Khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng tới thị trường thuốc việt nam từ năm 1996 2000

PHẦN 1. ĐẶT VÂN ĐỂ Trong những năm gần đây, nhờ sự mở cửa của nền kinh tế, thị trường thuốc Việt Nam đã trở nên rất phong phú, về cơ bản đáp ứng được nhu cầu thuốc cho công tác phòng và chữa bệnh cho nhân dân. Một trong những quan điểm của Đảng về công tác y tế là: “thực hiện tốt nhất việc chăm lo sức khoẻ cho nhân dân”. Sự phát triển của thị trường thuốc Việt Nam cùng với sự phát triển của nền kinh tế là một nền tảng giúp ngành Dược thực hiện tốt và hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho. Song bên cạnh đó, sự phức tạp của thị trường thuốc cũng đã gây không ít khó khăn cho hoạt động cuả ngành Dược. Để hiểu rõ hơn về thị trường thuốc Việt Nam, với mong muốn tìm ra được những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nghành Dược nói chung và thị trường thuốc nói riêng, cũng như biết được mặt tiêu cực cuả thị trường thuốc để hạn chế những mặt đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: Khảo sát một sô yếu tô ảnh hưởng tới thị trường thuốc Việt Nam từ năm 1996 2000. ” Đề tài nhằm 3 mục tiêu sau: 1. Nghiên cứu, xác định một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới thị trường thuốc Việt Nam (19962000). 2. Tiến hành khảo sát và phân tích một số yếu tố ảnh hưởng tới thị trường thuốc Việt Nam. 3. Đề xuất một số ý kiến tới các cấp quản lý, nhằm tạo ra một thị trường thuốc tốt hơn, lành mạnh hơn.

BÔ Y TÊ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Dược HÀ NỘI

HO VÀ TÊN SINH VIÊN: PHẠM THỊ THU HẰNG - A2K51

HÀ NÔI - THÁNG 5/2001

Qua đây, tôi muốn gửi lời cám ơn tới bạn bè, người thân đã độnq viên, khuyến khích tỏi, tạo điều kiện cho tôi thực hiện khoá luận tốt nghiệp này.

Tôi xin chân thành cảm ơn

Phạm Thị Thu Hằng

MỤC LỤC

Trang Lời cảm ơn

Mục lục

Chú giải chữ viết tắt

I

3.1 Đối tượng, phương pháp, nội dung, thời gian nghiên cứu 13

3.2.5 Yếu tố thuộc về lĩnh vực quản lý chất lượng thuốc 35

PHẦN 1 ĐẶT VÂN ĐỂ

Trong những năm gần đây, nhờ sự mở cửa của nền kinh tế, thị trường thuốc Việt Nam đã trở nên rất phong phú, về cơ bản đáp ứng được nhu cầu thuốc cho công tác phòng và chữa bệnh cho nhân dân

Một trong những quan điểm của Đảng về công tác y tế là: “thực hiện tốt nhất việc chăm lo sức khoẻ cho nhân dân” Sự phát triển của thị trường thuốc Việt Nam cùng với sự phát triển của nền kinh tế là một nền tảng giúp ngành Dược thực hiện tốt và hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho

Song bên cạnh đó, sự phức tạp của thị trường thuốc cũng đã gây không

ít khó khăn cho hoạt động cuả ngành Dược

Để hiểu rõ hơn về thị trường thuốc Việt Nam, với mong muốn tìm ra được những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nghành Dược nói chung

và thị trường thuốc nói riêng, cũng như biết được mặt tiêu cực cuả thị trường thuốc để hạn chế những mặt đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:" Khảo

sát một sô yếu tô ảnh hưởng tới thị trường thuốc Việt Nam từ năm

1996-2000 ”

Đề tài nhằm 3 mục tiêu sau:

1 Nghiên cứu, xác định một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới thị trường thuốc Việt Nam (1996-2000)

2 Tiến hành khảo sát và phân tích một số yếu tố ảnh hưởng tới thị trường thuốc Việt Nam

3 Đề xuất một số ý kiến tới các cấp quản lý, nhằm tạo ra một thị trường thuốc tốt hơn, lành mạnh hơn

PHẨN 2 TỔNG QUAN

2.1 Một sô khái niệm cơ bản

2.1.1 Khái niệm vê thị trường

2.1 ỉ 1 Thi trường hàng hoá nổi chung

Thị trường theo quan niệm cũ đơn giản là nơi mua bán trực tiếp như chợ, quán Nhưng ngày nay, khái niệm này rất rộng lớn, đó là nơi tập hợp tất

cả các người mua thực sự hay người mua tiềm tàng đối với một sản phẩm, nói cách khác “thị trường chứa tổns số cung, tổng số cầu và cơ cấu của tổng cung

và cầu về một loại hàng, nhóm hàng nào đấy” [6]

Trong một xã hội phát triển, thị trường không nhất thiết phải là một địa điểm cụ thể, nơi mà những người mua và những người bán gặp nhau và thực hiện các giao dịch Khi có những phương tiện thông tin và giao thông hiện đại, người bán và người mua không cần phải tiếp xúc trực tiếp với nhau mà vẫn thực hiện được mua bán, giao dịch [23J

2.1.1.2 Thị trường thuốc

Thuốc được coi là một hàng hoá đặc biệt, do vậy, về cơ bản khái niệm thị trường thuốc cũng không nằm ngoài khái niệm thị trường hàng hoá nói chung, song nó còn mang một số đặc điểm riêng Nhu cầu về thuốc không phải do khách hàng là bệnh nhân quyết định mà được quyết định bởi thầy thuốc, người dùng phải tuân thủ nghiêm ngặt Nhu cầu thuốc được quyết định bởi nhiều yếu tố: bệnh tật, kỹ thuật điều trị, trình độ nhân viên y tế (người kê đơn, người bán thuốc), khả năne; chi trá của bệnh nhân [6]

Thuốc ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ của người dân, do vậy thị trường thuốc phải được quản lý một cách chặt chẽ

2.1.2 Khái niệm cung và cầu

“Cầu” mô tả hành vi của người mua ở tất cả các mức giá “Lượng cầu” chỉ có ý nghĩa trong quan hệ với một mức giá cụ thể [1]

2.1.22 Cung

Cung là lượng một mặt hàng mà người bán muốn bán và có khả năng bán ở mỗi mức giá chấp nhận được, với giả định các yếu tố khác không đổi

Cung không phải là một lượng cụ thể mà là một sự mô tả toàn diện về

số lượng mà người bán muốn bán ở mỗi một mức giá chấp nhận được

“Lượng cung” chỉ có ý nghĩa trong quan hệ với một mức giá cụ thể [1]

2.ỉ 2.3 Cung - cầu trong CSSK

Cung cầu trong CSSK khác hẳn với các loại hàng hoá khác, cung cầu không tương tác theo quy ước Tinh trạng thu nhập cao liên quan với yêu cầu lớn hơn về CSSK, đặc biệt là với y học hiện đại Giá cả giúp xác định yêu cầu CSSK, giá tăng có thể làm giảm nhu cầu của nhóm thu nhập thấp hơn nhiều nhóm thu nhập cao Tình trạng vật chất nghèo nàn (làm tăng chi phí về thời gian khi đến với y tế), sẽ làm giám cầu

Việc thừa nhận hiệu quả và chất lượng chăm sóc ảnh hưởng quan trọng đến quyết định yêu cầu chăm sóc đối với bất cứ dịch vụ nào CSSK không phải

là sản phẩm đơn giản mà là một loại hàng hoá dịch vụ hướng về cùng một mục tiêu là cải thiện sức khoẻ Khi nghiên cứu về cung cầu của thị trường thuốc, các nhà kinh tế đặt ra những câu hỏi:

3

• Thực chứng: CSSK được thực hiện như thế nào? Những nhà cung cấp tạo ra sản phẩm như thế nào, bằng cách nào? Yếu tố đầu vào gồm những gì, hiệu quả, mục tiêu là gì? Thành phần những nhà cung cấp gồm những ai? Mức

độ cung cấp hàng hoá của họ ảnh hưởng thế nào đến giá cả? Sự lựa chọn những sản phẩm của họ ảnh hưởng thế nào đến giá cả và chi phí như thế nào?

• Chuẩn tắc: Ai là người cung cấp dịch vụ y tế tốt nhất? Khu vực công hay tư nhân hoạt động hiệu quả hơn trong việc cải thiện tình trạng sức khoẻ hoặc cung cấp các loại dịch vụ y tế? Những người cung cấp dịch vụ y tế được chia làm ba loại Động cơ và xu hướng mỗi loại là khác nhau, mặc dù thay đổi rất nhiều ở hoàn cảnh khác nhau:

> Khu vực tư nhân vì lợi nhuận (thầy thuốc, bệnh viện tư và một số thầy

thuốc y học dân tộc):

Cung cấp dịch vụ hoàn toàn vi động cơ lợi nhuận Trong tình hình có nhiều người cung cấp cạnh tranh nhau, không ai làm ảnh hưởng tới giá cả, vì thế mọi người cạnh tranh bằng cách giảm chi phí đến mức thấp nhất Nếu chỉ có một hay vài nhà cung cấp dịch vụ độc quyền sẽ cung cấp rất hạn chế và giá cả sẽ tăng

> Khu vực tư nhân không vì lợi nhuận (các tổ chức tự nguyện, nhân đạo,

các hội nhà thờ, tôn giáo và một số lương y)

Các tổ chức không đặt vấn đề lợi nhuận là mục đích hoạt động của mình

Do phụ thuộc vào nguồn tài chính nên họ tập trung vào nhũng hoạt động phòng bệnh không đắt tiền Việc sử dụng quỹ tài chính thường là hiệu quả, không lãng phí

> Khu vực công cộng (bệnh viện, phòng khám công thuộc chính phủ):

Không lấy mục tiêu lợi nhuận làm nòng cốt Dịch vụ y tế công cộngthường do các tổ chức rất lớn cung cấp với số lượng lớn nhân viên, điều này có thể dẫn tới kém hiệu quả trong quản lý [7],

2.1.3 Môi trường của Marketing Dược

Hình 1 Môi trường của Marketing Dược

Khách hàn 2 truns tâm là bệnh nhân mà những nỗ lực Marketing Dược nhằm phục vụ họ Bệnh nhân lại chịu sự chi phối của bác sĩ nên bác sĩ trở

thành khách hàng mục tiêu của công ty Đó là theo quan niệm của những tài liệu về Marketing Dược.

2.2 Các yếu tô ảnh hưởng tới thị trường thuốc

Thị trường thuốc tồn tại trong một môi trường chịu nhiều yếu tố ảnh hưởng Các yếu tố này không riêng rẽ độc lập mà ảnh hưởng lẫn nhau Mỗi xã hội có một nền văn hoá và chế độ chính trị tương ứng, có luật pháp để giữ vững xã hội Thay đổi xã hội một cách đặc thù dẫn tới thay đổi chính trị và luật pháp Sự phát triển chính trị cuốn theo thay đổi về kinh tế Những cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật có thể đòi hỏi thay đổi về hệ thống phân phối lưu thông

2.2.1 Các yếu tô vĩ mô

Các yếu tố vĩ mô là các yếu tố nằm trong môi trường mà có ảnh hưởng tới tất

cả các lĩnh vực kinh doanh Các yếu tố này gồm:

• Yếu tô kinh tế

• Yếu tố nhân khẩu

• Yếu tố văn hoá xã hội

• Yếu tố khoa học kỹ thuật và công nghệ

Đại diện cho nền kinh tế của một quốc gia phải kể đến GDP (Gross Domestic Product) Việt Nam là một nước có nền kinh tế đang phát triển, có

sự mở cửa của nền kinh tế Khi nền kinh tế mở cửa thì có lưồng hàng hoá đi vào và đi ra khỏi lãnh thổ đất nước Lượng sản phẩm sản xuất trên lãnh thổ đất nước được bán ra nước ngoài gọi là lượng xuất khẩu (X), lượng sản phẩm sản xuất ở nước ngoài được mua về trong nước gọi là lượng nhập khẩu (M) Cả X

và M đều được tính theo lãnh thổ, không cần biết do ai sản xuất hay ai là người sở hữu chung Ta có công thức tính GDP theo phương pháp chi tiêu

Nếu không có X và M thì: GDP = c + I + G

C: Tiêu dùng (lượng tiền mù hộ gia đình dùng để mua hàng tiêu dùng) I: Đẩu tư (Lượng tiền dùn<ị để mua sắm các loại tài sản tư bản mới)

G: Chi mua hàng hoá và dich vụ cứa chính phủ

Tổng số C+G+I là toàn bộ lượng tiền mà hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ dùng để mua toàn b ộ lượng GDP đã được sản xuất ra

Vì có X: lượng tiền đó chỉ mua được một phần GDP, còn một phần bán cho nước ngoài, không nằm trong C+ỉ+G Vì vậy nếu chỉ tính C+I+G thì sẽ thiếu phần sản phẩm bán cho nước ngoài Muốn không thiếu phải cộng thêm

X vào Tuy nhiên lượng tiền C+I+G mà hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ mua sản phẩm trên thị trường lúc này được chia làm hai phần: một phần mua hàng trong nước và một phần mua hàng nước ngoài Phần mua hàng nước ngoài bằng với giá trị hàng nhập khẩu là M, nếu cộng c, I, G lại thì thừa phần tiền dùng để mua hàng nhập vì nó không thuộc GDP Do đó phải trừ bỏ lượng hàns nhập ra

Như vậy: GDP = C+I+G+X-M [ 15]

2.2.1.2 Yếu tô nhân khẩu

Thị trường là do con người họp lại mà thành Dân số thế giới đang tăng lên với tốc độ chóng mặt Năm 1981, dân số thế giới là 4,5 tỷ người, từ đó đến nay dân số cứ tiếp tục tăng 2% hàng năm, và dân số thế giới hiện nay đã lên tới 6 tỷ người

7

Bùng nổ dân số đang là mối lo ngại của nhiều chính phủ và các nhóm

xã hội khác nhau trên toàn thế giới Thứ nhất là nguồn tài nguyên của hành tinh có thể sẽ không đủ duy trì cuộc sống của một lượng người lớn như vây, đặc biệt cần chú ý là phần lớn trong sô họ lại ra sức đảm bảo cho mình một mức sống cao Thứ hai là dân số tăng với nhịp độ cao nhất ở những nước ít có điều kiện cho phép điều đó nhất [23]

Dân số tăng kéo theo nhu cầu của con người cũng tăng Điều đó có nghĩa là thị trường cũng tăng cùng với sức mua khá lớn Như vậy, lượng hàng hoá phải sản xuất ra nhiều hơn để phục vụ nhu cầu của người dân Thuốc cũng phải được sản xuất ngày càng tăng để đáp ứng nhu cầu chữa bệnh cho nhân dân

Tuổi thọ trung bình của con người đang ngày càng tăng, hiện tượng già hoá dân CU' đang trở thành xu hướng của xã hội, vì vậy thuốc dùng để chăm sóc sức khoẻ cho người già cần chú ý phát triển

2.2.1.3 Yếu tố văn hoá xã hội

Cùng với sự phát triển kinh tế, văn hoá xã hội ngày càng được nâng cao Văn hoá Việt Nam mở cửa đón nhận và tiếp xúc với nền văn hoá tiên tiến của các nước phương Tây song văn hoá xã hội phát triển vẫn phải kết hợp giữ gìn bản sắc dân tộc Nhà nước ta chủ trương “hoà nhập chứ không hoà tan” với những nền văn hoá tiên tiến Đầu tư cho giáo dục là yếu tố quan trọng cho sự phát triển xã hội Ngày nay, phổ cập siáo dục cho trẻ em là chỉ tiêu quan trọng, là nhiệm vụ của giáo dục

Bên cạnh mặt tích cực của sự tiếp xúc với nền văn hoá các nước phương Tây lại nảy sinh nhiều vấn đề tồn tại cho xã hội như: nghiện hút, mại dâm, tai nạn, bạo lực, văn hoá đồi truỵ Tất cá những vấn đề này đang là mối quan tâm của toàn xã hội, nhà nước cũng như nhân dân mong muốn đẩy lùi các tệ nạn xã hội, những tệ nạn mà gây không ít ảnh hưởng tới sức khoẻ và cuộc sống của nhân dân ta, tạo những nhu cầu mới cho thị trường thuốc

2.2.ỉ 4 Yếu tố khoa hục kỹ thuật và có/lạ nghệ

Sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật và công nghệ đã tạo ra nền tảng cho sự phát triển của các ngành khác, trong đó không thể không kể tới ngành Dược Máy móc thiết bị hiện đại đã tạo ra được nhiều loại thuốc ngày càng tốt hơn, phù hợp tiện lợi với người dùng thuốc, kể cả máy móc thiết

bị đê kiếm tra tiêu chuẩn chất lượng nhằm đảm bảo an toàn cho người dùng thuốc Nói chung, toàn bộ hệ thống máy móc dùng để nghiên cứu, sản xuất, kiểm tra-kiểm nghiệm trong ngành Dược nói riêng và các ngành khác nói chung ngày càng hiện đại và tiên tiến chính là kết quả của khoa học kỹ thuật

và công nghệ

2.2.1.5 Yếu tô chính trị và pháp luật

Chúng ta tiến hành xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ văn minh Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật Đất nước ta đang trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, với chủ trương, chính sách, đường lối đổi mới phù hợp với sự phát triển của toàn bộ xã hội, Việt Nam đang tùng bước tiến lên, hội nhập với khu vực và thế giới Chúng ta được đánh giá là đất nước có tình hình chính trị ổn định nhất khu vực Đông nam Á trong những năm gần đây Nhờ vậy, kinh tế xã hội có nền tảng để phát triển, trong đó tất yếu phải có sự phát triển của ngành Dược và thị trường thuốc

2.2.1.6 Điều kiện tự nhiên và môi trườiii>

Ngày nay, ô nhiễm môi trường đã trở thành vấn đề toàn cầu Nước và không khí có thể tưởng như là những dạng tài nguyên thiên nhiên vô cùng tận, nhưng một số nhóm bảo vệ môi trường đã nhìn thấy mối đe doạ đối với chúng trong tương lai Các nhóm này chủ trương cấm bán một số thuốc dưới dạng binh xịt, bởi vì chúng có thể gay tổn hại cho tầng ôzôn của khí quyển Còn đối với nước thì ngày nay đã xuất hiện vấn đề ở một số vùng trên thế giới

9

Việc sử dụng những nguồn tài nguyên có thể phục hồi được như rừng và lương thực cũng đòi hỏi phải quan tâm Vấn đề nghiêm trọng đang nảy sinh

do cạn kiệt những nguồn tài nguyên không phục hồi như dầu mỏ, than đá và các loại khoáng sản khác [23],

Hoạt động công nghiệp gây tổn hại cho môi trường Môi trường ngày càng xấu đi ảnh hưởng nhiều đến sức khoẻ của con người, ảnh hưởng tới mô hình bệnh tật, ảnh hưởng tới nhu cầu thuốc, điều kiện bảo quản thuốc

2.2.2 Các yếu tố vi mô

Các yếu tố vi mô là các yếu tố nằm trong môi trường mà có tác động tới một ngành nhất định, cụ thê ỏ' đây gồm các yếu tố chỉ ảnh hưởng tới ngành Dược và thị trường thuốc Các yếu tố vi mô phong phú và đa dạng, cụ thể hơn các yếu tố vĩ mô, song không thể nằm ngoài các yếu tố vĩ mô mà chính các yếu tố này bị ảnh hưởng trực tiếp bởi các yếu tố vĩ mô Sau đây là một vài nét

về môi trường vi mô ảnh hưởng tới thị trường thuốc

2.22.1 Tình trạng bệnh tật, mô hình bệnh tật

Người ta quan niệm rằng bệnh tật là tình trạng mất cân bằng về thể xác

và tinh thần dưới tác động của một loạt các yếu tố ngoại môi và nội môi lên con người Như vậy nhu cầu về thuốc của một người bệnh phụ thuộc vào bệnh tật, sức khoẻ của họ Nhu cầu về thuốc của một cộng đồng sẽ phụ thuộc vào tình trạng bệnh tật của cộng đồng Việt Nam là nước có thu nhập thấp và đang trong quá trình phát triển, do đó mô hình bệnh tật cũng thay đổi theo sự phát triến kinh tế xã hội

Với dân số hơn 76 triệu người, có thể thấy nhu cầu sử dụng thuốc ở Việt Nam là rất lớn, khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm đã tạo nên mô hình bệnh tật phong phú Mô hình bệnh tật nước ta có sự thay đổi từ các bệnh nhiễm trùng

là chủ yếu chuyển sang mô hình bệnh tật với các bệnh không nhiễm trùng như bệnh hệ hô hấp, bệnh hệ tiêu hoá, bệnh tim mạch, bệnh cơ - xương - khớp tăng nhanh Do công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước nên môi trường bị ô nhiễm

gây nên một số bệnh, chủ yếu là bệnh hô hấp có tỷ lệ mắc cao nhất Một số bệnh nghề nghiệp và bệnh của các nước phát triển cũng xuất hiện và ngày càng gia tăng (bệnh tim mạch, bệnh đái đường, bệnh béo phì

2.22.2 Yếu tô kinh tế y tế

Tiền thuốc bình quân đầu người của nước ta còn thấp, chỉ bằng 1/10 so với thế giới Kinh tế phát triển, đời sống nhân dân được nâng cao, nhu cầu sử dụng thuốc chữa bệnh của người dân tăng lên, ảnh hưởng khá lớn tới thị trường thuốc Việt Nam

2.2.2.3 Tình hình cung ứng và phân phối

Một trong hai mục tiêu cơ bản của “chính sách quốc gia về thuốc của Việt Nam” giai đoạn 1996-2010 là: “bảo đảm cung ứng thuốc thường xuyên

và đủ thuốc có chất lượng đến người dân” Nguồn thuốc cơ bản cung ứng cho nhu cầu phòng bệnh, chữa bệnh chủ yếu do hai nguồn sản xuất trong nước và nhập khẩu Hai nguồn thuốc này đều được thực hiện bởi các doanh nghiệp kinh doanh Dược phẩm

Hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau tham gia sản xuất và kinh doanh thuốc

Từ tháng 5/ 1989, theo quyết định 112/HĐBT của Hội đồng bộ trưởng, chính phủ đã giao cho Bộ Y tế thống nhất quản lý xuất nhập khẩu thuốc, nguyên phụ liệu làm thuốc chữa bệnh cho người Bộ Y tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc Qua hơn 10 năm hoạt động xuất nhập khẩu thuốc, nguyên phụ liệu làm thuốc các doanh nghiệp đã có nhiều thành tựu trong hoạt động, tác động tích cực tới hoạt động của ngành, đặc biệt là tạo được thị trường thuốc sôi động đảm bảo nhu cầu thuốc cho nhân dân

Thuốc đến được tay người dùng là nhờ hệ thống phân phối thuốc, trong

đó có vai trò đáng kể của nhà thuốc, hiệu thuốc, đại lý bán thuốc Song còn có

sự khác biệt giữa các vùng về số lượng điểm bán thuốc, chủng loại thuốc Đây

là một điểm đáng chú ý cần khắc phục sự mất cân bằng giữa các vùng

2.2.2.4 Thuốc, thầy thuốc và dịch vụ V tế

Thầy thuốc và dịch vụ là một phần của hệ thống sử dụng thuốc, v ề cơ bản, yếu tố bệnh tật vẫn là yếu tố quyết định nhất tới nhu cầu thuốc, song thầy thuốc lại là người chỉ định dùns thuốc Trên thị trường tồn tại rất nhiều biệt dược có cùng hoạt chất của nhiều nhà sản xuất khác nhau, gây sự phức tạp trong cách chỉ định của thầy thuốc, đồng thời cũng gây sự phức tạp cho thị trường

Dịch vụ y tế phát triển phục vụ nhu cầu ngày càng cao của người bệnh Thuốc thông qua dịch vụ y tế đến người sử dụng chiếm một lượng khá lớn, vì vậy nguồn thuốc cung ứng cho dịch vụ y tế phải luôn được chú ý để đảm bảo

về số lượng, chất lượng, thời gian

Hoạt động bảo hiểm y tế là một loại hình hoạt động cần phát triển, nếu hoạt động tốt sẽ đảm bảo phục vụ chăm sóc sức khoẻ cho cộng đồng, tạo một nhu cầu ổn định cho thị trường thuốc

2.2.2.5 Thông tin và cạnh tranh

Ngày nay, nhờ phương tiện thông tin phát triển hiện đại, nên thông tin

về thuốc và y học thường thức được truyền đến nhân dân nhiều hơn, nâng cao hiểu biết về thuốc và y học cho người dân Những loại thuốc được phép quảng cáo trên phương tiện thông tin đại chúng đã trở nên quen thuộc hơn với người dân, nhiều loại thuốc đã trở thành thị hiếu của người dân

Các công ty hoạt động Marketing hết sức mạnh mẽ, cạnh tranh sản phẩm khiến một số loại thuốc bị dùng lạm dụng, không thích hợp Đây là một điểm cần khắc phục

2.22.6 Tổ chức quản ì ý chất lượng thuốc

Hiện nay, nạn thuốc giả, thuốc kém chất lượng đã giảm rất nhiều, song cần nỗ lực hoạt động kiểm tra - kiểm nghiệm để khắc phục hoàn toàn việc vi phạm chất lượng thuốc, bảo đảm an toàn cho người sử dụng, tạo một thị trường thuốc lành mạnh

PHẦN 3 KẾT QUẢ KHẢO SÁT

3.1 Đối tượng, phương pháp, nội dung, thời gian nghiên cứu

3.1.1 Đối tượng nghiên cứu

• Báo cáo tổng kết công tác Dược năm 2000, kế hoạch công tác Dược 2001

và giai đoạn 2001 - 2005

• Các số liệu có liên quan tới ngành Dược được tổng kết tại Cục quản lý Dược Việt Nam

• Niên giám thống kê y tế hàng năm (1996, 1997, 1998, 1999)

• Các số liệu về kinh tế, xã hội, nhân khẩu, môi trường trên báo, tạp chí và tại văn phòng UNDP (United Nations Development Program)

3.1.2 Phương pháp nghiên cứu

3 Ị 2 I Phươnq pháp nghiên cứu hồi cứu số liệu

• Thu thập các tài liệu, các văn bản có số liệu tổng kết về một số chỉ tiêu để phân tích một số yếu tố ảnh hưởng lới thị trường thuốc Việt Nam

• Xử lý, phân loại các tài liệu thu thập được,phântích nội dung, số liệu trong tài liệu thu thập được, minh hoạ bằng các bảng, đồ thị, biểu đồ

3.1.2.2 Phương pháp phân tích mức tăng trưởng (hay nhịp phát triển) sử dụnq trong kho á luận [61

• Nhịp cơ sở (so sánh định gốc): lấy chỉ tiêu của một năm nào đó làm gốc

để so sánh tình hình thực hiện qua các năm Phương pháp này cho biết xu hướng phát triển của chỉ tiêu tăng hay giảm so với năm chọn làm gốc

Bảng 1 Phương pháp so sánh theo nhịp cơ sở

Nhịp cơ sở X (%) Xl=100 X2.100/X1 X3.100/X1 X4.100/X1 X5.100/X1

13

• Nhịp mắt xích (so sánh liên hoàn): lấy chỉ tiêu thực hiện năm sau so sánh với chỉ tiêu thực hiện năm ngay trước đó Phương pháp này cho biết tốc độ phát triển của năm sau so với năm ngay trước đó.

Bảng 2 Phương pháp so sánh theo nhịp mắt xích

Nhịp mắt xích Y (%) Yl=100 Y2.100/Y1 Y3.100/Y2 Y4.100/Y3 Y5.100/Y4

3 1 3 Nội dung nghiên cứu

Qua khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến thị trường thuốc Việt Nam, chúng tôi tiến hành khảo sát phân tích sâu hơn một số yếu tố sau:

Yếu tố kinh tế gồm các chỉ tiêu:

'> Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) bình quân đầu người

y Tiền thuốc bình quân đầu người ở Việt Nam

> Ngân sách cho ngành y tế ở Việt Nam

Yếu tố nhân khẩu gồm các chỉ tiêu:

V Tổng dân số Việt Nam

> Mật độ dân số

> Tỷ lệ nữ

> Tỷ lệ dân thành thị

> Tỷ lệ phát triển dân số tự nhiên

Yếu tố thuộc về cung ứng và phân phổi ị>Sm các chỉ tiêu:

> Tổng doanh nghiệp Dược ở Việt Nam

> Hệ thống HNDTN

> Số lượng thuốc đăng ký lưu hành trên thị trường

> Tổng giá trị sản lượng thuốc sản xuất trong nước

> Tổng giá trị xuất nhập khẩu thuốc ở Việt Nam

Yếu ì ố thuộc về hệ thông sử dụng thuốc, gồm các chỉ tiêu:

> Tham gia BHYT

'r Hoạt động BHYT

> Giường bệnh qua các năm

> Cơ sở y tế

> Cán bộ y tê

Yếu tố thuộc lĩnh vực quản lý chất lượiĩiị thuốc, qồm các chỉ tiêu

r SỐ lô thuốc vi phạm chất lượng bị thu hồi

Tỷ lệ thuốc giả qua các năm

> Tinh hình vi phạm sở hữu công nghiệp

Yếu tố bệnh tật gồm các chỉ tiêu:

'> Mười nhóm bệnh có tỷ lệ mắc cao nhất tại Việt Nam

> Mười bệnh có tỷ lệ mắc cao nhất tại Việt Nam

3.2.1 Yếu tô kinh tế

Trên con đường phát triển đua đất nước tiến lên, sự phát triển về kinh tế

là yếu tố quan trọng nhất, quyết định nhất Việt Nam là nột nước kinh tế đang phát triển, mức tăng trưởng GDP năm 2000 là 7,56% [19], hàng thứ 133/174 nước trên thế giới [9] GDP Việt Nam đang có sự gia tăng Nếu so sánh về độ chênh lệch GDP bình quân đầu người của Việt Nam với một số nước trong

khu vực Châu Á, theo số liệu tổng kết năm 1993 và 1999 có thể thấy được sự

phát triển của nền kinh tế Việt Nam

15

Bảng 3: Chênh lệch GDP/nguời so với Việt Nam

Ngành y tế nói chung và ngành Dược nói riêng cũng đã có một số phát triển đáng kể

Bảng 4: GDP bình quân đầu người và tiền thuốc bình quân đầu người ở

Việt Nam qua các năm

GDP bình quân đầu người/ năm

(1000VNĐ)

Tiền thuốc bình quân đầu người/

năm (USD)

Nguồn: Cục QLDVN

Từ bảng 4 ta thấy GDP hàng năm có sự gia tăng rõ rệt Năm 1997 so với

1996, tiền thuốc bình quân đầu người tăng cao hơn so với GDP bình quân đầu

người (113,04% so với 104,69%), song các năm sau đó 1998, 1999, 2000, GDP tăng một cách đáng kể, còn tiền thuốc bình quân đầu người/ năm tăng chậm hơn, thậm chí tới năm 1999 còn giảm xuống, đến năm 2000 có tăng lên song chỉ gần bằng năm 1998 Sự biến đổi đó thể hiện rõ hơn qua đồ thị sau:

• Giá trị gia tăng GDP/ người/ năm

■ Giá trị gia tăng tiền thuốc/ người/ năm

Nám Hình 2: Biểu đồ so sánh tốc độ gia tăng GDP/ người/ năm

và tiền thuốc/ ngưòi/ năm

Ngân sách nhà nước dành cho y tế còn thấp (chiếm 5,31% trong tổng chi ngân sách năm 1999) [bảng 6], chỉ đạt 3,5 USD/ người/ năm trong khi đó tiền thuốc bình quân đầu người là 5,0 USD/ năm (1999) chứng lỏ người dân phải bỏ tiền tư khá nhiều để mua thuốc, vì vậy tất yếu sẽ dẫn đến sự chênh lệch trong chi tiêu về thuốc giữa các vùng do phụ thuộc vào mức độ thu nhập của từng địa phương

Tình hình ngân sách y tế phân theo lĩnh vực từ năm 1996 tới năm 1999 như sau:

l ĩ

/■ Ằ ồ D ^ r

"v '

Bảng 5: Ngân sách y tế phân theo lĩnh vực

(tỷ đổng)

Tỷ trọng

( %)

Giá trị (tỷ đồng)

Tỷ trọng (%)

Giá trị (tỷ đồng)

Tỷ trọng

( %)

Giá trị (tỷ đổng)

Tỷ trọng (%)

■ NCKH

□ Đào tạo

□ Chi cho sự nghiệp y té

■ Quản lý hành chính + lương cho xã

Năm Hình 3: Biểu đồ giá trị chi cho lĩnh vực y tê trong ngân sách nhà nước

Qua biểu đồ ở hình 3 ta thấy rõ chi cho sự nghiệp y tế là chủ yếu, các năm trung bình chi khoảng 85% ngân sách y tê và giá trị này tăng đều đặn hàng năm Cũng như tổng giá trị ngân sách nhà nước chi cho y tế tăng đều hàng năm, xây dựng cơ bản tuyến TW được ngân sách chi cho tăng một cách đáng kể (năm 1996 là 208,1 tỷ đồng, đến 1999 được chi 649,85 tỷ đồng, tãng gấp 3,1 lần so với năm 1996) Trong khi đó, chi cho quản lý hành chính + lương cho xã giảm qua các năm một cách rõ rệt (năm 1996 chi là 201 tỷ đồng nhưng đến 1999 chỉ còn 6,54 tỷ đồng) Còn các lĩnh vực còn lại tăng không đáng kể Như vậy Nhà nước và Bộ Y tế đã giảm rất nhiều chi phí trong quản lý hành chính để cho xây dựng cơ bản tuyến TW được nâng cao.

Mặc dù tổng giá trị ngân sách y tế tăng hàng năm, song tỷ lệ ngân sách

y tê chiếm trong tổng chi ngân sách lại không tăng hàng năm

Bảng 6: Tỷ lệ ngân sách Y tế chiếm trong tổng chi ngân sách

Năm Tổng chi ngân sách

nhà nước (tỷ đồng)

Ngân sách Y tế (tỷ đồng)

Tỷ lệ ngân sách Y tế chiếm trong tổng chi ngân sách (%)

Tỷ lệ ngân sách y tế chiếm trong tổng chi ngân sách giai đoạn 1996-

1999 có tỷ lệ cao nhất là 5,81% vào năm 1997, sau đó giảm dần vào năm

1998, 1999

3.2.2 Yếu tố nhân khẩu

Dân sô Việt Nam đến nay vẫn đang tăng Tình hình nhân khẩu trong toàn xã hội từ năm 1996 tới 1999 có một số biến đổi

Nguồn: Niên giám thống kê V tế hàng năm

Qua bảng 7 ta thấy dân số tăng trong cả giai đoạn là 101,3%, tăng không đáng

kể, tỷ lệ nữ giảm song cũng không giảm đáng kể, số dân ở thành thị tăng dần

(tăng 116,3% cả giai đoạn), mật độ dân số nhìn chung là ổn định trong giai

đoạn này Tốc độ phát triển dân số giảm dần từ năm 1996 tới 1999, thể hiện qua biểu đồ sau:

Dựa trên kết quả dự báo dân số (năm 2000) của Tổng cục thống kê và

số liệu từ HDI Việt Nam, dự báo dân số Việt Nam năm 2004 là 80,9 triệu dân, tốc độ phát triển dân số là 1,17%, năm 2009 là 85,3 triệu dân, tốc độ phát triển dân số là 1,05%

3.2.3 Yếu tô thuộc về cung ứng và phân phối

ỉ 2 3 1 Nguồn thuốc sản xuất troníỊ nước

Hiện nay có rất nhiều doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau tham gia sản xuất và kinh doanh thuốc, số lượng này vẫn tăng đều đặn hàng năm, đặc biệt là các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế tư nhân

Bảng 8 Sô lượng các doanh nghiệp Dược từ 1996 tới 1999

Sô lượng

Tỷ trọng

Số

lượng

Tỷ trọng

Số lượng

Tỷ trọng

Nguồn: Niên giám thống kê y tế hàng năm

Số lượng doanh nghiệp tư nhân, CTTNHH, CTCP, đến năm 1999 tăng

với tốc độ cao: 144,11% so với năm 1996 Số doanh nghiệp TW tăng không đáng kể, công ty, xí nghiệp Dược địa phương tăng ít qua 4 năm Tù' năm 1996 đến năm 1999, những dự án đầu tư được cấp giấy phép tăng khá cao (133,3%)-

Sự biến đổi về số lượng doanh nghiệp Dược trong giai đoạn từ 1996 tơí 1999 được thê hiện như sau:

21

■ Công ty, xí nghiệp dược địa phương

□ Dự án đầu tư đã được cấp giấy phép

□ Doanh nghiệp tư nhân,

CTTNHH, CTCP

Hình 6: biểu đồ số lượng doanh nghiệp Dược giai đoạn 1996-1999

Tỷ trọng của các loại hình doanh nghiệp qua các năm thay đổi không đáng kể, loại hình doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, công ty cổ phần là loại hình chiếm tỷ trọng cao nhất qua các năm