Tồn tại hay không hiệu ứng tuyến J trong trường hợp của Việt Nam Luận văn thạc sĩ 2014

Tác gi Bùi Th H ng... DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T ARDL Autoregressive Distributed Lag CUSUMSQ Cumulative Sum of Squares OLS Ordinary Least Squares VECM Vector Error Correction Mode

L I C M N

Tôi xin trân tr ng c m n GS.TS Tr n Ng c Th , ng i th y h ng d n

khoa h c, th y V Vi t Qu ng cùng các th y cô tr ng i h c Kinh t TP H Chí Minh đư nhi t tình truy n đ t nh ng ki n th c quý báu, nh ng ph ng pháp h c t p

và nghiên c u khoa h c trong th i gian h c t p và th c hi n lu n v n Bài lu n v n

này th c s là m t k t qu c a su t m t quá trình h c t p và t nh ng bài h c mà

b n thơn tôi đư g t hái đ c d i s h ng d n c a th y Tr n Ng c Th vƠ các th y

cô khác c a tr ng

Tôi c ng xin dƠnh l i c m n chơn thƠnh đ n gia đình thân yêu; các b n l p

Cao h c êm 11 và l p Cao h c êm 5, Khóa 22; ch Tr n Th Mai Ph ng, anh

Hu nh Quang Anh và các anh ch đ ng nghi p t i n i tôi đang công tác đư t o đi u

ki n, giúp đ vƠ đ ng viên tinh th n trong su t quá trình h c t p và nghiên c u v a

qua T t c đ u là ngu n đ ng l c m nh m giúp tôi v t qua nh ng khó kh n trong

th i gian nghiên c u và dành tâm huy t th c hi n lu n v n nƠy

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan bài lu n v n v đ tài: “T n t i hay không hi u ng tuy n

J trong tr ng h p c a Vi t Nam?” là công trình nghiên c u c a b n thơn d i s

h ng d n c a GS.TS Tr n Ng c Th vƠ ch a t ng đ c công b tr c đơy Các

trích d n trong lu n v n đ u đ c d n các ngu n trong ph m vi hi u bi t c a tôi

Ngu n s li u và k t qu th c nghi m đ c th c hi n trung th c và chính xác

Tác gi

Bùi Th H ng

M C L C

Trang ph bìa

L i c m n

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ký hi u, ch vi t t t

Danh m c các b ng, bi u

Danh m c các hình v , bi u đ

TÓM T T 1

CH NG I: GI I THI U 2

1.1 Lý do ch n đ tài 2

1.2 Tính c p thi t c a đ tài 2

1.3 M c tiêu nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.5 K t c u c a lu n v n 5

K T LU N CH NG I 6

CH NG II: T NG QUAN LÝ THUY T V HI U NG TUY N J 7

2.1 T ng quan lý thuy t v hi u ng tuy n J 7

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đơy v hi u ng tuy n J 10

- Nghiên c u s d ng ph ng pháp VAR 10

- Nghiên c u s d ng ph ng pháp ARDL 11

- B ng t ng h p m t s nghiên c u v hi u ng tuy n J 12

K T LU N CH NG II 26

CH NG III: PH NG PHÁP NGHIÊN C U 27

3.1 Mô hình nghiên c u 27

3.2 K v ng d u 32

3.3 D li u nghiên c u 33

K T LU N CH NG III 35

CH NG IV: K T QU NGHIÊN C U TH C NGHI M 36

4.1 N i dung và k t qu nghiên c u 36

4.1.1 M i quan h th ng m i song ph ng gi a Vi t Nam và M 37

4.1.2 M i quan h th ng m i song ph ng gi a Vi t Nam và Nh t B n 43

4.1.3 M i quan h th ng m i song ph ng gi a Vi t Nam và Hàn Qu c 48

4.1.4 M i quan h th ng m i song ph ng gi a Vi t Nam và EU 54

4.1.5 M i quan h th ng m i song ph ng gi a Vi t Nam và Trung Qu c 60

4.2 ánh giá k t qu nghiên c u th c nghi m 64

K T LU N CH NG IV 71

CH NG V: K T LU N 72

TÀI LI U THAM KH O

PH L C 1

PH L C 2

DANH M C CÁC KÝ HI U, CH VI T T T

ARDL Autoregressive Distributed Lag

CUSUMSQ Cumulative Sum of Squares

OLS Ordinary Least Squares

VECM Vector Error Correction Model

DANH M C CÁC B NG, BI U

B ng 2.1 Hi u ng ròng c a cán cơn th ng m i 8

B ng 2.2 M t s nghiên c u v hi u ng đ ng cong J 13

B ng 3.1 K v ng d u 32

B ng 4.1 Ki m đ nh nghi m đ n v ADF 36

B ng 4.2 Th ng kê l a ch n đ tr (Vi t Nam - M ) 37

B ng 4.3 Ki m đ nh F v t n t i m i quan h dài h n (Vi t Nam - M ) 38

B ng 4.4 Phân tích m i quan h dài h n (Vi t Nam - M ) 39

B ng 4.5 Phân tích m i quan h ng n h n (Vi t Nam - M ) 40

B ng 4.6 Th ng kê l a ch n đ tr (Vi t Nam - Nh t B n) 43

B ng 4.7 Ki m đ nh F v t n t i m i quan h dài h n (Vi t Nam - Nh t B n) 43

B ng 4.8 Phân tích m i quan h dài h n (Vi t Nam - Nh t B n) 44

B ng 4.9 Phơn tích m i quan h ng n h n (Vi t Nam - Nh t B n) 45

B ng 4.10 Th ng kê l a ch n đ tr (Vi t Nam ậ Hàn Qu c) 48

B ng 4.11 Ki m đ nh F v t n t i m i quan h dài h n (Vi t Nam ậ Hàn Qu c) 49

B ng 4.12 Phân tích m i quan h dài h n (Vi t Nam ậ Hàn Qu c) 50

B ng 4.13 Phơn tích m i quan h ng n h n (Vi t Nam ậ Hàn Qu c) 51

B ng 4.14 Th ng kê l a ch n đ tr (Vi t Nam ậ EU) 55

B ng 4.15 Ki m đ nh F v t n t i m i quan h dài h n (Vi t Nam ậ EU) 55

B ng 4.16 Phân tích m i quan h dài h n (Vi t Nam ậ EU) 56

B ng 4.17 Phơn tích m i quan h ng n h n (Vi t Nam ậ EU) 57

B ng 4.18 Ki m đ nh F v t n t i m i quan h dài h n (Vi t Nam ậ Trung Qu c) 60

B ng 4.19 Phân tích m i quan h dài h n (Vi t Nam ậ Trung Qu c) 61

B ng 4.20 Phơn tích m i quan h ng n h n (Vi t Nam ậ Trung Qu c) 61

B ng 4.21 Các m t hƠng xu t nh p kh u nhi u nh t c a Vi t Nam 69

B ng PL1.1 Ki m đ nh F v t n t i m i quan h dài h n 79

B ng PL2.1 Các ki m đ nh đ c tr ng 80

DANH M C CÁC HÌNH V , BI U

Hình 1.1 T tr ng xu t nh p kh u c a Vi t Nam v i n m đ i tác l n 4

Hình 2.1 Hi u ng tuy n J 9

Hình 4.1 th CUSUM và CUSUMSQ (Vi t Nam - M ) 42

Hình 4.2 th CUSUM và CUSUMSQ (Vi t Nam - Nh t B n) 48

Hình 4.3 th CUSUM và CUSUMSQ (Vi t Nam ậ Hàn Qu c) 54

Hình 4.4 th CUSUM và CUSUMSQ (Vi t Nam ậ EU) 59

Hình 4.5 th CUSUM và CUSUMSQ (Vi t Nam ậ Trung Qu c) 64

TÓM T T

Nghiên c u này nh m ki m tra s t n t i c a hi u ng tuy n J trong n n kinh t

Vi t Nam s d ng d li u cán cơn th ng m i song ph ng hàng quý trong giai

đo n Quý 1/1996 đ n Quý 2/2014 v i n m đ i tác th ng m i l n Ph ng pháp

ki m đ nh gi i h n ARDL đ c s d ng đ ki m tra tác đ ng ng n h n c ng nh

dài h n c a s gi m giá th c c a Vi t Nam ng lên cán cơn th ng m i Vi t Nam

K t qu th c nghi m cho th y hi u ng đ ng cong J t n t i trong tr ng h p c a

Vi t Nam v i M và Hàn Qu c Tác đ ng c a gi m giá th c trong dài h n c a Vi t

Nam ng lên cán cơn th ng m i Vi t Nam lƠ không đáng k đ i v i tr ng h p

v i Trung Qu c và khu v c EU, mang hi u ng tiêu c c trong tr ng h p v i Nh t

B n và Hàn Qu c và mang hi u ng tích c c trong tr ng h p v i M Trong ng n

h n, gi m giá th c có tác đ ng x u lên cán lên cơn th ng m i c a Vi t Nam trong

t t c n m tr ng h p

CH NG I: GI I THI U

1.1 Lý do ch n đ tài

Trong l nh v c kinh t qu c t , hi n t ng đ ng cong J đư đ c s d ng

r ng rưi đ gi i thích m i quan h gi a t giá vƠ cán cơn th ng m i Tuy nhiên,

tính h p l c a hi n t ng đ ng cong J có th không phù h p trong các n n kinh t đang phát tri n, n i t giá h i đoái b ki m soát nhi u b i ngơn hƠng trung ng

b ng cách th c hi n t giá c đ nh ho c có qu n lý M t m t, n đ nh kinh t v mô trong đi u ki n t giá n đ nh và ki m ch l m phát là m t trong nh ng u cho

chính sách ti n t M t khác, chính sách t ng tr ng d a vào xu t kh u là m t trong

nh ng chính sách quan tr ng Vì v y, qu n lý t giá h i đoái lƠ m t trong nh ng

v n đ quan tr ng nh t đ i v i các n c đang phát tri n trong đó Vi t Nam trong

đi u ki n cân b ng s n đ nh c a kinh t v mô vƠ xúc ti n th ng m i

Trong h n hai th p k v a qua, n n kinh t Vi t Nam th ng xuyên r i vƠo

tr ng thái nh p siêu hàng hóa Vi c nh p siêu hàng hóa liên t c kéo dài s gây r t nhi u khó kh n cho vi c n đ nh kinh t v mô vƠ gia t ng áp l c đ i v i d tr

ngo i t Có ý ki n cho r ng s m t giá th c t ho c gi m giá đ ng n i t làm cho

xu t kh u r h n vƠ nh p kh u đ t ti n h n vƠ do đó d n đ n m t cán cơn th ng

m i đ c c i thi n Tuy nhiên, cán cơn th ng m i ban đ u b x u đi trong ng n

h n K t qu nghiên c u t i nhi u n c cho th y nh ng k t qu th c nghi m khác

nhau v vi c li u đi u ch nh t giá có th c s tác đ ng tích c c lên cán cơn th ng

m i hay không V y đ i v i tr ng h p c a Vi t Nam thì nh th nào? Bài nghiên

c u mang tên: “T n t i hay không hi u ng tuy n J trong tr ng h p c a Vi t

Nam?” đ c th c hi n nh m đích tr l i câu h i đó thông qua vi c ki m ch ng

th c t hi u ng tuy n J gi a Vi t Nam vƠ các đ i tác th ng m i l n

1.2 Tính c p thi t c a đ tài

S l ng l n các nghiên c u th c nghi m đư đ c tìm th y là cho các n n

kinh t phát tri n và tiên ti n, n i mƠ ngơn hƠng trung ng có quy n t ch cho

vi c th c hi n chính sách ti n t Trong đó, s t n t i c a đ ng cong J đ c xác

nh n b i m t s nhà nghiên c u các n c khác nhau Tuy nhiên nh ng phát hi n

tr c đơy v lý thuy t đ ng cong J không nh t quán trong b i c nh các n n kinh t đang phát tri n vƠ đ c bi t là n n kinh t đang trong quá trình chuy n đ i c bi t,

các nghiên c u v hiên t ng đ ng cong J t i Vi t Nam t ng đ i ít vƠ ch a s

d ng nhi u ph ng pháp khác đ ki m đ nh Bài nghiên c u nƠy, do đó, s đ c

th c hi n theo ph ng pháp đ c các nghiên c u g n đây áp d ng (ARDL) và s

d ng lo i d li u đư đ c nhi u tác gi khuy n ngh nh m đem đ n k t qu ki m

đ nh tin c y h n (d li u cán cân th ng m i song ph ng)

Tr c th c t Vi t Nam đang ngƠy cƠng h i nh p sâu r ng vào n n kinh t

th gi i, b t đ u th c hi n t do hóa th ng m i vƠ đ u t , áp l c c nh tranh trong

các m i quan h th ng m i song ph ng ngƠy cƠng kh c li t thì vi c ki m ch ng

th c nhi m nh m đánh giá tác đ ng ng n h n và dài h n c a vi c gi m giá đ ng n i

t lên cán cơn th ng m i là m t v n đ r t c n thi t và h u ích

1.3 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a bài nghiên c u là ki m tra s t n t i c a hi u ng tuy n J trong

tr ng h p c a Vi t Nam, t p trung vào s thay đ i c a t giá vƠ cán cơn th ng

m i gi a Vi t Nam v i m t s đ i tác th ng m i l n Bài nghiên c u s xem xét

không ch ph n ng trong ng n h n mà còn ph n ng trong dài h n nh m ki m đ nh

hi u ng đ i d u c a bi n t giá h i đoái t ơm sang d ng đ i v i các ph n ng

trong ng n h n ho c hi u ng d ng trong phơn tích dƠi h n trong khi h s ng n

T tr ng xu t kh u T tr ng nh p kh u

N m 2014: 6 tháng đ u n m

N m 2013

Th t t mƠu đ m đ n nh t:

EU, Hàn Qu c, M , Nh t B n, Trung Qu c và các qu c gia khác

Ngu n s li u: T ng c c th ng kê Vi t Nam

28.0%

37.5%

1.5 K t c u c a lu n v n

Lu n v n đ c chia thƠnh 5 ch ng Trong các ch ng ti p theo, Ch ng II

nêu lên t ng quan v lý thuy t hi u ng tuy n J và các nghiên c u th c nghi m

tr c đơy v hi n t ng này t i m t s qu c gia trên th gi i Ch ng III s trình

bày v mô hình nghiên c u vƠ ph ng pháp ki m đ nh mô hình K t qu th c

nghi m đ c th hi n theo t ng đ i tác th ng m i t i Ch ng IV VƠ ch ng cu i

cùng, bài nghiên c u s t ng k t l i nh ng k t qu nghiên c u chính, m t s g i ý cho nh ng chính sách th c t vƠ c ng nêu lên nh ng h n ch c a bài nghiên c u

nh m m ra h ng nghiên c u ti p theo

K T LU N CH NG I

n đ nh kinh t v mô vƠ t ng tr ng kinh t luôn là hai m c tiêu quan tr ng

c a đi u hành và qu n lý n n kinh t t i Vi t Nam cho dù s d ng công c c a

chính sách ti n t hay chính sách tƠi khóa i v i m t qu c gia mà ngân hàng

trung ng có s ki m soát nhi u đ n t giá h i đoái thì bên c nh vi c xác đ nh các

nhân t nh h ng đ n t giá h i đoái, vi c ki m đ nh nh ng tác đ ng c a s thay

đ i t giá h i đoái c ng không kém ph n quan tr ng Trong đó, m i quan h gi a t giá vƠ cán cơn th ng m i là m t trong nh ng m i quan h lý thuy t ph bi n trong

kinh t

V i m c tiêu tr l i cho câu h i vi c đi u ch nh t giá có tác đ ng tích c c

t i cán cơn th ng m i hay không? Bài nghiên c u th c hi n ki m đ nh hi n t ng

đ ng cong J gi a Vi t Nam vƠ 5 đ i tác th ng m i l n trong kho ng th i gian t Quý 1 n m 1996 đ n Quý 2 n m 2014

CH NG II: T NG QUAN LÝ THUY T V HI U NG TUY N J

2.1 T ng quan lý thuy t v hi u ng tuy n J

M i quan h gi a t giá vƠ cán cơn th ng m i là m t trong nh ng m i quan

h lý thuy t n i ti ng ph bi n trong kinh t Do giá c hàng hóa không co giãn trong ng n h n nên vi c gi m giá đ ng n i t s làm t giá th c t ng T giá th c

t ng làm cho xu t kh u r h n vƠ nh p kh u đ t ti n h n, kích thích t ng kh i

l ng xu t kh u và h n ch kh i l ng nh p kh u vƠ do đó d n đ n m t cán cân

th ng m i đ c c i thi n Tuy nhiên, theo đi u ki n Marshall Learner (ML), s

thành công c a m t chính sách gi m giá nh v y hoàn toàn ph thu c vƠo đ l n

c a giá tr tuy t đ i c a các đ co giãn c a t ng c u xu t kh u và nh p kh u l n

h n 1

Tr c h t c n th y r ng cán cơn th ng m i đ c bi u th b ng giá tr xu t

kh u và nh p kh u ch không ph i b ng kh i l ng Khi gi m giá đ ng n i t s

t o ra hi u ng lên giá c và hi u ng lên kh i l ng (Nguy n V n Ti n, 2009), c

cho giá c hàng hóa xu t kh u tính b ng ngo i t gi m (giá c hàng hóa nh p

kh u tính b ng ngo i t không đ i), do đó cán cơn th ng m i có xu h ng

x u đi

Hi u ng ròng c a cán cơn th ng m i (đ c c i thi n hay tr nên x u đi)

ph thu c vào tính tr i c a hi u ng kh i l ng hay hi u ng giá c nh th hi n

trong B ng 2.1:

giá tr xu t kh u tính b ng ngo i t (ho c t ng giá tr nh p

tính b ng n i t )

C i thi n

Trong th c t , khi gi m giá đ ng n i t , ng i ta th ng mong đ i cán cân

th ng m i s đ c c i thi n (t c kh n ng th 3) Tuy nhiên, ti p theo chúng ta

xem xét v n đ trên m t khía c nh khác, đó lƠ theo chi u th i gian Hi u ng giá c

có tác d ng ngay l p t c ngay sau khi gi m giá n i t , trong khi đó hi u ng kh i

l ng ch có tác d ng sau m t th i gian nh t đ nh i u này x y ra là vì kh i l ng

xu t kh u và nh p kh u không co dãn trong ng n h n, mà ch co dãn t t trong dài

h n Do đó, s m t giá th c t ho c gi m giá đ ng n i t khó tránh kh i đ c m t

hi u ng đó lƠ cán cơn th ng m i trong ng n h n b x u đi tr c khi c i thi n cán cơn th ng m i trong dài h n Hay nói cách khác, trong ng n h n, hi u ng giá c

có tính tr i h n so v i hi u ng kh i l ng, nên đư lƠm cho cán cơn th ng m i b

x u đi Trong dƠi h n, kh i l ng xu t kh u và nh p kh u b t đ u co giãn, làm cho

Có nhi u nguyên nhân gi i thích t i sao kh i l ng xu t kh u và nh p kh u

không co dãn ngay l p t c Nhìn chung ng i tiêu dùng trong n c và n c

ngoài c n có m t th i gian đ đi u ch nh c c u u tiên tiêu dùng sau khi đ ng n i

t gi m giá b i vì h có nh ng lo l ng v ch t l ng hƠng hóa, đ tin c y, danh

ti ng c s s n xu t v.v… Bên c nh đó, m c dù t giá th c t ng t o thu n l i cho

xu t kh u nh ng các nhƠ s n xu t c n ph i có m t th i gian nh t đ nh đ m r ng

s n xu t, ch ng h n nh xơy d ng thêm nhƠ x ng, tuy n d ng nhân viên m i, c i

t o đ t tr ng v.v… ho c đ n gi n lƠ vì các đ n hƠng xu t kh u và nh p kh u đư

đ c thi t l p t tr c và th c hi n trong m t kho ng th i gian nh t đ nh (Tr n

Ng c Th vƠ Nguy n Ng c nh, 2012) Ngoài ra, b n thân các nhà s n xu t

n c ngoƠi c ng không h n s ng i yên, h có th h giá hàng hóa c a h xu ng đ

có th lƠm t ng tr l i kh n ng c nh tranh c a mình

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đơy v hi u ng tuy n J

- Nghiên c u s d ng ph ng pháp VAR

R t nhi u nghiên c u th c nghi m v hi u ng tuy n J s d ng các k thu t

v chu i th i gian Mô hình Vecto t h i quy (Vector Autoregression) đ c gi i

thi u b i (Sims, 1980) đư đ c ng d ng r ng rưi trong l nh v c kinh t v mô

Ng i nghiên c u t p trung vào các hàm ph n ng xung th hi n ph n ng c a 1

bi n theo th i gian sau m t cú s c đ n các bi n khác trong h th ng ng bi u

di n theo th i gian c a cán cơn th ng m i sau 1 cú s c tác đ ng lên t giá theo cách đó có th đ c nghiên c u Mô hình VAR c ng đ a đ n ph ng pháp đ ng

liên k t ph bi n nh t, (Johansen, S and Juselius, K., 1990) Onafowora (2003) s

d ng hàm ph n ng xung t ng quát đ nghiên c u các đ ng thái trong ng n h n và

m i đ ng liên k t đ nghiên c u các hi u ng trong dài h n c a cán cơn th ng m i song ph ng gi a Thái Lan, Malaysia và Indonesia v i M và Nh t B n M t s

nghiên c u khác t p trung vƠo cán cơn th ng m i t ng h p c a các qu c gia châu

Á bao g m Akbostanci (2004) không tìm th y b ng ch ng th c nghi m v hi u ng tuy n J đ i v i cán cơn th ng m i Th Nh K cho kho ng th i gian t 1987-2000,

Singh (2004) c ng không tìm ra hi u ng đ ng cong J cho n t 1975-1996,

De Siva, D and Zhu, Z (2004), v.v… đ u s d ng các ph ng trình ph n ng

xung H đ u nh n th y, cán cơn th ng m i có s c i thi n nh ng GDP l i không

có d u hi u tích c c đ i v i gi m giá n i t

M t s nghiên c u khác n a k t h p các ph ng trình ph n ng xung và phơn tích đ ng liên k t c ng th t b i trong vi c tìm ra b ng ch ng th c nghi m Bao

g m: Rahman, M and Islan, A (2006) s d ng ph ng pháp đ ng liên k t Engle ậ

Granger vƠ ph ng trình ph n ng xung đ phơn tích cán cơn th ng m i

Bangladesh; Halicioglu, (2007) nghiên c u cán cân c a Th Nh K v i 9 đ i tác

th ng m i s d ng mô hình VECM, ph ng pháp đ ng liên k t Johansen và các

ph ng trình ph n ng xung t ng quát; và Yusoff (2007) ch tìm ra hi u ng tuy n

J cho cán cân c a Malaysia

hi u ch nh sai s M t ph ng pháp khác đ c phát tri n khá ph bi n trong nh ng

n m g n đơy b i thành công c a nó khi gi i quy t 2 v n đ phía trên: mô hình

ARDL (Autoregression Distributed Lag) c a Pesaran et al (2001)

Trong s các nghiên c u cán cơn th ng m i t ng h p s d ng ph ng pháp

ARDL, Rehman, H and Afzal, M (2003) nghiên c u Pakistan tìm th y b ng ch ng

th c nghi m cho hi u ng tuy n J và h đ ngh r ng nên phi t ng h p d li u;

Arora, A., Bahmani-Oskooee, M and Goswami, G (2003) đư ki m tra cán cân

th ng m i n v i 6 đ i tác công nghi p tìm th y hi u ng trong dài h n (v i 4

qu c gia) nh ng không có hi u ng tuy n J; Bahmani-Oskooee, M., Goswami, G

and Tulukdar, B (2005) c ng th t b i khi tìm b ng ch ng th c nghi m cho Úc;

Bahmani-Oskooee, M and Wang, Y (2006) c ng tìm th y nh ng h s có ý ngh a

ng n h n trong c l ng cán cơn th ng m i Trung Qu c v i 13 đ i tác th ng

m i; v.v…

Khá nhi u các nghiên c u th c nghi m t t v đ ng cong J đư đ c ti n

hành trong ba th p k qua s d ng hai ph ng pháp ti p c n riêng bi t; ph ng

pháp ti p c n cán cơn th ng m i t ng h p vƠ ph ng pháp ti p c n cán cân th ng

m i song ph ng C hai lo i ph ng pháp ti p c n, m t lƠ ph ng pháp giao d ch cán cơn th ng m i t ng h p v i dòng ch y th ng m i gi a m t qu c gia và ph n

còn l i c a th gi i trong khi ph ng pháp còn l i thì xem xét dòng ch y th ng

m i gi a m t qu c gia vƠ các đ i tác kinh doanh c a mình i u hi n nhiên t các

nghiên c u d a trên ph ng pháp ti p c n t ng h p đó đ u g p ph i nh ng v n đ

sai l ch k t h p Vì m t th c t nh v y, các nhà nghiên c u đ xu t x lý song

ph ng vƠ nh ng ng i tiên phong trong tr ng h p này Rose, A.K and, Yellen,

J.L (1989) đư tìm ra b ng ch ng cho s t n t i c a đ ng cong J gi a M và sáu

đ i tác th ng m i l n c a M

- B ng t ng h p m t s nghiên c u v hi u ng tuy n J

- Các h p đ ng ký m i sau khi phá giá ti n t ,

c th lƠ giai đo n x y

ra hi n t ng truy n d n

- S đi u ch nh s l ng

u tiên, nh ng h p đ ng đư ký tr c đó đóng vai trò chi ph i cán cơn th ng m i Theo th i gian, nh ng h p đ ng ký m i sau khi phá giá ti n t b t đ u chi m u th , trong

th i gian ng n x y ra hi n t ng truy n d n nƠy, cán cơn th ng m i có th t ng lên,

nh ng v n ch a thay đ i ngay t c kh c do

hi u ng giá c v n chi m u th h n hi u

ng s l ng Tác gi xác đ nh có th có hay không có đ ng cong ch J, tuy nhiên trong dƠi h n, s phá giá ti n t có tri n v ng tác

đ ng đ n cán cơn th ng m i

Statistics,

67, 500ậ

504

Nghiên c u cho 4 qu c gia: Hy L p,

c u trúc đ tr Almon

Tác gi tìm th y b ng ch ng v ch J ng c trong tr ng h p Hy L p, n vƠ HƠn

Qu c VƠ m t đi u mƠ tác gi cho r ng "thú

v " lƠ trong dƠi h n, s phá giá ch tác đ ng

đ n cán cơn th ng m i c a Thái Lan

Narayan, P K and Narayan, S (2004).(Narayan, P K., and Narayan, S., 2004)

The J-curve:

Evidence from

Fiji

Applied Economics Letters, 11,

351ậ354

Fiji S d ng d li u theo

n m t 1970-2002 và mô hình ARDL co giưn theo th i gian đ c c tính b ng cách s d ng

ph ng pháp DOLS

(Dynamic ordinary least squares) và FMOLS (Fully Modified

Trong s các k t qu quan tr ng c a tác gi , tác gi th y r ng có m t m i quan h dƠi h n

gi a cán cơn th ng m i vƠ các y u t tác

đ ng đ n nó Có b ng ch ng c a hi u ng tuy n J; đ ng th i t ng tr ng thu nh p trong n c nh h ng x u đ n cán cơn

th ng m i c a Fiji trong khi thu nh p n c ngoƠi thì c i thi n nó

Ordinary Least Squares)

hi u ng GARCH m nh m trong lo t t giá

h i đoái Tuy nhiên, bi n đ ng t giá h i đoái nƠy không có vai trò quan tr ng trong vi c

Ardalani, Z and Bahmani-Oskooee, M (2007) (Ardalani, Z and Bahmani-Oskooee, M., 2007)

Is there a

J-curve at the

industry level

Economics Bulletin, 6(26), 1-12

M v i d

li u phơn c p

thành 66 ngành công

nghi p

S d ng d li u theo tháng t tháng 1 n m

1991 đ n tháng 8 n m

2002 k t h p mô hình

ARDL

K t qu cho th y b ng ch ng v hi u ng tuy n J ch trong sáu ngƠnh công nghi p Tuy nhiên, tác đ ng tích c c trong dƠi h n c a

gi m giá đ ng n i t đ c ghi nh n cho 22 ngƠnh công nghi p

Bahmani-Oskooee, M., Kutan, A.M., (2009) (Bahmani-Oskooee, M and Kutan, A.M., 2009)

Liên minh châu Âu (EU)

ho c ng c

viên cho thành viên

m i c a EU

S d ng d li u hƠng tháng trong giai đo n tháng 1 n m 1990 đ n tháng 6 n m 2005

Tìm th y s h tr cho hi u ng tuy n J đ i

v i 2 qu c gia: Bulgaria, Croatia và Nga

ý ngh a trong b t k đ tr nƠo Tuy nhiên tác gi đư đ a đ nh ngh a m r ng v hi u

ng tuy n J: Có hi u ng đ i d u t ơm sang d ng khi phơn tích tr ng thái ng n

h n ho c lƠ có hi u ng d ng khi phơn tích dƠi h n, đ ng th i h s mô ph ng ng n h n

Singapore, Malaysia và

HƠn Qu c v i

S d ng chu i th i gian hƠng quý t 1970-1996

hi u ng đ ng cong J đ i v i c Nh t B n

vƠ M Tuy nhiên không có b ng ch ng cho

th y nh p kh u gi m đi khi t giá h i đoái

Finance,27,102-113

Nh t B n v i

9 đ i tác

th ng m i

S d ng d li u hƠng quý t 1973-1998 và

ph ng pháp ARDL

ki m đ nh hi u ng tuy n J song ph ng

Tác gi ch ng minh r ng khi d li u cán cơn th ng m i t ng h p đ c, không có

b ng ch ng c a hi u ng tuy n J trong ng n

h n ho c dƠi h n Tuy nhiên, khi s d ng

d li u cán cơn th ng m i song ph ng, tác gi tìm th y b ng ch ng c a hi u ng tuy n J gi a Nh t B n vƠ c c ng nh

1ậ13

Thái Lan, Malaysia và

Indonesia v i đôi tác M vƠ

Nh t B n

S d ng d li u theo quý t Quý 1/1980 đ n Quý 4/2011 v i phơn tích đ ng liên k t vƠ mô

Bahmani-Oskooee, M., and Ratha, M (2004) (Bahmani-Oskooee, M., and Ratha, M., 2004)

Finance,28,32-38

M vƠ 14 đ i tác th ng

BƠi vi t s d ng ph ng pháp ARDL vƠ d li u

C ng nh các nghiên c u tr c đơy v M , tác gi không th phát hi n ra b t k hi u

ng tuy n J nƠo trong ng n h n, tuy nhiên trong dƠi h n gi m giá th c c a đ ng ôla

có tác d ng t t đ i v i cán cơn th ng m i

c a M trong nhi u tr ng h p

th i gian hƠng quý t

1975-2000 Hacker, R S., and Hatemi, A J (2004) (Hacker, R S., and Hatemi, A J., 2004)

vƠ mô hình VAR, ki m

Bahmani-Oskooee, M., Goswami, G , and Talukdar, B (2005) (Bahmani-Oskooee, M., Goswami, G and Tulukdar, B., 2005)

k t h p v i mô hình

ARDL

Các k t qu t ph ng pháp ti p c n không cung c p nhi u h tr cho hi n t ng đ ng

cong J

m i vƠ không có hi u t ng đ ng cong

879ậ888

Anh v i 2 đ i tác th ng

m i

S d ng d li u theo quý t n m 1973-2001

k t h p v i mô hình

ARDL

Không có s h tr cho đ ng cong J trong

ng n h n V lơu dƠi, ch trong n m tr ng

h p t giá h i đoái có tác đ ng đáng k đ i

v i cán cơn th ng m i song ph ng

Bahmani-Oskooee, Ratha (2007) (Bahmani-Oskooee and Ratha, 2007)

Phơn tích cho th y cán cơn th ng m i c a

ít nh t 34 trong t ng s các ngƠnh công nghi p có ph n ng t t gi m giá đ ng ôla

Hi u ng đ ng cong J đ c phát hi n trong 22 ngƠnh công nghi p H n n a, h u

h t các ngƠnh công nghi p nh y c m v i s

m t giá đ ng ti n lƠ nhóm hƠng hóa lơu b n

Th Nh K

v i 13 đ i tác

th ng m i

S d ng d li u theo quý t n m 1985-2005

và mô hình ARDL

K t qu th c nghi m cho th y r ng không

có hi u ng tuy n J trong ng n h n Nh ng trong dƠi h n, s gi m giá th c s c a đ ng

trading partners 19, 236ậ43 lira Th Nh K có tác đ ng tích c c đ n

k t h p v i mô hình ARDL vƠ ki m đ nh

Malaysia v i

14 đ i tác

S d ng d li u theo quý t n m 1973-2001

T n t i đ ng cong ch J gi a Malaysia v i

2 qu c gia: Pháp vƠ Singapore Riêng đ i

her major

trading partners

42(9),1067-1076

th ng m i

l n

vƠ ph ng pháp ARDL v i c, ch th a mưn trong ng n h n còn

h s mô ph ng trong dƠi h n không có ý ngh a

Bahmani Oskooee,M and Harvey, H (2012) (Bahmani Oskooee,M and Harvey, H., 2012)

Vi t Nam và

M

S d ng d li u theo tháng t tháng 1 n m

tr t m 11 tháng i u nƠy có ngh a cán cơn

th ng m i c n ít nh t 11 tháng đ c i thi n sau s gi m giá c a đ ng n i t

Wijeweera, A and Dollery, B (2013) (Wijeweera, A and Dollery, B., 2013)

K T LU N CH NG II

Hi u ng tuy n J là m t thu t ng khá ph bi n khi di n t m i quan h gi a

t giá th c vƠ cán cơn th ng m i Nó hàm ý n u có m t s gi m giá đ ng n i t ,

d i nh h ng c a vi c giá c ch a co giưn ngay l p t c nên t giá th c s t ng lên

vƠ lúc đ u, cán cơn th ng m i s b x u đi so v i th c tr ng hi n t i Sau m t đ

tr nh t đ nh tùy thu c vào m c đ co giãn c a mà hi u ng kh i l ng b t đ u có tác đ ng và c i thi n cán cơn th ng m i th bi u di n s bi n đ ng c a cán cân

th ng m i có hình dáng ch J nên đ c g i là hi u ng tuy n J

D a trên lý thuy t này, nhi u nghiên c u th c nghi m đư đ c th c hi n đ

ki m tra s t n t i c a hi u ng tuy n J trong th c t Có th chia lƠm hai tr ng

h p d a trên tiêu chí ngu n d li u mƠ ng i nghiên c u s d ng: Các nghiên c u

s d ng d li u cán cơn th ng m i t ng h p, và các nghiên c u g n đơy h n, s

d ng d li u cán cơn th ng m i song ph ng V i hai ki u ngu n d li u, ta còn

th y nhi u mô hình khác nhau đ c s d ng, trong đó đi n hình nh t là: VAR và

ARDL, trong đó, mô hình ARDL đang đ c s d ng nhi u trong th i gian g n đơy

Ngoài ra, c ng đư có m t s bài nghiên c u v hi u ng này cho tr ng h p c th

là Vi t Nam tuy nhiên s l ng các nghiên c u còn gi i h n và ch a s d ng nhi u

mô hình ARDL đ đ ki m đ nh

CH NG III: PH NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 Mô hình nghiên c u

Lý thuy t cho r ng bi n đ ng t giá đóng vai trò quan tr ng v i cán cân

th ng m i (Aghevli, B.B., Khan, M.S.,Montiel, P.J., 1991; Edwards, 1989)

vi c gi m giá thƠnh công, đi u quan tr ng là th c hi n đi u ki n Marshall - Lerner

(LM): t ng giá tr tuy t đ i c a nhu c u nh p kh u và nhu c u xu t kh u co giãn

giá ph i l n h n 1 M t khác, s gi m giá s không c i thi n cán cơn th ng m i

n u thâm h t th ng m i l n vƠ đ co giãn xu t kh u nh h n M c dù có l i ích t

vi c gi m giá, nh ng nó có chi phí Th nh t, gi m giá s d n đ n t ng giá c theo

đ ng ti n trong n c c a hàng hóa nh p kh u c ng nh m c giá trong n c Th

hai, s gi m giá s làm gi m giá tr c a tài s n tài chính và t ng c u thông qua hi u

ng tài s n Th ba, gi m giá s lƠm t ng chi phí c a n n c ngoài và d ch v b ng

ngo i t (Aghevli, B.B., Khan, M.S.,Montiel, P.J., 1991; Edwards, 1989) Do đó,

nhi u n c, chính ph không mu n phá giá đ ng ti n c a h đ c i thi n cán cân

th ng m i c a h Khuôn kh lý thuy t sau đó c a Rose, A.K and, Yellen, J.L,

(1989), và Rose (1990) vƠ ph ng pháp th c nghi m sau đó c a Bahmani -

Oskooee et al (2006), Bahmani - Oskooee and Wang (2006) và Shahbaz,M., Islam,

F and Aamir, N (2012) Ph ng trình th c nghi m đ c mô hình hóa nh sau:

(3.1)

Theo đó, TBtlƠ cán cơn th ng m i, đ c đ nh ngh a lƠ t l xu t kh u trên

nh p kh u; YVN là thu nh p qu c n i c a Vi t Nam (GDP th c); Yj,t là thu nh p th c

c a đ i tác th ng m i j; và REt là t giá th c đ c đ nh ngh a lƠ NEt Pj,t/ PVN,t (NEt

là t giá h i đoái danh ngh a; Pj,t là chi s giá c a đ i tác th ng m i và PVN,t là giá

trong n c đ c xác đ nh b i CPI c a Vi t Nam) và j = US (M ); JP (Nh t B n);

KR (Hàn Qu c); EU; CN (Trung Qu c) T t c các chu i đư đ c chuy n đ i thành

logarit t nhiên Nghiên c u th c nghi m này s d ng d li u hàng quý trong giai

đo n 1996 Q1 ậ 2014 Q2 ơy lƠ giai đo n dài nh t c a d li u s n có t i Vi t Nam

Vi c c l ng các h s thu nh p trong n c ( 2) k v ng s là âm vì s

gia t ng c a thu nh p d n đ n s gia t ng hƠng nh p kh u t các n c khác Tuy

nhiên, n u t ng thu nh p Vi t Nam d n đ n s gia t ng trong s n xu t hàng hóa

thay th nh p kh u, Vi t Nam có th nh p kh u ít khi thu nh p t ng, đem đ n 1 c

l ng d ng đ i v i 2 Vì v y, 2 có th lƠ ơm vƠ d ng, ph thu c vào vi c có

hay không các y u t phía c u th ng tr phía cung ho c ng c l i (Halicioglu, 2007;

Shahbaz, M., Awan, R.U and Ahmad, K., 2011) T ng t nh v y, h s c

l ng thu nh p n c ngoài ( 3) có th lƠ ơm vƠ d ng K v ng 4 lƠ d ng n u

gi m giá đ ng ti n th c lƠm t ng xu t kh u và gi m nh p kh u, đáp ng đi u ki n

ML i u quan tr ng c n l u ý lƠ theo gi thuy t đ ng cong J, 4 là âm trong ng n

h n Vì v y, đi u quan tr ng là k t h p các bi n đ ng ng n h n vào dài h n

Bài nghiên c u áp d ng ph ng pháp ti p c n ARDL đ c phát tri n b i

Pesaran et al (2001) Cách ti p c n này có m t s l i th so v i k thu t đ ng liên

k t Johansen (Johansen, S and Juselius, K., 1990) Th nh t, nó đòi h i c m u nh

h n so v i k thu t đ ng liên k t Johansen (Ghatak, S and Siddiki, J., 2001) Th

hai, k thu t Johansen yêu c u các bi n c n ph i d ng trong cùng b c Cách ti p

c n ARDL không yêu c u các bi n ph i d ng trong cùng m t b c Nó có th đ c

áp d ng cho dù các bi n là hoàn toàn I(0) ho c I(1), ho c c hai Th ba, ph ng

pháp ti p c n ARDL cung c p các c l ng dài h n không ch ch v i giá tr th ng

kê t h p l n u m t s các mô hình h i quy là n i sinh (Narayan, 2005; Odhiambo, 2008) Th t , ph ng pháp nƠy cung c p ph ng pháp đánh giá đ ng th i các tác

đ ng ng n h n và dài h n c a m t bi n lên bi n khác vƠ nó c ng tách các tác đ ng

ng n h n và dài h n (Bentzen, I and Engsted, T., 2001)

Ph ng pháp ti p c n ki m đ nh ARDL có th phân bi t gi a bi n ph thu c

và gi i thích Ph ng trình (1) chuy n thành mô hình đi u ch nh sai s nh sau:

(3.2)

v i bi u th sai phân b c 1, DB là bi n gi bi u th cho cu c kh ng ho ng kinh t

n m 2007, p lƠ đ tr t i đa vƠ ut là nhi u tr ng

Trình t c a ph ng pháp ki m đ nh ARDL gi i h n có ba b c:

- B c đ u tiên là x lý v i ki m đ nh F v s t n t i c a m i quan h dài h n

C n có m t s cân b ng tinh t gi a vi c l a ch n p đ l n đ gi m thi u v n

đ s d t t ng quan vƠ, đ ng th i, đ nh đ ph ng trình (3.2) không b

quá nhi u tham s (over-parameterized), đ c bi t lƠ trong tr ng h p h n ch

chu i d li u th i gian có s n (Pesaran et al., 2001) xác đ nh đ dài tr

phù h p p, bài nghiên c u c l ng mô hình (3.2) b ng OLS v i p=1, 2, …

6 (Phouphet Kyophilavong et al., 2013)1 đ m b o vi c so sánh k t qu

cho s l a ch n khác nhau c a p, t t c các c l ng đ u s d ng kho ng

th i gian m u nh nhau, 1998Q1-2014Q2 (T = 67), v i tám quan sát đ u tiên

đ c d tr cho vi c xây d ng các bi n tr Các tiêu chí l a ch n đ tr t i

u bao g m: Akaike’s vƠ Schwarz’s Bayesian Information Criteria, ký hi u

t ng ng là AIC và SBC

M t s nghiên c u ki m đ nh F đ i v i mô hình đư ch n đ c đ tr t i u

cho t ng bi n (theo B c th hai, đ c mô t ti p sau đơy)

(Bahmani-Oskooee, M and Hajilee, M., 2009) Do đó, đ i v i nh ng m i quan h song

ph ng đư ki m đ nh F tr c đó v t n t i hay không m i quan h song

ph ng, bài nghiên c u v n ki m đ nh l i m t l n n a v i mô hình đư ch n

đ c đ tr t i u cho t ng bi n

1 Trong bài nghiên c u c a các tác gi này, c m u c ng g n t ng đ ng (1993Q1ậ2010Q4) Và các tác gi

đư thi t l p b c c a lag t i đa ch lên đ n 6 đ đ m b o đ b c t do cho phân tích kính t l ng b i vì c

m u c a các tác gi c ng khá nh

Gi thuy t 0 (null hypothesis) v vi c không t n t i m t m i quan h dài h n

đ c ký hi u (FTB(TB/YD,YW,RE))2 là ( H0 : 1 = 2 = 3 = 4 = 0) so v i (

H1: 1≠ 2 ≠ 3≠ 4≠ 0) Pesaran et al., (2001) t o ra nh ng gi i h n t i h n

d i và trên cho ki m đ nh F, các giá tr t i h n c a gi i h n d i gi đ nh

r ng t t c các bi n là I(0) trong khi giá tr t i h n c a gi i h n trên gi đ nh

r ng t t c các bi n là I(1) N u tính toán giá tr th ng kê F kê v t quá gi i

h n trên thì gi thuy t 0 v vi c không có m i quan h dài h n b bác b

N u giá tr tính toán th ng kê F th p h n gi i h n d i thì gi thuy t 0 v

vi c không có m i quan h dài h n đ c ch p nh n3

- M t khi k t lu n đ c là có t n t i m i quan h dài h n gi a các bi n level

thì B c th hai là vi c c tính các h s dài h n có liên quan đ n vi c xác

ch n cho đ tr t i u nh Tiêu chí Schwarz Bayesian (SBC) vƠ Tiêu chí

thông tin Akaike (AIC)

Các ki m đ nh đ c tr ng bao g m ki m đ nh t ng quan chu i, d ng hàm

s , tính chu n t c, vƠ ph ng sai thay đ i (Phouphet Kyophilavong et al.,

2013) đ c th c hi n đ đ m b o mô hình v i các đ tr t i u đư hoàn

toàn phù h p Ngoài ra, các ki m đ nh s n đ nh c a Brown, R.L.,

2 Các giá tr c a F TB (TB/YD,YW,RE) đ c tính toán b ng Wald test

3 N u giá tr tính toán th ng kê F n m trong kho ng gi i h n trên vƠ d i thì không th k t lu n đ c

Durbin, J and Evans, M (1975), còn đ c g i là ki m đ nh t ng tích l y

(CUSUM) và t ng tích l y bình ph ng (CUSUMSQ) d a trên các s d

h i quy đ quy, đ c s d ng đ ki m đ nh tính n đ nh c a mô hình

đ m b o s h i t c a các giao đ ng đ n cân b ng dài h n, d u c a h s

đi u ch nh sai s tr (ECTt - 1) ph i lƠ ơm vƠ có ý ngh a th ng kê

4 Normalized long-run coefficients