Bộ đôi thâm hụt hay bộ đôi đối nghịch. Chính sách tài khóa, tài khóa vãng lai và tỷ giá hối đoái thực ở Việt Nam

T khoá ti ng Anh: Twin deficit, Twin divergence, Government budget, Current account, Real exchange rate, Fiscal policy, VAR... Tuy nhiên, đi u này ch là gi.

_

CHÍNH SÁCH TÀI KHOÁ, TÀI KHO N VÃNG LAI

TP H Chí Minh, tháng 12 n m 2014

CHÍNH SÁCH TÀI KHOÁ, TÀI KHO N VÃNG LAI

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã s : 60340201

TP H Chí Minh, tháng 12 n m 2014

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t qu nêu trong Lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t k công trình nào khác

Tôi xin cam đoan r ng m i s giúp đ cho vi c th c hi n Lu n v n này đư đ c c m

n và các thông tin trích d n trong Lu n v n đư đ c ch rõ ngu n g c

TP H Chí Minh, tháng 12 n m 2014

Tác gi

D ngă ngăPh ng

ch ng trình Cao h c Khoá 22 – Tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh,

nh ng ng i đư truy n đ t cho tôi nh ng ki n th c h u ích v Kinh t h c và Tài chính doanh nghi p đ làm c s cho tôi th c hi n t t lu n v n này

Tôi xin chân thành c m n TS Ph m Qu c Vi t đư t n tình h ng d n cho tôi trong

th i gian th c hi n lu n v n M c dù trong quá trình th c hi n lu n v n có giai đo n không đ c thu n l i nh ng nh ng gì Th y đư h ng d n, ch b o đư cho tôi nhi u kinh nghi m trong th i gian th c hi n đ tài

Trong quá trình h c t p, tri n khai nghiên c u chuyên và nh ng gì đ t đ c hôm nay, Tôi không th quên đ c công lao gi ng d y và h ng d n c a các Th y, Cô giáo

Tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh đư t n tình góp ý v nh ng thi u sót

TP H Chí Minh, tháng 12 n m 2014

Tác gi

D ngă ngăPh ng

L I C Mă N

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC HÌNH

TÓM T T

CH NGă1:ăăăGI I THI U 3

1.1 t v n đ 3

1.2 M c tiêu nghiên c u 5

1.3 Câu h i nghiên c u 5

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 5

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 6

CH NGă2:ăăăT NG QUAN CÁC MÔ HÌNH LÝ THUY T VÀ K T QU NGHIÊN C UăTR C 7

2.1 Các mô hình lý thuy t c b n 8

2.1.1 M i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL 8

2.1.2 M i quan h gi a thâm h t NSNN và t ng tr ng kinh t 14

2.1.3 M i quan h gi a thâm h t NSNN v i lãi su t 16

2.2 Các k t qu nghiên c u tr c 17

2.2.1 Nghiên c u th c nghi m ng h cho “B đôi thâm h t” 17

2.2.2 Nghiên c u th c nghi m ng h “B đôi đ i ngh ch” 22

CH NGă3:ăăăPH NGăPHÁP NGHIÊN C U VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 24 3.1 Mô hình và d li u nghiên c u 24

3.1.1 Mô hình nghiên c u 24

3.1.2 D li u nghiên c u 25

3.2 Ph ng pháp lu n nghiên c u 28

3.2.1 Ki m đ nh nghi m đ n v - ADF 29

3.2.2 L a ch n đ tr cho mô hình 30

3.2.3 Ki m đ nh nhân qu Granger 31

3.2.4 Mô hình t h i quy Vector – VAR 32

3.3 Ph ng pháp x lý d li u 34

3.3.1 Ki m đ nh tính d ng c a d li u 34

3.3.2 L a ch n đ tr cho mô hình 35

3.3.3 Ki m đ nh tính d ng c a ph n d 36

3.3.4 Ki m đ nh AR Roots Graph 38

t TKVL giai đo n 1994 - 2003

39

4.1.2 M i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL giai đo n 2004 – 2013 43

4.2 K t qu h i qui mô hình Vector t h i qui - VAR 45

4.3 Nh ng tác đ ng c a thâm h t ngân sách Chính ph đ n các thành ph n TKVL và t giá h i đoái danh ngh a 55

4.4 Phân tích tác đ ng c a nh ng thành ph n ngân sách Chính ph đ n các thành ph n c a TKVL 58

CH NGă5:ăăăK T LU N 69

5.1 K t qu nghiên c u chính 69

5.2 Khuy n ngh 69

5.3 H n ch c a đ tài 71

TÀI LI U THAM KH O

PH L C

ADB Asian Development Bank – Ngân hàng phát tri n Châu Á

USD United States Dollar – Dollar M

VAR Vector Autoregressive – T h i quy d ng véc t

WB World Bank – Ngân hàng Th gi i

4.7 Phân rư ph ng sai c a cú s c Ti t ki m t nhân_sai s

2.3 M i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL

Vi t Nam giai đo n 1994 - 2013

4.3 Ph n ng xung gi a các bi n trong mô hình c b n 50

4.5 Tác đ ng c a thâm h t NSNN đ n t ng thành ph n c a

TKVL

56

4.7 Tác đ ng ch a cú s c chi tiêu Chính ph (GOV2) đ n

B ỌIăTHÂMăH T HAY BI Nă NG TRÁI CHI U CHÍNH SÁCH TÀI

TÓM T T

Nghiên c u v m i quan h gi a ngân sách Nhà n c và tài kho n vưng lai đư thu hút

đ c nhi u s quan tâm c a các nhà kinh t trong và ngoài n c Trong s nh ng v n

đ đáng quan tâm đó thì thâm h t NSNN và thâm h t TKVL kéo dài trong nh ng n m

v a qua đư tr thành v n đ lo ng i hàng đ u cho các nhà làm chính sách Nghiên c u cho th y t n t i nhi u m i quan h đáng quan tâm gi a hai y u t này nhi u n c trên

th gi i Vi t Nam, m i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL là cùng chi u hay trái chi u, hay đ n gi n là không có m i quan h ? Kh o sát t th c t cho

th y có nhi u bài nghiên c u Vi t Nam s d ng nhi u mô hình khác nhau đ ki m

đ nh m i quan h này Tuy nhiên k t qu ch a đ ng nh t Xu t phát t tình hình đó, tác

gi th c hi n bài nghiên c u này k v ng đem l i cái nhìn rõ h n v t ng quan gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL

Bài nghiên c u đ c th c hi n v i b d li u đ c l y theo quý Vi t Nam t Quý 1-1994 đ n h t Quý 1-2014 N m bi n chính c a mô hình bao g m: RGDP – GDP th c (logGDP), GOV – Ngân sách Nhà n c (%GDP), CUR – Tài kho n vãng lai (%GDP), RIR – Lãi su t th c k h n 3 tháng (%) và REER – T giá h i đoái th c (log(REER))

K t qu nghiên c u c a bài cho th y có m i quan h “B đôi đ i ngh ch” gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL, ngh a là khi thâm h t NSNN t ng lên thì thâm h t TKVL

gi m xu ng, hay TKVL đ c c i thi n Khi đi vào nghiên c u tác đ ng c a các thành

ph n NSNN đ n các thành ph n TKVL tác gi nh n th y khi t ng chi tiêu Chính ph góp ph n t ng ti t ki m t nhân, lưi ròng Chính ph và sai s th ng kê T t c các y u t

đó làm c i thi n TKVL

C u trúc bài vi t g m có n m ph n chính:

- Ch ngă1 tác gi gi i thi u chung v đ tài, m c tiêu nghiên c u, đ i t ng và

ph m vi nghiên c u, ph ng pháp nghiên c u và câu h i nghiên c u

c u tr c đây trong và ngoài n c

và k t qu đ t đ c

T khoá ti ng Vi t: B đôi thâm h t, B đôi đ i ngh ch, Ngân sách Nhà n c, Tài

kho n vãng lai, T giá h i đoái, Chính sách tài khoá, VAR

T khoá ti ng Anh: Twin deficit, Twin divergence, Government budget, Current

account, Real exchange rate, Fiscal policy, VAR

CH NGă1:ăăăGI IăTHI U 1.1ăă tăv năđ

Cu c kh ng ho ng kinh t - tài chính toàn c u 2008 đã gây ra t n th t vô cùng to l n

đ i v i n n kinh t th gi i nói chung và kinh t Vi t Nam nói riêng: GDP toàn c u s t

gi m m nh, tình hình th t nghi p gia t ng d n đ n nhi u v n n n xã h i xu t hi n

Tr c tình hình đó, nhi u qu c gia đã tung ra các gói kích c u nh m c u nguy cho n n kinh t : Gói kích c u 170 t USD c a chính ph M n m 2008 và gói kích c u th hai vào n m 2009 d i th i k T ng th ng Barack Obama tr giá 787 t USD; Trung Qu c

c ng tung ra gói kích c u 4000 t Nhân dân t (586 t USD) vào n m 2009; Vi t Nam

c ng th c hi n hai gói kích c u vào đ u n m 2009 tr giá 9 t USD và gói kích c u th hai vào cu i n m Tuy nhiên sau nh ng hành đ ng này c a Chính ph thì vi c thâm h t ngân sách gia t ng đi u không th tránh kh i Theo báo cáo c a V n phòng ngân sách

Qu c h i M công b ngày cho th y, m c thâm h t ngân sách trong n m tài chính

2009, k t thúc vào ngày 30-9 là 1400 t USD, t ng đ ng v i 9,9% GDP Vào n m

2008, thâm h t ngân sách c a M đ t 459 t USD ây là m c thâm h t l n nh t k t

n m 1945 Vi t Nam, thâm h t ngân sách sau khi phát hành các gói kích c u c ng

m c báo đ ng, n u thâm h t ngân sách n m 2008 là 3,8% so v i GDP thì n m 2009,

2010 đư v t lên m c 10% và 7,8% (theo s li u c a IMF) S t ng lên trong thâm h t ngân sách chính ph không nh ng s làm cho tình hình n qu c gia tr nên tr m tr ng

h n mà còn tác đ ng đ n các y u t v mô quan tr ng khác nh cán cân TKVL, lãi su t

th c hay t giá h i đoái th c

Liên quan đ n TKVL, các nhà nghiên c u đ u cho r ng thâm h t TKVL xu t phát t

s m t cân b ng trong kinh t v mô và đi u này có nh h ng l n đ n phát tri n kinh t trong dài h n M t trong các bi n pháp mà các nhà ho ch đ nh chính sách ki m soát thâm h t TKVL là thông qua chính sách tài khoá Tuy nhiên theo mô hình lý thuy t Keynes 1936, m i quan h gi a thâm h t TKVL và thâm h t NSNN là cùng chi u, t c

là thâm h t ngân sách và thâm h t TKVL xu t hi n đ ng th i Hi n t ng này có tên là

“Thâm h t kép”, xu t hi n l n đ u tiên Hoa K vào nh ng n m 1980, lúc này đ ng USD đ c đánh giá cao và s thay đ i b t th ng trong TKVL c ng nh thâm h t ngân sách M Các n c Châu Âu nh c, Thu i n c ng đ i m t v i v n đ t ng t trong nh ng n m đ u c a th p niên 90 Lý thuy t thâm h t kép cho r ng m t s gia t ng trong thâm h t ngân sách s gây ra m t s gia t ng trong thâm h t TKVL thông qua s gia t ng giá tr đ ng n i t và ng c l i M i liên h c a tình tr ng này có th đ c lý

gi i khi qu c gia đó tr i qua s bùng n đ u t , thâm h t TKVL có th làm gi m t c đ

t ng tr ng c a đ t n c ho c t ng vay n n c ngoài, bán các tài s n c đ nh, tài s n tài chính… Vì v y, thâm h t TKVL liên t c làm cho qu c gia t ng n n c ngoài và k t

qu là t ng thâm h t ngân sách V m t lý thuy t, các c ch đ ng sau tình tr ng thâm

h t kép có th đ c gi i thích thông qua h c thuy t Keynes Ông xem xét s thay đ i ngân sách Chính ph là y u t chính làm thay đ i các bi n s kinh t Khi thâm h t NSNN t ng lên do vi c gi m thu hay t ng chi tiêu là nguyên nhân chính làm t ng t ng chi tiêu c a n n kinh t , kéo theo s t ng lên c a l m phát và lãi su t Lãi su t t ng nh

h ng đ n n n kinh t trong n c và dòng v n n c ngoài vào t ng cao i u này d n

đ n giá tr đ ng n i t t ng cao, kích thích nh p kh u nh ng h n ch xu t kh u Chính

nh h ng này làm cho thâm h t TKVL t ng cao S xu t hi n đ ng th i gi a thâm h t ngân sách và thâm h t TKVL r t nhi u n c đa thu hút s chú ý ngày càng t ng c a nhi u nhà nghiên c u v v n đ thâm h t kép và đa có nhi u bài nghiên c u lý thuy t

c ng nh th c nghi m c a nhi u tác gi đ ki m đ nh gi thuy t này Tuy nhiên, theo bài nghiên c u g n đây c a hai tác gi Soyoung Kim, Nouriel Roubini 2008 M t

n m 1973 – 2004 cho r ng có s bi n đ ng trái chi u gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL, t c là khi thâm h t NSNN t ng lên thì TKVL đ c c i thi n Trong d li u thu

th p đ c t Quý 1–1994 đ n Quý 1-2014 Vi t Nam, tác gi i nh n th y có m t s

th i k có s bi n đ ng trái chi u gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL Dù v y, đó

ch là m t s nh n đ nh ban đ u, còn m i quan h th t s gi a hai đ i l ng này nh th

nào, chúng ta ph i ti n hành nghiên c u chi ti t d a theo bài nghiên c u c a hai tác gi trên

V i m c đích làm rõ m i quan h đó, tác gi đi sâu vào nghiên c u th c nghi m tác

đ ng c a các cú s c tài khóa lên TKVL và l y tên đ tài là “B đôi thâm h t hay bi n

đ ng trái chi u – Ngân sách Nhà n c, Tài kho n vãng lai và T giá h i đoái th c

Vi t Nam”

1.2ăăM cătiêuănghiênăc u

Bài nghiên c u nh m m c tiêu tr l i m i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL Vi t Nam Giúp các nhà ho ch đ nh kinh t có đ c cái nhìn rõ ràng h n v hai đ i l ng này và đ a ra nh ng chính sách v mô phù h p đ phát tri n kinh t đ t

n c m t cách b n v ng

1.3 Cơuăh iănghiênăc u

D a trên quá trình nghiên c u, tìm hi u tác đ ng gi a chính sách tài khoá m r ng

đ n cán cân TKVL và t giá h i đoái th c Vi t Nam V i mong mu n hoàn thành

đ c m c tiêu nghiên c u c a đ tài, bài nghiên c u t p trung gi i quy t các v n đ sau:

- T n t i b đôi thâm h t hay b đôi đ i ngh ch gi a NSNN và TKVL?

- Các cú s c thâm h t NSNN tác đ ng nh th nào đ n t ng thành ph n c a TKVL

và t giá h i đoái th c?

1.4ăă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

i t ng nghiên c u c a đ tài là NSNN, TKVL, t giá h i đoái th c và m i quan

h gi a ba y u t này Trong đó đ c bi t quan tâm đ n tác đ ng gi a NSNN và TKVL tuân theo lý thuy t B đôi thâm h t hay B đôi đ i ngh ch Bên c nh đó, tác gi còn xem xét đ n tác đ ng c a s n l ng, lãi su t, các thành ph n c a NSNN và TKVL v i nhau

Ph m vi nghiên c u đ c th hi n qua không gian và th i gian nghiên c u sau:

- Không gian nghiên c u: m i quan h gi a NSNN và TKVL trên lãnh th Vi t Nam

- Th i gian nghiên c u: xem xét t ng quan này t Quý 1-1994 đ n h t Quý 1-2014

1.5ăăPh ngăphápănghiênăc u

u tiên tác gi s d ng ph ng pháp đ nh tính nh m nh n d ng m i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL d a theo k t qu c a các bài nghiên c u tr c Sau đó s d ng ph ng pháp phân tích đ nh l ng, c th là mô hình VAR đ ki m

đ nh t ng tác gi a các bi n s này, d a trên d li u thu th p đ c Bên c nh đó, tác gi

c ng ti n hành các ki m đ nh tính d ng c a ph n d , AR Roots Graph đ ki m tra tính phù h p c a mô hình, ki m đ nh nhân qu Granger khi xem xét tác đ ng gi a các bi n

CH NGă2:ăăăT NGăQUANăCÁCăMỌăHỊNHăLụăTHUY TăVĨ K TăQU ă

Thông th ng, chúng ta ng h quan đi m thâm h t s gây ra tác đ ng tiêu c c

Nh ng th c t không h n v y, khi thâm h t ngân sách là do chi đ u t phát tri n, Nhà

n c d a vào ngu n v n n c ngoài nh ODA, FDI đ đáp ng nhu c u chi tiêu thì

tr ng thái thâm h t đó là t t, vì đó là đ ng thái ch đ ng c a Chính ph d a vào ngu n

l c bên ngoài đ phát tri n kinh t n c nhà Ng c l i, n u thâm h t ngân sách là do không đáp ng đ nhu c u chi th ng xuyên, ho c chi đ u t vào nh ng d án không

hi u qu gây lãng phí ngu n l c qu c gia thì tr ng thái này không t t, k t qu là Chính

ph ph i đi vay n n c ngoài, t đó làm gia t ng gánh n ng n n c ngoài và không

có ngu n thu trong t ng lai đ chi tr

V phía TKVL, n u xét m t cách t ng quát thì TKVL bao g m xu t kh u, nh p

kh u, thu nh p y u t ròng t n c ngoài và chuy n nh ng ròng Nh ng ph n l n thâm h t này là do thâm h t th ng m i gây ra, tình tr ng này xu t hi n khi xu t kh u

th ng m i (hay thâm h t/th ng d TKVL) đ cho r ng t t hay x u

Tuy nhiên, có m t quan ni m ph bi n không ch Vi t Nam là thâm h t TKVL là không t t, th hi n m t n n kinh t y u kém và ng c l i th ng d TKVL th hi n m t

n n kinh t có kh n ng c nh tranh t t M c dù trong nhi u tr ng h p, quan ni m trên không ph i là không đúng, nh ng theo lý thuy t kinh t thì không h n là nh v y Khi tìm hi u sâu h n chúng ta v n có th th y tr ng h p thâm h t TKVL th hi n m t n n

kinh t đang t ng tr ng t t, có nhi u c h i đ u t v i l i nhu n cao, và khi nhu c u

đ u t cao h n kh n ng ti t ki m trong n c, đi u này s làm cho các dòng v n n c ngoài ch y vào qu c gia đó đ đáp ng nhu c u đ u t , t c là m t qu c gia có th s

d ng ngu n l c c a n c khác đ phát tri n kinh t trong n c Ng c l i, m t TKVL

có th ng d l i có th là d u hi u b t n c a n n kinh t , dòng v n trong n c ch y ra

n c ngoài tìm ki m nh ng c h i đ u t t t h n, đi u này có ngh a các ngu n l c không đ c s d ng cho phát tri n n n kinh t trong n c Và trong nhi u tr ng h p khác, thì s m t cân b ng c a cân cân TKVL (th ng d hay thâm h t) ch ng ph i là m t

d u hi u nghiêm tr ng nào

Tóm l i, chúng ta không th k t lu n thâm h t NSNN và thâm h t TKVL là t t hay

x u n u ch nhìn qua nh ng con s mà không đ c p đ n b n ch t c a thâm h t M t câu h i quan tr ng đ c đ t ra đây n a là M i quan h gi a hai đ i l ng này là gì?

M t s nhà kinh t h c cho r ng chúng có quan h cùng chi u, nh ng m t s khác l i

ng h quan đi m ng c l i, t c là h cho r ng thâm h t NSNN và thâm h t TKVL có quan h trái chi u nhau Các nghiên c u đư xem xét nh ng qu c gia khác nhau và trong

nh ng kho ng th i gian khác nhau nên đ a ra các k t lu n c ng khác nhau

D i đây s cho chúng ta th y đ c m i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL thông qua vi c bi n đ i công th c v mô truy n th ng và các lý thuy t v m i quan h gi a hai đ i l ng này theo quan đi m c a các nhà kinh t h c trên th gi i

2.1 Cácămôăhìnhălýăthuy tăc ăb nă

2.1.1 M iăquanăh ăgi aăthơmăh tăNSNNăvƠăthơmăh tăTKVL

N m 1936, khi phân tích tình hình kinh t c a th i k kh ng ho ng n m 1930, Keynes đư tr thành ng i đ u tiên đ a ra nh ng ý ni m v mô nh tiêu dùng cu i cùng, tích lu tái s n xu t, xu t kh u, nh p kh u, nh m phân tích t ng quát n n kinh

t S liên h gi a các ch tiêu này đ c bi u hi n d i d ng t ng c u

B c m t là xây d ng m i quan h gi a TKVL, đ u t và ti t ki m c a n n kinh t đóng, không có ho t đ ng xu t nh p kh u, ta có:

Trong đó X là xu t kh u, M là nh p kh u S chênh l ch gi a X - M là cán cân th ng

m i đ n gi n hóa, n u xem X - M t ng đ ng v i TKVL (CA), ta có:

(V i Sg là ti t ki m c a Nhà n c, Sp là ti t ki m c a t nhân và B là NSNN)

B c cu i cùng ph ng trình chính trong bài nghiên c u này s đ c thi t l p nh sau:

CAD = BD + (I - Sp)

(V i BD là thâm h t ngân sách Nhà n c, CAD là thâm h t tài kho n vãng lai)

Theo công th c trên, CAD và BD có quan h cùng chi u, nh ng th c t có r t nhi u

lý thuy t mà các nhà kinh t h c đư đ a ra nh ng quan đi m khác nhau xung quanh m i quan h đó, ph n ti p theo chúng ta th o lu n v các quan đi m

 Lý thuy t thâm h t NSNN và thâm h t TKVL không có m i quan h

Lý thuy t này d a trên hi u ng Ricardian (Ricardian Equivalence Hypothesis – REH) c a Barro (1974) và sau này đ c phát tri n b i Buchanan (1976) Các gi đ nh ban đ u nh sau: Chi tiêu Chính ph không đ i trong m t th i gian dài, và ph n chi tiêu này đ c tài tr b i ngu n thu t thu Tiêu dùng t nhân ph thu c vào c thu nh p

kh d ng hi n t i và thu nh p kh d ng trong t ng lai

Chính ph có th cho vay ho c đi vay vì trong m t s n m, ngu n thu thu v t quá chi tiêu và m t s n m chi tiêu Chính ph v t quá ngu n thu t thu V i chi tiêu d

ki n và m t d báo h p lý v ngu n thu thu trong t ng lai, Chính ph c t gi m thu

th i đi m hi n t i, ph i bù đ p thi u h t trong t ng lai b ng cách đi vay Và hi n giá các kho n thu thu t ng thêm trong t ng lai s dùng đ chi tr cho l i t c đi vay Chính

ph ph i tr cho ng i n m gi trái phi u

Theo hi u ng này, k t qu c a vi c c t gi m thu s không nh h ng t i ti t ki m

qu c gia Vì đ u tiên c t gi m thu s làm gi m thu nh p công và ti t ki m công, gi m

ti t ki m công làm t ng BD, nh ng s s t gi m này s cân b ng v i gia t ng ti t ki m t nhân Vì v y, ti t ki m qu c gia s không b nh h ng Lý do là ng i dân s ngh vi c

c t gi m thu hi n t i s ph i bù tr trong t ng lai, k t qu là h t ng ti t ki m đ tr

cho vi c t ng thu trong t ng lai Thu d ng nh ch là trì hoưn, không đ c b đi

th c s , do đó BD không tác đ ng lên ti t ki m qu c gia, nên không tác đ ng gì đ n CAD Tuy nhiên, đó là nh ng lý lu n c a m t hi u ng Ricardian hoàn ch nh

Th c t có ba lí do d n đ n ti t ki m t nhân t ng lên không đ bù đ p cho ph n c t

gi m thu c a Chính ph :

- i v i m t b ph n ng i dân không có ng i thân, và ngh s không ch u nh

h ng khi Chính ph t ng thu m t th i đi m trong t ng lai, h d tiêu dùng nhi u

h n khi thu nh p kh d ng t ng lên nên s đ c h ng l i t vi c c t gi m thu hi n

c a Chính ph , ti t ki m t nhân t ng lên (ng i n m gi trái phi u) đ bù đ p cho c t

gi m thu hi n t i c a Chính ph , hay t ng đ ng hi u ng Ricardian Nh ng n u lãi su t chi t kh u là lãi su t th tr ng (l n h n lưi su t Chính ph ) thì ti t ki m t nhân t ng lên không đ bù đ p cho t ng thu c a Chính ph trong t ng lai

Th c tr ng đó nói lên m t đi u là BD s kéo theo CAD khi Ricardian không hoàn

ch nh x y ra – k t lu n này đ c rút ra t công th c m i quan h ph n trên c a bài nghiên c u

 Lý thuy t thâm h tăNSNNătácăđ ng (cùng chi u) đ n thâm h t TKVL

Các nhà phân tích kinh t cho r ng s m t cân b ng trong NSNN và TKVL trong hai

th p k v a qua là do s m t cân b ng trong n n kinh t v mô, đi u này nh h ng đáng k đ n ti n trình phát tri n kinh t c a đ t n c Trong n l c đi tìm ra nguyên

nhân c a s m t cân b ng đó, các nhà nghiên c u đư phát hi n ra m i liên h gi a BD

và CAD T nh ng n m 1980, m i liên h đó đ c th hi n d i tên g i Lý thuy t

thâm h t kép – Twin Deficits Hypothesis V n đ này không ch xu t hi n M mà

còn b t đ u n i lên Châu Âu, c và Th y i n vào nh ng n m 1990

Thâm h t NSNN s kéo theo thâm h t TKVL d a trên khuôn kh lý thuy t c b n

c a Mundell (1968) – Fleming (1962), lý thuy t c a ông nói r ng khi BD t ng lên s t o

áp l c gia t ng trong lưi su t, đi u này châm ngòi cho dòng v n vào c a qu c gia và làm

t giá gi m, t đó kéo theo quá trình xu t kh u gi m và nh p kh u t ng lên, k t qu là làm gia t ng CAD d i ch đ t giá h i đoái th n i M t khác, d i ch đ t giá h i đoái c đ nh, khi BD x y ra s làm t ng thu nh p th c ho c giá c do l ng ti n ch y ra

t ngân sách đ đ u t cho n n kinh t và t t nhiên làm CAD x y ra tr m tr ng h n (do

c u hàng hóa n c ngoài t ng) Hay nói cách khác, d i ch đ t th n i hay c đ nh thì BD kéo theo CAD m c dù c ch gi i thích khác nhau

Lý thuy t h p th c a Keynes đ a ra hai k t lu n: (1) Có m i quan h cùng chi u

gi a BD và CAD, (2) BD tác đ ng đ n CAD, hay CAD = f(BD) Nh ng l i gi i thích sau đây có th giúp ta hi u thêm v m i quan h trên:

- M t s nhà kinh t h c cho r ng BD là k t qu c a vi c gia t ng chi tiêu công Chi tiêu công là m t nhu c u không th thi u, nh ng nó làm t ng thu nh p trong n c, đi u này d n t i vi c tiêu dùng cho các hàng hóa v n và d ch v nh p kh u t ng lên, cu i cùng CAD x y ra tr m tr ng h n

- Chúng ta c ng có th gi i thích d i d ng ph ng trình cân b ng c a Keynes 1936 sau:

(X - M) = (Sp ậ I ) + (T - G)

V i gi đ nh ban đ u là ngân sách cân b ng thì vi c gi m ti t ki m công do c t gi m thu ho c t ng chi tiêu công (G > T) s làm gi m ti t ki m qu c gia, kéo theo có s m t cân b ng gi a ti t ki m và đ u t (Sp < Ip), theo ph ng trình trên thì d n đ n CAD (X

< M) M t cách gi i thích khác, ti t ki m không đ s châm ngòi cho đ u t tr c ti p

n c ngoài (FDI), FDI càng t ng d n đ n t giá h i đoái gi m, t ng nh p kh u và gi m

xu t kh u, vì v y CAD tr m tr ng h n

 Lý thuy t thâm h t TKVL tácăđ ngăđ n thâm h t NSNN

Theo lý thuy t này có m i quan h m t chi u CAD kéo theo BD K t qu này x y ra khi vi c thâm h t TKVL d n t i t c đ t ng tr ng kinh t ch m h n và đi u này gia

t ng thâm h t NSNN M t qu c gia tr i qua kh ng ho ng tài chính và kh ng ho ng kh

n ng thanh toán th ng xuyên bi u hi n qua CAD quá m c Sau kh ng ho ng, qu c gia

đó s ph i đ i m t v i các v n đ chi tiêu công nhi u đ ph c h i m t s nhân t tài chính, c i thi n h th ng qu n tr , làm gi m cu c suy thoái, d n đ n BD t ng M t ví

d minh ch ng là Hàn Qu c, sau kh ng ho ng tài chính 1997, vi c th c hi n chính sách tài khóa nh m thúc đ y các ho t đ ng kinh t và tính an toàn v m t xã h i d n đ n

BD t ng Nh v y, ta th y đ c m i quan h m t chi u CAD kéo theo BD

 Lý thuy t v thâm h t NSNN và thâm h tăTKVLătácăđ ng l n nhau

Bên c nh đó, c ng có m i quan hai chi u gi a BD và CAD Chúng ta có th tách ra làm hai ph n trong m i quan này: (2) BD tác đ ng đ n CAD, (3) CAD tác đ ng đ n

BD C ch v n hành c a t ng ph n chúng ta có th tham kh o lý thuy t th nh t và

lý thuy t th ba phía trên Quan đi m này đư đ c tìm th y b i Feldstein và Horioka (1980) các n c M Latin, h cho r ng kh ng ho ng ti n t nh ng n c này vào

nh ng n m 1980 ph n ánh m t chu k x u, ti t ki m và đ u t có m i t ng quan ch t

ch và vì th BD và CAD có xu h ng di chuy n cùng chi u

Theo nh ng lý thuy t trên, chúng ta có th k t lu n r ng m i quan h gi a BD và AD phù h p v i t ng th i k d báo và th t s ch a có s th ng gi a các nhà kinh t h c

M i nhà kinh t h c đ u có nh ng l p lu n riêng đ b o v quan đi m c a mình, đi u này đư d y lên nh ng tranh lu n khá k ch li t xung quanh m i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL

2.1.2 M iăquanăh ăgi aăthơmăh tăNSNNăvƠăt ngătr ngăkinhăt ă

M i quan h gi a thâm h t ngân sách và t ng tr ng kinh t là m t v n đ đ c nghiên c u khá r ng rãi trên c ph ng di n lý thuy t và ki m đ nh th c nghi m Liên quan đ n m i quan h này, các quan đi m c a các tr ng phái kinh t khác nhau c ng

r t khác nhau

- Tr ng phái Tân c đi n cho r ng t ng thâm h t hi n t i s kéo theo s gia t ng v gánh n ng thu trong t ng lai Theo đó, ng i tiêu dùng s có xu h ng t ng tiêu dùng

t i th i đi m hi n t i Trong tr ng h p này, ti t ki m qu c gia s gi m xu ng Khi ti t

ki m qu c gia gi m, lãi su t trên th tr ng s t ng và lưi su t t ng s làm gi m đ u

t , qua đó t o ra hi n t ng “thoái lui đ u t ” (crowding-out effect) Vì th , tr ng phái này cho r ng t ng thâm h t ngân sách s nh h ng tiêu c c đ n t ng tr ng kinh t

Tr ng phái này còn cho r ng n u nh vi c tài tr thâm h t ngân sách thông vay n trong n c s gây áp l c làm t ng lưi su t trong n n kinh t , do v y s làm gi m đ u t

c a khu v c t nhân Theo đó, t ng thâm h t ngân sách có th d n đ n t ng giá và gi m

s n l ng s n xu t trong n n kinh t M t gi i thích khác là khi Chính ph vay n trên

th tr ng trong n c, lãi su t s b đ y lên và khi m t b ng lãi su t b đ y lên, khu v c

t nhân s gi m nhu c u huy đ ng v n c a mình, theo đó s h n ch đ n s m r ng s n

xu t c a khu v c t nhân Hay nói cách khác, s gia t ng v c u c a chính ph thông qua t ng chi tiêu (t ng thâm h t ngân sách) đư chèn l n c u khu v c t nhân (Saleh, 2003)

- Trong khi đó, tr ng phái Keynes l i cho r ng t ng thâm h t ngân sách s tác đ ng tích c c đ n t ng tr ng kinh t Khi Chính ph t ng chi ngân sách t ngu n thâm h t thì t ng c u c a n n kinh t s t ng lên, làm cho các nhà đ u t t nhân tr nên l c quan

h n v tri n v ng kinh t và s quan tâm h n đ n vi c t ng đ u t Trong tr ng h p khác, n u Chính ph ch p nh n thâm h t thông qua vi c gi m thu thì thu nh p kh

d ng c a khu v c h gia đình c ng t ng lên Theo đó, ng i dân s t ng chi tiêu, t ng

c u v hàng hóa và d ch v s t ng lên Tr ng phái Keynes l p lu n r ng m c dù t ng thâm h t ngân sách có th t ng lưi su t song v n có th t ng đ c m c ti t ki m và đ u

t , qua đó tác đ ng tích c c đ n t ng tr ng kinh t Tuy nhiên, các nhà kinh t theo

tr ng phái này c ng cho r ng tác đ ng c a thâm h t ngân sách đ n t ng tr ng kinh t

ch có ý ngh a trong ng n h n H n n a, vi c s d ng thâm h t ngân sách đ kích thích

t ng tr ng ch có th mang l i hi u qu trong b i c nh t ng c u s t gi m (tr ng h p

x y ra suy thoái) Khi mà n n kinh t đang ho t đ ng m c toàn d ng nhân công, vi c

t ng thâm h t ngân sách không nh ng không có tác đ ng đ n t ng c u mà còn có nguy

c đ a n n kinh t tr c nh ng r i ro m i, trong đó đáng k nh t s là s gia t ng v

s c ép l m phát

- Khác v i hai tr ng phái nói trên, quan đi m c a tr ng phái Ricardo cho r ng, thâm h t ngân sách không tác đ ng đ n các bi n s kinh t v mô c trong ng n h n và dài h n Theo tr ng phái này nh h ng c a thâm h t ngân sách và thu đ i v i tiêu dùng là t ng đ ng nhau Vi c t ng thâm h t ngân sách do gi m thu th i đi m hi n

t i s ph i tr giá b ng vi c t ng thu trong t ng lai, bao g m c tr lãi cho kho n vay

Do v y thâm h t ngân sách d n đ n vay n trong hi n t i s đ ng ngh a v i vi c t ng thu trong t ng lai V i hàm ý này, ng i tiêu dùng trong th i đi m hi n t i s ti t

ki m m t kho n c n thi t đ tr cho t ng lai Nói cách khác, ng i tiêu dùng th ng

d đoán t ng lai, quy t đ nh tiêu dùng c a h không ch d a vào thu nh p hi n t i mà còn d a vào thu nh p k v ng trong t ng lai

Theo tr ng phái Ricardo, thâm h t ngân sách s không có tác đ ng đ n ti t ki m và

đ u t Theo h khi thâm h t ngân sách t ng do gi m thu thì thu nh p kh d ng c a

ng i dân t ng lên, h n n a ng i dân ý th c đ c c t gi m thu trong hi n t i s d n

đ n t ng thu trong t ng lai, do v y h s ti t ki m nhi u h n Trong khi đó, thâm h t ngân sách làm cho ti t ki m c a khu v c Nhà n c gi m xu ng Theo đó, ti t ki m

qu c gia đ c hi u là t ng c a ti t ki m t nhân và ti t ki m c a Nhà n c s không

đ i Vì v y, thâm h t ngân sách s không tác đ ng đ n ti t ki m, đ u t , t ng tr ng

nh l p lu n c a các tr ng phái nói trên (Saleh, 2003)

T ng t nh các tr ng phái lý thuy t nói trên, các nghiên c u ki m ch ng th c nghi m v m i quan h gi a thâm h t ngân sách và t ng tr ng c ng đ a ra nhi u k t

qu không đ ng nh t Ví d : Kehoe (2010) s d ng mô hình VAR trong nghiên c u m i quan h gi a thâm h t ngân sách và t ng tr ng kinh t đ i v i b y n c trong Liên minh Kinh t ti n t Tây Phi 8 trên chu i s li u trong giai đo n 1980-2005 đư cho các

k t qu trái ng c nhau C th , trong b y n c nghiên c u có ba n c g m Côte

d Ivoire, Senegal và Tôgô không tìm th y b t kì m i liên h nào gi a thâm h t ngân sách và t ng tr ng Trong khi đó, trong tr ng h p Niger có t n t i m i quan h tác

đ ng m t chi u t thâm h t ngân sách đ n t ng tr ng và đ i v i ba n c còn l i thì

gi a thâm h t ngân sách và t ng tr ng có m i quan h hai chi u, tác đ ng qua l i

2.1.3 M iăquanăh ăgi aăthơmăh tăNSNNăv iălƣiăsu tă

Xét d i góc đ lý thuy t c ng có hai tr ng phái v tác đ ng c a thâm h t ngân

sách đ i v i lãi su t Tr ng phái Keynes và tr ng phái Tân c đi n cho r ng thâm h t

ngân sách t ng s làm t ng lưi su t do c u v ti n t ng Trong khi đó, tr ng phái Ricardo l i cho r ng thâm h t ngân sách không tác đ ng đ n lãi su t

Theo tr ng phái th nh t thì quan h gi a thâm h t ngân sách và lãi su t th ng là quan h thu n chi u, đi u ngày có ngh a là khi thâm h t ngân sách t ng thì lưi su t c ng

t ng Thâm h t t ng c ng đ ng ngh a v i nhu c u huy đ ng v n c a Chính ph t ng

N u nh m t ph n c a s v n c n huy đ ng đ bù đ p cho thâm h t đ c th c hi n thông qua th tr ng n trong n c thì c u v v n trong n c s t ng, qua đó s làm gia

t ng s c ép đ i v i m t b ng lãi su t Trong tr ng h p này, ngân hàng Trung ng có

th b t bu c ph i gi m s c ép gia t ng v lãi su t thông qua chính sách ti n t m r ng

Tr ng h p ngân hàng Trung ng không can thi p thì áp l c đ i v i lãi su t là không

th tránh kh i

2.2 Cácăk tăqu ănghiênăc uătr c

2.2.1ăăăNghiênăc uăth cănghi mă ngăh ăchoăắB ăđôiăthơmăh t”

 M

- Trong bài nghiên c u c a Tuck Cheong Tang, Evan Lau (2009) s d ng ph ng trình cân b ng t ng quát và thêm vào hai bi n ti t ki m t nhân và đ u t n i đ a đ

ki m đ nh lý thuy t Thâm h t kép Ngu n d li u do IFS thu c IMF cung c p theo quý

t n m 1973 đ n n m 2008 Bài nghiên c u s d ng Unit Root Test và Cointergration Test làm công c ki m đ nh Sau đó ch y h i quy gi a hai bi n BD và CAD thu đ c

k nghiên c u đ c rút ra t ph ng trình t ng quát

 Th Nh ăK

có b ng ch ng rõ ràng h n v Lý thuy t thâm h t kép hay B đôi đ i ngh ch tác

gi ti p t c xem xét v n đ này Th Nh K qua bài nghiên c u c a Ahmet Zengin (2000) Nghiên c u s d ng các quan sát hàng quý cho giai đo n quý 1 n m 1987 đ n quý 1 n m 1998

Ngu n s li u c a bài nghiên c u này đ c l y t B Tài chính, B Th ng và Ngân hàng Trung ng, t ch c Th ng kê tài chính qu c t (IFS) c a IMF và đ c b sung

t các ngu n khác

- Lãi su t có tác đ ng tr c ti p đ n s cân b ng cán cân TKVL và NSNN Ph ng

th c tài tr thâm h t ngân sách gây ra nh h ng đ n lãi su t – m t bi n quan tr ng

khóa đ tác đ ng đ n TKVL Ng c l i m t cú s c trong TKVL ch gi i thích 2% trong thâm h t ngân sách K t lu n c a bài nghiên c u nói lên r ng thâm h t ngân sách nh

h ng làm suy gi m trong TKVL, t c là BD tác đ ng đ n CAD m t cách có ý ngh a

Ngoài ra, các n c đang phát tri n thì v n đ thâm h t kép c ng đang t n t i, m c

dù có r t ít b ng ch ng th c nghi m nh ng đây v n là m t ch đ nóng các n c này

Nh ng n m cu i c a th p niên 70, nhi u n c đang phát tri n g p ph i v n đ BD n ng

n đ tài tr cho chi tiêu c a Chính ph Bi n pháp bù đ p thâm h t c a các n c này là vay n n c ngoài thông qua ngân hàng Qu c t và kênh phát hành trái phi u n c ngoài Vi c t ng BD đư kéo theo CAD và tích l y n n c ngoài N m 1982, quy mô n

n c ngoài đư lên đ n con s 100% GDP Nhi u qu c gia đư r t ch t v t và khó kh n đ hoàn tr lãi và v n g c ó là lý do d n t i kh ng ho ng n vào đ u th p niên 80, nhi u

n c lâm vào tình tr ng m t kh n ng thanh toán M t khác, vi c dòng v n n c ngoài

đ vào d n t i CAD gia t ng Tuy nhiên, đó là đi u c n thi t cho m t n c ch p nh n

x y ra tình tr ng CAD đ tài tr đ c cho các kho n đ u t trong m t th i gian nh t

đ nh Th i gian sau, khi hàng hóa đ c xu t kh u tr l i s có ngu n v n đ tr n , c i thi n TKVL Vì v y, CAD và tích l y n n c ngoài do đ u t s d n mang l i l i ích phát tri n kinh t , n i mà ti t ki m qu c gia không đ đáp ng

- Tác gi Alkswani nghiên c u R p Xê Út, s d ng chu i th i gian t 1970-1999

d i k thu t cointegration và mô hình error correction, ông ta cho r ng có m i quan

h t CAD kéo theo BD

- Bài nghiên c u Mosayeb Pahlavani, Ali Salman Saleh (2009) đư phân tích t

1970-2005 Philippines

Hình 2.2 Thâm h t NSNN và thâm h t TKVL Philippines t 1970-2003

Ngu n: Mosayeb Pahlavani và Ali Salman Saleh 2009 Hình 2.2 th hi n v n đ thâm h t ngân sách Philippines theo % GDP b t đ u l n

d n k t 1997 (theo sau cu c kh ng ho ng tài chính Châu Á) BD m c 1.9%/GDP

t n m 1970 đ n n m 2005 Thâm h t trung bình vào kho ng 2.7%/GDP t n m 1970

đ n n m 1980 CAD càng t ng vào đ u nh ng n m 1980 do cú s c giá d u và v n đ lãi

su t th gi i t ng H n n a, vào nh ng n m 1990 CAD v n t ng do vi c t ng lên trong

hàng hóa nh p kh u Ki m đ nh nhân qu Granger Philippines, BD và CAD kéo dài trên có m i t ng quan hai chi u:

- Trong m t nghiên c u khác c a Evan Lau, Tuck Cheong (2009) Campuchia D

li u đ c l y theo quý t n m 1996 đ n n m 2006 Theo tác gi cho bi t đây là nh ng

n m Campuchia chuy n t chi n tranh sang hòa bình, t n n kinh t t p trung sang n n kinh t t do th tr ng Hai tác gi s d ng Cointegration test, Causality test đ ki m tra m i quan h gi a BD và CAD

B ng 2.1 K t qu ki măđ nh Granger gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL

Campuchia t 1996-2006

Ngu n: Evan Lau và Tuck Cheong Tang, 2009

K t qu cho th y hai bi n này di chuy n cùng nhau nh lý thuy t đư đ c p, ngoài ra còn phát hi n m i t ng quan hai chi u gi a hai bi n này Campuchia Tác gi l u ý

r ng hi u ng c a các chính sách tài khóa và ti n t đã b b qua, đi u này có ngh a ta không th gi m CAD b ng cách gi m BD thông qua t ng ti t ki m, gi m đ u t , ta c ng nên l u ý nh ng v n đ này đ đ a ra gi i pháp hoàn thi n h n

- Ahmad Zubaidi Baharumshah và c ng s nghiên c u b n n c ASEAN (Indonesia, Malaysia, Philippines và Thailand) vì b n n c này thâm h t kép có liên quan t i n n kinh t các n c này và tài tr cho đ u t b ng ngu n v n vay n c ngoài

T t c ASEAN-4 đ u ch u nh h ng c a kh ng ho ng tài chính và có m t s đi u

ch nh sau kh ng ho ng K t qu bài nghiên c u cho r ng CAD và BD t ng quan khá

l n nh ng n c này, khi thêm hai bi n t giá và lãi su t vào thì BD và CAD t ng quan hai chi u

Hình 2.3 M i quan h gi a thâm h t NSNN và thâm h t TKVL Vi t Nam giai

đo n 1994-2013

Ngu n: ADB, IMF Nhìn vào hình 2.3 ta th y có m i quan h ng c chi u gi a ngân sách Chính ph và cán cân TKVL (đ ng màu vàng và đ ng màu xanh d ng) rõ ràng nh t trong th i k

1998 – 2001, 2007 – 2008 và t Quý 1 – 2012 đ n th i hi n hi n t i Các nghiên c u

th c nghi m s đ c trình bày rõ h n trong ph n sau

2.2.2ăăNghiênăc uăth cănghi mă ngăh ăắB ăđôiăđ iăngh ch”

B ng cách ki m tra tác đ ng c a chính sách tài khoá m r ng lên cán cân TKVL và

t giá h i đoái th c trong giai đo n t giá th n i 1973-2004 M , hai tác gi Soyoung Kim, Nouriel Roubini (2008) đư rút ra các k t qu nghiên c u nh sau:

Hình 2.4 Tài kho n vãng lai và NgơnăsáchăNhƠăn c M 1973 ậ 2004

Ngu n: Soyoung Kim và Nouriel Roubini, 2008

- Có t n t i s bi n đ ng trái chi u gi a thâm h t ngân sách và TKVL, t c là thâm

h t ngân sách làm t ng TKVL và làm gi m giá tr đ ng n i t trong t giá th c trong

ng n h n Nh ng k t qu này đi ng c l i v i nh ng d báo c a h u h t các mô hình lý thuy t K t qu nghiên c u này v ng ch c d i nhi u ph ng pháp ki m đ nh tính v ng

c a mô hình - nh ng đo l ng thay th c a thâm h t ngân sách, nh ng gi đ nh nh n

d ng thay th , các thành ph n khác nhau c a ngân sách chính ph , và nh ng mô hình

th c nghi m thay th

- S c i thi n TKVL là k t qu t hành vi t ng ti t ki m cá nhân c c b theo hi u

ng Ricardian (ngh a là ti t ki m cá nhân t ng), và s suy gi m trong đ u t (hi u ng rút v n hàng lo t do lãi su t th c t ng) Trong khi đó s gi m giá tr đ ng n i t trong t giá th c ch y u là k t qu c a s gi m giá tr đ ng n i t trong t giá danh ngh a

CH NGă3:ăăăPH NGăPHÁPăNGHIÊNăC UăVĨăMỌăHỊNHăNGHIÊNăC U

Trong bài nghiên c u này, tác gi xây d ng mô hình chính g m n m bi n c b n

{RGDP, GOV, CUR, REER, RIR}

- REER: Log c a t giá h i đoái th c

Bi n RGDP, GOV và CUR là ba bi n chính c a mô hình: RGDP là bi n v mô quan

tr ng đ i di n cho tình hình t ng tr ng c a n n kinh t và đ ng th i c ng là bi n n i sinh mong mu n ki m soát, t đó ki m soát tác đ ng c a chu k kinh t trong m t quý lên thâm h t ngân sách chính ph và TKVL ó c ng chính là lí do đ bi n RGDP đ ng

tr c hai bi n GOV và CUR Bên c nh đó, tác gi đang mu n xem xét tác đ ng c a NSNN đ n TKVL nh th nào nên đ t bi n Gov đ ng tr c bi n CUR trong mô hình RIR c ng là bi n v mô quan tr ng, c n c xác đ nh các tác đ ng c a các chính sách tài khóa Bi n RIR đ ng th i c ng liên quan đ n các đ ng thái trong chính sách ti n t -

m t trong nh ng y u t mà chúng tôi mu n ki m soát

Tác gi xem xét cú s c thâm h t ngân sách Chính ph đ n t ng thành ph n c a TKVL, do đó TKVL s đ c chia nh ra nhi u thành ph n, ký hi u là CURA bao g m: PRIV_SAV, GOV, NET_INT_REC, PRIV_INV, GOV_INV và STAT_DISC Trong

đó, CURA là các thành ph n c a CUR Ph ng trình c l ng tr thành {RGDP,

GOV, CUR, CURA, RIR, REER} T t c đ c tính theo % GDP Tài kho n vãng lai

đ c chia nh làm sáu thành ph n và có m i quan h nh sau:

CUR = PRIV_SAV + GOV + NET_INT_REC ậ PRIV_INV ậ GOV_INV +

STAT_DISC: Sai s th ng kê

Ti p theo, tác gi chia cú s c thâm h t ngân sách Chính ph thành thành cú s c chuy n nh ng ròng Chính ph (Net Transfer/ GDP) ký hi u là GOV1 và Chi tiêu th c Chính ph (Real Gov Spending) ký hi u là GOV2 đ xem xét tác đ ng c a hai cú s c này vào các thành ph n c a TKVL

Không gian d li u nghiên c u: là d li u đ c l y Vi t Nam

Th i gian nghiên c u: Mô hình s d ng d li u theo quý, là th i k ch đ t giá th

n i có qu n lý nh hi n nay, t quý 1 n m 1994 đ n h t quý 1 n m 2014 Nh v y m i

bi n có t t c 81 quan sát, t c là đ s l ng quan sát đ th c hi n mô hình VAR Lý do tác gi ch n k nghiên c u đ u tiên là quý 1 n m 1994 b i vì 1994 là n m tình hình kinh t đ t n c b t đ u n đ nh sau c i cách, đi n hình nh siêu l m phát t n m 1986

đư gi m d n và còn 12% n m 1994, quanh m c 10% nh ng n m sau đó T c đ t ng

tr ng GDP giai đo n 1991-1995 m c 8,2% và n đ nh t 7%-8% đ n 2008

Ngu n d li u: do khó kh n trong vi c thu th p d li u theo quý t m t ngu n duy

nh t nên tác gi ti n hành l y d li u t nhi u ngu n khác nhau, tuy nhiên nh ng ngu n này đ u có đ tin c y cao Các dãy s li u này đ c hi u ch nh lo i b y u t mùa v (Seasonally Adjusted) theo ph ng pháp census X11 Chi ti t ngu n d li u t ng bi n trong mô hình đ c trình bày trong b ng sau:

5 T giá h i đoái đa

6 T giá h i đoái đa

Tóm t t th ng kê c a các bi n s d ng trong mô hình th hi n b ng 3.2

B ng 3.2 Tóm t t thông kê c a các bi năđ c s d ng trong mô hình

RGDP GOV CUR RIR REER Mean 95034.29 -0.015334 -0.006431 0.017074 1.087431

bi n s v mô khác nhau, nh ng tác đ ng qua l i và nh ng m i quan h đ ng c a chúng

đ hình thành b ph n ngo i sinh c a thâm h t ngân sách và đ phân tích nh ng tác

đ ng c a cú s c ngo i sinh c a thâm h t ngân sách lên TKVL và t giá th c, v i ý

t ng n n t ng d a trên bài nghiên c u th c nghi m c a Soyoung Kim và Nouriel Roubini (2008) Bên c nh đó, tác gi s d ng các ki m đ nh nhân qu Granger, ki m

đ nh AR Roots Graph, ch y mô hình xung và phân rư ph ng sai (Variance Decompositions) đ ki m đ nh tính v ng c a mô hình

3.2 1ăăKi măđ nhănghi măđ năv ă- ADF

Trong phân tích h i qui chu i d li u theo th i gian, v n đ tiên quy t đ u tiên mà chúng ta quan tâm đó là đ c tính d ng c a m t chu i d li u D li u đ c g i là d ng

n u k v ng và ph ng sai không đ i theo th i gian, đ ng th i hi p ph ng sai gi a hai giai đo n quan sát (trong chu i đang xét) ch ph thu c vào kho ng cách đ tr c a chúng ch không ph thu c vào th i đi m tính toán

V m t toán h c, m t chu i Ytđ c g i là d ng n u th a mãn c ba đi u ki n sau: E(Yt) = µ

Var(Yt) = E(Yt - µ)2 = 2

Cov(Yt , Yt-k) = E[(Yt - µ)(Yt – k - µ)] = yk

Chúng ta l i quan tâm đ n m t chu i d li u d ng, b i vì chu i d ng có th giúp d báo hi u qu M t chu i d ng ngh a là chu i đó s có giá tr trung bình, ph ng sai và

hi p ph ng sai ( các đ tr khác nhau) không đ i b t k ta đo l ng t i th i đi m nào

M t chu i nh v y ngh a là d li u c a nó s có xu h ng tr v m c trung bình và

nh ng dao đ ng xung quanh m c trung bình là nh nhau M t chu i không d ng khi nó

vi ph m ít nh t m t trong ba đi u ki n trên i u này hàm ý là trong t ng lai, chu i d

li u có th không còn gi nh ng đ c đi m c Ngh a là ta ch có th bi t đ c đ c đi m

c a chu i này trong giai đo n đang đ c nghiên c u, nh ng không th khái quát nh ng

đ c đi m này cho các giai đo n sau đó đ ph c v cho công tác d báo Trong khi đó,

b n ch t c a d báo trong kinh t l ng gi đ nh r ng nh ng gì đư x y ra trong quá kh

s ti p t c đ c duy trì trong t ng lai Và nh v y, ta s không th d báo hi u qu n u

b n thân chu i d li u luôn thay đ i

Chu i d ng c ng giúp h i quy hi u qu : N u ta có t hai chu i không d ng tr lên,

và th c hi n phân tích h i quy đ i v i nh ng chu i không d ng này, thì r t có th g p

ph i hi n t ng h i quy gi m o C th , ta có th thu đ c h s R2

r t cao cùng v i

nh ng h s h i quy 1, 2 …đ u có ý ngh a th ng kê Tuy nhiên, đi u này ch là gi

m o, R2 cao có th là do hai bi n này có cùng xu th ch không ph i do chúng t ng quan ch t ch v i nhau Do đó, nh ng giá tr có đ c trong tr ng h p này đ u không đáng tin c y

Trong kinh t h c, s ph thu c c a m t bi n s Y (bi n ph thu c) vào m t hay nhi u bi n s X khác (bi n gi i thích) hi m khi có tính ch t đ ng th i R t th ng xuyên, Y t ng ng v i X sau m t kho ng th i gian Kho ng th i gian nh v y đ c

g i là đ tr

Có ba lý do chính phát sinh đ tr :

- Lý do tâm lý: Nh h qu c a thói quen (s c ì), ng i ta không thay đ i thói quen tiêu dùng c a h ngay l p t c theo sau s gia t ng hay gi m sút thu nh p, có l vì quá trình thay đ i liên quan đ n s m t đi đ th a d ng t c th i

- Lý do công ngh : Gi s giá c a v n so v i giá c a lao đ ng gi m, làm cho vi c thay th lao đ ng b ng v n tr nên kh thi v m t kinh t Vi c b sung thêm v n ph i

m t th i gian H n n a, n u ng i ta d ki n vi c gi m giá v n ch có tính nh t th i, các doanh nghi p không ch c s lao vào thay th lao đ ng b ng v n, đ c bi t là n u h

k v ng r ng sau đ t gi m giá nh t th i, giá v n có th t ng cao h n m c tr c đây

- Lý do th ch : Lý do này c ng góp ph n d n đ n đ tr Ví d : Các ngh a v h p

đ ng có th ng n c n các doanh nghi p không th chuy n t m t ngu n lao đ ng hay nguyên v t li u này sang m t ngu n lao đ ng hay nguyên v t li u khác

Vì nh ng lý do th o lu n trên đây, đ tr chi m m t vai trò quan tr ng trong kinh t

h c i u này ph n ánh rõ r t trong ph ng pháp lu n dài h n - ng n h n c a kinh t

h c

do l ng đ tr , theo Ivanov và Kilian (2005) đư đ xu t sáu tiêu chu n l a ch n

đ tr : the Schwarz Information Criterion (SC), the Hannan – Quinn Criterion (HQC),