Mối quan hệ giữa các biến động mang tính chu kỳ của kinh tế vĩ mô, thị trường chứng khoán và giá dầu ở Việt Nam Luận văn thạc sĩ 2014

bi n đ ng mang t́nh chu k c a kinh t v mô, th tr ng ch ng khoán vƠ giá d u

Vi t Nam”

Tôi xin cam đoan: N i dung c a lu n v n lƠ k t qu nghiên c u c a cá nhơn d i s

h ng d n khoa h c c a PGS TS Nguy n Th Ng c Trang Lu n v n đ c th c

hi n và hoàn t t m t cách đ c l p, t thân T t c các s li u là trung th c vƠ đ c

thu th p t các ngu n đáng tin c y, k t qu nghiên c u đ c l y t ph n m m kinh

t l ng, không sao chép t các ngu n khác T t c tài li u tham kh o đ c s d ng

trong lu n v n nƠy đ u có trích d n đ y đ và rõ ràng

Tp H Chí Minh, tháng 11 n m 2014

Tác gi đ tƠi Ṽ Th Th o Nguyên

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C B NG

DANH M C HÌNH

TÓM T T

1 GI I THI U 2

2 N N T NG NGHIÊN C U 6

2.1 Các thƠnh ph n c a m t chu i th i gian 6

2.2 Các y u t kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng khoán 9

2.3 Tác đ ng giá d u trên các ch s kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng khoán 17

3 PH NG PH́P NGHIÊN C U V̀ MÔ T D LI U 25

3.1 Mô h̀nh VAR / VECM 25

3.2 D li u 26

3.2.1 Bi n nghiên c u vƠ d li u 26

3.2.2 Các thƠnh ph n mang t́nh chu k 28

3.2.3 Ki m đ nh nghi m đ n v 28

3.3 Các b c th c hi n 30

4 K T QU NGHIÊN C U V̀ TH O LU N 31

4.1 Ph ng pháp ti p c n đ ng liên k t và VECM 31

4.1.1 L a ch n đ tr th́ch h p 31

4.1.2 Ki m đ nh đ ng liên k t 32

4.1.3 Ki m đ nh t́nh n đ nh c a mô h̀nh 34

4.1.4 Ki m đ nh m i quan h nhơn qu 35

4.1.5 K t qu c l ng mô h̀nh VECM 36

4.1.6 HƠm xung đ ng ph n h i 37

4.1.7 Phân r ư ph ng sai c a mô h̀nh VECM 40

4.2 Ph ng pháp ti p c n VAR 43

4.2.1 K t qu s b 43

4.2.2 K t qu VAR 51

5 K T LU N 62 DANH M C T̀I LI U THAM KH O

PH L C

AIC : Akaike Information Criterion (Tiêu chu n thông tin Akaike)

BK : Baxter ậ King

CF : Christian - Fitzgerald

CPI : Consumer price index (Ch s giá tiêu dùng)

ECM : Error Correction Model

GDP : Gross Domestic Product (T ng s n ph m qu c n i)

GSO : General Statistics Office of Vietnam (T ng c c th ng kê Vi t Nam)

HOSE : Ho Chi Minh Stock Exchange (S Giao d ch Ch ng khoán Thành ph H Chí

Minh)

HP : Hodrick-Prescott

HQ : Hannan-Quinn information criterion (Tiêu chu n thông tin c a Hannan ậ

Quinn)

IFS : International Financial Statistics (Th ng kê tài chính Qu c t )

IIP : Index Industry Products (Ch s s n xu t công nghi p)

ISE : Istanbul Stock Exchange (Ch s ch ng khoán Istabul)

LR : Likelihood Ratio

OECD : Organization for Economic Co-operation and Development (T ch c H p tác

và Phát tri n Kinh t )

PP : Phillips Perron

SC : Schwarz information criterion (Tiêu chu n thông tin Schwarz)

VAR : Vector AutoRegression

VECM : Vector Error Correction Model

WTI : West Texas Intermediate

B ng 3.2 - Ki m đ nh nghi m đ n v theo tiêu chu n ADF và PP

B ng 4.1 - K t qu l a ch n đ tr cho mô hình VECM

B ng 4.2 - Ki m đ nh đ ng liên k t mô h̀nh VECM

B ng 4.10 - K t qu l a ch n đ tr cho mô h̀nh VAR c a các thƠnh ph n mang

t́nh ch t chu k theo b l c Hodrick-Prescott

B ng 4.11 - K t qu l a ch n đ tr cho mô h̀nh VAR c a các thƠnh ph n mang

t́nh ch t chu k theo b l c Baxter-King

B ng 4.12 - K t qu ki m đ nh tính n đ nh c a hai mô hình VAR v i đ tr 2

B ng 4.13 - K t qu các mô h̀nh VAR

H̀nh 4.2 - HƠm ph n ng xung c a mô h̀nh VECM

H̀nh 4.3 - Phân rư ph ng sai c a ch s giá tiêu dùng

H̀nh 4.4 - Phân rư ph ng sai c a ch s VNIndex

H̀nh 4.5 - Phân rư ph ng sai c a ch s s n xu t công nghi p

H̀nh 4.6 - th bi u di n các thƠnh ph n mang t́nh chu k theo b l c

VNIndex

H̀nh 4.10 - HƠm ph n ng xung c a các thƠnh ph n mang t́nh chu k c a ch s

s n xu t công nghi p H̀nh 4.11 - Phơn rư ph ng sai c a thƠnh ph n mang t́nh chu k c a ch s giá

tiêu d̀ng H̀nh 4.12 - Phơn rư ph ng sai c a thƠnh ph n mang t́nh chu k c a ch s

VNIndex

H̀nh 4.13 - Phơn rư ph ng sai c a thƠnh ph n mang t́nh chu k c a ch s s n

xu t công nghi p

TịM T T

Nghiên c u nƠy xem xét m i quan h gi a ch s giá tiêu d̀ng, ch s s n xu t công

nghi p, th tr ng ch ng khoán và giá d u Vi t Nam Ban đ u phơn t́ch đ c

th c hi n v i m t khuôn kh th ng kê bao g m ki m đ nh đ ng liên k t và mô h̀nh

VECM đ nghiên c u các chu i d li u g c Sau đó m t mô h̀nh VAR đa bi n

đ c s d ng đ ki m tra m i quan h gi a các thành ph n mang tính chu k c a các chu i d li u Giai đo n m u c a nghiên c u là t tháng 01/2001 đ n tháng

06/2014 K t qu phân tích VECM cho th y giá d u th gi i có m i t ng quan

cùng chi u v i ch s giá tiêu dùng Trong khi đó, th tr ng ch ng khoán và ch s

s n xu t công nghi p l i có m i t ng quan ng c chi u v i ch s giá tiêu d̀ng

Phân tích các thành ph n mang tính chu k c ng cho th y m t m i quan h ng c

chi u gi a giá d u và th tr ng ch ng khoán Ngoài ra, giá d u c ng th hi n m t

m i t ng quan c̀ng chi u v i ch s giá tiêu d̀ng, trong khi th tr ng ch ng

khoán có m i t ng quan ng c chi u v i ch s giá tiêu dùng nh trong k t qu

mô hình VECM Cu i cùng, k t qu c a các thành ph n mang tính chu k không tìm th y m i quan h gi a ch s s n xu t công nghi p và th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam

T khóa: Các thành ph n mang tính chu k , VAR, Giá d u, Các ch s kinh t v

mô, Th tr ng ch ng khoán

1 GI I THI U

K t khi ch́nh th c đi vƠo ho t đ ng vƠo ngƠy 28/07/2000 đ n nay, th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam đư không ng ng phát tri n vƠ có nh ng đóng góp đáng k trong s phát tri n c a n n kinh t Trong n m 2006, v n hóa c a th tr ng ch ng khoán ch chi m kho ng 22% GDP th̀ n m 2007 đư lên t i h n 40% GDP Ch s VNIndex đư l p k l c trong l ch s 14 n m h̀nh thƠnh th tr ng ch ng khoán, đ t

đ nh 1170.67 đi m vào ngày 12/3/2007 Tuy nhiên, t cu i n m 2007 đ n nay, tình

hình kinh t th gi i vƠ trong n c có nhi u s bi n đ ng m nh m v t giá, nhiên

li u, thiên tai, d ch b nh, đ c bi t là nh ng bi n đ ng c a th tr ng tài chính do

nh h ng b i cu c kh ng ho ng tài chính th gi i có ngu n g c t kh ng ho ng

tài chính M , đư d n đ n tình tr ng s t giá ch ng khoán và m t giá ti n t quy mô

l n nhi u n c trên th gi i, trong đó có Vi t Nam Bên c nh các tác nhơn bên ngoƠi th̀ nh ng thông tin tiêu c c v kinh t v mô c ng đư tác đ ng không nh t i

s suy gi m c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Trong th i gian qua, th tr ng

ch ng khoán Vi t Nam đư g p ph i r t nhi u khó kh n vƠ thách th c Vi c nghiên

c u m i quan h gi a các y u t kinh t trong vƠ ngoƠi n c v i th tr ng ch ng khoán Vi t Nam ngƠy cƠng đ c quan tơm, nh m h tr các nhƠ ho ch đ nh ch́nh sách đ a ra các bi n pháp ph̀ h p vƠ hi u qu , nh m h tr cho s phát tri n n

đ nh c a m t th tr ng ch ng khoán c̀n non tr nh Vi t Nam

V i gi thi t r ng các bi n đ ng kinh t v mô tác đ ng đ n giá c phi u thông qua

nh h ng c a các dòng ti n t ng lai vƠ t l chi t kh u dòng ti n, m i quan h

gi a giá c phi u và các bi n s kinh t v mô đư đ c nghiên c u r ng rãi Lý

thuy t kinh doanh chênh l ch giá c a Ross (1976) đư tr thƠnh đ ng l c chính c a nhi u nghiên c u tr c đơy và có th đ c coi lƠ mô h̀nh đ nh giá tài s n toàn c u

Các y u t kinh t v mô đ c đ a vƠo các mô hình th ng là nh ng bi n ti n t

nh l m phát, lãi su t, t giá h i đoái, ho c nh ng bi n kinh t th c nh s n xu t,

giá d u, Trong vài th p k qua, m i quan h gi a l i nhu n c a th tr ng ch ng khoán và các bi n kinh t v mô đư tr thành m t ch đ r t đ c quan tơm c a các nhƠ nghiên c u kinh t th c nghi m trên toƠn th gi i Nh ng nghiên c u ban đ u

trong l nh v c này h tr cho l p lu n r ng l i nhu n th tr ng ch ng khoán b nh

h ng b i các thông báo kinh t Các nghiên c u nƠy đư ch ng minh s t n t i c a

m i quan h đáng k gi a th tr ng ch ng khoán v i m t vài bi n s kinh t v mô

đ c l a ch n m i qu c gia Ngoài ra, các tác gi nh Levine vƠ Zervos (1998), Hooker (2004) vƠ Chiarella vƠ Gao (2004) đư đ a ra b ng ch ng quan tr ng r ng

l i nhu n th tr ng ch ng khoán b nh h ng b i các ch s kinh t v mô nh GDP, n ng su t, vi c làm và lãi su t

Ph n ng c a l i nhu n th tr ng ch ng khoán tr c nh ng thay đ i trong các bi n

s kinh t v mô không th đ c xác đ nh s n v̀ nh ng ph n ng nƠy mang t́nh đ c th̀ cho t ng qu c gia Nói cách khác, các m i quan h gi a th tr ng ch ng khoán

và các bi n kinh t v mô m t n n kinh t nh nh Vi t Nam có th khác bi t đáng

k so v i nh ng g̀ đư đ c ghi nh n các n n kinh t l n nh M và Anh M c dù

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đang phát tri n nhanh chóng, nh ng m c đ v n hóa c a th tr ng v n nh h n nhi u so v i các th tr ng phát tri n Vì v y, g n

nh ch c ch n r ng ch s ch ng khoán Vi t Nam ch y u b tác đ ng b i các ho t

đ ng đ u c , thao t́ng vƠ các can thi p c a ch́nh ph nhi u h n lƠ t th tr ng th

gi i Thêm n a, do nh n th c c a các nhƠ đ u t m i qu c gia r t khác nhau nên

ch s giá ch ng khoán th ng c ng ph n ng v i các bi n s kinh t theo nh ng cách khác bi t T đó, d n đ n có s khác bi t gi a các n n kinh t v t m quan

tr ng c a các ch s kinh t v mô trong n c

NgoƠi ra, các nghiên c u trên th gi i c ng th ng xem xét vai trò c a các bi n

toàn c u trong vi c gi i thích l i nhu n c a th tr ng ch ng khoán M i quan h

gi a các y u t kinh t v mô, th tr ng ch ng khoán vƠ giá d u c ng đư đ c

nghiên c u r ng rưi tr c đơy, đi n h̀nh nh t i các n c M , Anh, Nh t B n, Canada vƠ nhi u qu c gia khác Giá d u m là m t trong nh ng bi n s mang tính

th gi i hay đ c l a ch n đ đ a vƠo các nghiên c u nh t Nh ng n m qua đư

ch ng ki n m t s đ t bi n v các nghiên c u liên quan đ n giá d u, m t ph n lƠ do

s t ng giá g n đơy c a m t hàng chi n l c đóng vai tr̀ không th thay th trong

n n kinh t toàn c u nƠy D u lƠ m t trong nh ng m t hƠng đ c giao d ch nhi u

nh t trên th gi i Các nghiên c u đư quan sát r t nhi u bi n đ ng giá c c a d u

m vƠ th y đ c nh ng bi n đ ng nƠy không ch liên quan đ n s phát tri n m nh

m c a kinh t th gi i mà còn là nguyên nhân d n đ n l m phát kinh t ho c suy thoái kinh t i n h̀nh cho các nghiên c u đư đ c th c hi n v vi c đánh giá m i

quan h giá d u - kinh t v mô có th k đ n nh Hamilton (1983), Park vƠ Ratti

(2008), Kilian vƠ Park (2007) T t c đ u nghiên c u m i quan h ng u nhiên gi a

các bi n s kinh t v mô vƠ giá d u NgoƠi ra, các tác gi nh Haung vƠ các c ng

s (1996) vƠ Sadorsky (1999) đư ki m tra m i quan h gi a giá d u vƠ l i nhu n

ch ng khoán T t c h đ u k t lu n r ng thay đ i giá d u là y u t quy t đ nh quan

tr ng đ n l i nhu n th tr ng ch ng khoán

T i Vi t Nam, x ng d u tiêu d̀ng trong n c hi n nay ch y u ph i nh p kh u, giá trong n c ph thu c vào s bi n đ ng c a giá th tr ng th gi i.Nhìn chung, nh

h ng c a vi c t ng giá x ng d u hàm ch a nhi u y u t tiêu c c d th y nh xáo

tr n tâm lý, t ng giá và s c ép t ng giá, gây s c trên th tr ng ch ng khoán, b t l i

trong khu v c kinh doanh khi y u t đ u vƠo t ng giá và quan tr ng nh t lƠ tác đ ng

tr c ti p đ n ch s giá tiêu dùng (CPI) Tuy nhiên, th c t lƠ t i các n n kinh t quy

mô nh , tác đ ng gi a các y u t kinh t v mô, giá d u vƠ th tr ng ch ng khoán không đ c nghiên c u đ y đ trong các tài li u Có r t ́t s quan tơm v v n đ nƠy cho các n c chơu ́, c th h n lƠ Vi t Nam i u quan tr ng lƠ c n ki m tra

m i quan h gi a các bi n kinh t v mô, th tr ng ch ng khoán và giá d u cho n n

kinh t quy mô nh V i mong mu n góp ph n b sung tƠi li u nghiên c u th c nghi m v v n đ nƠy m t n c đang phát tri n nh Vi t Nam, nghiên c u nƠy đư

đ c th c hi n

M c tiêu c a nghiên c u lƠ phơn t́ch m i quan h gi a các y u t kinh t v mô, giá

d u vƠ th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong giai đo n t tháng 1/2001 đ n tháng

6/2014 C th h n, nghiên c u nƠy xem xét m i quan h gi a ch s giá tiêu d̀ng,

ch s s n xu t công nghi p, th tr ng ch ng khoán và giá d u thô t i Vi t Nam

u tiên, m t ki m đ nh đ ng liên k t vƠ mô h̀nh VECM đ c s d ng đ phân

tích các chu i d li u g c, t c là xem xét các xu h ng dài h n c a các chu i d

li u vƠ các ph n ng trong ng n h n c a ch́ng K t qu cho th y giá d u th gi i

có m i t ng quan ng c chi u v i th tr ng ch ng khoán và th tr ng ch ng khoán có m i t ng quan ng c chi u v i ch s giá tiêu d̀ng Sau đó nghiên c u

ti n hành tách riêng các thành ph n mang tính chu k đ ki m tra xem li u vi c phơn rư các chu i vƠ ŕt ra các thƠnh ph n không quan sát đ c c a chu k có đ a

ra đ c nh ng b ng ch ng b sung có ́ ngh a hay không Ph ng pháp VAR đ c

s d ng đ phân tích các thành ph n mang tính chu k này K t qu thu đ c t ng

t v i k t lu n t mô hình VECM

Ph n còn l i c a lu n v n đ c t ch c nh sau:

 Ph n 2: Gi i thi u t ng quan v các nghiên c u ĺ thuy t vƠ th c nghi m

quan tr ng liên quan đ n các thƠnh ph n mang t́nh chu k vƠ m i quan h

gi a các thƠnh ph n nƠy c a các ch s kinh t v mô, th tr ng ch ng khoán vƠ giá d u

 Ph n 3: Th o lu n v mô h̀nh VAR/VECM vƠ tính toán các thành ph n

mang tính chu k ng th i, ph n nƠy c ng trình bày đ c t́nh c a các chu i

d li u đ c s d ng trong nghiên c u này

 Ph n 4: Trình bày và th o lu n k t qu th c nghi m

 Ph n 5: K t lu n

2 N N T NG NGHIÊN C U

2.1 Ćc thƠnh ph n c a m t chu i th i gian

Nh ng nghiên c u tr c đơy th ng ch́ tr ng ki m tra m i quan h gi a t c đ

t ng tr ng c a các chu i d li u Song nghiên c u nƠy l i t p trung vào vi c ki m

tra các m i quan h c a các thành ph n mang tính chu k c a các chu i d li u T c

đ t ng tr ng đ i di n cho s ti n b v n ng su t ho c t ng tr ng kinh t trong

dài h n, trong khi chu k kinh doanh đ i di n cho nh ng bi n đ ng xung quanh ti n tr̀nh nƠy (xu h ng), t c lƠ ch́ng đ i di n cho m t trong nh ng thành ph n bi n

đ ng trong ng n h n c a m t chu i hi u r̃ s khác bi t c a các thƠnh ph n trong m t chu i th i gian th̀ ch́ng ta c n t̀m hi u s l c v ch́ng

B t k chu i th i gian nƠo c ng có th có m t s ho c t t c các thành ph n sau:

 Xu h ng (Trend ậ T): Xu h ng này là mô h̀nh dƠi h n c a m t chu i th i

gian M t xu h ng có th là gia t ng hay suy gi m tùy thu c vào vi c chu i

th i gian th hi n m t mô hình t ng dài h n ho c m t mô hình gi m dài h n

N u m t chu i th i gian không cho th y m t mô hình t ng ho c gi m th̀ chu i nƠy d ng giá tr trung b̀nh

 Chu k (Cyclical ậ C): B t k mô h̀nh nƠo th hi n m t s v n đ ng lên

xu ng xung quanh m t xu h ng nh t đ nh th̀ đ c đ nh ngh a lƠ m t mô

hình có tính chu k Kho ng th i gian t n t i c a m t chu k ph thu c vào

lo i hình kinh doanh ho c ngành công nghi p đ c phân tích

 M̀a v (Seasonal ậ S): Tính mùa v t n t i khi chu i th i gian th hi n s dao đ ng đ u đ n trong c̀ng m t tháng (ho c nhi u tháng) m i n m, ho c

trong c̀ng m t quý m i n m Ví d , doanh s bán l cao đi m trong tháng

m i hai hƠng n m

 B t th ng (Irregular ậ I): Thành ph n này là không th đoán tr c M i

chu i th i gian có m t s thành ph n không th đoán tr c, đi u nƠy lƠm cho

nó thƠnh m t bi n ng u nhiên

Các thành ph n này có th đ c k t h p trong nh ng cách khác nhau Ng i ta

th ng gi đ nh r ng ch́ng đ c nhân ho c c ng v i nhau, ví d :

yt = T x C x S x I

yt = T + C + S + I

xác đ nh xu h ng, trong tr ng h p m t, m t s chia cho bi u th c đ u tiên

c a xu h ng (T) Trong tr ng h p th hai nó đ c quy đ nh lƠ phép tr

Chu k kinh doanh đư lƠ m t ch đ chính c a các cu c th o lu n, đ c bi t lƠ trong

th i k di n ra các bi n đ ng l n trong các bi n t ng h p c a n n kinh t công

nghi p hóa, đi n h̀nh nh trong cu c i suy thoái Nhi u nhà nghiên c u đư dƠnh

h t th i gian c a h đ gi i thích nguyên nhân chính c a các bi n đ ng này và ch

ra đ c h u qu c a ch́ng lên các ho t đ ng kinh t th c M t nghiên c u quan

tr ng c a Burns và Mitchell (1946) đư mang l i k t qu quan tr ng trong vi c đo

l ng và phân lo i các chu k kinh doanh K t đó, k thu t đ xác đ nh chu k kinh doanh đ c c i thi n đáng k Trong nh ng n m 1980, v i ph ng pháp

khu ch tán c a b l c Hodrick-Prescott (b l c HP) nh m lƠm m n xu h ng,

nh ng b c ti n m i đư di n ra trong vi c phân tích các chu k kinh doanh c a n n

kinh t th tr ng hi n đ i Chu k kinh doanh k t đó đư đ c xem nh lƠ đ l ch

c a xu h ng c a các chu i th i gian vƠ nh ng xu h ng này có th thay đ i theo

th i gian C th h n, Burns vƠ Mitchell (1946) đ nh ngh a m t chu k kinh doanh

nh sau:

ắM t chu k bao g m s phát tri n m r ng x y ra vào cùng m t th i đi m trong

nhi u ho t đ ng kinh t , k theo là giai đo n suy thoái thu h p nói chung x y ra

t ng t theo chi u ng c l i, và nh ng ph c h i t s suy thoái c a chu k tr c

chính là giai đo n phát tri n m r ng c a chu k ti p theo; trình t nƠy c a nh ng

bi n đ ng x y ra th ng xuyên nh ng không mang tính đ nh k ; th i gian c a m t

chu k kinh doanh có th thay đ i t h n m t n m đ n m i ho c m i hai n m; ch́ng không th chia đ c thành các chu k ng n h n mà nh ng chu k này có các

đ c t́nh t ng t v i biên đ dao đ ng x p x c a ch́nh ch́ng" (Burns và Mitchell

(1946) - tr.3)

Chu k kinh doanh không th ch đ c xem là bi n đ ng đ n thu n xung quanh xu

h ng dƠi h n c a các ho t đ ng kinh t Chu k kinh doanh có các đ c tính khác

bi t v i các dao đ ng ng n h n khác (ví d nh mùa v ), nh ch́ng di n ra đ ng

th i nhi u y u t kinh t - ch́ng không có chi u dài ho c biên đ c đ nh Vì v y,

các nghiên c u hi n nay, theo Diebold vƠ Rudebusch (1996), đư góp ph n làm m i

t m quan tr ng c a các chu k b ng vi c ki m tra các hành vi khác nhau c a n n

kinh t trong th i k phát tri n và suy thoái, t c trong các giai đo n khác nhau c a

chu k kinh doanh

Phân tách chu i v i các thành ph n không quan sát đ c c a ch́ng vƠ ŕt ra các

thành ph n mang tính chu k có th mang l i l i ích quan tr ng cho ho t đ ng

nghiên c u L i ích quan tr ng nh t c a vi c ki m tra các chu k kinh doanh là ý ngh a c a ch́ng trong h tr quy t đ nh các chính sách c t́nh ng n h n c a ch́ng cho phép các nhƠ lƠm chính sách có th xây d ng chi n l c c a h v i m t

n l c nh m gi m thi u nh ng bi n đ ng t c th i Diebold và Rudenbusch (2001)

l p lu n r ng chính sách c a chính ph đư góp ph n đáng k trong s n đ nh c a

chu k kinh doanh k t Chi n tranh th gi i th hai Ngoài ra, Rudebusch và Svensson (1999) vi n d n quan đi m cho r ng các d báo c a chu k kinh doanh là

r t c n thi t trong vi c xây d ng đ c các ch́nh sách thƠnh công

Hi n nay bên c nh b l c Hodrick-Prescott c̀n có nh ng b l c khác h tr cho

vi c bóc tách các thƠnh ph n mang t́nh chu k c a các chu i d li u thô, v́ d nh

b l c Baxter ậ King vƠ b l c Christiano ậ Fitzgerald D a theo Filis (2010), nghiên c u nƠy s s d ng đ ng th i hai b l c Hodrick-Prescott vƠ Baxter ậ King

đ t o ra các chu i thƠnh ph n mang t́nh chu k c a các bi n xem xét ơy lƠ hai

b l c đư đ c s d ng ph bi n trong nhi u nghiên c u tr c đơy Christodoulakis

vƠ các c ng s (1995) đư s d ng b l c HP trong nghiên c u so sánh các đ c tính

chu k kinh doanh c a n n kinh t Hy L p v i các đ c t́nh t ng ng c a các n n

kinh t khác thu c y ban Chơu Âu Hodrick và Prescott (1997) c ng đư s d ng

b l c HP đ nghiên c u các đ c t́nh c a chu k kinh doanh M nh ng n m sau chi n tranh Trong khi đó, Dickerson và các c ng s (1998), Inklaar và Haan (2001)

vƠ Ewing và Thomson (2007) c ng s d ng b l c HP đ xem xét chu k kinh doanh các n c chơu Âu B l c BK đư đ c đ xu t trong nghiên c u c a Baxter

vƠ King (1999) Sau đó, Ewing vƠ Thomson (2007) đư s d ng b l c BK c̀ng v i

b l c HP đ xem xét m i quan h gi a giá d u vƠ các nhơn t kinh t v mô Anh

2.2 Ćc y u t kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng khón

Trong th p niên 1970, S.A Ross đư tri n khai m t mô h̀nh n i ti ng g i lƠ kinh

doanh chênh l ch giá (APT) b ng cách s d ng các y u t đa r i ro gi i th́ch t

su t sinh l i c a ch ng khoán Mô h̀nh APT cho r ng t su t sinh l i c a ch ng khoán lƠ m t hƠm s tuy n t́nh c a t p h p các y u t kinh t tác đ ng đ n t t c các ch ng khoán Ross (1976) đư tri n khai mô h̀nh nƠy nh sau:

Trong đó: R: t su t sinh l i c a ch ng khoán

R: t su t sinh l i mong đ i c a ch ng khoán

Fn: y u t th n

: đ c tr ng đ i v i t ng ch ng khoán riêng bi t vƠ không liên quan g̀

đ n  c a các ch ng khoán khác

Mô h̀nh th hi n ph ng tr̀nh (1) đ c g i lƠ mô h̀nh nhơn t vƠ ngu n g c c a

r i ro h th ng ḱ hi u lƠ F đ c g i lƠ các y u t Các y u t đ c s d ng trong

mô h̀nh nƠy có th lƠ l m phát, GDP, thay đ i trong lưi su t, r i ro chính tr , giá d u,

khu v c m u d ch, t giá h i đoái

Nhi u nhà khoa h c đư ch ng minh b ng các nghiên c u th c nghi m v tác đ ng

c a các nhân t kinh t v mô đ i v i th tr ng ch ng khoán Theo Ritter (2005),

t ng tr ng kinh t và t su t sinh l i th tr ng ch ng khoán mu n t t h n đ̀i h i

ph i t ng chi phí v n i u này c n ph i có m t trong hai ngu n tái đ u t l i

nhu n nhi u h n (vƠ tr c t c ́t h n trong ng n h n) ho c ti t ki m cá nhơn đ c

đ u t vƠo các công ty phát hƠnh c phi u cao h n Do đó, m t m i quan h m t

chi u có th đ c gi đ nh là t n t i gi a t ng tr ng kinh t và t su t sinh l i th

tr ng ch ng khoán Nhi u nghiên c u đư c g ng đ cung c p b ng ch ng v m i

quan h m t chi u này

Gjerde và Sættem (1999) s d ng cách ti p c n VAR, nghiên c u v m i quan h

gi a l i nhu n c phi u và các y u t kinh t v mô m t s th tr ng ch́nh tiêu

bi u cho nhóm n c có n n kinh t nh , m (Canada, Úc, Th y i n và Na Uy)

H c ng ch ra r ng ph n ng c a th tr ng ch ng khoán v i nh ng thay đ i trong

GDP b trì hoãn Bilson vƠ c ng s (2001) s d ng mô h̀nh APT đ nghiên c u m i

quan h gi a cung ti n và ho t đ ng th tr ng ch ng khoán trong các th tr ng

ch ng khoán m i n i Các k t qu cho th y GDP đóng vai tr̀ nh ch s lưnh đ o các bi n đ ng th tr ng ch ng khoán, có ngh a lƠ t ng tr ng GDP d n đ n s phát

tri n th tr ng ch ng khoán trong giai đo n ti p theo Glen (2002) s d ng d li u giai đo n 1980-2001 c a 18 qu c gia thu c nhóm th tr ng m i n i cho th y t ng

tr ng GDP sau m t đ t phá giá ti n t s lƠm t ng l i nhu n các tƠi s n trong n c

đ c n m gi qua th i gian nƠy

Vassalou (2003) đư ki m đ nh m t mô h̀nh Fama ậ French ba nhơn t , k t h p các thông tin liên quan đ n t ng tr ng GDP trong t ng lai K t qu cho th ykhi đi

kèm v i các y u t th tr ng,mô hình có th gi i thích l i nhu n v n ch s h u Tóm l i, tin t c liên quan đ n GDP trong t ng lai có th gi i thích l i nhu n th

tr ng ch ng khoán hi n t i, d li u chéo c a giá tr ghi s trên giá tr th tr ng vƠ

quy mô danh m c đ u t Acikalin vƠ các c ng s (2008) s d ng các ki m tra

đ ng liên k t vƠ mô h̀nh VECM trên m t t p d li u hƠng qú đ đi u tra m i quan

h gi a l i nhu n th tr ng ch ng khoán Istanbul (ISE) vƠ các bi n s kinh t v

mô c a n n kinh t Th Nh K K t qu cho th y m i quan h n đ nh lâu dài gi a

ISE và b n bi n s kinh t v mô: GDP, t giá, lãi su t, cán cân vãng lai Trong khi

đó, k t qu c a các ki m đ nh quan h nhân qu cho th y có m i quan h m t chi u

gi a các ch s v mô và ch s ISE Theo quan sát t các k t qu th c nghi m,

nh ng thay đ i trong quá kh c a ISE và GDP có tác đ ng tiêu c c đ n nh ng thay

đ i hi n t i trong ch s ISE

L m phát c ng lƠ m t y u t đ c xem là có nh h ng đ n th tr ng ch ng

khoán các n c phát tri n, l m phát và th tr ng ch ng khoán có m i quan h

ng c chi u L m phát t ng cao luôn lƠ d u hi n cho th y n n kinh t đang nóng,

báo hi u s t ng tr ng kém b n v ng Thông qua vi c s d ng các ph ng pháp VAR vƠ đ ng liên k t, Pearce và Roley (1983), Gjerde và Sættem (1999) cho r ng

l m phát có m i t ng quan ng c chi u v i ho t đ ng th tr ng ch ng khoán

i u nƠy có ngh a lƠ l m phát cƠng th p th̀ l i nhu n th tr ng ch ng khoán cƠng cao vƠ ng c l i C th , Pearce vƠ Roley (1983) s d ng các d li u hàng tu n c a

M b t đ u vào ngày 29/09/1977 và k t th́c vƠo ngƠy 29/01/1982, chia lƠm ba giai

đo n nh đ nghiên c u Gjerde vƠ Sættem (1999) l i nghiên c u n n kinh t nh

m lƠ Na Uy K t qu c a nghiên c u nƠy c̀n cho th y th tr ng ch ng khoán có

m t ph n ng ch m v i nh ng thay đ i trong ho t đ ng kinh t th c trong n c

Nh ng k t qu gi ng h t nhau đư đ c công b k t đ u th p niên 70 c a m t s

tác gi , ch ng minh r ng m t m i quan h ng c chi u t n t i gi a l m phát vƠ l i nhu n th tr ng ch ng khoán i n h̀nh lƠ nghiên c u c a Fama vƠ Schwert

(1977), xem xét m c đ ph n ng c a các tƠi s n khác nhau tr c các thay đ i ng u nhiên c a t l l m phát M trong giai đo n 1953-1971 K t qu cho th y trái

phi u chính ph M vƠ các h i phi u lƠ m t rƠo c n hi u qu ch ng l i c l m phát

d ki n và l m phát b t th ng K t qu b t ng nh t là l i nhu n c phi u ph thông có m i quan h ng c chi u v i t l l m phát Ti p đ n, Fama (1981) l p

lu n r ng l m phát đ c xem nh bi n s đ i di n cho các bi n kinh t th c khi

xem xét m i quan h gi a l m phát vƠ l i nhu n ch ng khoán Khi ho t đ ng kinh

t d ki n gia t ng s d n đ n s gia t ng l i nhu n c phi u, nh ng do t́nh không trung l p trong ng n h n c a ti n t , l m phát t ng d n đ n làm gi m ho t đ ng kinh

t và do đó lƠm gi m l i nhu n c phi u Geske and Roll (1983) c ng nh n đ nh l i nhu n ch ng khoán có m i quan h ng c chi u v i l m phát d ki n và l m phát

b t th ng, nh ng không th hi n m t m i quan h nhân qu M i quan h ng c

chi u nƠy báo hi u m t chu i các s ki n d n đ n k t qu lƠ s gia t ng m r ng

ti n t Chen và c ng s (1986), Solnik vƠ Solnik (1997) vƠ Schotman vƠ Schweitzer (2000) c ng cho th y k t qu t ng t v m i quan h ngh ch bi n gi a

l m phát vƠ th tr ng ch ng khoán

Bilson và c ng s (2001) c ng đư ch ng minh đ c r ng ch s CPI có ́ ngh a

trong vi c gi i thích cho l i nhu n th tr ng ch ng khoán Engsted vƠ Tanggaard (2002) s d ng ph ng pháp VAR đ so sánh m i quan h c a l m phát vƠ th

tr ng ch ng khoán gi a M vƠ an M ch M c d̀ có nh ng khác bi t l n trong

m i quan h c a l m phát k v ng vƠ l i nhu n tƠi s n k v ng gi a hai qu c gia, song k t qu nghiên c u v n kh ng đ nh th tr ng ch ng khoán lƠ m t rƠo ch n

hi u qu tr c nh ng bi n đ ng b t th ng c a l m phát Kim vƠ In (2005) tr̀nh

bày m t cái nhìn m i v gi thuy t Fisher v i cách ti p c n m i Nghiên c u này

th c hi n d a trên ph ng pháp phơn rư các chu i đ c chia thành nh ng đ dài

khác nhau theo th i gian K t qu th c nghi m cho th y có m t m i quan h cùng chi u gi a l i nhu n c phi u và l m phát quy mô ng n nh t (1 tháng) và quy

mô dài nh t (128 tháng), trong khi m t m i quan h ng c chi u đ c tìm th y

quy mô trung bình

Lãi su t c ng đư đ c xem xét trong nghiên c u c a Pearce và Roley (1983) và

Gjerde và Sættem (1999) cùng v i l m phát Và k t qu thu đ c cho r ng lãi su t

và ho t đ ng th tr ng ch ng khoán có m i t ng quan ng c chi u T c là lãi

su t càng gi m th̀ l i nhu n th tr ng ch ng khoán cƠng cao vƠ ng c l i H n

n a, thay đ i lãi su t th c t s nh h ng đ n c l i nhu n ch ng khoán và l m

phát Omrana (2003) không đ c p đ n l m phát mƠ ch t p trung xem xét nh

h ng c a lưi su t lên l i nhu n c a th tr ng ch ng khoán t i Ai C p trong giai

đo n 18 n m, t 1980/1981 đ n 1997/1998 Nghiên c u nƠy cho th y các ho t đ ng

th tr ng ch ng khoán t ng lên khi lưi su t th c t ng, ng ý m t m i quan h cùng

chi u gi a các bi n K t lu n mâu thu n v i các nghiên c u trên S khác bi t này

đ c gi i thích là do ph n ng khác nhau c a các nhƠ đ u t th tr ng ch ng

khoán phát tri n và th tr ng ch ng khoán m i n i tr c m t s gia t ng c a lãi

su t th c Acikalin và các c ng s (2008) đư t̀m th y nh ng thay đ i trong ch s

th tr ng ch ng khoán làm nh h ng đ n lãi su t, nh ng tác đ ng r̀ng c a nh

h ng nƠy lƠ cùng chi u hay ng c chi u th̀ không th k t lu n ch c ch n

Bên c nh các y u t tiêu bi u k trên thì còn nhi u y u t kinh t v mô khác c ng

đ c đ a vƠo các nghiên c u Cung ti n và t giá h i đoái, th ng đ c l a ch n

trong nhi u ch s khác đ xem xét và đư đ c xác đ nh là có nh h ng đ n l i

nhu n c phi u (Flannery và Protopapadakis (2002)) D a trên b ng ch ng c a

Bilson và c ng s (2001), cung ti n có ́ ngh a trong vi c gi i thích cho l i nhu n

th tr ng ch ng khoán Acikalin và các c ng s (2008) đư ch ng t đ c r ng

nh ng thay đ i trong quá kh c a t giá h i đoái vƠ cán cân vãng lai có tác đ ng

tiêu c c đ n nh ng thay đ i hi n t i trong th tr ng ch ng khoán Istanbul c a Th

Nh K̀

Tuy nhiên m i quan h m t chi u gi a các bi n kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng

khoán không ph i là luôn luôn rõ ràng M t s nghiên c u đư c g ng đ gi i thích

m i quan h gi a các ch s kinh t v mô vƠ t su t sinh l i th tr ng ch ng khoán

nh ng đư không th đ a ra m t câu tr l i rõ ràng (Balke và Wohar (2001), Rapach

(2001)) Theo m t s tác gi (Carlstrom và c ng s (2002), Wongbangpo và Sharma (2002)), có t n t i m i quan h không rõ ràng gi a các ch s kinh t v mô vƠ t

su t sinh l i th tr ng ch ng khoán Ví d th tr ng ch ng khoán có th d đoán

s chuy n đ ng trong GDP, đi u nƠy không luôn luôn có ngh a lƠ th tr ng ch ng khoán làm cho GDP thay đ i Nhìn chung, các nghiên c u nƠy d̀ không đ a ra k t

lu n tr c ti p nh ng v n th hi n có t n t i m i quan h ch c ch n gi a các bi n

kinh t v mô vƠ các bi n đ ng c a th tr ng ch ng khoán, v i ắquan h nhân qu ”

ch y t môi tr ng kinh t v mô đ n th tr ng ch ng khoán vƠ do đó, nói chung,

t ng tr ng kinh t s d n đ n t su t sinh l i th tr ng ch ng khoán cao h n

Ngoài ra, theo m t s tác gi , không ph i t t c các tr ng h p đ u lƠ các bi n kinh

t v mô gơy ra nh ng thay đ i v t su t sinh l i th tr ng ch ng khoán, mƠ

ng c l i, nh ng bi n đ ng th tr ng ch ng khoán c ng gây nh h ng l n đ n

các bi n v mô, nh t là nh h ng đ n GDP Levine và Zervos (1998) l p lu n r ng

nh ng bi n đ ng c a th tr ng ch ng khoán có th d đoán t ng tr ng kinh t trong t ng lai N ng su t và thanh kho n th tr ng ch ng khoán lƠ các y u t

quy t đ nh t ng tr ng GDP Schwert (1989) nghiên c u m i quan h gi a bi n

đ ng c a l m phát, cung ti n vƠ l i nhu n c phi u, trong giai đo n 1857-1987

Ông cho r ng bi n đ ng th tr ng ch ng khoán có th h tr trong vi c d đoán s

bi n đ ng c a các ch s kinh t v mô trong t ng lai Các quan sát t ng t đư

đ c báo cáo b i Mauro (2003), nh ng nghiên c u c a ông đư đ c th c hi n các

th tr ng m i n i, ch không ph i các th tr ng tr ng thƠnh i u thú v lƠ nghiên c u nƠy cho th y r ng không có s khác bi t trong kh n ng d báo các ch

s v mô c a th tr ng ch ng khoán, gi a các th tr ng m i n i và th tr ng

tr ng thành M t s tác gi khác, t ng t , đư k t lu n r ng th tr ng ch ng khoán lưnh đ o ho t đ ng kinh t , l p lu n ch́nh lƠ các mô h̀nh đ nh giá chi t kh u

- dòng ti n (ch ng h n nh mô h̀nh t ng tr ng Gordon) v i giá c phi u ph n ánh

k v ng c a nhƠ đ u t liên quan đ n ho t đ ng kinh t trong t ng lai c a m t

qu c gia (Morck và c ng s (1990), Choi và c ng s (1999))

Cu i cùng, các nhà nghiên c u khác đư ch ra r ng bi n đ ng giá c phi u không th

đ c gi i thích b i các y u t kinh t c b n Ví d , Harvey (2000) và Verma và

Ozunab (2005) cho th y các ch s kinh t v mô không có kh n ng đ gi i thích

l i nhu n ch ng khoán d ki n trong th tr ng phát tri n và m i n i

c bi t, m t nghiên c u trên các thành ph n mang tính chu k c a các ch s kinh

t v mô vƠ th tr ng ch ng khoán đư đ c th c hi n b i Leon và Filis (2008)

Hy L p cho giai đo n 1989-2005 S d ng d li u hàng quý, phân tích VAR cho

th y GDP vƠ đ u t có m i quan h cùng chi u, GDP có m t nh h ng ng c

chi u đáng k đ n th tr ng ch ng khoán Trong khi đó, nh ng nh h ng c a th

tr ng ch ng khoán trên GDP là th p nh ng v n cùng chi u u t vƠ chu k th

tr ng ch ng khoán th hi n m t m i quan h cùng chi u, m c dù có t m quan

tr ng t ng đ i nh C ng xem xét m i quan h gi a các thành ph n mang tính chu

k c a các bi n trong n n kinh t Hy L p, Filis (2010) đư s d ng các bi n ch s

giá tiêu dùng và ch s s n xu t công nghi p thay cho GDP vƠ đ u t đ đ a vƠo

nghiên c u Giai đo n nghiên c u là t tháng 1/1996 đ n tháng 6/2008 K t qu cho

th y có t n t i m t m i quan h hai chi u gi a các thành ph n mang tính chu k c a

ch s giá tiêu dùng và th tr ng ch ng khoán C th , th tr ng ch ng khoán Hy

L p tác đ ng ng c chi u lên ch s giá tiêu d̀ng vƠ c ng nh n l i m t tác đ ng

ng c chi u t ch s giá tiêu dùng Ng c l i, các thành ph n mang tính chu k

c a s n xu t công nghi p l i có tác đ ng cùng chi u lên th tr ng ch ng khoán

Các nghiên c u đư đ c th c hi n t i th tr ng Vi t Nam tìm th y b ng ch ng cho

th y các ch s kinh t v mô vƠ l i nhu n th tr ng ch ng khoán th hi n m t m i

quan h dƠi h n Hussainey và Ng c (2009) ki m tra các ch s kinh t v mô bao

g m s n xu t công nghi p, lãi su t nh h ng đ n giá ch ng khoán Vi t Nam

Nghiên c u s d ng chu i d li u trong th i gian tháng 1/2001 đ n tháng 4/2008

H phát hi n ra m i quan h đáng ch́ ́ trong giá ch ng khoán, th tr ng ti n t và

s n xu t công nghi p Vi t Nam C th , k t qu nghiên c u cho th y m t m i

t ng quan d ng gi a s n xu t công nghi p và th tr ng ch ng khoán

Nghiên c u c a Phan Th B́ch Nguy t vƠ Ph m D ng Ph ng Th o (2013) đư s

d ng ph ng tr̀nh c l ng h i qui b i đ ph n ánh m i t ng quan gi a các

nhân t kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng khoán Vi t Nam Sáu bi n v mô đ c

ch n theo tháng trong giai đo n t tháng 7/2000 đ n tháng 9/2011 đ xem xét t ng

quan v i th tr ng ch ng khoán, bao g m: cung ti n, l m phát, ho t đ ng kinh t

th c, lãi su t, t giá h i đoái vƠ giá d u K t qu nghiên c u cho th y l m phát

t ng quan d ng v i th tr ng ch ng khoán nh ng bi n ch s giá tiêu dùng trong mô h̀nh có ́ ngh a th ng kê th p, không ph n ánh ch́nh xác tác đ ng th c s

c a nhân t l m phát đ n th tr ng ch ng khoán S n l ng công nghi p t ng quan d ng v i th tr ng ch ng khoán, khi s n l ng công nghi p t ng 1.000 t

đ ng/tháng thì ch s VNIndex t ng 9,985 đi m K t qu nƠy t ng t nh ng

nghiên c u tr c và phù h p v i th c t Vi t Nam

Nguy n Minh Ki u và Nguy n V n i p (2013) xem xét quan h gi a các y u t

kinh t v mô vƠ bi n đ ng th tr ng ch ng khoán Vi t Nam B n bi n kinh t v

mô đ c đo l ng trong mô hình là ch s giá tiêu d̀ng (đo l ng m c đ l m

phát), t giá h i đoái VND/USD, cung ti n M2 vƠ giá vƠng trong n c K t qu cho

th y trong dài h n gi a ch s giá ch ng khoán VNIndex v i cung ti n M2 và giá

vƠng trong n c có m i quan h tích c c, v i l m phát có m i quan h tiêu c c Trong khi đó, t giá h i đoái vƠ ch s giá ch ng khoán không có b t k m i liên h

nào Tuy nhiên trong ng n h n ch s giá ch ng khoán có m i quan h ng c chi u

v i t giá h i đoái

M t nghiên c u khác trong th i gian g n đơy v m i quan h c a các bi n v mô vƠ

th tr ng ch ng khoán Vi t Nam lƠ nghiên c u c a B̀i Kim Y n vƠ Nguy n Thái

S n (2014) So v i các bi n đ c xem xét trong nghiên c u c a Phan Th B́ch Nguy t vƠ Ph m D ng Ph ng Th o (2013) th̀ nghiên c u nƠy không đ c p đ n hai bi n s lƠ ho t đ ng kinh t th c (s n l ng công nghi p) vƠ giá d u Nghiên

c u nƠy xem xét các tác đ ng đ n th tr ng ch ng khoán trong kho ng th i gian t

tháng 1/2007 đ n tháng 12/2012.Nghiên c u nƠy th c hi n ki m đ nh b ng mô hình VECM đ xác đ nh m i quan h trong dài h n gi a ch s giá ch ng khoán

VNIndex và các bi n kinh t v mô K t qu cho th y m t m i quan h ng c chi u

gi a CPI vƠ VNIndex v i m c ́ ngh a 5% i u nƠy trái ng c v i k t qu c a Phan Th B́ch Nguy t vƠ Ph m D ng Ph ng Th o (2013) nh ng l i ph̀ h p v i

nh ng ĺ thuy t kinh đi n

Tóm l i, các k t qu nghiên c u v m i quan h gi a các bi n kinh t v mô vƠ th

tr ng ch ng khoán, trên th gi i nói chung vƠ Vi t Nam nói riêng, đ u không đ a

đ n m t k t lu n th ng nh t c bi t, các nghiên c u ti n hành các n c có n n

kinh t m i n i th ng luôn xu t hi n các m i t ng quan không đ ng nh t v i các

lý thuy t kinh đi n

2.3 T́c đ ng gí d u trên ćc ch s kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng khón

Giá d u đ c ch ng t có nh h ng đ n các ch s kinh t v mô vƠ l i nhu n th

tr ng ch ng khoán b ng cách ki m tra nh ng nh h ng c a giá d u lên s n xu t

công nghi p và l m phát

Các bi n kinh t v mô: bi n đ u ra đư đ c Hamilton (1983) ch ng minh là có t n

t i m t m i quan h m c ́ ngh a 1% v i giá d u Nghiên c u này s d ng sáu

bi n đ i di n cho kinh t v mô trong nghiên c u tác đ ng c a giá d u lên n n kinh

t M k t Chi n tranh Th gi i II, bao g m: hai bi n đ u ra, ba bi n giá c vƠ m t

bi n cung ti n Tuy nhiên không t̀m th y b ng ch ng cho th y các bi n kinh t v

mô có th d đoán cho nh ng bi n đ ng trong t ng lai c a giá d u, c ng nh cho

nh ng cu c suy thoái ti p sau đó

T ng s n l ng c a M c ng đư đ c tìm th y là có m i quan h không cân x ng

v i s thay đ i giá d u Ferderer (1996) đư ch ng minh m t ph n c a m i quan h

này có th đ c gi i thích b ng ph n ng c a n n kinh t tr c nh ng bi n đ ng giá

d u Nghiên c u c ng cung c p b ng ch ng h tr cho nh n đ nh r ng nh ng cú s c

giá d u có th có m t tác đ ng x u đ n kinh t v mô, không ch do s t ng giá d u,

mƠ c̀n v̀ s gia t ng c a m c đ bi n đ ng c a giá d u Nghiên c u cho th y r ng

bi n đ ng giá d u, đ c đo b ng đ l ch chu n hàng tháng c a giá d u hàng ngày,

giúp d báo nh ng bi n đ ng trong t ng s n l ng M

Theo Jones vƠ c ng s (2004), giá d u t ng cao đư d n đ n nh ng suy gi m trong GDP c a M t cu i nh ng n m 1940 đ n qú ba c a n m 2001 Giá d u t ng cao

c ng d n đ n chi phí s n xu t cao vƠ lƠm cho m c s n xu t th p h n ho c thu nh p

d ki n th p h n, kéo theo đó lƠ vi c phân b l i lao đ ng t các ngƠnh s n xu t chuy n sang các khu v c khác M t khác, nghiên c u v tác đ ng c a các cú s c giá

d u lên th tr ng tài s n lƠ không hoƠn toƠn ph̀ h p v i ĺ thuy t v ć s c giá

d u vƠ các chu k kinh doanh

S n xu t công nghi p, ch s giá tiêu dùng, lãi su t và t giá c ng th ng đ c đ a

vào các phân tích v m i quan h v i giá d u Sadorsky (1999) s d ng m t mô

h̀nh VAR đ đi u tra m i quan h gi a giá d u, lãi su t, s n xu t công nghi p và

ch s giá tiêu dùng và th tr ng ch ng khoán M giai đo n t tháng 01/1950

đ n tháng 04/1996 Ông th y r ng giá d u và bi n đ ng giá d u, c hai đ u đóng vai

trò quan tr ng trong vi c nh h ng đ n l i nhu n c phi u th c Khi chia giai đo n

m u thƠnh hai giai đo n m u ph , 01/1950 ậ 12/1985 vƠ 01/1986 ậ 04/1996, th̀ k t

qu cho th y r ng sau n m 1986, bi n đ ng giá d u gi i thích đ c nhi u h n các khác bi t sai s d báo trong l i nhu n c phi u th c so v i lãi su t Ngoài ra ông

c ng ti n hành th nghi m t́nh đ i x ng gi a các tác đ ng c a cú s c d u m t ng

và gi m v i n n kinh t Các b ng ch ng cho th y nh ng cú s c bi n đ ng giá d u

có tác đ ng b t đ i x ng lên n n kinh t , c th lƠ nh ng cú s c d u gi m có tác

đ ng lên th tr ng ch ng khoán vƠ các ho t đ ng kinh t l n h n so v i tác đ ng

c a ć s c d u m t ng Ông c ng phát hi n ra r ng s b t n ngƠy cƠng t ng c a

giá d u có m t tác đ ng ng c chi u lên th tr ng ch ng khoán

Nghiên c u c a Donoso (2009) đư so sánh m c đ nh h ng c a nh ng bi n đ ng trong giá d u đ n th tr ng ch ng khoán vƠ s n xu t công nghi p c a ba qu c gia

lƠ M , Anh vƠ Nh t B n N n kinh t M đư đ c ch ng minh là nh y c m nh t

trong ba n n kinh t v i s thay đ i c a giá d u N n kinh t M c ng lƠ n n kinh t

duy nh t mà th tr ng ch ng khoán c ng nh s n xu t công nghi p đư t ng đáng

k trong th p niên 90, trong khi đó Anh đư có m t th tr ng ch ng khoán t ng

nh ng ngƠnh công nghi p l i th hi n m t s suy gi m so v i n m 2000 vƠ Nh t

B n đư có m t s ph c h i trong s n xu t công nghi p sau cu c kh ng ho ng n m

2001, nh ng th tr ng ch ng khoán th̀ v n g p khó kh n trong vi c đ t đ c m c

đi m nh tr c khi bong bóng kinh t bùng n H n n a nghiên c u nƠy c ng cho

th y nh ng tác đ ng b t cơn x ng c a giá d u lên th tr ng ch ng khoán vƠ s n

xu t công nghi p c a M , Anh vƠ Nh t B n.Các ngành công nghi p c a M b nh

h ng nhi u h n b i cú s c d u m t ng so v i t cú s c d u m gi m, trong khi

nh h ng c a cú s c d u m t ng vào th tr ng ch ng khoán M lƠ ́t h n so v i

nh h ng c a nh ng cú s c d u gi m ng th i, n n kinh t Anh luôn luôn b nh

h ng b i nh ng cú s c d u gi m, trong c hai th tr ng ch ng khoán và ngành

công nghi p, và Nh t B n b nh h ng h n b i nh ng cú s c d u t ng, m c dù g n đơy th tr ng ch ng khoán Nh t B n đư cho th y có ph n ng m nh h n v i

nh ng cú s c d u gi m

Ng c l i, r t ́t b ng ch ng v s b t cân x ng đ c phát hi n trong nh ng thay

đ i c a giá d u đ c t̀m th y trong nghiên c u c a Nandha vƠ Faff (2008) Nghiên

c u nƠy phơn t́ch 35 ch s công nghi p toàn c u trong giai đo n t tháng 04/1983

đ n tháng 09/2005 K t qu cho th y r ng giá d u t ng có tác đ ng ng c chi u đ n

l i nhu n c ph n c a t t c các ngành tr ngành công nghi p khai thác m và d u

khí.

M t nghiên c u xem xét m i quan h gi a d u, n n kinh t vƠ th tr ng ch ng khoán Hy L p, đ c th c hi n b i Papapetrou (2001) S d ng m t mô h̀nh đa

bi n VAR, nghiên c u cho th y r ng nh ng thay đ i giá d u nh h ng đ n ho t

đ ng kinh t và vi c làm b ng m t tác đ ng ng c chi u và giá d u là y u t quy t

đ nh quan tr ng trong vi c gi i thích di n bi n th tr ng ch ng khoán Hy L p C̀ng th i đi m đó, Hondroyiannis vƠ Papapetrou (2001) đư ki m tra s t ng tác

n ng đ ng gi a s n xu t công nghi p, lãi su t, t giá, di n bi n c a th tr ng

ch ng khoán n c ngoài, giá d u vƠ l i nhu n ch ng khoán Hy L p H k t lu n

r ng l i nhu n th tr ng ch ng khoán không lưnh đ o ho t đ ng kinh t , ho t đ ng

kinh t vƠ th tr ng ch ng khoán n c ngoài gi i thích m t ph n di n bi n th

tr ng ch ng khoán Hy L p và cu i cùng, giá d u có nh h ng đ n giá c phi u,

đ ng th i nó có m t tác đ ng ng c chi u đ n ho t đ ng kinh t

Th tr ng ch ng khoán có ph n ng chính xác v i s thay đ i giá d u trên th gi i

đư đ c tìm th y b i Gjerde và Sættem (1999) Tr c đó, Haung vƠ các c ng s

(1996) c ng s d ng m t mô h̀nh VAR đ đo l ng m i t ng quan gi a l i nhu n hƠng ngƠy c a các h p đ ng giao sau d u vƠ l i nhu n th tr ng ch ng khoán M

K t qu cung c p b ng ch ng r ng có t n t i m t m i quan h lưnh đ o ậ có đ tr ,

ch y t giá d u t ng lai đ n lưi c phi u công ty d u, m c d̀ không có tác đ ng

đ c quan sát th y trên toƠn th tr ng, đi u nƠy ph̀ h p v i Chen vƠ các c ng s

(1986) Trong khi đó, Ciner (2001) d a vƠo các ki m tra quan h nhân qu phi

tuy n cung c p b ng ch ng cho th y nh ng cú s c giá d u nh h ng ng c chi u

đ n l i nhu n ch ng khoán, phù h p v i các nh h ng theo ĺ thuy t c a giá d u

lên s n l ng kinh t H n n a, nghiên c u c ng cho th y m i liên h gi a giá d u

vƠ th tr ng ch ng khoán đư m nh m h n trong nh ng n m 1990

Tuy nhiên, giá d u có th nh h ng đ n t su t sinh l i t ng th c a th tr ng

ch ng khoán, c tr c ti p và gián ti p M t tác đ ng tiêu c c tr c ti p có th đ c

gi i thích b i th c t là giá d u bi n đ ng t ng t o ra s không ch c ch n trong th

tr ng tƠi ch́nh, do đó có th gây ra s s t gi m giá c phi u M t tác đ ng tiêu

c c gián ti p có th đ c bi n minh t ng t , lƠ do tr̀nh đ s n xu t th p h n vƠ t

l l m phát cao h n, nh lƠ k t qu c a giá d u t ng cao B ng ch ng c a Jones và

Kaul (1996) nghiên c u các qu c gia phát tri n nh M , Canada, Anh, Nh t, cho

th y tác đ ng c a giá d u trên th tr ng ch ng khoán, đi u mƠ đư x y ra do nh

h ng c a giá d u bi n đ ng trong l u chuy n ti n t th c Ngoài ra, h đư k t lu n

r ng giá d u là m t y u t r i ro đ i v i th tr ng ch ng khoán, b ng cách s d ng

m t mô hình APT

Nghiên c u c a O'Neill vƠ các c ng s (2008)ki m tra nh h ng c a nh ng gia

t ng g n đơy c a giá d u th gi i đ n l i nhu n th tr ng ch ng khoán các n c OECD Tác đ ng c a giá d u t ng đ i v i l i nhu n th tr ng ch ng khoán khác

nhau gi a các qu c gia Trong khi giá d u t ng cao đ c tìm th y nh h ng ng c

chi u đ n l i nhu n th tr ng ch ng khoán t i M , Anh vƠ Pháp; ng c l i, nh ng tác đ ng nƠy lƠ cùng chi u Canada vƠ Úc, các qu c gia này là các nhà xu t kh u

l n ngu n n ng l ng này

M t trong nh ng nghiên c u khác g n đơy v m i quan h gi a giá d u và th

tr ng ch ng khoán các qu c gia OECD đư đ c trình bày b i Miller và Ratti

(2009), v i các d li u cho giai đo n 1971 ậ 2008 S d ng ph ng pháp ti p c n

VECM, h cho r ng th tr ng ch ng khoán nh n m t tác đ ng ng c chi u t

nh ng thay đ i c a giá d u trong dƠi h n M t phát hi n thú v lƠ tác đ ng ng c

chi u nƠy có xu h ng tr thành g n nh b ng không cho nh ng n m sau n m 1999

H lý lu n r ng m i quan h thay đ i nƠy gi a th tr ng ch ng khoán và giá d u

có th đ c gi i thích b i th c t là bong bóng th tr ng ch ng khoán và/ho c

bong bóng giá d u đư xu t hi n k t n m 2000

Trong m t bài báo tr c đó c a Park và Ratti (2008), cú s c giá d u có tác đ ng

ng c chi u đáng k lên l i nhu n c phi u th c t c th i và/ho c trong tháng ti p sau đó M và 13 qu c gia chơu Âu, có đ c đi m chung lƠ các n c nh p kh u

d u, trong giai đo n tháng 01/1986 đ n tháng 12/2005 i v i nhi u n c châu Âu,

bi n đ ng gia t ng c a giá d u gây c ch đáng k l i nhu n c phi u th c S đóng

góp c a nh ng cú s c giá d u đ n s thay đ i trong l i nhu n c phi u th c M

và h u h t các n c khác là l n h n so v i lãi su t, t ng t v i k t lu n c a

Sadorsky (1999) S gia t ng giá d u th c lƠm t ng đáng k t l lãi su t ng n h n

M và tám trong s 13 qu c gia châu Âu trong vòng m t ho c hai tháng

Kilian và Park (2007) cho th y ph n ng c a t ng l i nhu n c phi u th c c a M

có s khác bi t l n tùy thu c vào vi c t ng giá c a d u thô đ c th́c đ y b i nh ng

cú s c c u hay nh ng cú s c cung trên th tr ng d u thô Giá d u t ng lên lƠm cho

giá c phi u th p h n ch trong tr ng h p các ć s c v c u trên th tr ng d u lƠ nguyên nhơn lƠm d u t ng giá, v́ d nh s gia t ng nhu c u phòng ng a do m i

quan ng i v thi u h t ngu n cung d u trong t ng lai Ng c l i, nh ng cú s c

t ng trong nhu c u toàn c u đ i v i hàng hóa công nghi p lƠm cho giá d u và giá c

phi u đ u cao h n, đi u này giúp gi i thích các kh n ng ph c h i c a th tr ng

ch ng khoán M tr c s gia t ng g n đơy c a giá d u Nh ng cú s c ngu n cung

d u không có tác d ng đáng k đ n l i nhu n Nh ng ć s c cung vƠ c u d u k t

h p gi i th́ch cho 22% s thay đ i dƠi h n trong l i nhu n c phi u th c c a M Bên c nh các nghiên c u nh ng qu c gia l n nêu trên th̀ m t s l ng không nh

nh ng nghiên c u t ng t c ng đư đ c th c hi n các qu c gia nh vƠ các qu c gia đang phát tri n Goswami vƠ Jung (1997) đư th y r ng giá ch ng khoán Hàn

Qu c có m i t ng quan ng c chi u trong dài h n v i giá d u M t m i quan h

ng c chi u gi a giá d u vƠ l i nhu n ch ng khoán c ng đư đ c ghi nh n b i

Chancharat vƠ các c ng s (2007) Nghiên c u nƠy xem xét các nhơn t tác đ ng

đ n th tr ng ch ng khoán Thái Lan tr c vƠ sau cu c kh ng ho ng tƠi ch́nh chơu

́ 1997 Trong đó cho th y s t ng m nh c a giá d u đư nh h ng ng c chi u

đ n l i nhu n c phi u tr c n m 1997, nh ng nh h ng nƠy đư tr thành không đáng k sau n m 1997

Gan vƠ các c ng s (2006) đư t̀m th y tác đ ng cùng chi u c a m t cú s c giá d u

bán l trên ch s ch ng khoán New Zealand sau tám tháng k t khi ć s c x y ra

K t qu nƠy mơu thu n v i gi thuy t ban đ u c a nhóm tác gi ơy lƠ m t puzzle, v̀ New Zealand lƠ m t qu c gia nh p kh u r̀ng d u m , ć s c c a giá d u bán l

nên có m t tác đ ng ng c chi u lên ch s ch ng khoán Tác đ ng cùng chi u nƠy

đư đ c các tác gi gi i thích là do, trong dài h n, New Zealand là m t đ t n c

d a vào nông nghi p, ch s ch ng khoán do đó có th ít ch u nh h ng b i s gia

t ng trong giá d u nh p kh u

Le vƠ Chang (2011) th c hi n các qu c gia có n n kinh t m i n i Nghiên c u nƠy xem xét ph n ng c a th tr ng ch ng khoán Nh t B n, Singapore, Hàn

Qu c vƠ Malaysia v i nh ng bi n đ ng giá d u b ng cách áp d ng hƠm xung đ ng

ph n h i vƠ phơn rư ph ng sai t ng quát đ phơn t́ch các d li u hƠng tháng kéo dƠi t 01/1986 đ n 02/2011 K t qu cho th y ph n ng c a th tr ng ch ng khoán

v i nh ng cú s c giá d u thay đ i đáng k gi a các th tr ng nƠy C th , th

tr ng ch ng khoán Nh t B n ph n ng cùng chi u, trong khi l i lƠ ng c chi u Malaysia, c̀n các t́n hi u Singapore và Hàn Qu c lƠ không r̃ rƠng i u nƠy cho

01/2007 đ n 12/2011 K t qu cho th y l i nhu n th tr ng ch ng khoán Islam không có m i quan h đ ng liên k t v i giá d u trong dƠi h n Ki m đ nh quan h nhơn qu quan sát đ c có m t m i quan h nhơn qu hai chi u gi a l i nhu n th

tr ng ch ng khoán vƠ giá d u trong ng n h n

c bi t, có m t nghiên c u xem xét m i quan h c a các thành ph n mang tính

chu k c a giá d u, các ch s kinh t v mô vƠ giá c phi u Ewing và Thomson

(2007) th c hi n nghiên c u này v i d li u c a M cho giai đo n 1982-2005 và

báo cáo r ng s n xu t công nghi p và th tr ng ch ng khoán lưnh đ o giá d u,

trong khi giá d u lưnh đ o giá tiêu d̀ng Filis (2010) cho th y các thành ph n mang

tính chu k c a giá d u có m t nh h ng cùng chi u v i ch s giá tiêu dùng và

s n xu t công nghi p Nghiên c u c ng t̀m đ c m t tác đ ng ng c chi u đáng k

c a giá d u lên th tr ng ch ng khoán, có th nói các thành ph n mang tính chu k

c a giá d u chi ph i các thành ph n mang tính chu k c a th tr ng ch ng khoán

Hy L p

Riêng v i Vi t Nam, trong th i gian qua c ng đư có m t s nghiên c u v m i quan

h gi a các ch s kinh t v mô, th tr ng ch ng khoán và giá d u Narayan vƠ Narayan (2009) đư xem xét nh ng tác đ ng c a giá d u th gi i lên giá c phi u c a

Vi t Nam Tác gi s d ng d li u hƠng ngƠy cho giai đo n 2000-2008, có b sung thêm bi n t giá h i đoái danh ngh a nh lƠ m t y u t quy t đ nh b sung cho giá

c phi u Giá ch ng khoán, giá d u và t giá h i đoái danh ngh a có m i t ng quan trong dƠi h n Giá d u có tác đ ng cùng chi u vƠ có ́ ngh a th ng kê lên giá

c phi u S t ng tr ng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam đư đ c đi kèm v i

giá d u t ng cao K t qu này không phù h p v i lý thuy t mong đ i i u nƠy

đ c gi i th́ch lƠ do trên th tr ng ch ng khoán Vi t Nam tác đ ng c a các y u t

n i b vƠ trong n c; nh lƠ s gia t ng m nh c a lu ng v n đ u t gián ti p n c

ngoài, s thay đ i trong s th́ch c a ng i dơn t n m gi ngo i t và ti n g i ngơn hƠng sang n m gi c phi u th tr ng n i đ a, m t s gia t ng trong đ u t s d ng đ̀n b y trong ch ng khoán hay đ u t thay m t cho ng i thân s ng n c

ngoài ; đư chi m u th h n so v i s tác đ ng c a s gia t ng giá d u T ng t

v i k t qu trên, Phan Th B́ch Nguy t vƠ Ph m D ng Ph ng Th o (2013) c ng t̀m th y giá d u th gi i có t ng quan cùng chi u v i th tr ng ch ng khoán, khi

giá d u t ng 1 USD/barrel th̀ ch s VNIndex t ng 4,423 đi m

Gi ng nh các k t qu nghiên c u v m i quan h gi a các bi n kinh t v mô vƠ th

tr ng ch ng khoán, các nghiên c u trên đơy c ng đ a ra nh ng m i quan h

không th ng nh t gi a giá d u, các bi n kinh t v mô vƠ th tr ng ch ng khoán

nh h ng c a giá d u th gi i đ n các ch s kinh t và th tr ng ch ng khoán

c a m t qu c gia lƠ d ng hay ơm m t ph n b chi ph i b i tình hình xu t nh p

kh u d u m c a qu c gia đó M c dù v y có th nh n th y các k t qu t̀m đ c đôi khi v n trái ng c v i lý thuy t c s và k v ng ban đ u V̀ v y, nghiên c u nƠy, v i vi c xem xét m i quan h gi a các thƠnh ph n mang t́nh chu k c a các

bi n kinh t v mô, giá d u vƠ th tr ng ch ng khoán, lƠ c n thi t đ góp ph n b sung thêm b ng ch ng cho các tƠi li u hi n có

3 PH NG PH́P NGHIÊN C U VÀ MỌ T D LI U

3.1 Mô h̀nh VAR / VECM

Trong bài này, đ u tiên các ki m đ nh đ ng liên k t vƠ mô hình hi u ch nh sai s

đ c s d ng đ ki m tra m i quan h gi a s n xu t công nghi p, ch s giá tiêu

dùng, ch s th tr ng ch ng khoán và giá d u t i Vi t Nam D li u g c c a các chu i đ c xem xét đ t̀m ki m các m i t ng quan trong dài h n và ng n h n

b ng cách s d ng m t mô hình VECM

Sau đó m t mô h̀nh VAR đa bi n đ c th c hi n trong bƠi đ ki m tra m i quan h

gi a các thành ph n mang t́nh chu k c a các chu i D li u g c c a các chu i

đ c ḱ hi u lƠ CPI, IIP, OIL vƠ VNI Các thành ph n mang tính chu k c a các chu i đ c ḱ hi u lƠ CCPI, CIIP, COIL vƠ CVNI Nghiên c u nƠy c ng ki m tra

c ch truy n t i c a các cú s c ng u nhiên c a các chu i nƠy

M t mô hình VAR có d ng t ng quát sau đơy:

v i yt lƠ m t vect m×1 c a các bi n n i sinh, Ai lƠ các ma tr n h s m×m, ut lƠ

m t vect m×1 c a các sai s ng u nhiên, gi đ nh đ u lƠ các nhi u tr ng Trong bài nƠy m = 4 Ph ng tr̀nh (2) đ c bi n đ i thành:

Hình th c tái tham s nƠy c a VAR ban đ u lƠ mô h̀nh hi u ch nh sai s vect

(VECM) H ng k c a ma tr n đ a ra nh ng đ c tính th ng kê c a VAR H ng t i

đa k = m ng ́ VAR lƠ d ng k = 0 có ngh a lƠ VAR lƠ không d ng nh ng không có

ph ng tr̀nh đ ng liên k t H ng gi m k < m có ngh a lƠ có k ph ng tr̀nh đ ng liên k t Trong tr ng h p này có th đ c phơn rư thƠnh = ’ v i là ma

tr n m×k c a các tr ng s vƠ lƠ m t ma tr n m×k c a các thông s xác đ nh các

m i quan h đ ng liên k t Các c t c a đ c hi u nh m i quan h cân b ng dƠi

h n gi a các bi n và ma tr n xác đ nh t c đ đi u ch nh v nh ng cân b ng nƠy

Giá tr c a các m c c a g n v i giá tr đ n v (1) có ngh a lƠ có t́nh cao vƠ h i

t ch m S h ng 'yt-1 lƠ sai s cơn b ng và là m t th c đo c a đ l ch so v i

tr ng thái cân b ng dƠi h n Các A' lƠ các ma tr n tham s m×m, t ng ng v i c u tŕc đ tr c a mô hình, trong th c t đ c xác đ nh b i m t tiêu chu n thông tin nƠo đó, ch ng h n nh tiêu chu n thông tin Schwarz đ c s d ng trong nghiên c u

này

3.2 D li u

3.2.1 Bi n nghiên c u và d li u

L a ch n mô hình thích h p ph thu c vào các thu c tính chu i th i gian c a d

li u Vì v y, trong ph n này t p d li u và các thu c tính c a d li u s đ c trình

bày Phân tích này nh m m c đ́ch n m b t m i quan h gi a các ch s kinh t v

mô, th tr ng ch ng khoán vƠ giá d u Do đó các bi n t ng ng ph i đ c đ a vƠo mô h̀nh Hai bi n ch s giá tiêu d̀ng (CPI) vƠ ch s s n xu t công nghi p

(IIP) đ c l a ch n đ đ i di n cho các ch s kinh t v mô ơy lƠ hai y u t kinh

t v mô b tác đ ng m nh m vƠ r̃ nét nh t tr c các thay đ i c a giá d u th gi i

C th , m t hƠng x ng d u lƠ m t thƠnh ph n trong c u tŕc t́nh CPI hi n nay c a

Vi t Nam Theo c l ng s b c a Nguy n c ThƠnh vƠ c ng s (2008), x ng

d u có quy n s kho ng 2% trong t ng th giá hàng tính CPI Trong khi đó, x ng

d u lƠ ngu n nhiên li u thi t y u c a các ngƠnh s n xu t công nghi p V̀ v y ch s

IIP hi n nhiên s b nh h ng c a các bi n đ ng trong giá d u Tuy nhiên, ch s

IIP v a đ c đ i m i t tháng 6/2011, không đ d li u đáp ng nhu c u đ dƠi c a chu i nghiên c u V̀ v y, ch s s n xu t công nghi p theo giá so sánh 1994 đ c

s d ng đ đ i di n cho ch s IIP Ch s s n xu t công nghi p theo giá so sánh

1994 đư đ c s d ng đ đánh giá t c đ t ng tr ng ngành công nghi p hàng

tháng k t n m 1994 đ n tháng 6/2011 Do ch s này b c l nhi u h n ch trong

n n kinh t th tr ng nên nó đư đ c thay th b i ch s IIP Vì v y đ i v i vi c th

hi n nh ng bi n đ ng c a s n xu t công nghi p Vi t Nam thì hai ch s này có vai

trò ngang nhau D li u th hi n t̀nh h̀nh c a th tr ng ch ng khoán đ c s

d ng lƠ ch s VNIndex đ c t́nh theo tháng Ch s VNIndex theo tháng đ c t́nh

lƠ trung b̀nh c ng c a ch s đóng c a cu i các ngƠy giao d ch trong tháng, nh m lƠm gi m các sai l ch trong bi n đ ng c a ch s VNIndex Cu i c̀ng, bi n giá d u

th gi i đ c đ i di n b i giá d u WTI theo tháng, đ c EIA t́nh t d li u hàng

ngày b ng cách l y trung bình tr ng s c a giá giao ngay đóng c a c a các ngày trong tháng

Phân tích d a trên s li u hƠng tháng trong kho ng th i gian t tháng 1/2001 đ n tháng 6/2014 Chi ti t c a các bi n đ c s d ng c ng nh các ngu n d li u đ c

th hi n trong b ng 3.1

B ng 3.1 - Mô t các bi n trong mô hình

CPI Ch s giá tiêu d̀ng, đ c t́nh theo tháng, đ c đi u ch nh y u

t mùa v theo ph ng pháp Census X12, (2001=100) IFS

IIP

Ch s s n xu t công nghi p theo giá so sánh 1994, đ c t́nh

theo tháng, đ c đi u ch nh y u t mùa v theo ph ng pháp

Census X12, (2001=100)

GSO

OIL Giá d u WTI, đ c t́nh theo tháng, đ c đi u ch nh y u t mùa EIA

Bi n Di n gi i Ngu n

v theo ph ng pháp Census X12

VNI Ch s VNIndex, đ c t́nh theo tháng, đ c đi u ch nh y u t

3.2.2 Ćc thƠnh ph n mang tính chu k

Nghiên c u nƠy có s d ng các thành ph n mang tính chu k c a các bi n cho mô h̀nh VAR xơy d ng các thành ph n mang tính chu k , hai b l c đ c s d ng,

đó lƠ b l c Hodrick-Prescott (HP) vƠ b l c Baxter-King b ng t ng đ i x ng chi u

dài c đ nh (BK), đ tách các đ l ch chu k có t́nh d ng ra kh i xu h ng c a các chu i d li u Các thƠnh ph n mang tính chu k đ c bi u th nh sau:

 K t qu t b l c Hodrick-Prescott:

 HPC_CPI : thành ph n mang tính chu k c a ch s giá tiêu dùng

 HPC_IIP : thành ph n mang tính chu k c a ch s s n xu t công nghi p

 HPC_OIL : thành ph n mang tính chu k c a giá d u

 HPC_VNI: thƠnh ph n mang t́nh chu k c a ch s VNIndex

 K t qu t b l c Baxter-King:

 BKC_CPI : thành ph n mang tính chu k c a ch s giá tiêu dùng

 BKC_IIP : thành ph n mang tính chu k c a ch s s n xu t công nghi p

 BKC_OIL: thành ph n mang tính chu k c a giá d u

 BKC_VNI: thƠnh ph n mang t́nh chu k c a ch s VNIndex

B ng 3.2 - Ki m đ nh nghi m đ n v theo tiêu chu n ADF và PP

c, t

c

-1.896 -4.436*

c, t

c

-2.074 -4.348*

I(1)

iip

∆iip

iip diip

c, t, 1

c

0.782 -13.282*

c, t

c

-0.266 -25.158*

I(1)

oil

∆oil

oil doil

c

c

-2.135 -7.890*

c

c

-1.930 -7.829*

I(1)

K t h p k t qu c a hai ki m đ nh cho th y v i m c ́ ngh a 5%, t t c các ch s giá tiêu d̀ng (CPI), ch s s n xu t công nghi p (IIP), giá d u (OIL) vƠ ch s

VNIndex (VNI) không d ng chu i g c mà d ng sai phân b c 1, I(1); trong khi

đó các chu i thƠnh ph n mang t́nh chu k c a chúng đ u là các chu i d ng, I(0)

Do các bi n g c đ u d ng sai phân b c 1 nên s th a đi u ki n đ s d ng mô h̀nh VECM trong tr ng h p có m i quan h đ ng liên k t gi a các bi n

(7) Phơn rư ph ng sai cho mô h̀nh VECM

(8) Mô t d li u c a các thƠnh ph n mang t́nh chu k c a các bi n

(9) Ch y VAR cho các thƠnh ph n mang t́nh chu k c a các bi n

(10) Xác đ nh tác đ ng gi a các cú s c c a các thƠnh ph n mang t́nh chu k v i

nhau b ng cách s d ng hàm ph n ng xung cho các ph n d

(11) th y rõ t m quan tr ng c a các cú s c c a các thƠnh ph n mang t́nh chu

k trong vi c gi i thích bi n đ ng c a các bi n c̀n l i, ch c n ng phân rã

ph ng sai đ c áp d ng đ gi i th́ch sơu h n

4 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N

Ph n này s trình bày và th o lu n các k t qu th c nghi m c a hai mô h̀nh đ c

s d ng trong bƠi C th , nh ng n i dung c a ph ng pháp đ ng liên k t vƠ mô h̀nh VECM đ c tr̀nh bƠy trong ph n 4.1 Trong đó bao g m các đ c đi m k

thu t vƠ k t qu c a ph ng pháp đ ng liên k t vƠ mô h̀nh VECM K t qu các hƠm xung đ ng ph n h i ph n ánh m c đ và t c đ c a các ć s c c a các bi n ch

s giá tiêu d̀ng, ch s s n l ng công nghi p, giá d u vƠ ch s VNIndex đ c phơn t́ch sau c ng trong ph n nƠy Ti p đ n, ph n 4.2 lƠ nh ng phơn t́ch vƠ th o

lu n c a mô h̀nh VAR v i các bi n thƠnh ph n mang t́nh chu k Ph n nƠy b t đ u

v i các k t qu s b cho th y m i quan h gi a các thƠnh ph n mang t́nh chu k

th hi n qua vi c mô t d li u c a các chu i nƠy M i quan h nƠy cƠng đ c

ch ng minh r̃ nét h n trong k t qu c a mô h̀nh VAR Trong ph n ti p theo, m t

l n n a hƠm xung đ ng ph n h i l i đ c s d ng H n th n a, t m quan tr ng

đ t đ c mô hình d báo t t nh t, các tiêu chu n ki m tra đ tr t i đa LogL,

LR, FPE, AIC, SC, HQ đư đ c ti n hành v i m c ý ngh a 5%

B ng 4.1 ậ K t qu l a ch n đ tr cho mô hình VECM

0 -2196.896 NA 53727275 29.15094 29.23087 29.18341

1 -2061.704 261.4311 11081906 27.57224 27.97188* 27.73459*

2 -2043.970 33.35322 10835431* 27.54927* 28.26863 27.84151

Lag LogL LR FPE AIC SC HQ

Trong khi sai s d đoán cu i c̀ng (FPE) vƠ tiêu chu n thông tin Akaike (AIC) cho

đ tr 2, tiêu chu n thông tin Schwarz (SC) và tiêu chu n thông tin Hannan-Quinn

(HQ) báo cáo đ tr 1 và các ki m đ nh LR h ng t i đ tr 9 Trong nghiên c u

này, tiêu chu n thông tin Schwarz (SC) và tiêu chu n thông tin Hannan-Quinn (HQ)

s đ c áp d ng đ l a ch n đ tr t i u Mô h̀nh VECM do đó đ c c tính v i

đ tr 1, t ng t nghiên c u c a Filis (2010)

4.1.2 Ki m đ nh đ ng liên k t

Ki m tra đ ng liên k t lƠ đi u ki n tiên quy t đ c l ng VECM Các s li u c a

th ng kê Trace và th ng kê Max-Eigen đ u ch ra là có t n t i m t vect đ ng liên

k t có ́ ngh a th ng kê, xem b ng 4.2

B ng 4.2 - Ki m đ nh đ ng liên k t mô h̀nh VECM

M i quan h

đ ng liên k t

Tr riêng (Eigen value)

Th ng kê Trace

Giá tr t i h n 5% p_value

Th ng kê Max-Eigen

Giá tr t i h n 5% p_value

Không * 0.158574 27.62514 27.58434 0.0494

T i đa 1 0.101723 17.16428 21.13162 0.1644

T i đa 2 0.043451 7.107775 14.26460 0.4765

T i đa 3 0.001330 0.212942 3.841466 0.6445

K t qu trên cho th y b n bi n trong bƠi đ c liên k t v i nhau b i m t m i quan

h cân b ng dài h n M i quan h này đ c th hi n c th trong b ng 4.3 ậ Vect

đ ng liên k t, v i các h s l n l t đ c chu n hóa theo bi n ch s giá tiêu dùng