CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH MUA BẢO HIỂM VÀ GIÁ SẴN LÒNG TRẢ CHO BẢO HIỂM CÂY LÚA Ở HUYỆN CHÂU PHÚ - AN GIANG.PDF

Nh ng nhân t khác nhăh ngăđ n WTJ và WTP.. Mô hình phân tích d li u nh phân dichotomous CV... LụăTHUY TăV ăL AăCH NăB TăL IăVÀăR IăROă Oă C... 2.2.3 .ăB oăhi mănôngănghi pătheoăch ăs...

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

VÀ GIÁ S N LÒNG TR CHO B O HI M CÂY LÚA

HUY N CHÂU PHÚ ậ AN GIANG

Tp H Chí Minh - N m2014

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

VÀ GIÁ S N LÒNG TR CHO B O HI M CÂY LÚA

HUY N CHÂU PHÚ ậ AN GIANG

Chuyên ngành: Kinh t phát tri n

L IăCAMă OAN

Tôiă xină camă đoană đơyă lƠă công trình nghiên c u c a tôi B s li u trong

nghiên c uălƠăđ c s đ ng ý c a Th y Phùng Thanh Bình ậ Khoa Kinh t ,ăTr ng

i h c Kinh t Tp.HCM Các n i dung nghiên c uăc ngănh ăcácăk t qu nghiên

c u trong lu năv nănƠyălƠătrungăth căvƠăch aăt ngăđ c công b raăbênăngoƠiăd i

b t k hình th c nào Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m v nghiên c u c a mình

TP.HCM,ăngƠyăγ0ăthángă6ăn măβ014

Tác gi

D ngăCôngă nh

M CăL C

TRANG PH BÌA

L IăCAMă OAN

M C L C

DANH M C T VI T T T

DANH SÁCH B NG

TÓM T T NGHIÊN C U 1

CH NGă1:ăGI I THI U 2

1.1.ă T V Nă 2

1.2 M C TIÊU VÀ CÂU H I NGHIÊN C U 7

1.γ.ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 8

1.4 B C C C A BÁO CÁO 8

CH NGăβ:ăC ăS LÝ THUY T 9

2.1 LÝ THUY T V L A CH N B T L I VÀ R IăROă Oă C.10 2.2 B O HI M NÔNG NGHI P VÀ CÁC R I RO D G P PH I 11

2.2.1 R i ro và gi m thi u r i ro trong nông nghi p 11

2.2.2 B o hi m cây tr ng cácăn căđangăphátătri n 12

2.2.3 B o hi m nông nghi p theo ch s 13

2.2.4 Nh ng r iăroăc ăb n 14

β.γ.ăTHỄIă V I R I RO, NH N TH C R I RO VÀ NHU C U B O

HI M 15

β.β.1.ăTháiăđ v i r i ro và nhu c u b o hi m 15

2.2.2 S nh n th căđ i v i r i ro và nhu c u b o hi m 15

2.4 NH NG NHÂN T NHăH NGă N NHU C U B O HI M.16 2.3.1 Các chi năl c qu n tr r i ro 16

2.3.2 Nh ng nhân t khác nhăh ngăđ n WTJ và WTP 17

CH NGăγ:ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 23

γ.1.ăPH NGăPHỄPă ỄNHăGIỄăNG U NHIÊN (CVM) 23

3.2 D LI U KHO NGă XỄCă NH GIÁ S N LÒNG TR (WTP) 24

3.3 MÔ HÌNH V WTP 27

3.3.1 Mô hình lý thuy t v WTP 27

3.3.2 Mô hình phân tích d li u nh phân (dichotomous) CV 29

3.3.2.1 Mô hình tho d ng ng u nhiên (Random Utility Model - RUM) 29

3.3.2.2 Mô hình giá s n lòng tr ng u nhiên (The Random WTP Model) 30

3.3.3 ng d ng Stata x lý d li uăCVătheoăph ngăphápăc a Alejandro López-Feldman 31

3.4 GI I THI U T NG QUAN V A BÀN NGHIÊN C U VÀ CH N M U 33

3.4.1 T ng quan v đ a bàn nghiên c u 34

3.4.2 Ch n m u 35

CH NGă4:ăK T QU NGHIÊN C U 38

4.1 K T QU PHÂN TÍCH TH NG KÊ MÔ T 38

4.1.1 Phân tích các bi n kinh t - xã h i 38

4.1.2 S n xu t lúa và nh ng r i ro g p ph i trong quá kh 39

4.1.γ.ăTháiăđ v i r i ro và kinh nghi m v b o hi m 43

4.1.4 S n sàng tham gia (WTJ) và giá s n lòng tr (WTP) 45

4.2 K T QU PHÂN TÍCH WTJ 48

4.3 K T QU PHÂN TÍCH WTP 51

CH NGă5:ăK T LU N 56 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANHăM CăT ăVI TăT T

DANHăSÁCHăB NG

2 B ngăγ.β:ă4ătr ngăh pătrongătr ăl iăWTP 28

3 B ng 4.1: B ng th ngăkêăđ căđi m kinh t - xã h i c a nông

8 B ngă4.6:ăTácăđ ng biên c a các bi năđ c l păđ n WTJ 46

9 B ng 4.7: K t qu h i quy WTP (không có bi n ki m soát) 49

10 B ng 4.8: nhăh ng c a các bi năđ c l păđ n WTP 50

11 B ng 4.9: Giá tr trung bình c a các bi năđ c l pătácăđ ng

đ n WTP

52

DANH SÁCH HÌNH

1 Hìnhăβ.1:ăMôăhìnhănghiênăc uăđ ăxu tăWTJ 18

2 Hìnhăβ.β:ăMôăhìnhănghiênăc uăWTPătrongăđ ătƠi 19

3 Hìnhăγ.1:ăK chăb năph ngăphápăBidding 25

4 Hìnhă 4.1:ă T ă l ă h ă s ă d ngă đ tă nôngă nghi pă theoă h :ă nh ,ă

3 Hình 4.2: T l h b t năth ngăsoăcácăh khác trong xã 39

4 Hình 4.3: Bi uăđ t l h yêu thích r iăroăcóăđ c c a nông

TịMăT TăNGHIểNăC U

M c tiêu c a nghiên c uănƠyălƠătìmăraăđ c giá s n lòng tr cho vi c mua

b o hi m cây lúa theo ch s n ngăsu t huy n Châu Phú - t nh An Giang và xác

đ nh các nhân t nhăh ngăđ n quy tăđ nh mua b o hi m Xem xét các y u t nào tácăđ ngăđ n s s n sàng tham gia (WTJ) mua b o hi m cây lúa, nh ng y u t nào nhăh ngăđ n giá s n lòng tr (WTP) c a nông h v vi c mua b o hi m cây lúa vƠăđ ra các g i ý chính sách nh m góp ph năt ngăs ng i tham gia mua b o hi m

cây lúa

K t qu nghiên c u cho th y: có t t c 8 y u t cóăỦăngh aăth ngăkêătácăđ ng

đ n s s n sàng tham gia (WTJ)c a nông h v vi c có mua b o hi m cây lúa hay

không ng th iăc ngăxácăđ nhăđ c 4 y u t cóăỦăngh aăth ngăkêătácăđ ng đ n giá

s n lòng tr (WTP) c a nông h đ t đóătínhătoánăđ c m c giá s n lòng tr cho

vi c mua b o hi m cây lúa c a nông h khu v c nghiên c u là 4γ.γ00ăVN , m c

giá này caoăh năm c giá tham kh oătr c khi thu th p s li u vƠăcaoăh năm c giá

c a Trang (2013) nghiên c u t ngăt t nhă ng Tháp

Hai trong s nh ng g i ý chính sách mà tác gi đ aăraăđ t ngăs ng i tham

gia mua b o hi m cây lúa là: th nh t là t ngăc ng công tác tuyên truy năđ n các

nông h v BHNN thông qua các hình th cătrênăđƠiăphátăthanhăđ aăph ng,ăcácăt

ch c xã h i đ aăph ng,ăcácăt tr ng, t r i,ăcácăcôngătyăv tăt ănôngănghi păđ

t ngăc ng s hi u bi t c a nông h v nh ng ích l i c a vi c tham gia mua b o

hi m; th hai là t o lòng tin cho nông h vƠăcóăc ăch đ n bù linh ho t theo th c t

xã thay vì s d ng ch s n ngăsu tăđ xácăđ nh m căđ thi t h i dùng chung c a

huy năkhiăcóăthiênătai,ăl ăl t, d ch b nh x y ra

CH NGă1:ăGI IăTHI U

N i dung ch ngă1 trìnhăbƠyăcáchđ t v năđ ch n đ tài nghiên c u, nêu các

câu h i m c tiêu nghiên c u, s d ngăph ngăphápăgi i quy t v năđ nghiên c u và

trình bày b c c c a lu năv n

1.1 TăV Nă

S n xu t nông nghi p (SXNN) là ngành s n xu tăđ i m t v i nhi u v năđ

không ch c ch n nh ăgiáăc y u t đ u vào, giá nông s n và nh t là tình hình d ch

b nh, tình hình th i ti t không năđ nh.ă i u này nhăh ng l năđ n n ngăsu t thu

ho ch và thu nh p sau cùng c a nông dân Nh ngăđi u không ch c ch n trong s n

xu t có th gây ra nh ng r i roăđángăk trong thu nh păvƠăđ c bi t gây b t l i cho

nh ng h s n xu t nh ho c nh ng h nghèo s ng b ng ngh nông nghi p các

n căđangăphátătri n (Sarris và c ng s , 2006) H u h t các nông h đ u t đ uăt ă

vào qu n lý r i ro và s d ng nh ng chi năl c qu n tr r iăroănh ăt b o hi m (ti t

ki m phòng b),ăđa d ng hoá cây tr ng,vayăm n (có th lƠăvayăm n c aăng i

thân, hàng xóm) Tuy nhiên, nh ng nông h này có th th t b i trong vi căđ i phó

v i nh ng cú s c nghiêm tr ng trong s n xu t nông nghi p (Ramasubramanian, 2012).B o hi m nông nghi p (BHNN) là công c tài chính c n thi t góp ph n quan

tr ng vào s duy trì năđ nh phát tri n trong s n xu t nông nghi p (Nguy n Qu c

Nghi,2011) Doăđó,ăvi c thi t k m t s n ph m BHNN t t s giúp cho nh ng h s n

xu t nông nghi p qu nălỦăđ c r i ro ti măn ngătrongăs n xu t là m c tiêu quan

tr ng cácăn căđangăphátătri n (Miranda và Farrin, 2012 )

S n xu t nông nghi p đóngăvaiătròăquanătr ng trong phát tri n kinh t , n

đ nh chính tr và xã h i c a Vi t Nam v i 70% dân s s ng nông thôn và 44,8%

dân s c n c s ng b ng ngh nông nghi p (K t qu đi u tra NN-NT n măβ011,

T ng C c Th ng kê Vi t Nam) và lúa là cây tr ng ch y u t o ra thu nh p trong nông nghi p (Ninh, 2007) Tuy nhiên, s n xu t nông nghi p Vi t Nam manh

múnlà ch y u, ru ngăđ t b xé l , ph n l n nông h có quy mô di nătíchăđ t s n

xu t nh (di nătíchăru ngăđ tăbìnhăquơnăch ăcóă0,6ăha/h ăvƠoălo iăth pănh tăth ăgi i),

r i rác (Nguy n Duy V nh,ăβ01γ) Bên c nhăđó, vi c s n xu t nông nghi p c a Vi t Namăth ng ph iăđ i m t v i nhi u r i ro t th i ti t, d ch b nh,ầ nh ng r i ro nƠyăđưăgơyăraăthi t h i cho Vi t Nam m iăn măhƠngănghìnăt đ ngăvƠăxuăh ng phát

tri n nông nghi pătheoăh ng t pătrungănh ăhi n nay thì nhu c u b o hi m cho nông

nghi păđ đ i phó v i nh ng r iăroănh ăv y là r t c p bách (Nguy n Qu c Nghi,

2011)

Ch ngătrìnhăb o hi m nông nghi p Vi tăNamăđ c tri n khai khá s m,

n mă198γăCôngătyăB o hi m B o Vi tăđưătri n khai b o hi m nông nghi p trên cây

lúa hai huy n V B n và Nam Ninh thu c tnhăNamă nh, th c hi nb o hi m theo

ph ngăphápăti p c n truy n th ng;đ năn mă1998ăđưăm r ng d ch v b o hi m t i

26 t nh, thành trong c n c v iăβ00.000ăhaălúaăđ c b o hi m;đ n n mă1999, B o

Vi t ph i lo i b l nhăv c kinh doanh b o hi m nông nghi p này vì chi phí qu n lý

cao và r i ro nên không mang l i l i nhu n nă n mă β001,ă Côngă tyă B o hi m

Groupama có 100% v năđ uăt ăn căngoƠi,ăđưărútăkinhănghi m c a Công ty B o

Vi t nên ch tri n khai d ch v b o hi m nông nghi p cho cây tr ng, v t nuôi

nh ng trang tr i, h ch nănuôiăl n và v a đ gi m chi phí qu n lý, ch y u th c

hi n th tr ng đ ng b ng song C u Long ( BSCL), nh ngăđ năn măβ006ăCôngătyăc ngăng ng ho tăđ ng b o hi m nông nghi p này Th t b i c aăhaiăđ t b o hi m

trong quá kh ch y u do chi phí qu n lý b o hi m quá cao; r i ro v tr c l i; nông dân Vi t Nam s ng ch y uă theoă tìnhă lƠngă ngh aă xómă nênă khiă cóă r i ro x y ra

th ng b o v quy n l i cho nhau; s n xu t nông nghi p c a Vi t Nam ch y u v i

qui mô di n tích/nông h không l n nên chi phí qu n lý r i ro cao; k thu t canh tác nông nghi p c aăng i dân ch y u là theo kinh nghi m,ătrìnhăđ chuyên môn còn

y u, ch y uălaoăđ ngăch aăquaăđƠoăt o Bên c nhăđó,ădoanhăthuăBHNNăchi m t

tr ngăkhôngăđángăk so t ng doanh thu t b o hi m phi nhân th và ch có kho ng

1% cây tr ng, v t nuôiăđ c b o hi m, chi m t tr ng quá nh đ i v i m tăn c

nông nghi pănh ăVi t Nam trong khi thi t h i m iăn mădoăd ch b nh, thiên tai lên

t i hàng ngàn t đ ng (Nguy n Qu c Nghi, 2011)

Có hai ph ngă pháp ti p c n BHNN nói chung, b o hi m cây tr ng nói

riêng,ă đóă lƠă ph ngă phápă b o hi m truy n th ng (hay còn g i là b o hi m b i

th ng)ăvƠăph ngăphápăti p c n m i làb o hi m theo ch s Nétăđ cătr ngăc a b o

hi m b iăth ng là l y m căđ thi t h i, t n th t c a nông h , t ch călƠmăc năc

xét b iă th ng (Nguy n Tu n S n,ă β008).Theo Hazell và Pomareda (1986), b o

hi m truy n th ngăđòiăh i c n ph iăgiámă đ nh m căđ thi t h iăđ ti n hành b i

th ng.Ph ngăphápănƠyăcóă uăđi m là bám sát t n th t th c t c a nông h ; tuy

nhiên nó g p ph iăkhóăkh năkhiăđòiăh i ph i có s li u th ngăkêăn ngăsu t cây tr ng

nhi uăn măc a nông h ,ăc ngănh ăkhóăkh nătrongăxácăđ nh m căđ thi t h i và t n

kém chi phí.B o hi m b iăth ng không phát huy tính c ngăđ ng và phát sinh r i ro

đ oăđ c, d d năđ n tr c l i b o hi m

Ph ngăphápăb o hi m theo ch s kh c ph căđ căcácănh căđi m c a b o

hi m truy n th ng, b iăth ng d a trên các ch s khách quan và m c b iăth ng

t ngă ng v i m i ch s nên không c năgiámăđ nh m căđ thi t h i c a t ng cá

nhân; m că đ b iă th ngă đ că tínhă trênă c ă s n ngă su t bình quân nhi uă n mă

chung c a c vùng hay ti u vùng(Nguy n Tu năS n,ăβ008) đ m b o m c b i

th ng h p lý thì m căđ b iăth ngăđ cătínhătrênăc ăs n ngăsu t bình quân trong

nhi uăn măc a c vùng hay ti u vùng sinh thái ( ƠiăTi ng nói Vi t Nam, 2010)

Ph ngăphápăb o hi m theo ch s này d hi u, d xácăđ nh m c b iăth ng, khách

quan và không ch uătácăđ ng t m t cá nhân nào và giúp gi m chi phí qu n lý vì

không c năgiámăđ nh t n th t t ng nông h ; tuy nhiên, b o hi m theo ch s v n còn

m t s nh căđi mănh :ănh ng nông h tham gia b o hi m có th khôngăđ c b i

khi có thi t h i ho căđ c b iăth ng ngay c khi không có thi t h iăc ngănh ăs

ti n b iă th ng có th caoă h nă ho c th pă h nă m c thi t h i (Nguy n Tu nă S n,ă

2008)

Hi n nay có hai dòng b o hi m theo ch s chính áp d ng trong BHNN nói chung, b o hi m cây tr ngănóiăriêng,ăđóălƠ: b o hi m theo ch s th i ti t và b o

hi m theo ch s n ngăsu t.Theo (Nguy n Tu năS n,ăβ008),b o hi m theo ch s

th i ti t v n còn m t s h n ch nh :ăph m vi b o hi m b h n ch (ch b o hi m r i

ro do th i ti t, các v năđ khác gây thi t h iăthìăkhôngăđ c b o hi m), l p b năđ

các vùng r iăroăđ ng nh tăđ lƠmăc ăs cho vi căxácăđ nh ch s th i ti t; và theo

Trang (2013), BHNN theo ch s th i ti t còn có m t s nh căđi mănh ăkhóăkh nă

trong thi t k ch s đ đoăl ng b o hi m, t năkémăchiăphíăbanăđ u th c hi n, khó đoăl ng các khu v c xa tr m th i ti t,b o hi m theo ch s n ngăsu t khu v c

kh c ph căđ c các h n ch c a b o hi m theo ch s th i ti t

Theo http://webbaohiem.net (2011), kinh nghi m c aăcácăn căđiătr c trong

vi c thi t k s n ph m BH và x lý các h n ch nh ăsau:ăđ đ m b o quy lu t s đôngătrongăBHăcácăn căđưăh tr phí BH khá cao ho cănh ă Nh t tri n khai mô hìnhăBHăt ngăh ,ăkhiăđóănôngăh không nh ng nh n đ c b iăth ng khi x y ra

r i ro mà còn có quy n nh n lãi su t t ho tăđ ngăđ uăt ăc a t ch căt ngăh ;ăđ

h n ch trong vi c l a ch n b t l i, M và Nh tăquyăđ nh b t bu c các nông h

mua BH ho c nă vƠăPhilippinăquyăđ nh b t bu c mua BH đ i v i nông h vay

ngân hàngSXNN Vi c thi t k s n ph m BH cácăn căkháăđaăd ng và linh ho t

nh ăBHăs năl ng cho t ng cá nhân riêng l , BH s năl ng theo ch s vùng nh m

ti t ki m chi phí, BH doanh thu, BH thu nh păchoăng i s n xu t,ăBHăthiênătai,ầă

tu theo đ c thù SXNN c a m iăn c mà h thi t k s n ph m phù h p

Theo Lê Nguy n oan Khôi (2011), hi n nay BSCLălƠăv a lúa và thu s n

l n nh t Vi tăNam,ăđóngăvaiătròăquanătr ng trong phát tri n SXNN (Theo website

T ng c c Th ngăkê,ăn măβ011ădi n tích cây lúachi m 53,5% và di n tích nuôi tr ng

thu s n chi m 70,1% so c n c),ănh ngăch u nhăh ng nhi u nh t t bi năđ i

khí h u Theo Nguy n Th Lang (2012), s n xu t lúa BSCLăg p nhi u thách

th cădoăthayăđ i khí h u,ăn c bi nădơng,ăn c m n xâm nh p, di n tíchăđ t nông

nghi p gi m, sâu b nh gây h i ngày càng nghiêm tr ng,ầ; trongăđó,ăAn Giang là

m t trong nh ng t nh n m trong khu v că BSCLăb ng p sâu, ch y u gieo tr ng

lúa trong mùaăkhôăvƠăđ uămùaăm aătr căkhiăl ătrƠnăv ; nh ngăđ c phù sa b iăđ p

và là m t trong nh ng t nh cung c p lúa g o ch y u c a cho khu v că BSCL,ănh t

là cho xu t kh u nên khi có bi năđ ng s năl ng s nhăh ng s năl ng chung c

vùng BSCL.ăBênăc nhăđó,ătrongăquáătrìnhăh i nh p qu c t sâu r ng, Vi t Nam đangăđ ngătr c s căépăđòi gi m b t tr c p nông nghi p.ăDoăđó,ăvi c tìm ra gi i

pháp h tr nông dân trong s n xu t lúa hi n nay khá c n thi t

Ngày 01/3/2011 Chính ph đưăbanăhƠnhăQuy tăđ nh s γ15/Q -TTg v vi c

th c hi năthíăđi m b o hi m nông nghi păgiaiăđo n 2011-2013, b o hi m theo ch s

n ngăsu t này nh m giúp cho nh ng h s n xu t nông nghi p ch đ ng kh c ph c vƠăbùăđ p thi t h i tài chính do h u qu c a thiên tai, d ch b nh gây ra và s bi n

đ ng c a giá lúa trong th i gian qua có nhăh ngăđ n thu nh p c a hàng tri u nông dơnăvùngă BSCL, góp ph n b oăđ m năđ nh an sinh xã h iănôngăthôn,ăthúcăđ y

s n xu t nông nghi p.ăThíăđi m b o hi m này th c hi n trên tr ng tr t,ăch nănuôiăvƠă

thu s n V i m c h tr c aăNhƠăn căvƠăđ iăt ngăđ c h tr (đínhăkèmă Ph

l c A) Theo báoăcáoăs ăb k t thúc m tăn mătri n khai th c hi năthíăđi m BHNN

theo ch s này t i Ngh An (ngày 06/7/2012) thì s h tham gia mua b o hi m kho ng trên 150 nghìn h tham gia v iăγ7ănghìnăhaăđ c b o hi m, ch aăđ c 3%

di n tích lúa c n c; nhìn chung, vi c tri năkhaiăthíăđi m b o hi m còn g p nhi u khóăkh nădoăvi căxácăđ nh m c phí b o hi m và nh ng hi u bi t c a nông h v b o

hi m nông nghi p theo ch s

V năđ đ tăraălƠăxácăđ nhăđ c m c phí b o hi m mà nông h s n sàng tr đ

mua b o hi măvƠăxácăđ nhăđ c các nhân t nhăh ngăđ n s tham gia mua b o

hi m c a nông h T đóăcóăgi iăphápăchoăgiaăt ngăvi c tham gia mua b o hi m c a

th ngăsinhăk nông h b nhăh ngăl ăt i An Giang và các gi i pháp ng phó

(nghiên c u t iăđ a bàn huy n An Phú); nghiên c u c a Trang (2013) th c hi n v

Nh ng nhân t nhăh ngăđ n vi c mua b o hi m vƠăxácăđ nh giá s n lòng tr cho

b o hi m cây lúa cùng th c hi n 02 huy n Tân H ng, Thanh Bình t nhă ng Tháp;ă trongă khiă ch aă cóă nghiênă c u nào th c hi n huy n Châu Phú t nh An

Giang Nh ă v y, khu v c phía Nam sông H u và ti p t nhă Ană Giangă đưă cóă

nghiên c u v m c giá s n lòng tr cho b o hi m giá lúa c a nông h nh ngăch aă

có nghiên c u v m c giá s n lòng tr cho b o hi m r iăroăthiênătai,ăl ăl t

T nh ng lý do trên, tôi quy tă đ nh ch n đ a bàn huy n Châu Phú ậ An

Giangă đ nghiên c uă đ tài Các nhân t nhă h ngă đ n quy tă đ nh mua b o

hi m và giá s n lòng tr cho b o hi m cây lúa huy n Châu Phú - An Giang

1.2.ăM CăTIểUăVÀăCỂUăH IăNGHIểNăC U

- M c tiêu nghiên c u c aăđ tài: c tính đ c giá s n lòng tr cho vi c

mua b o hi m cây lúa theo ch s n ngăsu t t nhăAnăGiangăvƠăxácăđ nh các nhân

t nhăh ngăđ n quy tăđ nh mua b o hi m Cung c p b ng ch ng th c nghi măđ

gi i thích nh ng thách th c mà s n ph m b o hi m cây lúa hi nănayăđangăđ i m t

- đ tăđ c m c tiêu nghiên c u, thì nghiên c u này c n tr l iăđ c các

câu h i sau:

+ Nông h tr ng lúa có s n sàng tham gia mua b o hi m nông nghi p không?

+Có bao nhiêu nhân t nhăh ngăđ n vi c s n sàngtham gia (WTJ) mua b o

hi m cây lúa c a nông h ?

+ căl ng đ c giá s n lòng tr (WTP) cho b o hi m cây lúa c a nông

h ?

+Nh ngă ng iă thamă giaă ch ngă trìnhă thíă đi m b o hi m cây lúa có nh

h ng đ n giá s n lòng tr (WTP) hay không?

1.3 ăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U

- S li u s ăc p c aăđ tƠiăđ c trích xu t t b d li u nghiên c u th c ti n

các huy n t iă ng b ng song C u Long ph c v d án nghiên c u c a nghiên c u

sinh (Th y) Phùng Thanh Bình, Khoa Kinh t ,ătr ngă i h c Kinh t Thành ph

H Chí Minh, v i s đ ng ý c a tác gi S li u t i huy n Châu Phú s d ng trong

đ tài này bao g m: 169 h , t iă0βăxư,ăđ căđi u tra ph ng v n vào th iăđi m tháng 01ăn măβ01γ

- Mô hình nghiên c u ch y u c aăđ tài là: mô hình giá s n lòng tr c a

nông h cho chi phí b o hi m nông nghi p

- Ph ngă phápă phơnă tíchă s d ng chính là: ph ngă phápă th ng kê mô t , đánhăgiáăng u nhiên CVM (contingent valuation method) vƠăph ngăphápăxơyăd ng

câu h iăt ngătácăIBă(interactiveăbidding)

1.4 C UăTRỎCăC AăLU NăV N

Nghiên c uăđ tài vi t trong lu năv nănƠyăđ c chiaăthƠnhă5ăch ng:

- Ch ngă1:ăGi i thi u nh ng v năđ c ăb n c a lu năv năbaoăg m:ăđ t v n

đ , m c tiêu và câu h i nghiên c u, t ng quát v ph ngăphápăth c hi n

- Ch ngăβ:ătrình bày c ăs lý thuy t, các khái ni m, mô hình lý thuy t v

giá s n lòng tr , t ng quan v đ a bàn nghiên c u và ch n m u

- Ch ngăγ:ămô t chi ti t th c hi n nghiên c u đánhăgiáăng u nhiên v giá

s n lòng tr theo ph ngăphápăc a López-Feldman

- Ch ngă 4:ă Trình bày các k t qu nghiên c utheo trình t các câu h i

nghiên c uăđưăđ t ra

- Ch ngă5:ăK t lu n

Tóm l c Ch ng 1: SXNN đóng vai trò quan tr ng trong phát tri n kinh t

c a Vi t Nam, đ c bi t vùng BSCL thì lúa là cây tr ng ch y u t o ra thu nh p

trong SXNN Nh ng r i ro trong SXNN đã gây thi t h i m i n m hàng nhìn t đ ng

BHNN theo ch s kh c ph c đ c nh ng r i ro đó Hi n nay ch a có nghiên c u

nào th c hi n huy n Châu Phú v xác đ nh các nhân t nh h ng đ n WTJ và xác đ nh WTP trong BH cây lúa.M c tiêu c a nghiên c u này là tìm ra đ c các

nhân t nh h ng đ n WTJ và xác đ nh WTP cho BH cây lúa S li u t d án

nghiên c u c a Th y Phùng Thanh Bình S d ng mô hình giá s n lòng tr trong nghiên c u.Ph ng pháp x lý là th ng kê mô t , đánh giá ng u nhiên CVM và

ph ng pháp xây d ng câu h i IB

CH NGă2:ăC ăS ăLụăTHUY T

Ch ngăβ trình bày t ngăquanăc ăs lý thuy t và mô hình lý thuy t áp d ng

cho nghiên c u.ăTrongăđóăcóăhaiămôăhìnhănghiênăc u khác nhau: (i) Mô hình s n

sàng tham gia (WTJ) mua b o hi mv i bi n ph thu căWTJăxácăđ nh vi c tham gia

mua b o hi m c a nông h tr ng lúa và các y u t có nhăh ngăt ngăhayăgi măđ n

quy tăđ nh tham gia này; (ii) Mô hình s n sàng tr (WTP) cho vi c mua b o hi m

v i bi n ph thu căWTPălƠăỦăđ nhăxácăđ nh m c phí b o hi m mà nông h có th

s n sàng chi tr cho vi c mua b o hi m cây lúa và các y u t có nhăh ngăt ngăhayă

gi măđ n quy tăđ nh này ng th i trình bày b ng câu h iăđi u tra kh o sát, thu

th p s li u, s l ng m u

2.1 LụăTHUY TăV ăL AăCH NăB TăL IăVÀăR IăROă Oă C

Thu t ng l a ch n b t l iă(adverseăselection)ăth ngăđ c s d ng trong

ngành b o hi m.B o hi m r i ro v các lo i cây tr ng M và m t s n c khác

trên th gi i th ng b th t b i trên khía c nhăth ngăm i, do các kho n b iăth ng

b o hi măv t quá thu nh p và chi phí hành chính, th m chí trong nh ngăn măth i

ti t t t, s th t b i c a r i ro b o hi m cây tr ng này ch y u v năđ l a ch n b t l i

và r iăroăđ oăđ c (tâm lý l i) R iăroăđ oăđ căcóăngh aălƠăng i mua b o hi m có

th thayăđ iăhƠnhăviăsauăkhiăđưămuaăb o hi m sao cho v năđ tăđ c m c t iă uăc n

thi t, b i vì b o hi m là làm gi m s m t mát liên quan, nh ng s thayăđ iăđóăcóă

th lƠmăt ngăxácăsu t x y ra s c ho călƠmăt ngăm căđ nghiêm tr ng c a s m t

mát; trong khi l a ch n b t l iăcóăngh aălƠănh ngăng iăth ng có kh n ngăx y ra

nh ng r i ro, m t mát thì s n sàng cho vi c mua b o hi m N u công ty không phát

hi n nh ngăng iănh ăv y thì thi t h i s x y ra.Ví d : m t nông dân trì hoãn ngày

tr ngăcơyăđ ch thông tin v th i ti t, n u h có thông tin v th i ti t t t h s tri n

khai tr ng cây mà không c n mua b o hi m;ăng c l i h v n s tri n khai tr ng cơyănh ngăcóămua b o hi m cây tr ng (l a ch n b t l i); nh ngăkhiăđưăl a ch n

mua b o hi m r i, nông h có th s khôngăch măsócăt t cây tr ng và tìm gi i pháp

né tránh các r iăroănh ăkhiăh không mua b o hi m (r iăroăđ oăđ c)(Quiggin và

c ng s , 1993)

2.2 ăB OăHI MăNỌNGăNGHI PăVÀăCÁCăR IăROăTH NGăX YăRA

2.2 1.ăR iăroăvƠăgi măthi uăr iăroătrongănôngănghi p

C ngăđ ng nông thôn cácăn căđangăphátătri năth ng xuyên ph iăđ i m t

v i nhi u r i ro trong cu c s ng hàng ngày,h u h t trong s h cóăliênăquanăđ n

sinh k nông nghi p; trong khi vi c s n xu t nông nghi păthìăth ng ph iăđ i m t

v i nhi u r i ro ch y u do th i ti tăgơyăraănh ăsơuăb nh, ng p l t, giông bão, h n hán,ầ.ăvƠăthu nh p không ch c ch n do nhăh ng giá c đ u ra (Trang, 2013)

Tr ng tâm c a nghiên c u này ch y u t p trung vào nh ng r i ro nói trên và vi c

b o hi m cây lúa

Theo Smith and Watts (2009), nh ng h giàu có kh n ngăt đ m b o cu c

s ng c a h thông qua nh ng tài s n d tr nh ăti n ti t ki m g i ngân hàng, vi c kinhă doanhă khác,ầă trongă khiă nh ng h nông dân s ng ph thu c ch y u vào SXNNănh cây tr ngăvƠăth ngăđ i m t v i gi măn ngăsu t cây tr ng do r i ro v

th i ti t ho c nh ng cú s c trong s n xu t nên gây thi t h i l n v thu nh p Nh ng

h nông dân này s n sàng b ra m t s chiăphíăđ đ i phó ho c gi m thi u nh ng

r i ro và các cú s c gây thi t h i cho thu nh p c a h M t s y u t nhăh ng đ n

vi c nh ng h nông dân s n sàng b raăchiăphíăđ gi m thi um t ph n ho c hoàn

toàn nh ng thi t h i do r i ro v th i ti t ho c các cú s căkhácănh :ă

(i) Quyămô,ăkíchăth c c a nh ng m t mát ti măn ngăcóăth x y ra gây t n

th t l năđ n thu nh p, tài s n c a h dân Ví d : cácăn căgiƠuănh ăNh t, Úc thì

h có th s không mua b o hi m cho chi căxeăđ p vì giá tr không l năđ i v i thu

nh p c a h ,ănh ngăh s n sàng b ra chi phí mua b o hi m cho vi c rò r khí gas

gây cháy nhà vì nhăh ng l năđ n thu nh p c a h

(ii) M t y u t quan tr ng th hai là t n su t x y ra nh ng thi t h i làm bi n

đ ng s năl ng cây tr ng.Khi thi t h i không x yăraăth ng xuyên (kho ng 20-30

n mă x y ra m t l n), m c dù x y ra thi t h i l n thì nh ng h nông dân không

mu n b ra nh ngă chiă phíă đ gi m thi u nh ng r i ro, thi t h i ti mă n ngă nƠy;

nh ngăkhiănh ng thi t h i x yăraăth ng xuyên, m c dù gây thi t h i nh thì nh ng

h nông dân s n sàng b ra m t m căphíăđ gi m nh thi t h i

(iii) M căđ nghiêm tr ng d ki n x y ra gây t n th tăđángăk Nh ng h

dân có kh n ngăs tìm cáchăđ gi m thi u r i ro, m t mát khi nh ng thi t h i x y ra

l n

(iv)ă Chiă phíă đ gi m thi u r i ro Trong quy tă đ nh v vi c có nên b ra

kho ngăchiăphíăđ mua b o hi m cho vi c gi m thi u r i ro hay không, thì h nông

dân s cân nh c chi phí b raăcóăđemăl i l i ích mong mu n c a h không?

(v) Ph n thu nh p mà nh ng h nông dân s nh n l iăđ c bao nhiêu khi b

ra kho n phí cho vi c gi m thi u r i ro Nh ng h dơnăthíchăđ c b iăth ngăc năc

vào nh ng t n th t th c t h ph i g p ph i, t c là s năl ng và doanh thu c a h

m c th p M t ph n quan tr ng khác là khi x y ra thi t h i thì h c năđ c kho n

b iăth ng k p th i

(vi) Cân nh c gi a kho n phí b roăđ gi m thi u r i ro so v i nh ng chi n

l c qu n tr r i ro thay th Nh ng nông h , trang tr i nông nghi p s xem xét các

chi năl c qu n tr r i ro c a h nh ăđaăd ng hoá cây tr ng,ăđ uăt ăvƠoăl nhăv c

khác tr ng tr tănh ăch nănuôi,ăđ uăt ăthu l i, ho c tr ng nh ngăn iăkhácănhau,ầă

có r ti n và hi u qu h năsoăv i kho n phí b raăđ gi m thi u r i ro không?

2.2.2 B oăhi măcơyătr ngă ăcácăn căđangăphátătri n

Nh ngăng i ng h b o hi m nông nghi pănh ălƠăm t chi năl căđ i phó

r i ro trong s n xu t nông nghi p, nó góp ph n giúp nông dân có cách nhìn t tăh nă

v thayăđ i mô hình s n xu t sao cho có l i,ăt ngăđ uăt ăkhoaăh c công ngh ,ăđ uăt ă

nhi uăh năchoăs n xu t, c i thi n thu nh păvƠăđ m b o ngu n cung c păl ngăth c

cho qu c gia Khi có b o hi m nông nghi p,ăcácăngơnăhƠngăc ngăt tinăh nătrongă

vi c cho vay s n xu t nông nghi p và có th t ngătínăd ng cho vay x ngăđángăv i

kho ng thu nh p d ki n c a h

Ch ngătrìnhăb o hi m nông nghi p ch y uăđ c th c hi n ch y u thông

qua s bao c p c a Chính ph ho c thông qua quan h đ iătácăcôngăt ă(PPP).ăDoăvaiă

trò quan tr ng c a nông nghi p trong phát tri n kinh t và v năđ r i ro trong s n

xu t nông nghi p nên Chính ph th ng có s can thi p qu n lý r i ro Th c t , b o

hi m nông nghi p th ng nh năđ c s tr c p l n t Chính ph và có s can thi p

m nh m Các can thi p b o hi m nông nghi p ch y u nh m m căđíchălƠ:ăb o v

các h nông dân nghèo, các t ch c tài chính cho vay s n xu t nông nghi p, b o

đ m các r i ro trong s n xu t nông nghi p, gi m d tr tài chính cho thiên tai c u

tr và phát tri n m ngăl i an sinh xã h i t t Trong l ch s , vi c th c hi n b o

hi m cây tr ng cácăn căth ng b th t b i do m c phí b o hi m th p,ăxácăđ nh

b o hi m nông nghi păch aărõărƠngăgi a m c tiêu th ngăm i và xã h i, thi u qu n

lý trong ki m soát r iăroăvƠăgiámăđ nh t n th t do thông tin b t cân x ng, chi phí

giao d ch cao và kh n ngăthanhătoánăc a các công ty bao hi m khi x y ra các th m

ho l n T i Vi tăNam,ăch ngătrìnhăthíăđi m b o hi m nông nghi p d a trên m i

quan h phát tri năđ iătácăcôngăt ă(PPP)ăvƠăvi c th c hi n b o hi m d a vào ch s

(Trang, 2013)

2.2.3 ăB oăhi mănôngănghi pătheoăch ăs

B o hi m nông nghi p theo ch s đ căđ aăvƠoăthíăđi m Vi tăNamănh ălƠă

m t bi n pháp b o v thu nh p c aăng i nông và sinh k c a h tr c nh ng tác

đ ng không mong mu n t môiătr ng bên ngoài Khi x y ra r iăroăđ i v i m t lo i

cây tr ng c th đ c b o hi m thì khoanh vùng thi t h iăvƠăxácăđ nh m c gi m thu

nh p(Ph m Khánh Nam, 2013)

Theo website: www.snvworld.org (2013), khi n ngăsu t th c t s t gi m ít

nh t 90% so v iăn ngăsu t bình quân trong 3 mùa v t ngă ng c aăγăn măg n nh t

vƠăđ căc ăquanăcóătínhăphápălỦăxácănh n do thiên tai d ch b nh quy đ nh trong h p

đ ng thì s đ c công ty b o hi m theo ch s n ngăsu t b iăth ng

Trongăđ t th c hi năthíăđi m b o hi m nông nghi p Chính ph đưăcóănhi u

chính sách h tr choăng i nông dân nghèo và m c phí b o hi măc ngăt ngăđ i

phù h pă nh ngă s l ng h pă đ ng b o hi mă choă ng i nghèo v n còn th p do

ng i nông dân không s n lòng mua b o hi măđ đ i phó v i r i ro b i vì: (i) v i

nh ngăng i hành x theo theo ki uă aăthíchăr i ro, h cho r ng h có th c tính

xác su t x y ra r i ro m t cách chính xác;ă(ii)ăđ i v i nh ngăng i khôngă aăthích

r i ro, h c ngăchoăr ng xác su t x y ra r i ro th p; ho c k t h p c hai v năđ trên

khi cho r ng xác su t x y ra th p và v a ch p nh n r i ro (Ph m Khánh Nam, 2013)

2.2.4 ăNh ngăr iăroăc ăb n

Ngoài nh ngă uăđi m c a b o hi m theo ch s ,ăthìăc ngăcònăt n t i m t s

nh căđi mănh ăs khác nhau v n ngăsu t c a các nông h , nh ng t n th t th c t

và s ti nă ng i dân nh nă đ c t b o hi m, có khi nh ng nông h b thi t h i

nh ngăkhôngăđ c b iăth ng ho căng c l i không b thi t h iănh ngăv năđ c

b iăth ng, nh ngăđi u này trái v i nguyên t c trong b o hi m khi có thi t h i m i

đ c b iăth ng;ăngoƠiăra,ăn ngăsu t lúa m t vùng r ng l năth ng có s khác

bi t do nh ngăđ căđi m v th i ti t, tri uăc ng, th nh ng nên m căđ t n th t và

s ti n b o hi măc ngăs khác nhau Tuy nhiên, vi c b o hi m theo ch s nƠyăđ c

ch p nh n nh măđánhăđ i nh ng r iăroătrênăđ có chi phí giao d ch th p gi m

thi u nh ng r i ro này, m tăch ngătrìnhăb o hi m theo khu v căđ căđ aăra;ătrongăđó,ănôngăh mua b o hi m s tr m c phí và nh năđ călƠănh ănhauăvìăn ngăsu t s daoăđ ng m c trung bình c a khu v c R i ro c a b o hi m theo ch s th i ti t

th ngăcaoăh năb o hi m theo ch s n ngăsu t, do b o hi m theo ch s n ngăsu t

có th có nhi u m iăđeădo h nă(Smith và Watts, 2009)

2.3 ă THÁIă ă V I R Iă RO,ă NH Nă TH Că R Iă ROă VÀă NHUă C Uă B Oă

HI M

2.3.1 Tháiăđ ăv iăr iăroăvƠănhuăc uăb oăhi m

Tháiă đ đ i v i r i ro là m t quy tă đ nh l a ch n quan tr ng c a m t cá

nhân, ho tăđ ng nông nghi p cácăn căđangăphátătri n ch u nhi u r i ro trong s n

xu t.Theo Ellis (1988), mô hình lý thuy t v tháiă đ c a nông h đ i v i r i ro trongăSXNNăđưăch ra r ng: nh ng nông h có m c thu nh p th păth ng s r i ro

nên h th ng s d ng không hi u qu các ngu n l c trong SXNN và thích s n

xu tăanătoƠnăh nălƠăvi c ch p nh n đ uăt ăr iăroăđ đ t đ c t iăđaăhoáăl i nhu n

nh ăs d ngăphơnăbón,ămáyămóc,ăđ i m iătrongăcanhătác,ầănh m năđ nh thu nh p,

đi uăđóăcó th nhăh ngăđ n nh ng n l c làm gi m r i ro trong s n xu t Nh ng

nông h có ch p nh năđánhăđ i nh ng r i ro g p ph i v i l i ích k v ng hay không

ph thu căvƠoătháiăđ c a h đ i v i r i ro

Trong nghiên c u v cây cacao B Bi n Ngà, Kouame và Komenan (2012) cho r ng s lo ng i v r i ro nhăh ng tích c căđ n giá s n lòng tr cho b o hi m

cacao c a nông h ; Galarza và Carter (2010), trong m t nghiên c u Peru đưăch ra

r ng có m i quan h gi a s l a ch n các lo i b o hi m và m căđ aăthíchăr i ro

c a nông h Trong khi đó, nghiên c u c a Clarke (2012) v l i ích mà b o hi m

mang l iăchoăng i dân nông thôn Bangladesh thì khôngăcóăỦăngh aăth ng kê c a

m i quan h gi a s lo ng i r i ro và quy tăđ nh mua b o hi m c a nông h

2.3 2.ăS ănh năth căđ iăv iăr iăroăvƠănhuăc uăb oăhi m

Nh ng nông h có quy tăđ nh mua b o hi m đ gi m thi u r i ro hay không

ph thu c vào kh n ngănh n th c x yăraăvƠăkíchăth c (m căđ nghiêm tr ng) x y

ra r i ro, s nh n th cănƠyăth ng b nhăh ng b i các y u t ch quanănh ăkinhă

nghi m trong quá kh ,ăđ tu i, gi i tính, nh ng thông tin h u qu v r i ro có th

x y ra (Zweifel & Eisen, 2012)

N u cá nhân cho r ng kh n ngăx y ra r i ro là th p thì h th ng là t b o

v mìnhătr c nh ng r iăro,ăkhiăđóănhuăc u b o hi m th p d n(Petrolia và c ng s ,

2011)

H giaăđìnhăs chiătiêuăđ uăt ănhi uăh n cho ho tăđ ng gi m nh s m t mát

ti măn ngăn uănh ănóă nhăh ng l n m c thu nh p c a nông h , cùng v i t n su t

x y ra m t mát (bi năđ ngăn ngăsu t) và kinh nghi m trong quá kh v m t mát do

r i do có th lƠmăt ngăn l c gi m nh s m tămátăđóă(Smithă& Watts, 2009)

Cách t t nh tăđ bi tăquanăđi m c a nông h v nh n th c nh ng r i ro trong

ho tăđ ngăSXNNăc ngănh ăvi c mua BH gi m nh s m t mát do r iăroăđóălƠăh i

tr c ti p h nh n th că nh ă th nào v nh ng r i ro xung quanh h ; đ ng th i,

Weerdt (2005) c ngăđưăđ aăraămô-đunăv s nh n th c r i ro đ giúpăxácăđ nh xác

su t s năl ngătrongăt ngălaiăv i các ho tă đ ng c th ,ătrongăđóă nôngă h đ c

khuy năkhíchăsuyăngh ăv nh ng r iăroăliênăquanăđ n t ng ho tăđ ngănh ăv y, vi c

xây d ng các c n trên và c n d i c a s nh n th c s giúp bi tăđ c nh n th c c a

m tă ng iă đ i v i các r iă roă liênă quană đ nă đ i s ng s n xu t xung quanh h ”ă

(Weerdt, 2005)

2.4 ăNH NGăNHỂNăT ă NHăH NGă NăNHUăC UăB OăHI M

2.3.1.ăCácăchi năl căqu nătr ăr iăro

Qu n tr r i ro là nh m tìm ra cách qu n lý t tăh năcácăr i ro và h n ch nó,

nh tălƠăcácănguyăc ăti m n, t đóăcóăs chu n b thích h păđ h n ch nh ng r i ro

x y ra m c th p nh t.Theo Ramasubramanian (2012), trong s n xu t nông nghi p,

nh ng nông h th ng qu n lý các r i ro b ng các bi năphápănh ăđaăd ng hoá cây

tr ng, t ch căbaoăđê,ăthu l i ho c làm các công vi căkhácăđ có thu nh p thêm

ngoài nông nghi p n uănh ăh c m th y chi ti n cho các ho tăđ ng này có hi u qu

h nămuaăb o hi m nông nghi p Ngoài ra, nh ng nông h nào có tham gia vào các

t ch c xã h i đ aăph ng,ăcácăt ch c cho vay ti t ki m, c ngăcóăth nhăh ng

đ n kh n ngămuaăb o hi m c a h (Clarke, 2011)

2.3.3 ăNh ngănhơnăt ăkhácă nhăh ngăđ năWTJăvƠăWTP

Khiă đ ngă tr c nh ng l a ch n v vi c có tham gia mua b o hi m hay

không?Nh ng nông h th ng xem xét nh ng kh n ngăcóăth x y ra thi t h iăđ

đ aăraăquy tăđ nh tham gia mua b o hi m nh m t iăđaăhóaăphúcăl i c a mình (Ph m

Lê Thông, 2013) ng th i trong nghiên c u v giá s n lòng tr cho b o hi m cây lúa theo ch s n ngăsu tăđ c th c hi n t nhă ng Tháp c a Trang (2013) c ngă

cho k t qu t ngăt là nh ng nông h nào t ng b nhăh ng ng păl ăl n trong quá

kh s t ngăkh n ngăthamăgiaămuaăb o hi m cây lúa

Nh ng nông h có nhu c u mua BHNN khi h cóănguyăc ăđ i di n v i r i ro

cao trong SXNN, nh ng r i ro này xu t phát t th i ti t, khu v c; khi nh ng nông

h đưăl a ch n mua b o hi m r i thì có th s khôngăch măsócăt t cây tr ng và tìm

gi i pháp né tránh các r iăroănh ăkhiăh không mua b o hi m (Quiggin và c ng s ,

1993) ng th i, trong nghiên c u khoa h c c a Trang (2013) c ngăđưăch ra r ng

nh ng nông h cho r ngăn ngăsu t th păh năn ngăsu t trung bình c a xã s cho k t

qu tích c c trong vi c tham gia mua b o hi m c a nông h

Quy t đ nh mua b o hi m c a nông h ph thu c vào nh n th c x y ra,

nh ng kinh nghi m trong quá kh v qui mô, thông tin h u qu có th x y ra (Zweifel & Eisen, 2012)

Có s t ngăquanăgi a s hi u bi t v s n ph m BHNN và mong mu n tham

gia b o hi m c a nông h Khi nh ng nông h nh n th y nh ng m t mát ti m

n ng nhăh ng càng l năđ n thu nh p, tài s n thì càng nhăh ng l năđ n quy t

đ nh tham gia mua BHNN (Path và c ng s , 2010)

cácăn căđangăphátătri n, nh ng nông h có m c thu nh p th p l i s n sƠngăđ u t ăm t ph năchiăphíăđ ch ng l i các r i ro vì nó có th nhăh ng l năđ n

tài s n, thu nh p c a h (Smith & Watts, 2009)

K t qu nghiên c u c a Vandeveer (2001) v c uăđ i v i b o hi m mùa v

tr ng v ic a nông dân mi n B c Vi t Nam ch ra r ng: nh ng nông h có thu

nh p cao và nh ng nông h đưăt ng b m t mùa trong s n xu t s n lòng tham gia

mua b o hi m nhi uăh n.Trongăkhiăđó,ăcác y u t v đ căđi măcáănhơn,ăđ căđi m

nông h ít có nhăh ngăđ n quy tăđ nh tham gia mua b o hi m

Trong nghiên c u c a Christiaensen & Sarris (2007) v nhu c u b o hi m

h tăđi u và cà phê c a nông h Tanzania cho k t qu là t tr ng c a thu nh p t

các lo i cây tr ng này trong t ng thu nh p c a nông h bi năđ i cùng chi u v i kh

n ngăthamăgia mua b o hi m

Nh ng nông h có tham gia các t ch c xã h i đ aăph ng,ăcácăt ch c cho

vay ti t ki m c ngăcóă nhăh ngăđ n quy tăđ nh mua b o hi m (Clarke, 2011)

Nh ngătheoRamasubramaniană(β01β)ăthìăy u t ti n ti t ki m, kh n ngăvayă

m n và thu nh p khác ngoài thu nh p t nông nghi păc ngăcóăỦăngh aăth ng kê

cao nhăh ngăđ n vi c tham gia mua b o hi m

Theo Dercon và c ng s (2008), đ i v i nh ng nông h cácăn căđangă

phát tri n thì s hi u bi t vƠătinăt ng v các s n ph m m i (s n ph m BHNN theo

ch s ) có th làm h n ch m căđ mua b o hi m c a nông h , nh ngăkhiăs hi u

bi t v công ty b o hi m, s n ph m b o hi m s lƠmăgiaăt ngăs tham gia mua b o

hi m;ăvƠăc ngătrongănghiênăc u c a Patt và c ng s (2010) có m iăt ngăquanăgi a

mong mu n mua b o hi m v i m căđ hi u bi t s n ph m b o hi m

Theo Trang (2013), d a trên nh ng nghiên c u c a Binswanger-Mkhize (2012), Clarke & Kalani (2011), Smith & Watts (2009) cho r ng: nh ng nông h xem xét tính hi u qu , chi phí, l i ích, chi năl c s n có c a chi năl c qu n tr r i roă(nh ăti t ki m, vay, ký k t v i các công ty NN, tham gia các t ch c xã h i,ầ)ă

so v i vi cămuaăBH,ăsauăđóănôngăh m i quy tăđ nhăđ n vi c s n sàng chi tr m c

phí BH

Trong nghiên c u c a Ramasubramanian (2012), ông ch ra r ng các y u t

v kinh t - xã h i, qui mô di nătíchăđ t,ătháiăđ v i r iăro,ătínhăn ngăc a s n ph m nhăh ngăđángăk đ năWTJ.ăTrongăđó,ădi nătíchăđ t là m t y u t quan tr ng cho

vi c phân tích s n lòng chi tr cho b o hi m cây tr ng nă ă ng th i, ông

c ngăchoăr ng n u nông h tr ng nhi uăh nă1ălo i cây tr ng s lƠmăt ngăkh n ngă

s n sàng lên 18,6%

T nh ng nghiên c u c a Clarke (2011), Ph m Lê Thông (2013), Path và

c ng s (2010), Quiggin và c ng s (1993), Ramasubramanian (2012), Smith và Watts (2009), Trang (2013), Vandeveer (2001), Zweifel và Eisen (2012) trên,ăđ

xu t mô hình các nhân t nhăh ngăđ n s tham gia mua b o hi m c a nông h

nh ăsau:

Hình 2.1: Mô hình nghiên c uăđ xu t WTJ

Trongăđó:ă

- WTJ: S n sàng tham gia mua b o hi m

- inufarm2:= 1 n u ru ng có b ng p l nănh ăn măβ000,ă=ă0ăng c l i

- natural20: Bi n liên t c: kh n ngăx y ra thiên tai/d ch b nh làm m t mùa

- Rineutral: =1 bàng quan v i r iăroănh ngăghétăm t mát,ă=0ăng c l i

- buyagri51: =1ăđưăt ng ng phó r i ro b ngămuaăBHNN,ă=0ăng c l i

- riceinsurance: =1 có mua BH cây lúa, =0 ng c l i

- socialnet: Bi n liên t c: Tham gia các t ch c xã h i

inufarm2 natural20 Rineutral

riceinsurance

WTJ

buyagri51

- higherpro: =1ăngh ăn ngăsu tăcaoăh năcácăh khác,ă=0ăng c l i

- income: Bi n liên t c: Thu nh p c a nông h

- mitigation1: H có bi năphápăđ iăphóăl ăl n không

T nh ng t ng quan lý thuy t trên có nhăh ngăđ n giá s n lòng tr c a

nông h nh :ăr i ro, thu nh p ngoài tr ng lúa, s d ng các bi năphápăđ i phó r i ro

trong s n xu t nông nghi pă(nh ăti t ki m, ký k t v i công ty v tăt ănôngănghi p),

s n xu t 3 v s g p r iăroăh năβăv , thu nh p có nhăh ngăđ n giá s n lòng tr

mua b o hi m và s hi u bi t c a nông h v s n ph m b o hi m theo ch s n ngă

su t; cùng v i mô hình nghiên c uătr căđưăth c hi n v giá s n lòng tr cho b o

hi m cây lúa ng Tháp c a Trang (2013) g m có 7 bi năđ c l p.ă ng th i, trong k t qu nghiên c u c a Ramasubramanian (2012), ông ch ra r ng di n tích

đ t là m t y u t quan tr ng cho vi c phân tích s n lòng chi tr cho b o hi m cây

tr ng nă T đó,ătôiăxu t mô hình nghiên c u bao g m 8 bi năđ c l p có nh

h ngăđ n giá s n lòng tr (WTP)ănh ăsau:

Hình 2.2: Mô hình nghiên c u WTP trongăđ tài

WTP

Trongăđó:ă

- WTP: Giá s n lòng tr

- risk2: M căđ ch p nh n r i ro c a nông h

- nomfarm: =1 có ho tăđ ng ngoài tr ngălúa,ă=0ăng c l i

- save51: =1 n u t ng ti t ki măđ ng phó r iăro,ă=0ăng c l i

- contactco51: =1 có ký k t v i công ty nông nghi p,ă=0ăng c l i

- seasons: =1 s n xu t 2 v lúa/n m,ă=0ăngoƠiăra

- income: Bi n liên t c: thu nh p c a nông h

Buyagri51 Bi n gi : =1 n uăđưăt ng ng phó r i ro b ng mua BHNN,

=0ăng c l i

+

Contactco51 Bi n gi : =1 n uă đưă t ng ng phó r i ro b ng ký k t v i

công ty nông nghi p,ă=0ăng c l i

-

Higherpro Bi năgi :ngh ăr ngn ngsu tăcao h năng i khác = 1, ng că

l iă=0

-

Insured Bi năgi :ăn uăđã t ngmuaBH = 1 , ng cl iă0 + Inufarm2 Bi năgi :ăn uru ngb ăng pl nnh ăn mβ000ă=1,ăng căl i=ă0 + knowledge Bi năliênăt c:ăm căđ ăhi uăbi tăv ăs năph măb oăhi m + Landrice Bi năliênt c: di ntíchăđ ttr nglúa(công=ă1000m2) -

Mitigation1 Cóăbi năphápă ngăphóăl ăl năkhông?ă=ă1ăkhông;ă=ăβăcó;ă=ăγă

có,ănh ngăch ăchu năb ăkhiăcóăl ăl năx yăra.ă

Tóm l c Ch ng 2: S d ng lý thuy t v l a ch n b t l i và r i ro trong

đ o đ c đ tìm ki m nh ng nh n đ nh ban đ u v r i ro trong SXNN T ng quan

nh ng nghiên c u tr c v vi c xem xét nh ng nông h có ch p nh n t n phí mua

BH đ đánh đ i vi c gi m thi u nh ng r i ro g p ph i trong SXNN nh sâu b nh,

ng p l t, giông bão, h n hán,… hay không ph thu c vào thái đ nh n th c c a h Xác đ nh ban đ u các nhân t nh h ng đ n WTJ, WTP

CH NGă3:ăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U

Ch ngăγ trìnhăbƠyăph ngăphápănghiênăc u c aăđ tài.TrongăđóătrìnhăbƠyăcácăph ngăphápăs d ng cho vi c phân tích mô hình giá s n lòng tr vƠăcácăb c

phân tích d li u

3.1.ăPH NGăPHÁPă ÁNHăGIÁăNG UăNHIểN

Giá s n lòng tr (WTP) cho m t s n ph m là s ti n mà m t cá nhân ho c h

giaăđìnhăs n sàng chi tr đ mua các s n ph m ho c chi tiêu c aămình,ăđ xácăđ nh WTPă ng iă taă th ng s d ngă ph ngă phápă đánhă giáă ng u nhiên (Contingent

Valuation Method - CVM) (Ramasubramanian, 2012)

CVM lƠăph ngăphápăxácăđ nh giá tr c a m t l i ích thông qua b ng câu h i

tr c ti p ắB n s n lòng tr baoănhiêuăđ cóăđ c s n ph m/d ch v ?”ăvƠăm t s câu

h i khác có liên quan trong quá trình thu th p s li u Ph ngăphápăđánhăgiáănƠyăb

qua thông tin th tr ng mà ti n hành ph ng v n tr c ti p h giaăđìnhăđ xácăđ nh

giá tr s n ph m/d ch v T đóăti n hành x lý d li uăđ tìm ra m c s n lòng tr (WTP)ătrungăbìnhăvƠăcóăbaoănhiêuăng i đ c th h ng s tính ra t ng giá tr s n

ph m/d ch v Ph ngăphápăđánh giá ng u nhiên (CVM) này bi u th s uăthích,ătrongăđóăm t tình hu ng gi đ nhăđ tăraăchoăcácăđ iăt ngăđ c ph ng v n v các tínhăn ng,ăđ căđi m c a các s n ph m/d ch v là r t c n thi t khi mà thông tin v

giá s n lòng tr không có s n trên th tr ng.Ph ngăphápănƠyăđòiăh i ph i có b ng

câu h i v đánhăgiáăng uănhiênă(CV)ăvƠăđ tài này tôi s d ng b ng câu h i CV cho

vi căxácăđ nh WTP c a s n ph m b o hi măcơyălúa,ăph ngăphápănƠyăđ c nhi u

tác gi trongăvƠăngoƠiăn c s d ngănh ăRamasubramaniană(β012), Trang (2013)

3.2 XỂYăD NGăB NGăCỂUăH IăD ăLI UăKHO NG TRONG XÁCă NH GIÁăS NăLọNGăTR ă(WTP)

Trong cu căđi u tra ph ng v năCV,ăng iăđ c ph ng v n có th bi t v b o

hi m theo ch s n ngăsu t ho c có th không hi u bi t, nên c n thi t ph i thi t k

b ng câu h i đ năgi n và d hi u d a trên lý thuy t v b o hi m theo ch s n ngă

su t (Ramasubramanian, 2012) và trong khi ph ng v n, ng i ph ng v n s gi i thíchăc ăch cung c p b o hi m, thanh toán choăng iăđ c ph ng v n hi u

Theo website: www.snvworld.org, ng i mua b o hi măn ngăsu t cây lúa s

đ c b iăth ng khi thiên tai, d ch b nh x yăraănh ngăkhôngăd a vào m c thi t h i

v n ngăsu t ru ng lúa c a nông h mua b o hi m mà d aăvƠoăn ngăsu t bình quân

c a c xã N ngăsu t bình quân th c t c a xã th păh nă90% so v iăn ngăsu t trung

bình c a xã trong 3 mùa v t ngă ng g n nh t khiăđóăng i mua b o hi m s đ c

b iăth ng, m c dù nh ng nông h mua b o hi m có b thi t h i ho c không thi t

h i so v i m c s t gi m chung c a c xã

B ng câu h i s đ căđ t ra ph ng v n tr c ti p nh ng nông h v b o hi m

cây lúa g m 6 nhóm chính:

(i) Các câu h iăcóăliênăquanăđ năđ căđi m kinh t - xã h i c a nông h ;

(ii) Các câu h i v kinh nghi măđ i phó v i nh ng r i ro t ng tr i trong

canh tác lúa c a nông h và chi năl c qu n tr ;

(iii) Nh ng ki n th c và s nh n bi t c a nông h trong các r i ro canh

tác;

(iv) Nh ng kinh nghi m trong vi c s d ng b o hi m (n u có);

(v) M t s câu h i v nh n th c các r iăroăc ăb n c a nông h ;

(vi) Các câu h i v giá s n lòng tr (WTP) c a nông h v mua b o hi m

Nh ng nông h đ c ph ng v n (đ c g i t tălƠăđápăviên)ăs đ căđ t câu

h i gi đ nh là n u có s n ph m b o hi m cây lúa trên th tr ng thì h s n sàng tr baoă nhiêuă đ cóă đ c s n ph mă đó?ă Khiă đóă d ng câu h iă t ngă tácă (Interactiveă

Bidding - IB) đ c đ t ra;ătheoăđó,ăph ngăphápănƠyăthìăng i phòng v n s đ aăraă

m t m c giá c th v h iăxemăđápăviênătr l i có s n sàng ch p nh n m căgiáăđóă

hay không?N uăđápăviênătr l i là có thì giá ti năđ aăraăti p theo s caoăh năm c giá

kh iăđi m và quy trình th c hi n này s di năraăchoăđ năkhiăđápăviênătr l i không

ch p nh n;ăng c l i, n u ngay t đ uăđápăviênătr l i không ch p nh n m c giá

kh iăđi măbanăđ u thì m c giá th 2 th păh năs đ căđ aăraăvƠăquyătrìnhănƠyăc ngă

s di năraăt ngăt choăđ năkhiăđápăviên tr l i ch p nh n.ă uăđi m c aăph ngă

pháp IB này là có th căl ngăchínhăxácăWTPănh ngănóăcóăth có s chênh l ch

l n v kho ng cách WTP, sai l ch do ch n m c giá kh iăđi m ho c sai l ch gi

thuy t

Hình 3.1: K ch b năph ngăphápăBidding

WTJ

Không Có

WTPăgiáăkh iăđi m

Không Có

lu n nhóm, ph ng v n th Có bu i ph ng v n v iăđ i di n c a hai Công ty b o

hi m B o Vi tă(đangăth c hi năthíăđi m b o hi m cây lúa ng Tháp),ătheoăđ i

di n c a công ty này thì giá bán s n ph m b o hi m kho ngă γ7.000ă đ ng/công

ru ng (1 công ru ngăt ngăđ ngă1.000ăm2

) và m căgiáăbánăđ c cho là hoà v n là β0.000ăđ ng/công Vi c th c hi năthíăđi m b o hi m cây lúa Tân H ng, Châu Phú

đ c Chính ph và Công ty B o v th c v t An Giang h tr m t ph năvƠăng i

dân ch tr kho ngă14.000ăđ ng/công

ng th i,ăc ngăti n hành ph ng v n v i các chuyên gia nông nghi p c a

huy n, lãnh đ oăđ aăph ngăvƠăm t s cu c ph ng v n th đ đi u ch nh b ng câu

h i cho phù h păh n.T vi c tham kh o m c phí BH t công ty và nh ng chính

sách h tr c a Chính ph t đóă đ ra 4 m c giá kh iă đi m là 15.000, 20.000,

30.000, 45.000 (VN )

D a vào nh ng thông tin trên, k ch b n c a b ng câu h iătheoăph ngăphápă

double-boundedădichotomousăchoiceăđ căhìnhăthƠnhănh ăsau:

B ng 3.1.B ng câu h i Bidding Game

Giá kh iă đi m s đ că đ aă raă choă cácă nh ng cá nhân s n sàng tham gia

ch ngătrìnhăb o hi m cây lúa C th :

(i) N u m c giá kh iăđi măBid1ăđ aăraăđ căđápăviênăch p nh n thì m c giá caoăh năBidβăđ căđ aăra,ăn u m c h khôngăđ ng ý m c giá Bid2 thì WTP là m c giáăBid1,ănh ngăn u h ch p nh n thì WTP là m căgiáăBidβăcaoăh n

(ii) N uăđápăviênăkhôngăch p nh n m c giá kh iăđi m thì m c giá th hai

th păh năBidβăđ căđ aăra,ăn u h đ ng ý Bid2 thì đóălƠă WTP, n u h ti p t c

không ch p nh năthìă ng i ph ng v n s h i tr c ti p WTP c aăđápăviênălƠăbaoă

nhiêu

3.3 MÔ HÌNH V WTP

3.3.1.ăMôăhìnhălỦăthuy tăv ăWTP

Theo h ng d năđánhăgiáăWTPăc a Pearce và c ng s (2002), chúng ta gi

đ nh m t hàm h u d ng c a nông h là:

U(Y,P,X,Q)

Trongăđó:ăYălƠăthuănh p, P là giá s n ph m,ăXălƠăcácăđ căđi m v kinh t - xã

h iătrongăgiaăđình, Q là m căđ tho d ng có hay không có s n ph m b o hi m c a

nông h

- H giaăđìnhăcóăs n ph m b o hi măđ c gi đ nh s mang l i l i ích cho

ng i mua, t c là m căđ tho d ng nông h (Q1

) s caoăh năkhiăkhôngăcóăs n

ph m b o hi m (Q0),ădoăđó:ă

U(Y,P,X,Q1) > U(Y,P,X,Q0)

Nông h s t so sánh khi có khi có b o hi m và không b o hi măđ xácăđ nh

m căđ tho d ng,ăkhiăđóăm c giá s n lòng tr (WTP) c a h là khi m căđ tho

d ng khi b ti n ra mua b o hi m b ng v i m c tho d ngăbanăđ u, t c là:

U(Y-WTP,P,X,Q1) = U(Y,P,X,Q0)

T đó,ăsuyăraăhƠmăs n lòng tr :

WTP = WTP(Y, P, X, Q0, Q1)

Nh ngăWTPăt iăđaămƠăm t nông h có th tr s đ c gi i h n b i thu nh p,

kh n ngăchiătr ;ăđ ng th i,WTPăc ngăkhôngăth âm do m t s n ph m không mang

l i l i ích cho nông h s b b qua, khi đó:

, Q1)ăă≤ăăY

Theo Mathiyazhagan (1998), thì xác su t c aăWTJăcaoăh năxácăsu t WTP,

b i vì m t s ng i s năsƠngăthamăgiaănh ngăkhôngămu n tr ti n cho s n ph m do

các y u t kháchăquanănh ănhƠăcungă ng s n ph m, m căgiáăđ aăra,ầăDoăđó,ăWTJălƠăb căđ u tiên c aăph ngăphápădouble- boundedădichotomousăchoiceăđ c s

WTJ = 0 (không có tham gia) n u WTJi*< 0

Trongăb c th hai, bi n ph thu c s là s ti n mà m i cá nhân ch p nh n

tr cho vi c mua s n ph m, c tính s s d ngăhƠmăOrderedăprofit,ătrongăđóăm i

cá nhân s có m t m c giá kh iăđi m khác nhau là BI

i c ngănh ăm c giá cao hay

3.3.2.ăMôăhìnhăphơnătíchăd ăli uănh ăphơnă(dichotomous)ăCV

3.3.2.1.ăMôăhìnhătho ăd ngăng uănhiênă(RandomăUtilityăModel - RUM)

Theo Haab và McConnel (2002), thì m căđ tho d ng gián ti p c a m t cá

nhân là:

uij = ui (yj, zj,ă ij) (1)

 uij = ui (yj, zj,ă ij) = vi (yj, zj)ă+ă ij (2)

Trongăđó:ăiă=ă1ălƠăcóămua b o hi m ho c i = 0 là không có mua b o hi m; j là

đ i di năchoăcáănhơnăđ c ph ng v n Các y u t quy tăđ nhăđ n hàm tho d ng: yj

là thu nh p c a cá nhân j tham gia ph ng v n; zj là m tăvécăt ăch cácăđ căđi m c a

nông h và các y u t khác nhăh ng đ n quy tăđ nh mua b o hi m;ă ij là nh ng

đ căđi măkhôngăquanăsátăđ c c aăcáănhơnăđ c ph ng v n

Theo mô hình (1), cá nhân j s có m c tho d ng c a vi c mua b o hi m cao

h năkhôngămuaăb o hi măkhiăcáănhơnăđóătr l i là có v i m c phí b o hi măđ c

h i (bid),ăkhiăđó:

u1 (yj - tj, zj,ă 1j) > u0 (yj, zj,ă 0j) (3)

Do có m t s y u t khôngăquanăsátăđ c nên chúng ta không bi tăđ c câu

tr l i mà ch có th căl ngăđ c xác su t c a câu tr l iăđó.ăN u l i ích t vi c

mua b o hi măcaoăh năkhôngămuaăb o hi m thì xác su t tr l i câu h iăđóălƠ:

Pr (cój) = Pr[u1 (yj - tj, zj,ă 1j)) > u0 (yj, zj,ă 0j)] (4)

T (2) và (4), ta có xác su t câu tr l i có c a cá nhân j:

Pr (cój) = Pr[v1 (yj - tj, zj) + 1j> v0 (yj, zj)ă+ă 0j] (5) Hàm h u d ng tuy n tínhăđ c s d ng:

Trongăđó:ăyj là thu nh p cá nhân j; zj lƠăvécăt ăbi n gi iăthíchăcácăđ căđi m

c aăcáănhơnăj;ă i lƠăvécăt ăch h s các bi n gi iăthích.ăKhiăđó,ă izj = zjk

Gi đ nh m c tho d ng biên c aăβăb c phânătíchăđánhăgiáăng u nhiên là m t h ng

s thì t ph ngătrìnhă(5)ăvƠă(6),ătaăcó:

Pr (cój)ă=ăPr( zjậ tj+ă j> 0), v iă j = 1j ậ 0j (7)

Pr (cój)ă=ăPr( zjậ tj+ă j> 0) = Pr(-( zj - tj)ă<ă j )

= 1 - Pr(-( zj - tj)ă<ă j ) =ăPr( j <ă zj - tj) (8)

Gi đ nhă j có phân ph i chu n, thì:

3.3.2.2.ăMôăhìnhăgiáăs nălòngătr ăng uănhiênă(TheăRandomăWTPăModel)

VƠăc ngătheoăHaabăvƠăMcConnel (2002), m t cá nhân có th s n sàng tr 1

m căgiáăcaoăh năm căgiáăbanăđ u ti trong câu h iăđánhăgiáăng u nhiên nh phân, thì

WTP c a cá nhân đóăs là:

WTP(yj, zj,ă j) > tj

i uănƠyăđúngăkhiăm căđ tho d ng c a cá nhân có mua b o hi măcaoăh nă

m c tho d ngătrongătrongăđi u ki năbìnhăth ng, hay:

v1 (yj - tj, zj)ă+ă 1j > v0 (yj, zj)ă+ă 0j

=>Pr[WTP(yj, zj,ă j) > tj] = Pr[v1 (yj - tj, zj)ă+ă 1j > v0 (yj, zj)ă+ă 0j]

Gi đ nh vi că c tính WTP có th đ cămôăhìnhăhoáăd i d ng tuy n tính:

WTP(zj, j) = zj + j

Trongăđó,ăzj là các bi n gi iăthíchăđ c trình bày trong ph n ph l c B; là

h s c a các bi n gi i thích zj;ă j là 1 s ng uănhiên,ăđ c gi đ nh có phân ph i

ng u nhiênăđ c l p và là 1 h ng s Khi câu tr l i là có, thì xác su t s là:

Theo López-Feldman (2012), vi căđánh giá ng u nhiên (CV) s d ng d li u

kho ng ho c d li u double-bounded lƠăph ngăphápă cătínhăđángătinăc y trong

vi căxácăđ nh giá s n lòng tr (WTP) (v i gi đ nh r ng ch có m t giá tr duy nh t

t n t i sau hai câu tr l i);ătrongăđó,ă và lƠăcơuătr ăl iăc aăβăcơuăh iăbiddingăgame,ăv yăxácăsu tăđ ăm tăng iătr ăl iă là có và là khôngăcóăcóăth ăđ căth ă

hi nănh ăsau:ă