GHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA THÂM HỤT NGÂN SÁCH ĐẾN LẠM PHÁT TRƯỜNG HỢP CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á.PDF

TS Bùi Th Mai Hoài.

Tôi xin cam đoan r ng đơy lƠ công trình nghiên c u c a tôi, có s h tr t Gi ng viên h ng d n là PGS TS Bùi Th Mai Hoài Các n i dung nghiên c u và k t

trình nào Nh ng s li u trong các b ng bi u ph c v cho vi c phân tích, nh n xét, đánh giá đ c chính tác gi thu th p t các ngu n khác nhau có ghi trong ph n tài

li u tham kh o N u phát hi n có b t k s gian l n nào tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m tr c H i đ ng, c ng nh k t qu lu n v n c a mình

TP.HCM, ngày tháng n m 2014

Tác gi

Nguy n Th p

M CăL C

TRANGăPH ăBỊA

L IăCAMă OAN

M CăL C

DANHăM CăCH ăVI TăT T

DANHăM CăCỄCăB NG

DANHăM CăCỄCăHỊNHăV

DANHăM CăCỄCă TH

L IăM ă U

1 Lý do ch n đ tài 1

2 M c tiêu nghiên c u 1

3 i t ng nghiên c u 2

4 Ph m vi thu th p d li u 2

5 D li u nghiên c u 2

6 Ph ng pháp nghiên c u 2

7 óng góp c a đ tài 2

8 H n ch 3

9 K t c u đ tài 3

CH NGă1: T NG QUAN LÝ THUY T V THÂM H T NGÂN SÁCH VÀ L M PHÁT 4

1.1 L m phát 4

1.1.1 Khái ni m 4

1.1.2 Ch s đo l ng l m phát 4

1.1.3 Các nguyên nhân gây ra l m phát 4

1.2 Thâm h t ngân sách 6

1.2.1 Khái ni m 6

1.2.2 Nguyên nhân gây ra thâm h t ngơn sách nhƠ n c 7

1.3 Thâm h t ngân sách và l m phát 9

1.3.1 C s lý thuy t 10

1.3.2 Các nghiên c u th c nghi m có liên quan 13

1.4 M i quan h gi a t ng tr ng kinh t và l m phát 16

1.5 Lý thuy t v ti n t 17

1.6 Tác đ ng c a chính sách t giá đ n l m phát 17

1.6.1 C ch chuy n d ch nh ng thay đ i c a t giá h i đoái vƠo giá c 18

1.6.2 Các y u t quy t đ nh c a tác đ ng truy n t i 19

1.6.3 Tác đ ng truy n t i c a t giá vào giá: M t hi n t ng phi tuy n 20

K T LU N CH NG 1 22

CH NG 2: PH NG PHÁP LU N VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U 23

2.1 Ph ng pháp lu n 23

2.2 Mô hình nghiên c u 25

2.3 D li u nghiên c u th c nghi m 26

2.4 Ki m đ nh tr riêng nghi m đ n v b ng 38

2.5 Các nhân t tác đ ng đ n l m phát 40

2.5.1 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng CPI 40

2.5.2 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng h s gi m phát 41

2.6 Ki m đ nh tính đ ng liên k t 43

2.6.1 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng CPI 43

2.6.2 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng h s gi m phát 43

2.7 K t qu h i quy 43

2.7.1 Mô hình fixed effects 43

2.7.2 Mô hình random effects 44

2.8 Ki m đ nh Hausman 46

2.8.1 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng CPI 46

2.8.2 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng GDP deflator 47

2.9 Các ki m đ nh ph n d trong mô hình REM 47

2.9.1 Ki m đ nh ph ng sai sai s thay đ i trong mô hình REM 47

2.9.2 Ki m đ nh t t ng quan trong mô hình REM 49

2.9.3 Ki m đ nh s t n t i c a đa c ng tuy n 49

2.10 Mô hình hoàn ch nh 50

2.10.1 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng CPI 50

2.10.2 Tr ng h p l m phát đ c đo l ng b ng GDP deflator 51

K T LU N CH NG 2 53

CH NG 3: M T S KI N NGH 54

3.1 Gi i pháp x lý b i chi ngân sách ki m ch l m phát 54

3.2 Tr ng h p Vi t Nam 57

3.2.1 B i c nh 57

3.2.2 Ki n ngh 63

K T LU N CH NG 3 66

K T LU N CHUNG 67

DANHăM CăTÀIăLI UăTHAMăKH O

PH ăL C

DANH M C CH VI T T T

- CPI: Consumer Price Index - Ch s giá tiêu dung

- GDP: Gross Domestic Product - T ng s n ph m qu c n i

- GDP Deflator: Gross Domestic Product deflator - Ch s gi m phát GDP

- IMF: Qu ti n t qu c t

- NSNN: Ngơn sách NhƠ N c

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: Th ng kê mô t các bi n d li u 27

B ng 2.2: Ki m đ nh nghi m đ n v b ng Dickey-Fuller 39

B ng 2.3: K t qu h i quy đ i v i mô hình l m phát tính b ng CPI 41

B ng 2.4: K t qu h i quy đ i v i mô hình l m phát tính b ng GDPD 42

B ng 2.5: K t qu c a fixed effects 44

B ng 2.6: K t qu c a random effects 45

B ng 2.7: K t qu ki m đ nh Hausman đ i v i mô hình l m phát tính b ng CPI 46

B ng 2.8: K t qu ki m đ nh Hausman đ i v i mô hình l m phát tính b ng GDPD 47

B ng 2.9: K t qu mô hình h i quy ph 50

đo l ng b ng CPI 49 Hình 2.4 K t qu ki m đ nh t t ng quan trong mô hình REM khi l m phát đ c

đo l ng b ng GDPD 49

DANH M CăCỄCă TH

th 2.1: S thay đ i trong GDP deflator c a 9 n c ông Nam Á t n m

1991-2012 29

th 2.2: S thay đ i trong CPI c a 9 n c ông Nam Á t n m 1991-2012 30

th 2.3: T l thâm h t ngân sách/GDP c a 9 n c ông Nam Á hƠng n m giai

đo n 1991-2012 31

th 2.4: S thay đ i trong thâm h t ngân sách/GDP c a 9 n c ông Nam Á t

n m 1991-2012 32

th 2.5: M c cung ti n M2/GDP c a 9 n c ông Nam Á t n m 1991-2012 33

th 2.6: S thay đ i trong cung ti n/GDP c a 9 n c ông Nam Á t n m

1991-2012 34

th 2.7 T tr ng xu t kh u/GDP c a 9 n c ông Nam Á t n m 1991-2012 35

th 2.8: S thay đ i trong xu t kh u c a 9 n c ông Nam Á t n m 1991-2012 36

th 2.9: S thay đ i trong t giá h i đoái c a 9 n c ông Nam Á t n m

1991-2012 37

th 2.10: T c đ t ng tr ng kinh t c a 9 n c ông Nam Á t n m 1991-2012 38

th 3.1: C c u dân s Vi t Nam trung bình cho giai đo n 1991-2012 57

th 3.2: C c u lao đ ng Vi t Nam trung bình giai đo n 1991-2012 58

th 3.3: C c u đóng góp các ngƠnh trong GDP Vi t Nam trung bình giai đo n 1991-2012 59

th 3.4: C c u chi ngân sách Vi t Nam trung bình giai đo n 1991-2012 60

L IăM ă U

1 LỦădoăch năđ ătƠi

Thâm h t ngân sách là v n đ nhi u qu c gia trên th gi i đƣ vƠ đang ph i đ i m t

v i nh ng m c đ cao th p khác nhau Thâm h t ngân sách không ch x y ra các

n c đang phát tri n và kém phát tri n mà còn x y ra các n c phát tri n trên th

gi i G n đơy, s li u ngân sách nhi u n c đ c công b cho th y các n c trong khu v c chơu Á đang ph i v t l n v i thâm h t ngơn sách nhƠ n c kh ng l ,

do th t thu t thu mà các kho n chi (chi cho tr c p th t nghi p, b o hi m th t nghi p, chi tr c p n ng l ng…) l i ngƠy cƠng t ng cao M t khác, tình tr ng l m phát gia t ng các n c chơu Á trong giai đo n g n đơy c ng lƠ v n đ c n ph i quan tâm vì nó nh h ng đ n vi c phát tri n kinh t , nâng cao ch t l ng đ i s ng nhân dân và n đ nh xã h i

Có nhi u tranh lu n v vi c li u thâm h t ngân sách có d n đ n l m phát hay không? Oyejide (1972) l p lu n r ng trong m t n c kém phát tri n, s gia t ng thâm h t ngân sách luôn đ ng hành v i s gia t ng l m phát i u này nh h ng

t i s phát tri n c a n n kinh t vƠ lƠm thay đ i các quy t đ nh ngân sách Vì v y, đánh giá tác đ ng c a thâm h t ngân sách t i l m phát có m t vai trò quan tr ng đ i

v i các nhà ho ch đ nh chính sách Các công trình nghiên c u trên nh ng n n kinh

t phát tri n, đang phát tri n và kém phát tri n tr c đơy đƣ xác đ nh nh h ng c a thâm h t ngơn sách đ n l m phát c ng nh m c đ tác đ ng c a nó B ng vi c ki m

đ nh trong th c t qua mô hình kinh t l ng s giúp ta có cái nhìn t ng quát h n v tác đ ng c a thâm h t ngơn sách đ n l m phát đ đ a ra các gi i pháp ki m ch l m phát thông qua thu chi ngơn sách nhƠ n c

T nh ng lý do trên, tác gi đƣ ch n đ tƠi: “Tácăđ ng c a thâm h t ngân sách

đ n l măphát:ătr ng h p các qu căgiaă ôngăNamăỄ” đ nghiên c u và làm lu n

v n t t nghi p c a mình

2 M cătiêuănghiênăc u

tƠi đ c th c hi n nh m h ng đ n các m c tiêu sau:

- ánh giá tác đ ng c a thâm h t ngơn sách đ n l m phát tr ng h p các qu c gia ông Nam Á, đóng góp thêm b ng ch ng th c nghi m v m i liên h gi a thâm

4 Ph măviăthuăth păd ăli u

- Không gian: 9/11 n c ông Nam Á: Brunei, Campuchia, Indonexia, LƠo, Malaysia, Myanmar, Philippines, Thái Lan, Vi t Nam (tr ông Timor vƠ Singapore)

- Th i gian: 1990-2012

5 D ăli uănghiênăc u

D li u hƠng n m các ch s CPI, GDP deflator, thâm h t ngân sách, cung ti n, xu t

kh u, t giá chính th c (EXR) vƠ GDP đ c l y t n ph m Nh ng ch s quan

tr ng các n c Chơu Á, Thái Bình D ng (Key Indicators for Asia and the Pacific) c a ngân hàng phát tri n Châu Á (ADB) và C s d li u kinh t th gi i (World Economic Outlook Database) c a Qu ti n t qu c t (IMF)

T t c chu i d li u lƠ cho giai đo n 1990-2012

NgoƠi ra, đ tài s d ng ki m đ nh Hausman đ l a ch n k thu t phù h p

7 óngăăgópăc aăđ ătƠiă

- tài nghiên c u là b ng ch ng th c nghi m, m t l n n a kh ng đ nh l i các lý

- Là ngu n cung c p tài li u tham kh o cho các nhà nghiên c u và nh ng ng i quan tơm đ n l nh v c này

- T th ng kê, mô t vƠ đ nh l ng tác đ ng c a thâm h t ngơn sách đ n l m phát,

đƣ tìm ra m i t ng quan gi a thâm h t ngân sách và l m phát Thông qua đó, nhƠ đi u hƠnh chính sách có cái nhìn rõ h n v nh ng y u t tác đ ng đ n l m phát, đ t đó có gi i pháp đi u ch nh l m phát thích h p trong n n kinh t cho

8 H năch

tài s d ng d li u b ng nên không th đ a ra ki n ngh c th đ i v i t ng qu c gia NgoƠi ra đ tƠi ch a xem xét v n đ l a ch n gi a m c tiêu ki m ch l m phát thông qua gi m thâm h t và m c tiêu t ng tr ng kinh t

9 K tăc uăđ ătƠi

Ch ngă1: T ng quan lý thuy t v thâm h t ngân sách và l m phát

Ch ngă2: Ph ng pháp lu n và mô hình nghiên c u

Ch ngă3: M t s ki n ngh

CH NGă1: T NGăQUANăLụăTHUY TăV ăTHỂMăH TăNGỂNăSỄCHăVÀă

- M c giá c chung t ng lên

1.1.2 Ch ăs ăđoăl ngăl măphát

Ch s giá tiêu dùng hay ch s giá c CPI (consumer price index): ph n ánh m c thay đ i giá c c a m t gi hàng hóa tiêu dùng so v i n m g c Thông th ng các nhóm chính trong gi hàng hóa là th c ph m, qu n áo, nhà c a, ch t đ t v n t i và

H s gi m phát GDP (GDP deflator) đ c tính trên c s so sánh giá tr GDP tính theo giá hi n hành và GDP tính theo giá k tr c Ngh a lƠ đo l ng m c t ng vƠ

gi m giá trên t t c các lo i hàng hoá d ch v tính trong GDP (k c hàng hóa do doanh nghi p và chính ph mua) Do đó nó ph n ánh toàn di n h n ch s giá tiêu dùng

1.1.3 Cácănguyênănhơnăgơyăraăl măphát

Có nhi u nguyên nhân d n đ n tình tr ng l m phát, trong đó "l m phát do c u kéo"

và "l m phát do chi phí đ y" đ c coi là hai th ph m chính

L m phát do c u kéo:

Khi n n kinh t đ t t i ho c v t quá s n l ng ti m n ng, vi c t ng t ng m c c u

d n t i l m phát, đ c g i là l m phát do c u kéo hay l m phát nhu c u (Khi nhu

c u c a th tr ng v m t m t hƠng nƠo đó t ng lên s kéo theo s t ng lên v giá c

c a m t hƠng đó Giá c c a các m t hƠng khác c ng theo đó leo thang, d n đ n s

t ng giá c a h u h t các lo i hàng hóa trên th tr ng)

t ng lên thì t ng chi phí s n xu t c a các xí nghi p ch c ch n c ng t ng lên, vì th

mà giá thành s n ph m c ng s t ng lên nh m b o toàn l i nhu n và th là m c giá chung c a toàn th n n kinh t c ng s t ng

L m phát quán tính:

ng i d đoán nó s x y ra trong t ng lai Khi m i ng i d đoán đ c m c l m phát trong t ng lai, h s đ a t l l m phát này vào các h p đ ng kinh t , h p

đ ng lao đ ng,…

M t khác, có nh ng nguyên nhân ch quan b t ngu n t nh ng chính sách qu n lý kinh t không phù h p c a NhƠ N c nh chính sách c c u kinh t , chính sách lãi

h ng đ n n n kinh t tài chính qu c gia M t khi NSNN b thâm h t thì t t y u là NhƠ N c ph i t ng ch s phát hành ti n c bi t đ i v i m t s qu c gia, trong

đ th c thi chính sách phát tri n kinh t

NgoƠi ra, nguyên nhơn khách quan đ a đ n nh thiên tai, chi n tranh, tình hình bi n

đ ng c a th tr ng nguyên v t li u, nhiên li u trên th gi i, …

Tóm l i, l m phát x y ra khi xu t hi n s gia t ng m t b ng chung v giá c hàng hóa Trong m i giai đo n có th có giá m t hƠng nƠy t ng, m t hàng kia gi m,

nh ng n u m c giá chung t ng, thì có l m phát N u m c giá chung gi m, thì có

gi m phát N u ch có m t vài m t hàng ch ng h n nh giá đ ng, hay giá g o t ng

đ i t m th i gi a cung và c u trong ng n h n Khi l m phát x y ra, giá tr c a đ ng

ti n b s t gi m

1.2 Thơmăh tăngơnăsách

1.2.1 Kháiăni m

Thâm h t NSNN, hay còn g i là b i chi NSNN, là chênh l ch thi u gi a t ng s chi

và t ng s thu (thu t thu và m t s kho n thu không mang tính ch t hoàn tr ) c a NSNN ơy lƠ hi n t ng m t cơn đ i gi a l ng giá tr s n ph m đ c NhƠ N c huy đ ng v i l ng ti n t chi ra đƣ đ c phân ph i s d ng trong n m Tình tr ng khi t ng chi tiêu c a NSNN v t quá các kho n thu "không mang tính hoàn tr " c a NSNN

A Thu th ng xuyên (thu , phí, l phí)

B Thu v v n (bán tài s n NhƠ N c)

B i chi NSNN không h n luôn luôn là bi u hi n c a tình tr ng kinh t t t hay x u,

c ng không h n luôn là bi u hi n c a s đi u hành NSNN h p lỦ hay ch a Song

b i chi NSNN là tình tr ng đ c quan tơm đ c bi t b i vì nó bi u hi n cho s thi u

h t ngu n l c so v i nhu c u, có tác đ ng đa chi u đ i v i n n kinh t và ch a đ ng nhi u mâu thu n n i t i Ch ng h n chính sách ch đ ng b i chi trong ph m vi ki m soát đ c có th đ a n n kinh t thoát kh i giai đo n suy thoái Song, b i chi kéo dài s làm cho n công gia t ng, k t qu là t o s c ép đ i v i chính sách qu n lý n

vƠ chèn ép đ u t c a khu v c t , áp l c gia t ng l m phát

Quan đi m ngân sách cân b ng tuy t đ i ch đúng trong b i c nh c a nh ng n n kinh t hƠng hoá còn s khai, vai trò c a NhƠ N c ch a đ c m r ng, ho c trong

đi u ki n n n kinh t ph i r t giƠu có, ngơn sách có đ ngu n tƠi chính đ m b o cho nhu c u chi tiêu hƠng n m c a NhƠ N c, ho c trong môi tr ng kinh t c nh tranh

t do hoàn h o

Quan đi m c a Keynes: Chính ph c n kích thích m c tiêu dùng b ng cách “b thêm ti n vƠo túi” ng i tiêu th thông qua vi c c t gi m thu và tr c ti p gia t ng chi tiêu c a chính ph Ông ng h thâm h t NSNN và cho r ng đó lƠ công c c a chính sách tƠi chính đ lƠm cho nhƠ n c có th t o nh h ng trên t ng m c c u

vƠ công n vi c làm trong n n kinh t Keynes cho r ng đ bù đ p nh ng thi u h t NSNN c n in thêm ti n gi y (Nguy n Ng c Hùng, 2006)

i v i nh ng qu c gia có n n kinh t đ c x p lo i đang phát tri n, các qu c gia nƠy đang trong quá trình công nghi p hóa ậ hi n đ i hóa thì quan đi m ngân sách thâm h t có m c đ đ c ch p nh n

1.2.2 Nguyênănhơnăgơyăraăthơmăh tăngơnăsáchănhƠăn c

Khi nhu c u chi và th c t chi c a NhƠ N c cho tiêu dùng không th c t gi m mà ngƠy cƠng t ng lên, trong khi đó vi c t ng thu b ng các công c thu s d n đ n s

n c nghèo thì v n đ b i chi ngơn sách d ng nh không th tránh kh i Tình tr ng thu nh p bình quơn đ u ng i quá th p, ch đ cho tiêu dùng th ng xuyên c a ng i dân m c t n ti n, đi u nƠy đƣ không cho phép chính ph t ng t tr ng đ ng viên t

t ng lên, đ c bi t nh ng d án phát tri n trong chi n l c kinh t th ng đòi h i ngu n v n l n nh m c i thi n c c u kinh t vƠ h ng t i s phát tri n

- Xét v m t thu ngân sách: Th t thu ngơn sách hƠng n m d n đ n m t l ng ti n không nh ch a đ c thu vƠo NSNN đ đáp ng chi ngân sách, làm m t cơn đ i thu, chi ngân sách, t c là b i chi ngân sách B i chi ngơn sách lƠm t ng s n

c a chính ph (n u chính ph ph i vay trong n c vƠ vay n c ngoƠi đ bù đ p)

ho c ph i phát hành ti n L ng ti n không nh còn th t thu trên c ng v i

l ng ti n m i đ a ra l u thông s t o s c ép đ i v i l m phát

- Xét v m t chi ngân sách: có m t s ti n không nh đƣ b lãng phí, th t thoát

thông qua vi c đ u t công, thông qua vi c chi tiêu c a các c quan NhƠ N c, thông qua vi c lƠm n kém hi u qu c a các doanh nghi p NhƠ N c u t , chi tiêu kém hi u qu góp ph n làm b i chi ngơn sách, lƠm t ng n n n c a chính ph và t o s c ép l m phát

Chu k kinh t là nh ng bi n đ ng không mang tính quy lu t Không có hai chu k kinh t nào hoàn toàn gi ng nhau vƠ c ng ch a có công th c hay ph ng pháp nƠo

d báo chính xác th i gian, th i đi m c a các chu k kinh t Chính vì v y chu k kinh t , đ c bi t là pha suy thoái s khi n cho c khu v c công c ng l n khu v c t nhân g p nhi u khó kh n Khi có suy thoái, s n l ng gi m sút, t l th t nghi p

t ng cao, các th tr ng t hàng hóa d ch v cho đ n th tr ng v n thu h p d n

đ n nh ng h u qu tiêu c c v kinh t , xã h i Do đó, tình tr ng thu ngân sách nhà

n c s t gi m so v i tr c giai đo n suy thoái; trong khi đó ngoƠi các kho n chi

th ng xuyên ngân sách nhà n c, Chính ph c n chi khuy n khích đ u t , s n xu t

nh m khôi ph c n n kinh t vƠ đi u t t y u không th tránh kh i là thâm h t ngân sách càng l n T ng t , khi thiên tai hay chi n tranh x y ra, s n l ng qu c gia suy gi m, s n xu t đình tr , thu ngân sách nhƠ n c gi m sút nh ng các kho n chi ngân sách l i có xu h ng t ng nh m ph c v chi n tranh, nh m tr c p ng i t

n n,

Nhóm nguyên nhân th nh t lƠ tác đ ng c a chính sách c c u thu chi c a Nhà

N c NhƠ N c không s p x p đ c nhu c u chi tiêu cho phù h p v i kh n ng,

c c u chi tiêu vƠ đ u t không h p lỦ gơy l ng phí, không có bi n pháp thích h p

đ khai thác đ ngu n l c vƠ nuôi d ng ngu n thu M c b i chi do tác đ ng c a chính sách c c u thu chi gơy ra đ c g i là b i chi c c u

Nguyên nhân th hai lƠ tác đ ng c a chu k Do n n kinh t suy thoái theo chu k

ho c nh h ng b i thiên tai hay chi n tranh, thu NSNN gi m sút t ng đ i so v i nhu c u chi tiêu đ ph c h i n n kinh t M c b i chi do tác đ ng c a chu k gây ra

đ c g i là b i chi chu k

Các nguyên nhân khách quan:

- Do n n kinh t suy thoái mang tính chu k

- Thiên tai, tình hình b t n chính tr , chi n tranh

Các nguyên nhân ch quan:

- Do qu n lỦ vƠ đi u hành ngân sách b t h p lý

- Do NhƠ N c ch đ ng s d ng b i chi NSNN nh m t c s c bén c a chính sách tài khóa

- Do cách đo l ng b i chi

1.3 Thơmăh tăngơnăsáchăvƠăl măphát

B i chi NSNN m c cao đ u có nguy c gơy ra l m phát B i vì, khi ngơn sách b

b i chi có th đ c bù đ p b ng phát hƠnh ti n ho c vay n , đ u gơy nên nguy c

l m phát t ng

Th ănh t, vi c phát hƠnh ti n tr c ti p lƠm t ng cung ti n t trên th tr ng s gơy

l m phát cao, đ c bi t khi vi c tƠi tr thơm h t l n vƠ di n ra liên t c thì n n kinh t

ph i tr i qua l m phát cao vƠ kéo dƠi S gia t ng cung ti n có th không lƠm t ng

l m phát n u n n kinh t đang đƠ t ng tr ng, m c c u ti n giao d ch t ng lên phù

h p v i m c t ng c a cung ti n Tuy nhiên, trong tr ng h p khu v c t nhơn đƣ

th a mƣn v i l ng ti n h đang n m gi (m c c u ti n t ng đ i n đ nh) thì s gia t ng c a cung ti n lƠm cho lƣi su t th tr ng gi m, nhu c u tiêu dùng v hƠng hóa d ch v , nhu c u đ u t s t ng lên kéo theo s t ng c a t ng c u n n kinh t ,

m t b ng giá c s t ng lên gơy áp l c l m phát

Ng i ta g i tr ng h p khi chính ph tƠi tr thơm h t ngơn sách b ng cách t ng

cung ti n lƠ hi n t ng chính ph đang thu "thu l m phát" t nh ng ng i đang

n m gi ti n

Th ăhai, bù đ p thơm h t b ng ngu n vay n trong n c ho c n c ngoƠi, vi c vay

n trong n c b ng cách phát hƠnh trái phi u ra th tr ng v n, n u vi c phát hƠnh

di n ra liên t c thì s lƠm t ng l ng c u qu cho vay, do dó, lƠm lƣi su t th tr ng

t ng gi m lƣi su t, Ngơn hƠng Trung ng ph i can thi p b ng cách mua các trái phi u đó, đi u nƠy lƠm t ng l ng ti n t gơy l m phát hay vay n n c ngoƠi

đ bù đ p b i chi ngơn sách b ng ngo i t , l ng ngo i t ph i đ i ra n i t đ chi tiêu b ng cách bán cho Ngơn hƠng Trung ng, đi u nƠy lƠm t ng l ng ti n n i t trên th tr ng t o áp l c lên l m phát

1.3.1 C ăs ălỦăthuy t

V m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát, các tr ng phái kinh t có

- Tr ng phái ti n t cho r ng cung ti n gây ra l m phát N u chính sách ti n t thích ng v i thâm h t ngân sách b ng cách gia t ng cung ti n liên t c trong

th i gian dài Vi c tài tr thâm h t này l n l t lƠm gia t ng t ng c u v hàng hóa và d ch v , gia t ng trên m c s n l ng t nhiên Lao đ ng ngƠy cƠng t ng yêu c u t ng l ng, t đó d n đ n s thay đ i trong t ng cung theo h ng gi m

xu ng Sau m t th i gian n n kinh t tr l i m c s n l ng t nhiên Tuy nhiên,

đi u này x y ra t i các chi phí c a giá c cao h n th ng xuyên Theo quan

đi m ti n t , thâm h t ngân sách có th d n đ n l m phát, nh ng ch đ n m c

mà cung ti n t ng thêm đ tài tr (Hamburger và Zwick (1981)) Friedman (1968) l p lu n r ng nh ng nhà ho ch đ nh chính sách ti n t có th ki m soát

sách có th d n đ n l m phát, nh ng ch trong ph m vi mà h phát hành ti n tài

tr Vi c tài tr thâm h t ngân sách b ng cách phát hành trái phi u có d n đ n

l m phát hay không ph thu c vào cách ti p c n c a các nhà ho ch đ nh chính sách ti n t N u h ch n n đ nh lãi su t và phát hành trái phi u đ tài tr

kho n thâm h t ngân sách thì s d n đ n l m phát vì m r ng cung ti n, d n đ n giá c t ng cao Trong mô hình ti n t , nh ng thay đ i trong t l l m phát ph thu c ch t ch vào s thay đ i trong cung ti n Nói chung, thâm h t ngân sách không tr c ti p gây áp l c l m phát, mà nó nh h ng đ n m c giá thông qua cung ti n và k v ng c a xã h i, t đó lƠm bi n đ ng giá Nhà kinh t theo ch ngh a ti n t n i ti ng Milton Friedman cho r ng: "L m phát m i lúc m i n i lƠ

m t hi n t ng ti n t " Lý gi i r ng vi c giá c liên t c gia t ng luôn đi kèm

- Tr ng phái tân c đi n cho r ng t ng thơm h t hi n t i s kéo theo s gia t ng

v gánh n ng thu trong t ng lai Theo đó, ng i tiêu dùng s có xu h ng

t ng tiêu dùng t i th i đi m hi n t i Do đó, trong tr ng h p này, t ng c u v hàng hóa d ch v t ng lên Khi s gia t ng t ng c u do t ng chi tiêu cá nhơn vƠ chính ph … L m phát nhu c u khuy n khích t ng tr ng kinh t vì nhu c u quá

Tr ng phái này còn cho r ng n u nh vi c tài tr thâm h t ngân sách thông qua vay n trong n c s gây áp l c lƠm t ng lƣi su t trong n n kinh t , do v y s làm gi m đ u t c a khu v c t nhơn Theo đó, t ng thơm h t ngân sách có th

khác là khi chính ph vay n trên th tr ng trong n c, lãi su t s b đ y lên và khi m t b ng lãi su t b đ y lên, khu v c t nhơn s gi m nhu c u huy đ ng v n

nói cách khác, s gia t ng v c u c a chính ph thông qua t ng chi tiêu (t ng thâm h t ngơn sách) đƣ “chèn l n” c u khu v c t nhơn (Saleh, 2003)

- Trong khi đó, tr ng phái Keynes l i cho r ng t ng thơm h t ngân sách s tác

đ ng tích c c đ n t ng tr ng kinh t Khi chính ph t ng chi ngơn sách t ngu n thâm h t thì t ng c u c a n n kinh t s t ng lên, lƠm cho các nhƠ đ u t

t nhơn tr nên l c quan h n v tri n v ng kinh t và s quan tơm h n đ n vi c

t ng đ u t Trong tr ng h p khác, n u chính ph ch p nh n thâm h t thông qua vi c gi m thu thì thu nh p kh d ng c a khu v c h gia đình c ng t ng lên

Theo đó, ng i dân s t ng chi tiêu T ng c u v hàng hóa và d ch v s t ng

t ng l m phát song v n có th t ng đ c m c ti t ki m vƠ đ u t , qua đó tác

đ ng tích c c đ n t ng tr ng kinh t Tuy nhiên, các nhà kinh t theo tr ng phái nƠy c ng cho r ng tác đ ng c a thâm h t ngơn sách đ n t ng tr ng kinh t

kích thích t ng tr ng ch có th mang l i hi u qu trong b i c nh t ng c u s t

gi m (ví d nh tr ng h p x y ra suy thoái) Khi mà n n kinh t đang ho t

đ ng m c toàn d ng nhơn công (không có d th a v các y u t s n xu t),

còn có nguy c đ a n n kinh t tr c nh ng r i ro m i, trong đó đáng k nh t s

là s gia t ng v s c ép l m phát

- Khác v i các tr ng phái nói trên, quan đi m c a tr ng phái Ricardo cho r ng, thâm h t ngơn sách không tác đ ng đ n các bi n s kinh t v mô c trong ng n

h n và dài h n Theo tr ng phái này nh h ng c a thâm h t ngân sách và thu

đ i v i tiêu dùng lƠ t ng đ ng nhau Quan đi m Barro-Ricardo l i cho r ng

bi n pháp c t gi m thu đ c bù đ p b ng n chính ph không kích thích chi tiêu ngay c trong ng n h n vì không lƠm t ng thu nh p th ng xuyên c a các

cá nhân mà nó ch làm d ch chuy n thu t hi n t i sang t ng lai Các cá nhơn

d tính r ng, hi n gi chính ph gi m thu và phát hành trái phi u bù đ p thâm

tr n ho c in ti n đ tr n (mà h u qu là l m phát t ng t c); do đó, ng i ta

ti t ki m hi n t i đ có ti n đóng thu trong t ng lai ho c mua hàng hóa và

d ch v s lên giá Nói cách khác, ng i tiêu dùng th ng d đoán t ng lai,

thu nh p k v ng trong t ng lai Theo tr ng phái Ricardo, thâm h t ngân sách

dân ý th c đ c c t gi m thu trong hi n t i s d n đ n t ng thu trong t ng

lai, do v y h s ti t ki m nhi u h n.Trong khi đó, thơm h t ngân sách làm cho

ti t ki m c a khu v c NhƠ N c gi m xu ng Theo đó, ti t ki m qu c gia đ c

hi u là t ng c a ti t ki m t nhơn vƠ ti t ki m c a NhƠ N c s không đ i Do

v y, thâm h t ngân sách s không tác đ ng đ n ti t ki m, đ u t , t ng tr ng và

1.3.2 Cácănghiênăc uăth cănghi măcóăliênăquan

K t qu các nghiên c u th c nghi m tr c đơy c ng đ a ra các k t lu n khác nhau

v m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát: (i) thâm h t ngân sách không tác đ ng đ n l m phát, (ii) thâm h t ngân sách và l m phát ch có t ng quan y u,

và (iii) thâm h t ngân sách và l m phát có liên k t m nh m ch trong th i gian l m phát cao

Tr ng h p thâm h tăngơnăsáchăkhôngătácăđ ngăđ n l m phát và thâm h t ngân sách và l m phát ch cóăt ngăquanăy u:

M t s nghiên c u đ c xây d ng trên gi thuy t t ng đ ng Ricardo (Barro, 1989) đƣ tìm th y gi a thâm h t ngân sách và l m phát không có m i liên quan

ho c ch có m i t ng quan y u (Niskanen, 1978), McMillin và Beard (1982), Ahking và Miller (1985), Landon và Reid (1990)

Beard (1982) tìm th y b ng ch ng thâm h t ngơn sách không có liên quan đ n t ng

tr ng ti n t và l m phát khi xem xét tr ng h p Hoa K v i b d li u m r ng Không th c hi n ki m tra n c phát tri n nh Beard (1982), Neyapti (1998) phân tích th c nghi m d li u 44 qu c gia đang phát tri n và kém phát tri n v i k t qu

gi a l m phát và thâm h t ngân sách không có m i quan h th ng kê đáng k

M t th c nghi m khác c ng k t lu n r ng gia t ng thơm h t ngân sách không có

nh h ng tr c ti p đ n l m phát khi Hondroyiannnis và Papapetrou (1997) s d ng

d li u hƠng n m giai đo n 1957-1993 Hy L p đ phân tích m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát H ki m tra tính đ ng liên k t tr c khi ki m tra

m i quan h nhân qu Granger H s d ng n công ròng trong n c trên GDP nh

th c đo thơm h t ngân sách

Abizadeh và Yousefi (1998) s d ng mô hình phân tích IS-LM toàn di n k t h p

l nh v c th ng m i n c ngoài và m t c ch đi u ch nh giá chung đ i v i d li u chu i th i gian c a Hoa K t n m 1951-1986, nghiên c u c ng cung c p k t qu

t ng t là không có m i quan h th c nghi m gi a thâm h t ngân sách và l m phát Hoa k

Tr ng h p thâm h t ngân sách và l m phát có liên k t m nh m ch trong

th i gian l m phát cao:

Sargent và Wallace (1981) ng h quan đi m: Ngơn hƠng Trung ng bu c ph i phát hành ti n đ tài tr thâm h t ngay bây gi ho c trong các giai đo n sau Nh

v y s d n đ n k t qu t ng cung ti n và l m phát ít nh t trong dài h n

M t cách nhìn khác, theo Miller (1983) l p lu n r ng thâm h t ngân sách không

nh t thi t gây ra l m phát cho dù ti n t hóa thâm h t hay không Theo Miller, chính sách thâm h t d n đ n l m phát thông qua các kênh khác nhau Ngân hàng Trung

ng có th b bu c lƠ n i tƠi tr cho thâm h t ngơn sách nh Sargent vƠ Wallace (1981) Nh ng, ngay c khi ngơn hƠng Trung ng không phát hƠnh ti n đ bù đ p thâm h t, thâm h t ngân sách v n gây ra l m phát thông qua tác đ ng l n át ó lƠ, không ti n t hóa thâm h t d n đ n lãi su t cao h n Lƣi su t cao h n l n át đ u t

t nhơn, vƠ t đó lƠm gi m t c đ t ng tr ng s n l ng th c t Lãi su t cao c ng thúc đ y l nh v c tƠi chính đ i m i h th ng thanh toán và làm trái phi u chính ph thay th ti n Thông qua vi c ki m tra d li u hƠng quỦ giai đo n 1947-1980 M , Miller đƣ ch ra r ng thâm h t ngân sách trong m i tr ng h p (dù phát hành ti n đ tài tr hay không) đ u t o ra áp l c l m phát trong n n kinh t

Nh ng Fischer (1989), b ng cách phân tích m i quan h gi a thâm h t ngân sách và

l m phát 94 qu c gia trong giai đo n 1960-1995 cho th y ch nh ng n c có l m phát cao có m i quan h m nh m gi a l m phát và thâm h t ngơn sách Ông l u Ủ

r ng l m phát cao làm gi m hi u qu trên doanh thu thu đ c bi t đ n nh hi u

ng Tanzi-Olivera

Theo Shabbir và Ahmed (1994) thâm h t ngơn sách có tác đ ng tích c c đáng k lên

h , thâm h t ngơn sách t ng 1% s d n đ n s gia t ng 6-7% trong m c giá chung

Và Akcay và c ng s (1996) đƣ ch ra r ng ngoài vi c chính ph ti n t hóa thâm

h t còn có hai kênh khác có th thông qua đó thơm h t ngơn sách cao h n d n đ n

d ng ròng trong n n kinh t , đ y lãi su t lên cao và l n át đ u t t nhơn K t qu là

gi m t c đ t ng tr ng c a n n kinh t và d n đ n s s t gi m v s l ng hàng hóa có s n cho m t l ng ti n m t, t đó lƠm gia t ng m c giá Th hai, thâm h t ngơn sách c ng có th d n đ n l m phát cao h n ngay c khi chính ph không vay

n , khu v c t nhơn ti n t hóa thâm h t i u này x y ra khi lãi su t cao d n đ n

l nh v c tài chính phát tri n các tài s n sinh lãi m i có tính thanh kho n nh ti n và không r i ro Nh v y, n chính ph không đ c tài tr b i ngơn hƠng Trung ng

mƠ đ c tài tr b i khu v c t nhơn vƠ chính sách thơm h t ngân sách cao d n đ n

h qu l m phát

Egeli (2000) đƣ ki m tra m i quan h gi a thu l m phát, thâm h t ngân sách và chi tiêu công K t qu c a ông đ o ng c m i quan h gi a thu l m phát và thâm h t ngơn sách Ông c ng nói r ng t ng chi tiêu công d n đ n t ng thơm h t ngân sách Egeli (2000) k t lu n r ng k t qu s m t cân b ng này b t ngu n t các chính sách sai l m c a chính ph nh s d ng vay n đ tài tr cho thâm h t ngân sách

Vieira (2000) h tr đ xu t: thâm h t ngân sách là m t y u t quan tr ng tác đ ng

đ n l m phát n n kinh t 6 n c Chơu Âu trong 45 n m qua

B ng cách s d ng t ng t m u d li u (1957-1993) và c u trúc mô hình c a Hondroyiannnis và Papapetrou (1997), Darrat (2000) đƣ xem xét l i v n đ v h u

qu l m phát do thâm h t ngân sách cao t i Hy L p v i mô hình hi u ch nh sai s ECM Ông tuyên b r ng b ng ch ng c a Hondroyiannnis vƠ Papapetrou lƠ ch a phù

h p do nhi u mô hình hóa và các v n đ c l ng B ng cách đi u ch nh nh ng v n

đ này, k t qu c a ông cho th y, bên c nh t ng cung ti n, thâm h t ngơn sách c ng đóng m t vai trò quan tr ng và tr c ti p tác đ ng đ n l m phát Hy L p

Catao và Terrones (2003) s d ng d li u b ng v i 107 qu c gia giai đo n

1960-2001 đƣ ch ra r ng có m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát các qu c gia đang phát tri n có l m phát cao, nh ng không x y ra trong các n n kinh t tiên

ti n có l m phát th p H phát hi n ra r ng t l thâm h t ngân sách trên T ng s n

ph m qu c n i (GDP) gi m đi m 1% th ng làm l m phát dài h n gi m 1,5-6,0%

đi m, tùy thu c vào quy mô c a c s thu l m phát

Solomon và Wet (2004) tìm th y m i quan h gi a l m phát và thâm h t ngân sách Tanzania tài nghiên c u thi t l p m t liên k t nhân qu t thâm h t ngân sách

đ n l m phát b ng cách s d ng phơn tích đ ng liên k t d li u giai đo n

1967-2001 và k t lu n: thâm h t ngân sách có nh h ng đáng k đ n l m phát H c ng

k t lu n r ng các n c đang phát tri n c n chú tr ng h n đ n l m phát vì l m phát

có xu h ng b nh h ng nhi u t nh ng cú s c kinh t nh thơm h t ngân sách cao Do đó, l m phát nên đ c ki m soát b i các chính sách tài chính hi u qu Nguyên nhân gây ra l m phát Pakistan ch y u là do thâm h t ngân sách đ c Agha and Khan (2006) thông qua vi c ki m tra m i quan h dài h n gi a l m phát

và thâm h t ngân sách Pakistan giai đo n 1973-2003 K t qu th c nghi m, s

ngân sách mƠ còn liên quan đ n ngu n đ tài tr cho thâm h t Tài tr cho thâm h t thông qua vi c in n ti n m i c a h th ng ngân hàng và t o ra n , lãi su t nh

ki m ch ng tác đ ng nói trên Nó cung c p h ng d n cho chính ph trong vi c

th c hi n k ho ch kinh t , đ c bi t là tài tr thâm h t

1.4 M iăquanăh ăgi aăt ngătr ngăkinhăt ăvƠăl măphát

Xem xét v m t lỦ thuy t, l m phát v a có tác đ ng tích c c vƠ tiêu c c t i t ng

tr ng kinh t M t t l l m phát th p có tác d ng thúc đ y t ng tr ng Theo

nghiên c u c a Tobin (1965), Mundell (1965) m i quan h gi a l m phát vƠ t ng

tr ng lƠ t l thu n Các nghiên c u nƠy c ng trùng v i quan đi m c a tr ng phái Keynes vƠ tr ng phái ti n t khi cho r ng trong ng n h n, các chính sách nh m h

tr t ng tr ng c a chính ph s lƠm gia t ng l m phát

Tuy nhiên, t l l m phát cao s tác đ ng tiêu c c lên t ng tr ng L m phát gơy

gi m sút t ng c u, gia t ng th t nghi p, nó gơy ra s b t n cho môi tr ng kinh t

xƣ h i, lƠm thông tin trong n n kinh t b bóp méo, khi n các quy t đ nh đ u t , tiêu dùng, ti t ki m tr nên khó kh n h n; l m phát đ c xem nh m t lo i thu đánh vƠo n n kinh t

M t s nghiên cúu c a Fisher (1993), Barro (1995), Bruno vƠ Easterly (1998) đ u

ch ra m i quan h gi a t ng tr ng vƠ l m phát lƠ ngh ch bi n Còn nghiên c u c a

Khan vƠ Senhadji (2001) 140 nu c giai đo n 1960 - 1998 đƣ tìm th y “ng ng”

l m phát t 11-12% đ i v i các n c đang phát tri n vƠ kho ng 1-3% đ i v i các

n c công nghi p N u n n kinh t d i ng ng nƠy, m i quan h t ng tr ng -

l m phát lƠ đ ng bi n vƠ ng c l i

1.5 LỦăthuy tăv ăti năt

Friedman (1956) đ a ra các b ng ch ng ng h lý thuy t l ng ti n t (quantity theory of money) Ông cho r ng l ng cung ti n t quy t đ nh m t b ng giá, hay nói

rõ h n ra lƠ v dƠi lơu t ng ti n s lƠm t ng giá vƠ s có nh h ng r t ít, ho c th m chí không có nh h ng gì đ n s n l ng V ng n h n t t nhiên nó có nh h ng

nh lỦ thuy t Keynes đ a ra Friedman khuy n ngh r ng n u ngơn hƠng trung ng

đ u đ n t ng l ng cung ti n t b ng v i t c đ t ng tr ng (theo giá c đ nh) c a

n n kinh t thì l m phát s bi n m t

1.6 Tácăđ ngăc aăchínhăsáchăt ăgiáăđ năl măphát

V m t lý thuy t đ c nhi u nhà kinh t h c th a nh n, m i quan h gi a t giá và

l m phát có th đ c gi i thích theo thuy t “Ngang giá S c mua” (Purchasing Power Parity theory), m i quan h đó phát bi u nh sau:

“S bi n đ ng trong t giá giao ngay c a m t đ ng ti n so v i m t đ ng ti n khác

là do chênh l ch trong t l l m phát gi a hai n c K t qu , s c mua c a ng i

tiêu dùng khi mua hàng hóa n c h s t ng t v i s c mua hàng hóa t n c ngoài.” (Tr n Ng c Th , P181)

- Theo Olivei (2002), hi u ng trung chuy n t giá là ph n tr m thay đ i trong giá

nh p kh u tính theo n i t do 1% thay đ i c a t giá h i đoái danh ngh a Tuy nhiên, các nghiên c u c a Lian (2006) và Nkunde Mwase (2006) th ng s

d ng khái ni m m r ng c a hi u ng trung chuy n t giá đ ph n ánh nh ng thay đ i trong m c giá n i đ a (không ch ch s giá nh p kh u mà c ch s giá

s n xu t vƠ giá tiêu dùng) do 1% thay đ i c a t giá h i đoái danh ngh a

- Hi u ng trung chuy n c a t giá h i đoái vƠo giá c hàm ý ph n tr m thay đ i

c a ch s giá tiêu dùng hay t l l m phát khi t giá h i đoái danh ngh a thay

đ i 1%

giá nh p kh u khi t giá h i đoái danh ngh a thay đ i 1%

s n xu t khi t giá h i đoái danh ngh a thay đ i 1%

1.6.1 C ăch ăchuy năd chănh ngăthayăđ iăc aăt ăgiáăh iăđoáiăvƠoăgiáăc

Theo nghiên c u c a Nicoleta (2007), nh ng thay đ i c a t giá h i đoái s nh

h ng đ n t l l m phát qua hai kênh c b n là: tr c ti p và gián ti p

- Kênh tr c ti p: đ n gi n hoá phân tích, không m t tính t ng quát, ta có th xem cú s c này chính là: s m t giá đ ng n i t i u này s khi n nh ng hàng hoá và nguyên li u đ c nh p kh u tr nên đ t h n Khi giá các nguyên li u

nh p kh u t ng, chi phí s n xu t s t ng vƠ t ng giá tiêu dùng Giá hƠng hoá tiêu dùng nh p kh u t ng s ph n ánh ngay vào s t ng lên c a ch s giá tiêu dùng

Hìnhă1.1:ăKênhătr căti pătácăđ ngătruy năd năc aăt ăgiá

Ngu n: Nicoleta (2007)

- Kênh gián ti p: Khi đ ng n i t gi m giá, hàng n i đ a s tr nên r h n so v i

hàng qu c t khi n c u hàng n i đ a t ng d n đ n giá t ng theo c ch cung -

c u th tr ng ho c d n đ n gia t ng s n xu t, t ng c u lao đ ng, ti p đ n lƠ t ng

l ng vƠ t ng t ng c u, k t qu là t l l m phát gia t ng Tuy nhiên, tác đ ng này ch y u là trong dài h n do giá th ng c ng nh c trong ng n h n

Hìnhă1.2:ăS ăđ ătácăđ ngătruy năt iăc aăt ăgiáăđ năgiá

Ngu n: Lafleche (1996)

1.6.2 Cácăy uăt ăquy tăđ nhăc aătácăđ ngătruy năt i

l n c a tác đ ng truy n t i ph thu c ch y u vào m c đ nh h ng t giá h i

đoái đ n giá nh p kh u Theo tr ng phái H u Keynes, các công ty không th niêm

y t giá m i th i đi m vì chi phí th c đ n v i m t t giá h i đoái th n i, tác đ ng truy n t i ph thu c vƠo đ n v ti n t các công ty xu t kh u n c ngoài ch n (n i

t hay ngo i t ) khi thi t l p giá N u các doanh nghi p l a ch n y t giá b ng đ ng

ti n c a n c nh p kh u (local currency pricing - LCP), khi đó bi n đ ng t giá s không nh h ng đ n giá c a n c nh p kh u Ng c l i, n u các công ty quy t

đ nh thi t l p giá b ng đ ng ti n c a mình (y t giá theo đ ng ti n c a n c xu t

kh u ậ producer curency pricing - PCP), m t tác đ ng truy n t i đ c hình thành Các công ty s l a ch n thanh toán b ng đ ng ti n (n i t ho c ngo i t ) theo h ng

nhu n

Do đó, các nhà xu t kh u s ch n cách y t giá theo đ ng ti n phù h p v i hàm l i

- l n c a tác đ ng truy n t i ph thu c vào kh n ng tác đ ng c a t giá h i đoái đ n giá hàng hóa nh p kh u

- V i m t t giá h i đoái th n i, tác đ ng truy n d n ph thu c vào quy t đ nh

l a ch n đ n v ti n t đ y t giá c a công ty

- Vi c ng d ng l m phát m c tiêu d n đ n cho phép gia t ng s thay đ i t giá 1.6.3 Tácăđ ngătruy năt iăc aăt ăgiáăvƠoăgiá:ăM tăhi năt ngăphiătuy n

Winkelried (2003) ch ra r ng: tác đ ng truy n t i c a t giá h i đoái ph thu c vào tình tr ng c a n n kinh t Ông đƣ phơn tích 5 bi n kinh t v mô có nh h ng quan

cân b ng t giá h i đoái th c, c ch l m phát và tình tr ng đô la hóa

Hi u ng truy n d n c ng đ c ch ng minh là m t hi n t ng phi tuy n trong các

s chuy n d ch t giá suy gi m đáng k t nh ng n m 1990 nh ng v n cao h n so

v i s chuy n d ch các n c phát tri n (Frankel, Parsley & Wei, 2005)

Các nghiên c u v s chuy n d ch b t cân x ng chi m ph n nh trong các nghiên

c u th c nghi m v s chuy n d ch t giá h i đoái nh Pollard & Coughlin (2004), Wickremasinghe & Silvapulle (2004)

Vi t Nam, trong nh ng n m g n đơy c ng có m t s nghiên c u v s chuy n

d ch t giá h i đoái nh Võ V n Minh (2009), B ch Th Ph ng Th o (2011), Tr n

Nh n xét:

Qua c s lý thuy t, và nghiên c u th c nghi m c a các nhà kinh t h c trên th

gi i, ta th y ngoài thâm h t ngân sách còn có các y u t khác tác đ ng đ n l m phát

nh : cung ti n, t c đ t ng tr ng kinh t , nhu c u xu t kh u, t giá hoái đoái, giá

nh p kh u, lãi su t,…

So v i các nghiên c u tr c đơy, đ tài nghiên c u này cung c p m t s ph n m

r ng trong vi c phân tích m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát Xây

đ a vƠo mô hình các bi n cung ti n (M2), nhu c u xu t kh u Ngoài ra, đ tài nghiên c u s d ng 2 bi n pháp đo l ng l m phát khác nhau nh m xem xét tác

đ ng c a thâm h t ngơn sách đ n l m phát

K TăLU NăCH NGă1

Trong ch ng nƠy, tác gi trình bày t ng quan v lý thuy t thâm h t ngân sách và

th c nghi m c a các nhà kinh t h c trên th gi i v s tác đ ng c a thâm h t ngân sách t i l m phát nhi u qu c gia và nhi u n n kinh t khác nhau đƣ ch ra:

Thâm h t ngơn sách có tác đ ng rõ r t đ n l m phát t i các qu c gia đang phát tri n

có thâm h t ngân sách l n và l m phát cao, nh ng không có b ng ch ng v s tác

đ ng này trong các n n kinh t tiên ti n có l m phát th p

Thâm h t ngân sách làm gi m ti t ki m qu c gia vƠ t ng t ng c u d n đ n t ng m c giá chung lƠm t ng l m phát Thâm h t ngân sách và l m phát có m i quan h nhân

qu

T nh ng nghiên c u th c nghi m trên cho th y thâm h t ngân sách v ng n h n có

đ n l m phát

Qua đó, tác gi nh n th y không ch thâm h t ngơn sách tác đ ng đ n l m phát mà còn các y u t nh : cung ti n, t giá h i đoái, nhu c u xu t kh u vƠ t ng tr ng kinh t

Vì v y, tác gi t p trung phân tích các y u t nƠy đ xem xét tác đ ng c a chúng

đ n l m phát và m c đ tác đ ng ra sao

C H NGă2:ăPH NGăPHỄPăLU NăVÀăMỌăHỊNHăNGHIểNăC U

2.1 Ph ngăphápălu n

tài nghiên c u th c hi n ki m đ nh tác đ ng c a Thâm h t ngơn sách đ n l m phát v i ph ng pháp phân tích s li u b ng

H u h t các công trình trong l nh v c này ki m đ nh các mô hình phân tích s li u

b ng có h s vector t h i qui theo các ph ng pháp đ c đ xu t b i King và Plosser(1985), Montiel (1989); h i quy OLS theo Click(1998) hay s d ng mô hình (ARDL) nh Luis Catƣo vƠ Marco e Terrones

Ph ng pháp lu n đ tài v n d ng là phân tích s li u b ng đ i v i tác đ ng c a Thâm h t ngơn sách đ n l m phát v i các h s c đ nh đ c đ xu t b i Fisher, Sahay và Végh (2002)

u tiên, tác gi s ki m đ nh tính d ng c a các bi n Theo đ nh ngh a, m t chu i

theo th i gian và tr s hi p ph ng sai gi a hai giai đo n th i gian ch ph thu c vào kho ng cách gi a hai giai đo n đó vƠ không ph thu c vào th i đi m th c s

mà hi p ph ng sai tính toán N u m t vài hay t t c các bi n trong mô hình không

d ng thì k t qu nghiên c u ch phù h p trong giai đo n đ c kh o sát, không th

s d ng cho các giai đo n khác, ngoài ra phân tích h i qui cho các chu i không

d ng có th đ a đ n k t qu h i qui gi m o Vì th , tác gi s s d ng ki m đ nh Dickey-Fuller đ ki m tra tính d ng c a các bi n tr c khi ti n hành h i quy, tùy

k t qu đ t đ c, sau đó tác gi ch n s d ng các bi n ho c theo các m c Ủ ngh a

ho c theo sai phân b c nh t

Nh m tránh k t qu h i qui gi m o c ng nh đ m b o m i quan h cân b ng dài

h n gi a các bi n trong mô hình tài ti n hành ki m tra tính đ ng liên k t gi a các bi n trong mô hình b ng cách ki m đ nh nghi m ph n d c a mô hình h i qui

N u ph n d lƠ chu i d ng thì k t qu h i qui gi a các bi n là th c

tài nghiên c u s d ng d li u b ng đ c tính tác đ ng c a thâm h t ngân sách đ n l m phát các qu c gia đang phát tri n ông Nam Á Vi c s d ng các

c l ng d li u b ng cung c p nhi u thông tin h n, bi n thiên h n, ít có s đa

c ng tuy n gi a các bi n s , b c t do cao h n, vƠ hi u qu h n D li u b ng còn cho phép ki m soát s khác bi t không quan sát đ c gi a các qu c gia nh đi u

ki n chính tr , v n hóa, xƣ h i,… vƠ ki m soát các bi n không quan sát đ c nh ng thay đ i qua th i gian Do đó phơn tích d li u b ng có m c đ tin c y l n h n d

li u chéo và d li u chu i th i gian

Mô hình tác đ ng c đ nh (FEM) xem xét đ c đi m riêng cá bi t c a t ng qu c gia theo không gian lƠ đ cho tung đ g c thay đ i theo qu c gia nh ng v n gi đ nh

r ng các h s đ d c là h ng s đ i v i các qu c gia

Mô hình nh h ng ng u nhiên hay mô hình các thành ph n sai s (Random effects model - REM) xem các ph n d c a m i qu c gia là m t bi n gi i thích m i và

đ c thay th cho mô hình tác đ ng c đ nh (FEM) là do nó gi m thi u đ c b c t

do Tuy nhiên, REM có h n ch là m c ph i tính không đ ng nh t c a các h s

t ng quan t các tác đ ng riêng r và ng u nhiên

Mô hình nào t tă h n,ă Môă hìnhă tácă đ ng c đ nh (FEM) hay Mô hình nh

hình: Mô hình tác đ ng c đ nh (FEM) và Mô hình nh h ng ng u nhiên (REM),

ta dùng ki m đ nh Hausman đ c đ xu t vƠo n m 1978

Gi thi t H0 c a ki m đ nh Hausman lƠ: c l ng Mô hình tác đ ng c đ nh (FEM) và Mô hình nh h ng ng u nhiên (REM) không khác bi t đáng k ) N u

gi thuy t H0 b bác b (p-value < 0.05) d n đ n k t lu n c l ng tác đ ng ng u nhiên (REM) không h p lý, nên s d ng c l ng tác đ ng c đ nh (FEM) Ng c

t ng quan gi a sai s và các bi n gi i thích thì c l ng tác đ ng c đ nh (FEM)

không còn phù h p vƠ c l ng tác đ ng ng u nhiên (REM) s đ c u tiên s

l m phát (CPI) là bi n ph thu c và thâm h t ngân sách (BDEF), t giá h i đoái (EXCH), t ng tr ng kinh t (GDP) là các bi n gi i thích Ngoài nh ng y u t trên tác đ ng đ n l m phát, các lý thuy t ti n t đƣ đ c ch ng minh: l m phát m i lúc

nhân l m phát t phía c u, khi nhu c u hƠng hóa cao h n so v i m c s n l ng (bao

g m nhu c u cho xu t kh u), giá các hàng hóa gia t ng, nh h ng m t b ng giá chung d n đ n l m phát gia t ng Do đó, nghiên c u này thêm vào mô hình các

bi n cung ti n (M2) và t tr ng xu t kh u nh các bi n gi i thích ng th i nghiên

c u còn s d ng hai bi n pháp đo l ng l m phát (bi n ph thu c): ch s giá tiêu dùng (CPI) và h s gi m phát GDP (GDPD) nh m đánh giá tác đ ng c a thâm h t ngơn sách đ n l m phát

BDEF là kho n b i chi ngân sách nhƠ n c

2.3 D ăli uănghiênăc uăth cănghi m

Nghiên c u này s d ng hai cách đo l ng l m phát (bi n ph thu c): ch s giá tiêu dùng (CPI) và ch s gi m phát (GDP deflator)

Trong mô hình phân tích b ng, s li u s d ng đ c l y t d li u hƠng n m c s

d li u kinh t th gi i (World Economic Outlook Database) c a Qu ti n t qu c

t và nh ng ch s quan tr ng các n c Chơu Á, Thái Bình D ng (Key Indicators for Asia and the Pacific) c a ngân hàng phát tri n Châu Á (ADB) cho 9

Malaysia, Myanmar, Philippin, Thái Lan, Vi t Nam (tr Dong-Timor và Singapore) trong giai đo n t n m 1990 đ n n m 2012 T ng s quan sát là: 207

Các bi n nghiên c u chính c a mô hình g m: L m phát (GDP deflator và CPI), thâm h t ngân sách h p nh t/GDP (bdef= General government revenue - General government total expenditure), cung ti n (M2), giá tr xu t kh u (EXP), t giá h i đoái c a n i t đ i v i USD (Exch) và m c t ng s n ph m trong n c theo giá c

đ nh (GDP - Gross domestic product, constant prices) Các giá tr bi n đ i c a các

- GDPD (GDP deflator - Gross domestic product, deflator): T b d li u c a

IMF, đ tài ch n l y ch s giá gi m phát giai đo n 1990-2012

- CPI (average consumer prices index): T b d li u c a IMF, đ tài ch n l y ch

s giá tiêu dùng trung bình hàng n m giai đo n 1990-2012

- BDEF (budget deficit) t t ng thu ngân sách không bao g m tài tr (General

government revenue) và t ng chi ngân sách (General government total expenditure), ta tính đ c thâm h t/ th ng d ngơn sách L y t s gi a thâm

h t/ th ng d ngơn sách nƠy v i GDP ta đ c t s thâm h t/ th ng d ngơn sách/GDP n v tính là ph n tr m

- M2: t b d li u c a ADB ta l y t l cung ti n trên GDP (M2 percent of GDP

at current market prices)

- EXP: t b d li u c a ADB ta l y t tr ng xu t kh u trên GDP (EXP percent

of GDP at current market prices)

- Exch: t t giá trung bình giai đo n c a đ ng ti n t ng n c trên USD (exchange rates, Average of period per US Dollar)

- GDP: t GDP theo giá c đ nh (Gross domestic product, constant prices)

- T t c các bi n thu th p đ c tính ph n tr m thay đ i qua các n m tr c khi đ a vào x lý, s quan sát gi m xu ng còn 198 quan sát (9 qu c gia x 22 quan sát hƠng n m)

Th ng kê mô t cho các bi n d li u t n m 1991 đ n 2012 c a 9 qu c gia ông Nam Á đ c xác đ nh nh sau:

B ngă2.1:ăTh ngăkêămôăt ăcácăbi năd ăli u

variable Mean Std Dev Min Max observations

GDPD overall 10.56061 17.54657 -22 123 N = 198

between 5.950641 3.363636 18.40909 n = 9 within 16.62067 -15.98485 115.1515 T = 22 CPI overall 10.18687 17.8772 -2 128 N = 198

between 6.888218 1.409091 19.31818 n = 9 within 16.64946 -9.131313 118.8687 T = 22 bedf overall 14.20202 508.2965 -3490 5494 N = 198

between 106.3305 -149.4545 251.8182 n = 9 within 498.2614 -3326.343 5256.384 T = 22 m2 overall 4.40404 13.29701 -49 67 N = 198

between 3.97886 0.0909091 10.72727 n = 9 within 12.75409 -55.32323 60.67677 T = 22 exp overall 69.88384 936.2039 -48 13173 N = 198

between 194.5867 0.9090909 588.5 n = 9 within 917.9598 -566.6162 12654.38 T = 22 exch overall 64.75758 829.1971 -22 11668 N = 198

between 174.4808 -1.590909 529.7273 n = 9 within 812.6312 -472.9697 11203.03 T = 22 gdp overall 11.4697 15.45574 -56 124 N = 198

between 3.221586 7.363636 15.90909 n = 9 within 15.15281 -56.39394 120.1061 T = 22

Ngu n: K t qu do tác gi tính toán t ph n m m th ng kê Qua b ng 2.1 ta th y: không có s khác bi t l n v t l l m phát khi đo l ng

b ng ch s giá tiêu dùng (CPI) v i giá tr trung bình 10.56061% và ch s gi m phát (GDP deflator) v i giá tr trung bình 10.18687% T l l m phát th p nh t khi

đo l ng b ng GDP deflator là -22% Brunei (2009) và cao nh t 123% Lào (1999) T l l m phát th p nh t khi đo l ng b ng CPI là -2% Myanmar (2000)

và cao nh t 128% Lào (1999)

Thâm h t ngân sách/GDP các qu c gia bi n đ ng trung bình 14.20202% Bi n

đ ng th p nh t -3490 Philippin (1998) và cao nh t là 5494 Myanmar (1998)

nh ng m c thâm h t ngân sách/GDP cao nh t là 33.11% (1994) và th ng d cao

nh t là 28.45% (2011) di n ra Myanmar

4.40404% Bi n đ ng cao nh t là 67% (1992) và th p nh t là -49% (1993) Campuchia Song m c cung ti n/GDP trung bình 56.06066% v i m c cao nh t 142.22% Malaysia (2012) và th p nh t là 5% Campuchia (1993)

T l xu t kh u/GDP trung bình hƠng n m thay đ i 69.88384%, v i m c th p nh t

là -48% (2003) và cao nh t 13173% (2011) Myanmar Tuy nhiên t tr ng xu t

kh u/GDP trung bình hƠng n m t i các qu c gia ông Nam Á lƠ 46.08081% v i

m c th p nh t là 0 Myanmar (1998-2010) và cao nh t là 121% Malaysia (1999)

T giá h i đoái bi n đ ng hƠng n m 64.75758% v i m c th p nh t -22% Indonexia (1999) và cao nh t 11668% Myanmar (2012)

là 124% Campuchia (1991) và th p nh t là -56% Indonexia (1998)

country = VIET NAM

ăth ă2.1:ăS ăthayăđ iătrongăGDPădeflatorăc aă9ăn că ôngăNamăỄăt ăn mă

1991-2012

Ngu n: K t qu do tác gi tính toán t ph n m m th ng kê

Qua đ th 2.1 cho th y h u nh su t giai đo n 1991-2012 các qu c gia ông Nam

Á đ u x y ra l m phát Riêng Brunei có m t s giai đo n r i vƠo tình tr ng gi m phát L m phát các n c Vi t Nam, Campuchia giai đo n 1991-1994, Lào và Indonexia giai đo n 1997-2000 vƠ Myanmar giai đo n 2000-2003 m c đ khá cao

country = PHILIPPINES country = THAILAND country = VIET NAM

ăth ă2.2:ăS ăthayăđ iătrongăCPIăc aă9ăn că ôngăNamăỄăt ăn mă1991-2012

Ngu n: K t qu do tác gi tính toán t ph n m m th ng kê

Nhìn vƠo đ th 2.2 ta th y t ng t nh bi u hi n c a l m phát khi tính b ng GDP deflator, l m phát đo l ng b ng CPI c ng th hi n l m phát t n t i các n c ông Nam Á su t giai đo n 1991-2012 Và l m phát các n c Vi t Nam, Campuchia giai đo n 1991-1994, LƠo vƠ Indonexia giai đo n 1997-2000 và Myanmar giai giai đo n 2000-2003 c ng m c đ khá cao