tiêu ki m soát n i b và ki m soát thu trong

ph n m m kinh doanh và k toán

 L u gi d u v t ki m tra đ ch ng minh các s ki n, nghi p v , giá

tr b ng cách ghi chép l i quá trình t ng cá nhân truy c p đ ghi chép

đ c hi u d li u sau m t th i gian dài

 Cung c p nhi u báo cáo khác nhau cho ng i s d ng ph n m m

Nh v y, đ góp ph n gi m b t chi phí tuân th thu TNDN cho các DN

nh , các n c trên th gi i đư có m t s bi n pháp c t gi m, nh ng bi n pháp này

có th phù h p ho c không phù h p đ áp d ng vào Vi t Nam nh ng chúng ta v n

c n nghiên c u và h c h i

1.3.2 M t s bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

Hi n nay, theo báo cáo v môi tr ng kinh doanh c a Ngân Hàng Th Gi i

n m 2013, th i gian tuân th thu TNDN còn khá cao là 217 gi , cao h n các

n c trong khu v c nh Indonesia là 75 gi , Thái Lan là 160 gi , Philippines là

42 gi , Malaysia là 26 gi , Brunei là 66 gi , Singapore là 32 gi Có th th y,

th i gian tuân th thu TNDN c a Vi t Nam còn r t cao Vi t Nam c n h c h i r t nhi u các ný c ð nh m gi m b t th i gian tuân th thu TNDN này Vì v y, v i các bi n pháp c t gi m chi phí tuân th thu TNDN c a các n c đư nêu trên,

Vi t Nam c n h c h i và đánh giá xem có th áp d ng các chính sách này vào th c

ti n nh m gi m b t chi phí tuân th thu TNDN c a các DNNVV, góp ph n c i thi n môi tr ng kinh doanh

V vi c thay thu TNDN th ng xuyên b ng thu khoán, Vi t Nam hoàn toàn có th áp d ng chính sách này vào th c ti n Hi n nay, vi c áp d ng kê khai thu theo ph ng pháp khoán đư đ c áp d ng cho các đ i t ng là cá nhân kinh doanh theo lu t thu TNCN và áp d ng m c thu khoán theo doanh thu th c t

ho c doanh thu n đ nh, v chính sách thu TNDN thì ch a áp d ng Khó kh n c a

vi c áp d ng chính sách khai thu khoán đ i v i Vi t Nam là m c dù nó góp ph n làm gi m chi phí tuân th thu TNDN c a NNT nh ng n u ph ng pháp áp d ng thu khoán không đ c cân nh c k , s d n t i vi c làm gia t ng s thu ph i n p

c a NNT, NNT s có hành đ ng tìm cách tr n thu , ho c ng c l i n u c quan thu không có bi n pháp qu n lý thu t t, DN s l i d ng cách tính thu khoán đ che gi u s thu ph i n p

V vi c th c hi n đ n gi n hóa h th ng k toán tài chính cho DNNVV, Vi t Nam c ng đư ban hành Q 48/2006/Q -BTC ngày 14 tháng 9 n m 2006, ch đ

k toán dành cho các DNNVV, c ng đư góp ph n đ n gi n hóa h th ng k toán cho DNNVV Tuy nhiên, Vi t Nam v n nên tìm hi u thêm các quy đ nh trên th

gi i dành cho các DNNVV đ hoàn thi n h n ch đ k toán này

V vi c gi m b t t n su t kê khai cho các DNNVV, Vi t Nam có th áp d ng chính sách này v i các DN nh Tuy nhiên, vi c áp d ng s làm dòng ti n vào ngân sách nhà n c có s thay đ i, Vi t Nam nên cân nh c chính sách này s nh

h ng đ n m c tiêu t ng thu ngân sách c a nhà n c

V vi c áp d ng tin h c hóa h th ng k toán trong vi c ki m soát thu , các DNNVV t i Vi t Nam v n còn đang y u và thi u v n đ này Các DN c ng nên quan tâm và cân nh c gi a l i ích và chi phí b ra

Tóm t t ch ngă1

Ch ng 1 trình bày t ng quan chi phí tuân th thu thu nh p doanh nghi p

c a các doanh nghi p nh và v a Tr c tiên, tác gi trình bày t ng quan v chi phí tuân th thu nói chung đ hi u đ c các khái ni m, n i dung c a chi phí tuân

th thu , t m quan tr ng c a vi c c t gi m chi phí tuân th thu , phân tích các nhân t tác đ ng đ n vi c gia t ng chi phí tuân th thu đ ng th i phân tích vai tò

c a h th ng thông tin k toán đ n vi c phân tích chi phí tuân th thu Sau đó, tác

gi nêu t ng quan v chi phí tuân th thu TNDN c a DNNVV, đ th y đ c đ c

đi m c a DNNVV và chi phí tuân th thu TNDN c a DN nh và v a, tìm hi u các chính sách c t gi m chi phí tuân th thu TNDN cho các DNNVV c a m t s

n c trên th gi i và rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam T đó, làm c s cho nghiên c u chi phí tuân th thu TNDN đ c p các ch ng sau

Ch ngă2: Phân tích chi phí tuân th thu TNDN c a các doanh nghi p nh

và v a trênăđ a bàn qu n 1 t i Tp.HCM 2.1 că đi m chi phí tuân th thu TNDN c a doanh nghi p nh và

v a t i Vi t Nam

2.1.1 c đi m c a DNNVV t i Vi t Nam

Theo ngh đ nh 56/2009/N -CP ngày 30/6/2009, DN nh và v a đ c đ nh ngha “là c s kinh doanh đư đ ng kỦ kinh doanh theo quy đ nh pháp lu t, đ c chia thành ba c p: siêu nh , nh , v a theo quy mô t ng ngu n v n (t ng ngu n

v n t ng đ ng t ng tài s n đ c xác đ nh trong b ng cân đ i k toán c a DN)

ho c s lao đ ng bình quân n m (t ng ngu n v n là tiêu chí u tiên), c th trong

Doanh nghi p nh Doanh nghi p v a

Nh v y, có th th y DNNVV có quy mô v n và lao đ ng không l n Do

đó, lo i hình DN này thu hút đ c nhi u v n đ u t t các ngu n v n t nhân trong n n kinh t Hi n nay, DNNVV chi m t tr ng l n trong t ng s các DN thu c các thành ph n kinh t c a c n c, góp ph n đáng k trong t ng s n ph m

qu c gia và gi i quy t vi c làm cho xã h i Tuy nhiên, DNNVV g p h n ch trong chính quy mô c a mình Có th k t i m t s h n ch nh sau:

 Do quy mô nh và v a nên khi n n kinh t b kh ng ho ng hay g p

là các doanh nghi p t nhân, công ty TNHH nên khó có th thu hút

v n đ u t t bên ngoài đ m r ng s n xu t kinh doanh V v n vay, các DNNVV ch y u ho t đ ng b ng v n vay, nh ng khi n n kinh t lâm vào giai đo n kh ng ho ng, vi c kinh doanh c a các DNNVV b thua l , nhi u DN ph i ho t đ ng c m ch ng ho c đ ng

tr c nguy c gi i th nên các ngân hàng c ng không th gi i ngân cho vay, khó kh n ch ng ch t khó kh n

 Ngoài ra, DNNVV Vi t Nam g p nhi u h n ch v trình đ khoa

h c công ngh và n ng l c đ i m i trong DNNVV, ch t l ng ngu n lao đ ng, hi u qu s n xu t kinh doanh th p, hàng t n kho

l n Kho ng 80 – 90% máy móc và công ngh s d ng trong các DN