Mối quan hệ phi tuyến tính giữa tỷ giá hối đoái thực và các nhân tố kinh tế cơ bản. Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam Luận văn thạc sĩ 2014

Trong khi FEER là... Mô hình có d ng sau:.

tài nghiên c u do chính tác gi th c hi n, các k t qu nghiên c u chính trong

lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c công b trong b t k công trình nghiên

c u nào khác T t c nh ng ph n k th a, tham kh o đ u đ c trích d n và ghi

ngu n c th trong danh m c tài li u tham kh o D li u s d ng trong lu n v n hoàn toàn đ c thu th p t th c t , đáng tin c y, có ngu n g c rõ ràng, đ c x lý

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CÁC T VI T T T

DANH M C B NG BI U

DANH M C PH L C

Tóm t t 1

1 Gi i thi u 2

1.1 Lý do ch n đ tài 2

1.2 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.3 Câu h i nghiên c u 3

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 4

1.5 T ng quan các n i dung chính 4

2 T ng quan các k t qu nghiên c u tr c đây 6

2.1 T ng quan nh ng nghiên c u tr c đây v các nhân t kinh t c b n quy t đ nh t giá h i đoái 6

2.2 T ng quan nh ng k t qu nghiên c u tr c đây v m i quan h t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n 13

2.2.1 S th t b i mô hình tuy n tính gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n 14

2.2.2 M i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n 16

3.1 Mô t b d li u 20

3.1.1 T giá h i đoái th c hi u l c (REER) 22

3.1.2 Chênh l ch n ng l c s n xu t (PROD) (-) 24

3.1.3 T l m u d ch (TOT) (+/-) 24

3.1.4 Chi tiêu chính ph (GEXP) (+/-) 25

3.1.5 m c a n n kinh t (OPEN) (+/-) 26

3.1.6 Tài s n n c ngoài ròng (NFA) (-) 27

3.2 Ph ng pháp nghiên c u 30

3.2.1 Ki m đ nh đ ng liên k t tuy n tính các bi n g c 31

3.2.1.1 Ki m đ nh nghi m đ n v ADF các bi n g c 31

3.2.1.2 Ki m đ nh đ ng liên k t tuy n tính các bi n g c 34

3.2.2 Ki m đ nh đ ng liên k t phi tuy n các bi n g c 35

3.2.2.1 Thu t toán ACE - K v ng có đi u ki n luân phiên 35

3.2.2.2 Ki m đ nh nghi m đ n v ADF các bi n chuy n đ i 38

3.2.2.3 Ki m đ nh đ ng liên k t tuy n tính các bi n chuy n đ i 38

4 K t qu nghiên c u và phân tích m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam trong giai đo n 2000Q1 – 2013Q4 43

4.1 K t qu ki m đ nh đ ng liên k t tuy n tính các bi n g c 43

4.1.1 K t qu ki m đ nh nghi m đ n v ADF các bi n g c 43

4.1.2 K t qu ki m đ nh đ ng liên k t ARDL Models - Bounds Tests các bi n g c 44

4.2 Ki m đ nh đ ng liên k t phi tuy n các bi n g c 48

4.2.1 Chuy n đ i các bi n g c b ng thu t toán ACE 48

chuy n đ i 51

4.3 Ki m đ nh các gi thuy t mô hình 55

4.4 Ph ng trình đ ng liên k t dài h n 56

5 K t lu n 58 DANH M C TÀI LI U THAM KH O

PH L C

ACE

ADF Augmented Dickey - Fuller Test Ki m đ nh nghi m đ n v

ADRL Autoregressive Distributed Lag

CUSUM Cumulative sum of recursive

DOTS Direction of Trade Statistics Danh m c th ng kê th ng m i

IFS International Financial Statistics Th ng kê tài chính qu c t

NEER Nonimal effective exchange rate T giá h i đoái danh ngh a đa

ph ng

REER Real effective exchange rate T giá h i đoái th c hi u l c

UECM Vector Error Correction Model Mô hình hi u ch nh sai s không

gi i h n

B ng 4.1.1: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v ADF các bi n g c và sai phân b c 1 43

B ng 4.1.2a: K t qu đ tr đ c l a ch n cho mô hình ARDL các bi n g c 44

B ng 4.1.2b: K t qu c l ng mô hình ARDL các bi n g c 45

B ng 4.1.2c: K t qu ki m đ nh WALD các bi n g c 47

B ng 4.2.2: K t qu ki m đ nh nghi m đ n v ADF các bi n chuy n đ i và sai phân b c 1 51

B ng 4.2.3a: K t qu đ tr l a ch n cho mô hình ARDL các bi n chuy n đ i 51

B ng 4.2.3b: K t qu c l ng mô hình ARDL các bi n chuy n đ i 52

B ng 4.2.3c: K t qu ki m đ nh WALD các bi n chuy n đ i 54

B ng 4.3: T ng h p các ki m đ nh gi thuy t mô hình 55

B ng 4.4: K t qu c l ng mô hình đ ng liên k t dài h n các bi n chuy n đ i 56

DANH M C TH Hình 4.2.1 th phân tán các bi n g c và bi n chuy n đ i 48

Ph l c 2: Các bi n chuy n đ i và ki m đ nh tính d ng ADF

Ph l c 3: Mô hình h i quy v i đ tr t i u các bi n g c

Ph l c 4: Mô hình h i quy v i đ tr t i u các bi n chuy n đ i

Ph l c 5: B ng giá tr ki m đ nh đ ng liên k t ARDL Models-Bounds Tests trong

tr ng h p có h s ch n và không có bi n xu h ng

Ph l c 6: Các k t qu ki m đ nh gi thuy t mô hình

Ph l c 6.1: Ki m đ nh t t ng quan các bi n chuy n đ i trong mô hình b ng

Breusch - Godfrey Serial Correlation LM

Ph l c 6.2: K t qu ki m đ nh s n đ nh mô hình b ng Ramsey Reset Test

Ph l c 6.3: Ki m đ nh s n đ nh các h s c l ng trong mô hình b ng

CUSUM và CUSUMSQ

Ph l c 6.4: K t qu ki m đ nh ph ng sai sai s thay đ i b ng White test

Ph l c 6.5: K t qu ki m đ nh phân ph i chu n ph n d b ng Jarque-Bera

Tóm t t

Bài nghiên c u này ki m đ nh m i quan h phi tuy n tính gi a t giá h i đoái th c

và các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam b ng vi c s d ng s li u theo quý trong giai đo n t 2000Q1 t i 2013Q4 Tác gi k t h p nhi u ph ng pháp nghiên c u

bao g m: t ng h p, th ng kê, so sánh và k th a có ch n l c các bài nghiên c u

tr c đây i t n n t ng c s lý thuy t đ n phân tích th c nghi m m i quan h

gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam Tác gi s

d ng các ph ng pháp th c nghi m nh : ki m đ nh nghi m đ n v ADF đ ki m tra

tính d ng c a các bi n, chuy n đ i các bi n t tham s sang phi tham s b ng thu t

toán ACE, ki m đ nh đ ng liên k t b ng ARDL Models-Bounds tests và phân tích

m i quan h thông qua d li u th c t t i Vi t Nam K t qu cho th y r ng t n t i

m i quan h đ ng liên k t phi tuy n tính gi a t giá h i đoái th c và các nhân t

kinh t c b n t i Vi t Nam Trong đó, đ m c a n n kinh t có tác đ ng đ ng bi n

v i t giá h i đoái th c, ng c l i tài s n n c ngoài ròng tác đ ng ngh ch bi n v i

t giá h i đoái th c và tác đ ng c a các nhân t còn l i khó xác đ nh do có xu

h ng thay đ i theo th i gian

T khóa: t giá h i đoái cân b ng, ki m đ nh nghi m đ n v ADF, thu t toán K

v ng có đi u ki n luân phiên ACE, đ ng liên k t tuy n tính, đ ng liên k t phi

tuy n, ARDL Models-Bounds test

1 Gi i thi u

1.1 Lý do ch n đ tài

Th c ti n đư cho th y, s bi n đ ng c a t giá h i đoái có quan h m t thi t v i s

bi n đ ng c a các nhân t kinh t c b n ây là m t nhân t vô cùng nh y c m,

không nh ng nh h ng mà còn h p th m i tác đ ng t các nhân t kinh t c b n

khác, do đó các nhà ho ch đ nh chính sách c n ph i r t th n tr ng khi đi u ch nh t giá

h i đoái, ph i cân nh c t i m i đ ng thái, m i nhân t kinh t tác đ ng đ có th đ t

đ c m c tiêu hi u qu trên t ng th toàn b n n kinh t

T tr c đ n nay, đư có m t l ng l n các nghiên c u v m i quan h gi a t giá

h i đoái và các nhân t kinh t c b n M c dù có nhi u s b t đ ng trong n n t ng

lý thuy t và th c nghi m nh ng các nghiên c u tr c đây v n có m t đ c đi m chung đó là ch y u t p trung vào m i quan h tuy n tính gi a t giá h i đoái th c

và các nhân t kinh t c b n Tuy nhiên, không có m t nghiên c u nào đ m b o

r ng m i quan h gi a các nhân t kinh t này ph i là tuy n tính V i vi c b qua các tr ng h p phi tuy n có th d n đ n các k t lu n sai l m r ng không có đ ng liên k t t n t i gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n Bên c nh đó,

m t h qu c a mô hình tuy n tính là cho dù giá tr c a bi n s có thay đ i nh th nào thì đ co giãn c a t giá h i đoái th c đ i v i các nhân t kinh t c b n là không đ i i u này mâu thu n v i hi u bi t thông th ng v s đóng góp biên t

c a m t nhân t kinh t ho c đ h u d ng biên khi thêm vào có xu h ng gi m d n

V i nh ng đi u ch a lý gi i đ c t mô hình tuy n tính, bài nghiên c u này v i đ

tài “M i quan h phi tuy n tính gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t

c b n B ng ch ng th c nghi m t i Vi t Nam.” hy v ng đem đ n nh ng th o

lu n h u ích trong vi c nghiên c u, phân tích, đánh giá m i quan h phi tuy n gi a

t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam

1.β i t ng và ph m vi nghiên c u

Bài nghiên c u đi sâu đi u tra m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và

các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam s d ng d li u theo quý trong giai đo n

2000Q1 – 2013Q4

có m t đánh giá t ng th v m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n, tác gi nghiên c u t giá h i đoái th c hi u l c (REER) thay vì t giá h i đoái th c song ph ng (RER)

Các nhân t kinh t c b n quy t đ nh t giá h i đoái th c hi u l c đ c l a ch n

g m: chênh l ch n ng l c s n xu t (PROD), t l m u d ch (TOT), chi tiêu chính

ph (GEXP), đ m c a n n kinh t (OPEN) và tài s n n c ngoài ròng (NFA)

V i 10 đ i tác m u d ch l n nh t c a Vi t Nam thay đ i trong t ng th i k : Nh t

B n, Singapore, Trung Qu c, Hàn Qu c, M , Thái Lan, Úc, H ng Kông, c,

V i m c tiêu nghiên c u đ c đ t ra là ki m đ nh m i quan h phi tuy n gi a t giá

h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n, bài nghiên c u t p trung tr l i cho các

câu h i sau:

(1) M i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n: đ ng

liên k t tuy n tính, đ ng liên k t phi tuy n ho c không t n t i đ ng liên k t?

(2) Tác đ ng các nhân t kinh t c b n đ n t giá h i đoái th c di n ra nh th

nào?

1.4 Ph ng pháp nghiên c u

tr l i cho các câu h i trên tác gi s d ng ph ng pháp nghiên c u bao g m:

t ng h p, th ng kê, so sánh và k th a có ch n l c các bài nghiên c u tr c đây i

t n n t ng c s lý thuy t đ n phân tích th c nghi m m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam

M t khó kh n th c t mà t t c các bài nghiên c u v m i quan h phi tuy n này

ph i đ i m t đó là, trái v i các phân tích tuy n tính có d ng hàm xác đ nh thì d ng

hàm chính xác c a m i quan h phi tuy n và các tham s c a nó là không xác đ nh

đ c và có th có nhi u d ng hàm phi tuy n phù h p v i yêu c u

gi i quy t khó kh n này, bài nghiên c u ph i k t h p s d ng nhi u ph ng

pháp th c nghi m nh : ki m đ nh nghi m đ n v ADF đ ki m tra tính d ng c a

các bi n, chuy n đ i các bi n t tham s sang phi tham s b ng thu t toán ACE,

ki m đ nh đ ng liên k t phi tuy n b ng ARDL Models-Bounds Test Trên c s

đ nh l ng, phân tích th c t hi n tr ng c a Vi t Nam qua các s li u thu th p đ c

và đ a ra nh ng h ng nghiên c u xa h n cho đ tài

1.5 T ng quan các n i dung chính

Ph n 1 t ng quan các n i dung chính và các v n đ nghiên c u Nêu lý do ch n đ tài, đ i t ng và ph m vi nghiên c u Sau đó, tác gi đ t ra các câu h i nghiên c u

h ng đ n m c tiêu nghiên c u và đ tìm ra câu tr l i cho các câu h i, tác gi đư

s d ng các ph ng pháp th c nghi m nào? Ph n này nêu t ng quan các ph ng

pháp nghiên c u s đ c k t h p th c hi n

Ph n 2 đi vào phân tích m i quan h m t thi t gi a t giá h i đoái và các nhân t

kinh t c b n b ng cách t ng h p k t qu nghiên c u chính đ c đ a ra t các bài

nghiên c u tr c đây Trong đó t p trung ch y u vào 2 v n đ chính là: (1) Xác

đ nh các nhân t kinh t c b n quy t đ nh t giá h i đoái, (2) M i quan h gi a t

giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n

Ph n γ ti p t c đi sâu đi u tra m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và

các nhân t kinh t c b n t i Vi t Nam trong giai đo n 2000Q1-2013Q4 b ng các

ph ng pháp đ nh l ng v i d li u th c ti n t i Vi t Nam

Ph n 4 trình bày k t qu nghiên c u và d a trên k t qu mô hình c l ng đ c

đ phân tích m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t

c b n t i Vi t Nam trong giai đo n 2000Q1 – 2013Q4

Cu i cùng, Ph n 5 nêu k t lu n c a bài nghiên c u cùng nh ng h n ch và h ng nghiên xa h n cho đ tài

2 T ng quan các k t qu nghiên c u tr c đây

2.1 T ng quan nh ng nghiên c u tr c đây v các nhân t kinh t c b n

quy t đ nh t giá h i đoái

Th c ti n đư cho th y, s bi n đ ng c a t giá h i đoái có quan h m t thi t v i s

bi n đ ng c a các nhân t kinh t c b n T giá h i đoái là m t nhân t vô cùng

nh y c m, không nh ng nh h ng mà còn h p th m i tác đ ng t các nhân t kinh t

c b n khác Do đó vi c xác đ nh các nhân t kinh t c b n tác đ ng đ n t giá h i đoái th c th t s quan tr ng và c n thi t

Kh i đ u b ng nghiên c u Balassa (1964) và Samuelson (1964) cho r ng s gia t ng trong n ng l c s n xu t c a khu v c hàng hóa m u d ch l n h n hàng hóa phi m u

d ch s d n đ n đ ng n i t t ng giá (REER gi m) b i s gia t ng nhanh c a giá c

hàng hóa phi m u d ch so v i giá c hàng hóa m u d ch

Mô hình Balassa-Samuelson g n v i s d ch chuy n c a t giá h i đoái th c trong dài h n và gi i thích cho s tr ch kh i lý thuy t PPP xét theo khía c nh các ch s giá gi a các n c phát tri n Các nghiên c u th c nghi m cho th y r ng n ng l c

s n xu t c a các n c phát tri n cao h n so v i các n c đang phát tri n S khác

bi t trong n ng l c s n xu t x y ra ph n l n trong khu v c hàng hoá m u d ch h n

là khu v c hàng hoá phi m u d ch Theo nh gi đ nh c a mô hình, m c l ng trong khu v c hàng hoá m u d ch và phi m u d ch là nh nhau t i m i qu c gia và

chúng liên quan m t thi t v i n ng l c s n xu t H n n a, m c l ng tác đ ng đ n giá c và m c l ng đ c xác đ nh b i n ng l c s n xu t Do đó, chênh l ch n ng

l c s n xu t chính là nhân t kinh t c b n đ u tiên đ c xem xét đ n trong m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n

Sau đó, hàng lo t các nghiên c u ti p t c ra đ i nh m ch ng minh cho m i quan h

gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n, đ ng th i xác đ nh các nhân

t kinh t c b n có vai trò quy t đ nh đ i v i t giá h i đoái th c i n hình là

nghiên c u c a Edwards (1988), th hi n m i quan h gi a t giá h i đoái th c và

các nhân t kinh t c b n b ng mô hình c l ng t giá h i đoái th c cân b ng

trong dài h n t i các n c đang phát tri n Theo mô hình Edwards (1988), t giá h i đoái th c cân b ng đ c đ nh ngh a là giá t ng đ i c a hàng hóa m u d ch và phi

m u d ch, có kh n ng cùng lúc đ m b o cân b ng bên trong và cân b ng bên ngoài

c a n n kinh t có s l u chuy n v n Theo đó, trong dài h n, Edwards (1988) cho

r ng t giá h i đoái th c cân b ng ch u nh h ng b i các nhân t kinh t c b n

nh : t l m u d ch (TOT), đ m c a n n kinh t (OPEN), chi tiêu chính ph

(GOVEX), phát tri n công ngh (PROD) và l u chuy n v n (CAPINF)

Mô hình có d ng nh sau:

REER = f (TOT, OPEN, GOVEX, PROD, CAPINF) (1)

K t qu nghiên c u cho th y r ng t l m u d ch TOT tác đ ng đ n REER thông

qua hai hi u ng ng c nhau là hi u ng thay th và hi u ng thu nh p Tùy thu c vào đ l n tác đ ng c a hai hi u ng, REER s gi m hay t ng khi TOT t ng ng

th i c ng ch ng minh đ c r ng tài s n n c ngoài ròng NFA t ng thì REER s

gi m Qua đó, các nhà nghiên c u kh ng đ nh rõ ràng các nhân t kinh t c b n

quy t đ nh REER

Ti p đ n là hai mô hình n i ti ng khác trong cách xác đ nh t giá h i đoái th c cân

b ng: m t là mô hình cân b ng bên trong và bên ngoài FEER và hai là mô hình t giá h i đoái cân b ng hành vi BEER

Mô hình t giá h i đoái cân b ng (FEER - Fundamental Equilibrium Exchange

Rate) đ c gi i thi u trong GS Williamson (1985) và đ c phát tri n b i

Williamson (1994), MacDonald và Clark (1998, 2000, 2004), Barisone (2006), Simplice Asongu (2014), Trong ph ng pháp này m c cân b ng c a t giá h i đoái đ c đ nh ngh a là t giá h i đoái th c hi u l c trong đi u ki n n n kinh t v

mô cân b ng hay còn th hi u là t i tr ng thái n n kinh t ho t đ ng m c toàn

d ng và l m phát th p (cân b ng bên trong) và tài kho n vãng lai n đ nh, ph n ánh

ngu n v n ròng ti m n và k v ng (cân b ng bên ngoài) V i vi c lo i b các nhân

t chu k và đ u c trong ng n h n trong th tr ng ngo i h i thì FEER đ c xác

đ nh d a vào các nhân t kinh t c b n mà đ c k v ng duy trì trong trung h n

M t ph ng pháp ti p c n khác đ c đ xu t b i Clark và Macdonald (1998) đó là

mô hình t giá h i đoái cân b ng hành vi (BEER - Behavioural Equilibrium

Exchange Rate) Các nhà nghiên c u ti p c n m t khuôn kh m i cho các phân tích

th c nghi m, t c là không xem xét s cân b ng kinh t v mô (bên trong và bên

ngoài) mà phân tích hành vi c a t giá h i đoái b ng cách xem xét ngu n g c c a

s chuy n đ ng theo chu k và t m th i c a t giá h i đoái và s d ng các giá tr

hi n t i h n là các giá tr m c toàn d ng lao đ ng c a các nhân t kinh t c b n

trong vi c xác đ nh t giá h i đoái th c cân b ng B ng vi c xây d ng m t mô hình

c b n h đư cho th y m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t

c b n trong dài h n, bao g m: t l chi tiêu chính ph trên GDP (GOVD), t l

m u d ch (TOT), n ng l c s n xu t (TNT) đ c đ i di n b ng ch s giá tiêu dùng

(CPI) trên ch s giá s n xu t (PPI), tài s n n c ngoài ròng trên t ng s n ph m

qu c dân (NFA) và chênh l ch lãi su t th c ng n h n (INT) M c dù các bi n này

v n đ c ch n d a trên c s lý thuy t v ng ch c, nh ng chúng thay đ i tùy vào lý

thuy t nào đ c áp d ng i u này đó khi n cho BEER r t linh ho t đ áp d ng

m t cách r ng rãi trong các nghiên c u th c nghi m, n i có nh ng mô hình v i đ c

đi m k thu t đa d ng và nh ng bi n gi i thích khác nhau đ c s d ng đ c tính

t giá h i đoái th c cân b ng

Mô hình có d ng nh sau:

BEER t= + 1 INT t + 2 TOT t + 3 TNT t + 4 NFA t + 5 GOVD t + u t (2)

ng th i, các k t qu nghiên c u tr c đây c ng cho th y ph ng pháp ti p c n

BEER có nh ng đi m v t tr i h n so v i FEER Theo ph ng pháp ti p c n

BEER, t ng đ l ch (so v i giá tr cân b ng c l ng theo các giá tr th c t c a

các bi n kinh t v mô) c a t giá h i đoái t i b t k th i đi m nào có th đ c phân tích thành tác đ ng c a các nhân t t m th i, các bi n đ ng ng u nhiên và đ l ch

c a các nhân t kinh t c b n so v i m c cân b ng c a chúng Trong khi FEER là

m t ph ng th c ti p c n t p trung riêng vào m i quan h trung h n, ph ng pháp

BEER có tính t ng h p cao h n, cho th y m i quan h c trong ng n h n và dài h n

và vì v y có th đ c áp d ng đ gi i thích các bi n đ ng chu k c a t giá h i đoái

th c Ph ng pháp BEER đ linh ho t đ có th áp d ng vào các nghiên c u ph c

t p tùy thu c vào nhu c u c a ng i s d ng

Sau đó, ph ng pháp ti p c n BEER đ c ti p t c phát tri n trong các nghiên c u

c a Frait và các c ng s (2004), Jongwanich (2009), Các nhân t kinh t c b n

đ c l a ch n trong nghiên c u c a Frait và các c ng s (2004) t ng t nh mô

hình g c ban đ u và thêm vào m t nhân t m i là đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI)

Ti p đ n, Jongwanich (2009) ngoài vi c l a ch n các nhân t khá t ng đ ng v i

nghiên c u c a Frait và các c ng s (2004) thì t giá h i đoái th c mà Jongwanich

(2009) s d ng không ph i là t giá h i đoái th c song ph ng mà là t giá h i đoái

th c đa ph ng (REER)

Montiel (1999) đư phát tri n m t mô hình t ng h p các ph ng pháp ti p c n trên

Trong mô hình này, t giá h i đoái th c cân b ng trong dài h n đ c xác đ nh b i

giá tr n đ nh c a các bi n đ c xác đ nh tr c và giá tr c đ nh c a nh ng bi n

chính trong mô hình và c bi n ngo i sinh Nh ng bi n đóng vai trò nh các nhân t

quy t đ nh đ i v i t giá h i đoái trong dài h n đ c chia thành 4 nhóm:

(1) Nhóm đ u tiên bao g m nhân t cung n i đ a đ c đ c tr ng b i hi u ng

Balassa - Samuelson, xu t hi n khi có s t ng nhanh n ng l c s n xu t t

khu v c hàng hóa m u d ch h n so v i khu v c hàng hóa phi m u d ch

(2) Th hai, c u trúc chính sách tài khóa đ c đ i di n b i thay đ i trong thành

ph n chi tiêu chính ph gi a hàng hóa m u d ch và hàng hóa phi m u d ch (3) Th ba, nh ng thay đ i trong môi tr ng kinh t qu c t , bao g m s thay

đ i trong t l m u d ch, dòng v n chuy n giao t n c ngoài, l m phát n c

ngoài và chênh l ch lãi su t th c các n c trên th gi i

(4) Th t , t do hóa chính sách ngo i th ng, nh gi m tr c p xu t kh u có

th nh h ng đ n t giá h i đoái th c trong dài h n, đ c đ i di n b i tr

c p xu t kh u (EXSUB)

Mô hình có d ng nh sau:

Các k thu t th c nghi m đ c s d ng trong bài nghiên c u c a Xiaolei Tang và

Jizhong Zhou (2012) là m t ng d ng c a ph ng pháp ti p c n t giá h i đoái cân

b ng hành vi BEER và các nhân t kinh t c b n đ c l a ch n phù h p v i h ng

d n c a Montiel (1999) và ch u s ràng bu c c a d li u s n có Nh ng bi n đ ng

c a t giá h i đoái th c hi u l c (REER) c a đ ng Nhân dân t và đ ng Won đ c

xác đ nh b i các nhân t kinh t c b n, bao g m: chênh l ch n ng l c s n xu t

(PROD), t l m u d ch (TOT), chi tiêu chính ph (GEXP), đ m c a n n kinh t

(OPEN) và tài s n n c ngoài ròng (NFA)

Mô hình có d ng nh sau:

Simplice Asongu (2014) trong nghiên c u “REER imbalances and

macroeconomic adjustments in the proposed West African Monetary Union” đư

s d ng mô hình đ ng c a n n kinh t m nh đ phân tích tác đ ng t giá h i đoái

th c (REER) đ i v i các nhân t kinh t c b n trong khuôn kh Liên minh Ti n t

Tây Phi K t qu cho th y r ng hành vi t giá trong dài h n đ c gi i thích b i t l

m u d ch (TOT), n ng l c s n xu t (PROD) đ c đ i di n b i GDP trên đ u ng i,

đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI), đ m c a n n kinh t (OPEN)

Vi t Nam không công b chính th c m t s li u nào cho t giá h i đoái th c hi u

l c REER c ng nh m i quan h gi a nó v i các nhân t kinh t c b n Tuy nhiên,

m t lo t các nghiên c u xem xét tác đ ng c a bi n s này đ n n n kinh t đ xác

đ nh t giá h i đoái cân b ng i n hình là nghiên c u “Chênh l ch t giá h i đoái

nhóm tác gi H Th Thi u Dao và Ph m Th Bình Minh (2011) Bài nghiên c u

này nhóm tác gi đư d a vào mô hình c a Edwards (1988), Elbadawi (1998),

Montiel (1999) và phân tích 5 nhân t kinh t c b n c a Vi t Nam bao g m: đ m

c a n n kinh t (OPEN), t l m u d ch (TOT), chi tiêu chính ph (GOVEX), n ng

l c s n xu t (PROD), tài s n n c ngoài ròng (NFA) và thêm bi n DC đ i di n cho

chính sách ti n t do t c đ t ng quy mô tín d ng t ng đ i cao trong nh ng n m

g n đây Vi t Nam

Mô hình có d ng nh sau:

LREER t= 0 + 1 LOPEN t + 2 TOT t + 3GOVEX+ 4 PROD t + 5 LDC t+ 6 NFA t + t

(5)

M t nghiên c u khác t i Vi t Nam là “T giá h i đoái giai đo n 2000-2011: M c

đ sai l ch và tác đ ng đ i v i xu t kh u” c a nhóm tác gi V Qu c Huy,

Nguy n Th Thu H ng và V Ph m H i ng (2011) Bài nghiên c u xây d ng

mô hình xác đ nh t giá h i đoái th c cân b ng c a đ ng Vi t Nam theo ph ng

pháp t giá h i đoái cân b ng hành vi BEER T đó xác đ nh m c đ sai l ch c a t

giá h i đoái th c t so v i giá tr cân b ng Trong bài nghiên c u này, t giá h i đoái cân b ng đ c xác đ nh d a trên 5 nhân t kinh t c b n NFA, PROD, TOT,

OPEN, GEXP và thêm 2 nhân t là chênh l ch lãi su t th c RR và đ u t tr c ti p

n c ngoài FDI

Mô hình có d ng nh sau:

REER = f (NFA - , PROD - , TOT +/- , OPEN + , GEXP +/- , FDI - , RR - ) (6)

Xác đ nh các nhân t kinh t c b n quy t đ nh t giá h i đoái th c t i Vi t

Nam

D a trên các nghiên c u tr c đây, bài nghiên c u này s phân tích m i quan h phi

tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n d a theo ph ng pháp

t giá cân b ng hành vi BEER v i 5 nhân t kinh t c b n đ c l a ch n là:

(1) Chênh l ch n ng l c s n xu t (Difference in productivity – PROD)

(2) T l m u d ch (Terms of trade - TOT)

(3) Chi tiêu chính ph (Government expenditure - GEXP)

(4) m c a kinh t (Openness of economy - OPEN),

(5) Tài s n n c ngoài ròng (Net foreign assets – NFA)

Mô hình có d ng nh sau:

Các nghiên c u đư cho th y t giá h i đoái th c có m i quan h m t thi t và đ c xác đ nh b i các nhân t kinh t c b n Tuy nhiên, không có m t mô hình chu n

cho t t c m i n n kinh t đ xác đ nh t giá h i đoái cân b ng Các nhân t có th

đ c thay th , đ c thêm vào, b lo i b d a trên các lý thuy t khác nhau cùng tình

hình th c ti n c a m i qu c gia, đ đ t đ n m t mô hình t i u có th gi i thích

nhi u nh t cho bi n đ ng c a t giá h i đoái th c ng th i, m i quan h gi a t

giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n ph i đ c nghiên c u trong m i

quan h t ng th th ng nh t và theo hai chi u tác đ ng qua l i trong b i c nh toàn

c u hoá kinh t hi n nay

2.2 T ng quan nh ng k t qu nghiên c u tr c đây v m i quan h t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n

M c dù, các nghiên c u đ u kh ng đ nh v m i quan h m t thi t gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n, nh ng các nghiên c u v m i quan h này

v n ch a có đ c m t s th ng nh t Tranh cãi xu t hi n t vi c xác đ nh m i quan

h gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n là tuy n tính hay phi tuy n, l a

ch n bi n, ph ng pháp kinh t l ng i u này đư ch ng minh đ phong phú v lý

thuy t c ng nh th c nghi m c a các nghiên c u v t giá h i đoái th c

V lý thuy t, có ba m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c

b n là: đ ng liên k t tuy n tính, đ ng liên k t phi tuy n và không t n t i đ ng liên

k t Tuy nhiên, các nghiên c u tr c đây hi m khi chú ý t i tr ng h p phi tuy n

Th c ra, không có h c thuy t kinh t nào đ m b o r ng m i quan h gi a các nhân

t kinh t này ph i là tuy n tính V i vi c b qua các tr ng h p phi tuy n có th

d n đ n các k t lu n sai l ch r ng không có đ ng liên k t t n t i gi a t giá h i đoái

và các nhân t kinh t c b n Do đó, bài nghiên c u này c g ng khám phá b ng

ch ng v m i quan h đ ng liên k t phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân

t kinh t c b n t i Vi t Nam

Có m t n n t ng lý thuy t nghiên c u v m i quan h gi a t giá h i đoái và các

nhân t kinh t c b n M t s nghiên c u v cách xác đ nh t giá h i đoái danh ngh a đư cho th y m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái danh ngh a và các

nhân t kinh t c b n Ng c l i, các nghiên c u khác xác đ nh t giá h i đoái th c

ch t p trung vào m i quan h tuy n tính M i quan h phi tuy n gi a t giá h i

đoái th c và các nhân t kinh t c b n thì h u nh không đ c th o lu n Bài

nghiên c u c a Xiaolie Tang và Jizhong Zhou (2012) đư c g ng l p đ y l h ng

này b ng cách đánh giá các khía c nh phi tuy n trong cách xác đ nh t giá h i đoái

th c

Sau đây tác gi xin trình bày c th các k t qu chính c a nh ng nghiên c u tr c đây v m i quan h gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n:

2.2.1 S th t b i mô hình tuy n tính gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t

c b n

Vào nh ng n m 1970, các mô hình lý thuy t “th h đ u tiên” đư hình thành v i

nhi u mô hình n i ti ng nh mô hình ti n t , mô hình Dornbusch, mô hình danh

m c đ u t cân b ng Các k t qu nghiên c u đ u ch ng minh cho m i quan h

tuy n tính gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n nh giá c hàng hóa,

t ng s n l ng qu c dân và tài kho n vãng lai

Các k t qu nghiên c u c a Meese và Rogoff (1983), (1988) đư ch ng minh s th t

b i c a mô hình tuy n tính Theo đó mô hình b c ng u nhiên có kh n ng d báo

các bi n đ ng c a t giá h i đoái t t h n các mô hình th h đ u tiên, ngay c khi các mô hình này có đ c các s li u d đoán chính xác c a các nhân t kinh t c

b n Ti p đó, m t s nghiên c u c a Flood và Rose (1995) và Rose (1996) c ng

cung c p thêm nh ng b ng ch ng v s th t b i c a mô hình tuy n tính trong th c nghi m Nhóm tác gi này cho r ng, k t khi b t đ u ch đ t giá h i đoái th n i,

s thay đ i c a t giá h i đoái (danh ngh a và th c t ) đư t ng lên đáng k Tuy

nhiên, không có b ng ch ng nào cho th y có s thay đ i đáng k c a các nhân t kinh t so v i th i k t giá h i đoái c đ nh i u này mâu thu n v i các mô hình

th h đ u tiên

Bên c nh đó, Goodhart (1989) và Goodhart & Figliuoli (1991) c ng đư tìm th y các

b ng ch ng ch ng minh r ng ph n l n các bi n đ ng c a t giá h i đoái không

đ c gi i thích b ng các bi n đ ng c a các nhân t kinh t c b n M t vài nghiên

c u g n đây h n s d ng mô hình VARs đư thu đ c các k t lu n t ng t Các

bi n đ ng b t th ng c a các nhân t kinh t c b n ch có th gi i thích cho m t

ph n nh nh ng thay đ i c a t giá h i đoái V i t m d đoán là m t n m, các

thông tin bi n đ ng c a các bi n kinh t ch gi i thích đ c kho ng 5% t ng đ l ch

c a t giá h i đoái (De Boeck (2000), Attavilla(2000)) Do đó, các nhà nghiên c u

tìm ki m m t s thay th cho mô hình th h đ u tiên, đ ng th i ki m đ nh v m i quan h phi tuy n

Bài nghiên c u “Some linear and nonlinear thoughts on exchange rates” c a

Menzie David Chinn (1991) c ng đư ch ra nh ng th t b i trong nghiên c u m i

quan h tuy n tính, s phá v c u trúc phi tuy n trong dài h n và cho th y m t tri n

v ng s d ng mô hình phi tuy n xác đ nh t giá h i đoái s t t h n so v i mô hình

tuy n tính nh : mô hình ARCH c a Diebold (1988) hay nh ng mô hình phi tuy n

trong Diebold và Nason (1990), Meese và Ross (1991) và Schinasi và Swamy (1989) Bài nghiên c u đánh giá kh n ng s d ng m t hình th c đ c bi t đ ki m

đ nh tính phi tuy n, đ c g i là thu t toán K v ng có đi u ki n luân phiên (ACE -

Alternating Conditional Expectations), v a là m t công c ch n đoán v a là m t

ph ng pháp d báo Các k t qu chu n đoán trong bài nghiên c u này là nh ng

bi n đ i t i u h u h t là phi tuy n K t qu d báo các mô hình phi tuy n đ u

mang l i nh ng hi u ng t t h n Vì v y, mô hình phi tuy n gi a các bi n s đ c đánh giá là t t h n so v i mô hình tuy n tính

Bài nghiên c u “Real exchange rate levels, productivity and demand shocks:

evidence from a panel of 14 countries” c a Menzie Chinn & Louis Johnston

(1997) đư nghiên c u m i quan h trong dài h n gi a t giá h i đoái th c và các

nhân t kinh t c b n nh n ng l c s n xu t, t l m u d ch, chi tiêu chính ph , giá

th c t c a x ng d u, ki m đ nh đ ng liên k t s d ng d li u b ng c a 14 n c

thu c OECD K t qu c ng đư cho th y m i quan h đ ng liên k t gi a các nhân t

và mô hình phi tuy n xác đ nh t giá cân b ng trong dài h n t t h n mô hình tuy n tính thông th ng

Bài nghiên c u “Nonlinear relationship between the real exchange rate and

economic fundamentals: Evidence from China and Korea” c a Xiaolie Tang và

Jizhong Zhou (2012) c ng đư l p lu n r ng: M t h qu c a mô hình tuy n tính là

cho dù các bi n có thay đ i giá tr nh th nào thì đ co giãn c a t giá h i đoái

th c đ i v i các bi n gi i thích đang đ c xem xét là không đ i i u này mâu

thu n v i hi u bi t thông th ng r ng s đóng góp biên c a m t nhân t kinh t ,

ho c đ h u d ng biên thêm vào có xu h ng gi m d n Và các mô hình tuy n tính

v t giá h i đoái th ng không còn chính xác khi xem xét ngoài th i k nghiên

c u, ho c khi có m t s bi n đ ng trong n n kinh t i u này đư g i ý r ng m i

quan h gi a t giá h i đoái v i các nhân t kinh t c b n có th là quan h phi

tuy n ch không ph i tuy n tính

2.2.2 M i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n

T p trung h n v i m i quan h phi tuy n, bài nghiên c u “Testing for a nonlinear

relationship among fundamentals and exchange rates in the ERM” c a Yue Ma

và Angelos Kanas (1999) đư đ xu t hai ki m đ nh phi tham s đ ki m đ nh tính

phi tuy n trong m i quan h gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n t i 3

n c c, Pháp và Hà Lan: (1) Ki m đ nh đ ng liên k t phi tuy n (Granger và

Hallman, 1991; Breiman và Friedman, 1985); (2) Ki m đ nh quan h nhân qu phi

tuy n Granger (Baek và Brock, n m 1992; Hiem-Stra và Jones, 1994), (Granger và

Joyeux, 1980, Geweke và Porter-Hudak, 1983), Sciacciavillani (1994) s d ng mô hình ARFIMA N u k t qu ki m đ nh cho th y có m i quan h nhân qu phi tuy n

gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t c b n, thì đó là b ng ch ng ch ng minh

chúng có m i quan h phi tuy n trong dài h n

Ki m đ nh g m 4 b c, trong đó 3 b c đ u là m t chu trình, bao g m:

B c 1: Ki m đ nh nghi m đ n v đ ki m tra tính d ng N u các bi n là không

d ng, các tác gi ti p t c chuy n sang B c 2 Ng c l i, chuy n sang B c 4

B c 2: Ki m đ nh tham s tuy n tính và đ ng liên k t phi tham s s d ng ph ng

pháp c a Johansen (1998) và Bierens (1997a, b) N u k t qu cho th y không có

đ ng liên k t, thì chuy n sang B c 3 Ng c l i, chuy n sang B c 4

B c 3: N u không có đ ng liên k t tuy n tính thì ki m đ nh đ ng liên k t phi

tuy n, n u th a mưn thì đây là b ng ch ng cho m i quan h dài h n Ng c l i,

chuy n sang B c 4

B c 4: D a vào k t qu c a ba b c đ u, các tác gi đi c l ng m t mô hình

VAR cho các bi n N u k t qu ki m đ nh B c 1 cho th y các bi n là d ng tìm

th y quan h đ ng liên k t tuy n tính t i B c 2, các tác gi s đi c l ng m t

mô hình VAR v i các bi n g c N u k t qu c a B c 3 cho th y không có m i

quan h đ ng liên k t phi tuy n, các tác gi s c l ng mô hình VAR v i các

bi n sai phân b c 1

K t qu nghiên c u cho th y m i quan h m i quan h đ ng liên k t phi tuy n t i

Hà Lan và c i v i Pháp và c, các k t qu nghiên c u không tìm th y b ng

ch ng c a đ ng liên k t phi tuy n Nh ng các k t qu nghiên c u cho th y có m i

quan h nhân qu phi tuy n Granger c a đ ng France đ i v i t giá h i đoái

FFr/DM Nh ng phát hi n này có th đ c hi u nh là b ng ch ng v m t m i

quan h phi tuy n linh ho t và phù h p v i gi thuy t v s chi m u th c a đ ng

ti n c Trên c s các mô hình c tính phân đo n ARIMA, Yue Ma, Angelos

Kanas bác b nh ng gi thuy t mà m i quan h phi tuy n đ c t o ra do các bong

bóng trên th tr ng

Carlo Altavilla và Paul De Grauwe (2006) trong nghiên c u “Forecasting and combining competing models of exchange rate determination” đư phân tích 7 mô

hình th c nghi m đ xác đ nh t giá h i đoái, bao g m c mô hình phi tuy n và mô

hình tuy n tính: mô hình B c ng u nhiên (Random walk - RW), mô hình Phân tích

quang ph (Spectral analysis – SP), mô hình Vector hi u ch nh sai s - VECM, mô

hình T h i quy chuy n ti p tr n (Smooth transition autoregressive - STAR), mô

hình Chuy n đ i Markov đ n (Univariate Markov-switching - MS-AR), mô hình

Markov chuy n đ i VECM (Markov switching VECM - MS-VECM), mô hình

chuy n ti p là s k t h p nhiêu mô hình d báo (theo th t : RW, SP, SM-AR, VECM, MS-VECM, STAR) T vi c so sánh các mô hình d báo thì hành vi c a t giá h i đoái theo t ng giai đo n là không n đ nh Vì v y không th ch s d ng

m t mô hình tuy n tính đ d báo bi n đ ng c a t giá h i đoái mà ph i k t h p

nhi u mô hình cho d báo chính xác h n Và mô hình tuy n tính cho d báo t t h n

trong ng n h n và mô hình phi tuy n cho d báo t t h n trong dài h n

Trong nghiên c u “Nonlinearities in exchange rate determination in a small open economy: Some evidence for Canada” c a Bernd Kempa và Jana Riedel (2012)

đư s d ng mô hình Chuy n đ i Markov (m t là t giá đ c xác đ nh b ng mô hình

ti n t và hai là hành vi c a t giá đ c d đoán theo quy t c Taylor) đ phân tích

bi n đ ng t giá h i đoái gi a đ ng Canada và đ ng USD Ng c v i các nghiên

c u tr c đây v m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái và các nhân t kinh t

c b n, tác gi thi t l p phép chuy n đ i gi a hai mô hình v i nhau và t giá h i đoái đ c xác đ nh b i cung ti n, m c giá, thu nh p qu c gia và lãi su t danh ngh a

K t qu cho th y r ng t giá h i đoái có quan h phi tuy n v i các nhân t kinh t

c b n và bi n đ ng t giá không đ c gi i thích b ng b ng b t k m t mô hình t

giá h i đoái c th nào Vì v y c n k t h p nhi u mô hình đ d báo đ c chính xác

h n

Bài nghiên c u v i t a đ “Nonlinear relationship between the real exchange rate

and economic fundamentals: Evidence from China and Korea Xiaolie” c a Tang

và Jizhong Zhou (2012) xem xét m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c

c a hai lo i ti n t (đ ng Nhân dân t c a Trung Qu c và đ ng Won c a Hàn Qu c)

v i các nhân t kinh t c b n b ng vi c s d ng s li u theo quý trong giai đo n t

1980Q1 t i 2009Q4 Tác gi s d ng thu t toán K v ng có đi u ki n luân phiên

(ACE) và ki m đ nh đ ng liên k t ARDL đ ki m đ nh m i quan h phi tuy n gi a

các bi n có liên quan K t qu ch ra r ng t n t i m i quan h đ ng liên k t phi

tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n Trung Qu c và Hàn

Qu c ng th i phân tích đ co giãn cho th y tác đ ng c a các nhân t kinh t c

b n đ n t giá h i đoái th c hi u l c thay đ i qua th i gian theo m i quan h phi

tuy n ng c l i v i m i quan h tuy n tính thông th ng

Bài nghiên c u s d ng ph ng pháp ti p c n hành vi BEER đ xác đ nh mô hình

th c nghi m cho t giá h i đoái th c b i tính linh ho t và tính ng d ng r ng rãi

c a ph ng pháp này Vi c l a ch n các nhân t kinh t c b n đ c d a chính vào

nghiên c u c a Montiel (1999) C th , các nhân t kinh t c b n đ c l a ch n

bao g m: chênh l ch n ng l c s n xu t (PROD), t l m u d ch (TOT), chi tiêu

chính ph (GEXP), đ m c a n n kinh t (OPEN) và tài s n n c ngoài ròng

(NFA)

Mô hình có d ng sau:

Ki m đ nh th c nghi m đ c ti n hành b ng cách s d ng m t th t c g m hai

b c Tr c tiên, tác gi ki m đ nh đ ng liên k t tuy n tính gi a các bi n trong

ph ng trình N u không tìm th y b ng ch ng v đ ng liên k t tuy n tính, ti p t c

th c hi n b c th hai đ ki m đ nh đ ng liên k t phi tuy n N u ki m đ nh này

không cho th y b t c b ng ch ng nào v đ ng liên k t phi tuy n, tác gi k t lu n

r ng t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n không đ ng liên k t, ho c

tuy n tính ho c phi tuy n

Các th t c ki m đ nh đ c đ xu t b i Granger và Hallman (1991) và Granger (1991) thông qua hai b c Quy trình ki m đ nh nh sau: đ u tiên s d ng thu t toán ACE đ chuy n đ i m i quan h phi tuy n thành m t d ng tuy n tính và sau

đó phân tích m i quan h đ ng liên k t gi a các bi n đ c chuy n đ i Cu i cùng

s d ng ph ng pháp phân tích đ co giãn (tính t i 11 đi m phân v đ so sánh)

K t qu cho th y r ng, t i Trung Qu c và Hàn Qu c m i quan h gi a t giá h i

đoái th c và các nhân t kinh t c b n là phi tuy n mang ý ngh a r t cao và đem l i

nhi u hàm ý đ i v i các nhà ho ch đ nh chính sách

3 Ki m đ nh m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân

Ph n 3 đi sâu đi u tra m i quan h phi tuy n gi a t giá h i đoái th c và các nhân

t kinh t c b n t i Vi t Nam s d ng d li u theo quý trong giai đo n 2000Q1 – 2013Q4, ng d ng mô hình và ph ng pháp nghiên c u mà Xiaolei Tang và Jizhong Zhou (2012) đư đ xu t g m: ki m đ nh nghi m đ n v ADF, thu t toán

chuy n đ i ACE và ki m đ nh đ ng liên k t ARDL Models-Bounds Tests

Các b c ti n hành nghiên c u, bao g m:

B c 1: Thu th p d li u và tính toán các bi n đ áp d ng mô hình t i Vi t Nam

B c 2: Th c hi n chuy n đ i các bi n g c b ng thu t toán ACE

B c 3: Áp d ng ARDL Models-Bounds Test đ ki m đ nh đ ng liên k t các bi n

g c và các bi n chuy n đ i

B c 4: c l ng ph ng trình đ ng liên k t dài h n n u phát hi n đ ng liên k t

B c 5: T mô hình c l ng phân tích m i quan h gi a các bi n và đ a ra k t

lu n

3.1 Mô t b d li u

Các thông s k thu t th c nghi m đ c s d ng trong bài nghiên c u này là m t

ng d ng c a ph ng pháp ti p c n BEER Theo đó hành vi c a t giá h i đoái

th c đ c xác đ nh b i các nhân t kinh t c b n sau:

Các bi n t phía bên ph i l n l t là chênh l ch n ng l c s n xu t (PROD), t l

m u d ch (TOT), chi tiêu chính ph (GEXP), đ m c a n n kinh t (OPEN) và tài

s n n c ngoài ròng (NFA) Các bi n này đ c l a ch n phù h p v i h ng d n

c a Montiel (1999) và ch u s ràng bu c c a d li u s n có

gi i thích cách xây d ng các bi n trong ph ng trình (9), t ng t nh cách xác

đ nh t giá h i đoái là giá tr t ng đ i c a m t đ ng ti n v i đ ng ti n khác thì

cách xác đ nh các nhân t kinh t c b n c ng đ c th hi n d ng giá tr t ng

đ i c a các bi n trong n c so v i các đ i tác n c ngoài Do đó, chênh l ch gi a các bi n trong và ngoài n c có t m quan tr ng tác đ ng đ n t giá h i đoái H n

n a, đ có m t đánh giá t ng th v m i quan h gi a t giá h i đoái th c và các nhân t kinh t c b n, tác gi s nghiên c u t giá h i đoái th c hi u l c (REER) thay vì t giá h i đoái th c song ph ng (RER) Vì v y, t ng t nh cách tính

toán t giá h i đoái th c hi u l c, t t c các nhân t kinh t c b n đ u đ c th

Bài nghiên c u l a ch n 10 đ i tác m u d ch l n nh t c a Vi t Nam thay đ i trong

t ng th i k : Nh t B n, Singapore, Trung Qu c, Hàn Qu c, M , Thái Lan, Úc,

H ng Kông, c, Malaysia

D li u đ c thu th p theo quý trong giai đo n 2000Q1-2013Q4 t Qu ti n t

qu c t (IFS – IMF, DOTS – IMF), Bloomberg, Ngân hàng th gi i World Bank,

Trading Econmics, T ng c c th ng kê Vi t Nam Vi c s d ng s li u theo quý cho

phép có m t chu i d li u t ng đ i l n đ có th đ a ra nh ng k t qu có đ tin

c y v m t th ng kê Nh ng do m t s d li u c n thi t theo quý không đ y đ , nên

bài nghiên c u đi u ch nh chu i d li u hàng n m sang quý b ng k thu t chuy n

đ i theo phép n i suy tuy n tính (linear interpolation) đ c h tr b i Eview 6.0 đ có

đ c m t chu i th i gian đ y đ ng th i, Vi t Nam là m t n c có n n kinh t

m và nh nên t t c các giá tr xu t nh p kh u đ u đ c quy v đ n v ti n t n c

ngoài ( đây s d ng USD) Do đó đ t o s th ng nh t trong d li u nghiên c u,

t t c b d li u s d ng đ u đ c đ i sang đ n v USD

3.1.1 T giá h i đoái th c hi u l c (REER)

REER là m t ch s ph n ánh m c đ c nh tranh v giá c c a qu c gia và là c s

đ đánh giá đ ng n i t b đ nh giá cao hay th p Ch s này cho phép đánh giá và

d báo t giá h i đoái th c theo h ng xem xét s c mua đ i ngo i th c t c a đ ng

ti n qu c gia và s tác đ ng đ n kh n ng c nh tranh xu t kh u c a qu c gia đó

Ch s này d a vào m t n m c s và m t r đ ng ti n c a các đ i tác m u d ch

Vi c l a ch n ph ng pháp niêm y t t giá s nh h ng đ n chi u h ng t ng hay

gi m c a m t đ ng ti n nghiên c u th c nghi m t i Vi t Nam, tác gi l a ch n

ph ng pháp y t giá tr c ti p t c là t giá h i đoái th c hi u l c (REER) t ng đ ng ngh a v i đ ng Vi t Nam b gi m giá và ng c l i

Thu th p d li u:

Ch n r ti n t đ c tr ng: c n c vào t tr ng m u d ch c a Vi t nam và đ i tác

n c ngoài, ch n ra các đ ng ti n tham gia “r ti n t ” đ tính t giá h i đoái th c

hi u l c (REER) theo nguyên t c u tiên ch n đ ng ti n c a các đ i tác có t tr ng

m u d ch l n đ i v i Vi t Nam Theo nguyên t c này tác gi ch n ra 10 đ i tác m u

d ch l n nh t c a Vi t Nam thay đ i trong t ng th i k là: Nh t B n, Singapore,

Trung Qu c, Hàn Qu c, M , Thái Lan, Úc, H ng Kông, c, Malaysia

Ch n k g c là 2000Q1 K g c này c ng đ c nhi u nghiên c u v t giá h i đoái

l a ch n, ch ng h n nghiên c u c a Nguy n Th Thu H ng và c ng s (2010, 2011)

Các b c tính t giá h i đoái th c hi u l c REER:

B c 1: Tính t giá h i đoái danh ngh a song ph ng c a đ ng Vi t Nam v i ngo i

t khác S d ng công th c tính t l chéo vì t giá h i đoái danh ngh a c a Vi t

Nam và đ i tác m u d ch đ u tính trung gian qua USD (1 ngo i t = X VND)

B c 2: i u ch nh t giá h i đoái danh ngh a v k g c (ch s ejt) b ng cách l y

t giá h i đoái danh ngh a hi n t i chia cho t giá k g c (2000Q1)

B c 3: i u ch nh ch s tiêu dùng CPI v k g c đ c th c hi n gi ng nh đi u

ch nh t giá h i đoái danh ngh a

B c 4: Tính t tr ng m u d ch

Tr c tiên, c ng t t c các giá tr xu t nh p kh u c a Vi t Nam và các đ i tác

t ng th i k (Wt) L y giá tr xu t nh p kh u c a t ng đ i tác chia cho t ng giá tr

 ejt là t giá h i đoái danh ngh a c a đ ng ti n n c j so v i VND

 Pt là ch s giá hàng hóa trong n c

 Pjt là ch s giá hàng hóa n c j

 wjt là t tr ng c a đ ng ti n n c j t i th i đi m t

3.1.2 Chênh l ch n ng l c s n xu t (PROD) (-)

Lý thuy t kinh đi n Balassa-Samuelson (Balassa, 1964; Samuelson, 1964) phân

tích nh ng tác đ ng c a chênh l ch n ng l c s n xu t đ n t giá h i đoái th c, d

báo r ng m t s gia t ng trong n ng l c s n xu t c a hàng hóa m u d ch c a n n

kinh t d n đ n s nâng giá tr th c đ ng ti n c a qu c gia đó (REER gi m), b i s gia t ng nhanh c a giá c hàng hóa phi m u d ch so v i giá c hàng hóa m u d ch

C th , s gia t ng c a n ng l c s n xu t làm t ng c u v lao đ ng trong n c

trong ngành s n xu t hàng m u d ch D i đi u ki n v vi c làm đ y đ , lao đ ng

s b hút t khu v c hàng m u d ch sang khu v c hàng phi m u d ch Do đó, m c

l ng khu v c phi m u d ch s t ng làm t ng giá hàng phi m u d ch K t qu là

REER s gi m

M t ph ng pháp th ng đ c s d ng c a hi u ng Balassa–Samuelson là giá c

t ng đ i c a hàng hóa phi m u d ch trên hàng hóa m u d ch, đ c đ i di n b i t

s ch s giá tiêu dùng (CPI) trên ch s giá s n xu t (PPI) ho c b i GDP bình quân

đ u ng i Bài nghiên c u l a ch n s d ng ch s GDP bình quân đ u ng i (PCGDP) đ i di n cho chênh l ch n ng l c s n xu t, đ c xác đ nh b ng ph ng

l này th ng đ c s d ng đ đ i di n cho nh ng thay đ i trong môi tr ng kinh

t qu c t song tác đ ng c a nó đ n t giá hoái đ i th c l i m h b i vì ch u tác

đ ng b i hai hi u ng đ i l p nhau:

(1) Hi u ng thu nh p d báo r ng khi t l m u d ch đ c c i thi n, thu nh p

t xu t kh u s t ng, nhu c u đ i v i hàng hóa phi m u d ch s t ng lên và

do đó giá c c a hàng hóa phi m u d ch s t ng lên, d n đ n nâng giá đ ng

n i t (REER gi m)

(2) Hi u ng thay th d báo r ng s c i thi n c a t l m u dch có ngh a là

hàng nh p kh u s tr nên r h n và ít nh t m t ph n nhu c u hàng hóa n i

đ a phi m u d ch s đ c thay th b i hàng nh p kh u, do đó giá c hàng hóa

phi m u d ch s gi m i u này d n đ n k t qu là s s t giá c a đ ng n i t

(REER t ng) Do đó hi u ng nào chi m u th là m t câu h i th c nghi m

T l m u d ch (TOT) đ c tính b ng t s gi a xu t kh u so v i nh p kh u

và đ c xác đ nh b ng ph ng trình sau:

(12)

Trong đó XV và MV l n l t là giá tr xu t kh u và nh p kh u

3.1.4 Chi tiêu chính ph (GEXP) (+/-)

M i quan h gi a chi tiêu chính ph và t giá h i đoái th c t lâu đư đ c nghiên

c u v m t lý thuy t và th c nghi m (Frenkel and Mussa, 1988; Froot and Rogoff, 1995; Obstfeld and Rogoff, 1996; Fisher, 2004; and Kim and Korhonen, 2005) Chi tiêu chính ph c ng ch u tác đ ng c a hi u ng thay th và hi u ng thu nh p:

(1) Hi u ng thay th , vì chi tiêu chính ph ch y u bao g m hàng hóa phi m u

d ch nên hi u ng l n át c a chi tiêu chính ph là th p, v y nên khi t ng chi

ngân sách s d n đ n s gia t ng c u hàng hóa phi m u d ch và kéo theo s

t ng giá c a các lo i hàng hóa này, t đó có th d n đ n t giá h i đoái th c

t ng hay nói cách khác là s đánh giá cao đ ng n i t (REER gi m)

(2) Hi u ng thu nh p, s gia t ng chi tiêu chính ph đ c tài tr b i m c thu cao h n làm gi m thu nh p kh d ng và c u c a hàng hóa phi m u d ch, đi u

này d n đ n s m t giá đ ng n i t (REER t ng)

H n n a, trong ng n h n và dài h n, tác đ ng c a chi tiêu chính ph đ i v i t giá

h i đoái th c có s khác nhau T ng chi tiêu phi chính ph không đ c k v ng s

có tác đ ng m nh đ n t giá h i đoái th c trong ng n h n Tuy nhiên, kéo dài tình

tr ng này s làm suy y u ni m tin vào đ ng ti n, vì m c thu cao s tác đ ng tiêu

c c đ n t ng tr ng kinh t và t giá h i đoái th c Do đó, chi tiêu chính ph cao

trong dài h n có th gây ra s đánh giá th p t giá h i đoái th c

Bi n s này đ c tính b ng t l chi tiêu chính ph trên GDP danh ngh a,

đ c xác đ nh b ng ph ng trình sau:

(13)

Trong đó GEX là m c chi tiêu tuy t đ i c a chính ph GEXP đ c x lý

tính mùa v b ng ph ng pháp Census X-12 (h tr b i Eviews 6.0)

Vì d li u hàng quý c a Trung Qu c, Vi t Nam không có s n trong giai đo n

2000Q1-2013Q4 nên tác gi chuy n đ i d li u chi tiêu chính ph h ng n m thành d

li u chi tiêu chính ph h ng quý đ có đ c m t chu i th i gian đ y đ Ð chuy n s

li u n m sang s li u quý, tác gi s d ng k thu t chuy n đ i theo phép n i suy tuy n

tính (linear interpolation) đ c h tr b i Eview 6.0

V m t lý thuy t, tác đ ng c a đ m c a n n kinh t đ i v i t giá h i đoái th c là

không ch c ch n và do đó không th d báo đ c m c a n n kinh t có th thay đ i b ng vi c gi m thu quan, t ng h n ng ch, ho c gi m thu xu t kh u

Gi m thu quan ho c t ng h n ng ch có th làm gi m giá c hàng hóa m u d ch trong n c d n đ n c hi u ng thu nh p và thay th :

(1) Hi u ng thay th , gi m giá hàng m u d ch s kích thích s gia t ng c a c u

hàng nh p kh u, d n đ n s suy gi m trong cán cân m u d ch, do đó d n đ n

gi m giá đ ng n i t (REER t ng)

(2) Hi u ng thu nh p đ i v i đ m c a hàng hóa phi m u d ch còn m h , tùy

thu c vào xu h ng tiêu dùng n i đ a hàng hóa m u d ch ho c phi m u d ch

N u thu nh p t ng nh chi tiêu nhi u đ i v i hàng hóa phi m u d ch, d n đ n

nâng giá đ ng n i t (REER gi m)

Connolly và Devereux (1992) tranh lu n r ng hi u ng thay th đ i v i đ m c a

n n kình t th ng chi ph i hi u ng thu nh p trong nh ng tr ng h p này Do v y,

m t s gia t ng m c a theo cách này có th d n đ n gi m giá đ ng n i t thông

qua s s t gi m c a cán cân m u d ch N u đ m c a n n kinh t t ng thông qua

gi m thu xu t kh u, nh l p lu n c a Connolly và Devereux (1995), hi u ng thu

nh p và thay th s có cùng khuynh h ng khi thay đ i xu t kh u Trong tr ng

h p này, cán cân m u d ch s đ c c i thi n và do đó d n đ n nâng giá đ ng n i t

Bi n s OPEN đo l ng đ m c a n n kinh t , đ c tính b ng t s c a

3.1.6 Tài s n n c ngoài ròng (NFA) (-)

T i s n n c ngoài ròng b ng t ng tài s n n c ngoài c a m t qu c gia tr đi

t ng n n c ngoài c a nó T quan đi m c a m t danh m c đ u t cân b ng, s

thâm h t trong tài kho n vãng lai là nguyên nhân gây ra s gia t ng n n c ngoài

ròng c a m t qu c gia đ c tài tr b i dòng v n qu c t Tuy nhiên, các nhà đ u t

n c ngoài yêu c u m t l i t c cao h n đ b t đ u nh ng đi u ch nh c n thi t các

danh m c đ u t c a h m c lãi su t nh t đ nh, đi u này ch có th đ c th c

hi n thông qua s gi m giá đ ng n i t Ngoài ra, cán cân thanh toán đ c gi đ nh

b i s thâm h t c a tài kho n vưng lai đ c tr lãi b ng ti n lưi thanh toán, đ c tài

tr b i th ng d m u d ch K t qu này đòi h i s gi m giá đ ng n i t , do đó kh

n ng c nh tranh qu c t c a qu c gia có th đ c t ng c ng và đ t đ c xu t kh u ròng cao h n Do đó, tài s n n c ngoài ròng t ng s d n đ n s đánh giá cao đ ng

n i t (REER gi m) và ng c l i

Tài s n ròng n c ngoài (NFA) đ c xác đ nh b i ph ng trình sau đây:

(15)

Trong đó TFA và TFL l n l t là t ng tài s n n c ngoài và t ng n n c

ngoài NFA đ c x lý tính mùa v b ng ph ng pháp Census X-12 (h tr

b i Eviews 6.0)

B ng 3.1: Mô t các nhân t kinh t c b n đ c l a ch n

nghi m, ví d reer = ln (REER)

 Ki m đ nh ARDL Models - Bounds Test (Mô hình phân b tr t h i quy –

Autoregressive Distributed Lag model) m i quan h đ ng liên k t tuy n tính

các bi n g c Tr c khi th c hi n b c này, ph i l a ch n đ tr t i u cho mô

hình

 Có đ ng liên k t tuy n tính -> k t lu n m i quan h t giá h i đoái th c

và các nhân t kinh t c b n là tuy n tính

 Không có đ ng liên k t tuy n tính -> ti p t c ki m đ nh cho đ ng liên

k t phi tuy n

B c 2: Ki m đ nh đ ng liên k t phi tuy n các bi n g c

 Chuy n đ i các bi n b ng thu t toán ACE (K v ng có đi u ki n luân phiên)

Vi c th c hi n bi n đ i ACE đ c th c hi n nh vào gói gi i pháp

ACEpackages đ c vi t cho ph n m m th ng kê R

 Ki m đ nh nghi m đ n v ADF v i các bi n chuy n đ i

 Ki m đ nh ARDL Models - Bounds Test m i quan h đ ng liên k t tuy n tính

các bi n chuy n đ i N u nh các bi n chuy n đ i có m i quan h đ ng liên

k t tuy n tính thì tác gi k t lu n các bi n g c có m i quan h đ ng liên k t

phi tuy n ( ng d ng c a thu t toán ACE) Tr c khi ki m đ nh đ ng liên k t

tuy n tính gi a các bi n chuy n đ i, ph i l a ch n đ tr t i u cho mô hình

 N u xác đ nh đ c m i quan h đ ng liên k t ti p t c c l ng mô hình đ ng

liên k t dài h n gi a các bi n

 Bên c nh đó, tác gi th c hi n các ki m đ nh gi thuy t mô hình đ đ m b o

s phù h p và n đ nh c a mô hình nh : ki m đinh hi n t ng t t ng quan,

ki m đ nh s phù h p mô hình, ki m đ nh s n đ nh c a các h s trong mô hình đ ng liên k t, ki m đ nh ph ng sai sai s thay đ i, ki m đ nh phân ph i

Theo Gujarati (2003), m t chu i th i gian là d ng khi giá tr trung bình, ph ng

sai, hi p ph ng sai (t i các đ tr khác nhau) gi nguyên không đ i cho dù chu i

đ c xác đ nh vào th i đi m nào đi n a Chu i d ng có xu h ng tr v giá tr trung bình và nh ng dao đ ng quanh giá tr trung bình s là nh nhau Nói cách khác, m t chu i th i gian không d ng s có giá tr trung bình thay đ i theo th i gian, ho c giá tr ph ng sai thay đ i theo th i gian ho c c hai

Theo Ramanathan (2002), h u h t các chu i th i gian v kinh t là không d ng vì chúng th ng có m t xu h ng tuy n tính ho c m theo th i gian Tuy nhiên có th

bi n đ i chúng v chu i d ng thông qua quá trình sai phân N u sai phân b c 1 c a

m t chu i có tính d ng thì chu i ban đ u g i là liên k t b c 1, ký hi u là I(1)

T ng t , n u sai phân b c d c a m t chu i có tính d ng thì chu i ban đ u g i là