Thâm hụt tài khóa và lạm phát Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam thông qua phương kiểm định biên Luận văn thạc sĩ

_

THÁI HOÀNG LÂM

THÂM H T TÀI KHÓA VÀ L M PHÁT: B NG CH NG

LU N V N TH C S KINH T

B GIÁO D C VĨ ĨO T O

_

THÁI HOÀNG LÂM

THÂM H T TÀI KHÓA VÀ L M PHÁT: B NG CH NG TH C

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n “Thâm h t tài khóa và l m phát: b ng ch ng th c

nghi m t i Vi t Nam thông qua ph ng pháp ki m đ nh biên” là công trình nghiên

M C L C

TÓM T T 1

Ch ng 1 ậ GI I THI U 2

1.1 Lý do nghiên c u 2

1.2 M c tiêu nghiên c u 3

1.3 Câu h i nghiên c u 3

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

1.5 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.6 Ý ngh a và k v ng đóng góp c a nghiên c u 3

1.7 C u trúc c a bài nghiên c u 4

Ch ng 2 ậ C S LÝ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U TR C ỂY 5

2.1 C s lý thuy t 5

2.1.1 L m phát 5

2.1.1.1 nh ngh a v l m phát 5

2.1.1.2 Các nhân t tác đ ng đ n l m phát 5

2.1.2 Quan đi m các tr ng phái kinh t v nguyên nhân l m phát 8

2.1.2.1 L m phát là m t hi n t ng ti n t 8

2.1.2.2 L m phát không ph i là m t hi n t ng ti n t 10

2.1.2.3 L m phát là do k v ng 10

2.1.3 Di n bi n l m phát Vi t Nam trong th i gian qua 11

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đây 13

Ch ng 3 ậ PH NG PHỄP NGHIểN C U 26

3.1 Mô hình nghiên c u 26

3.2 D li u 31

Ch ng 4 ậ K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 41

4.1 K t qu ki m đ nh tính d ng 41

4.2 Ki m đ nh đ ng liên k t b ng ki m đ nh F 42

4.3 Các ki m đ nh tính v ng ch c mô hình ARDL 43

4.4 K t qu c l ng mô hình dài h n 49

4.5 K t qu c l ng mô hình ng n h n 50

Ch ng 5 ậ K T LU N 57

DANH M C T VI T T T

ADF (Augmented Dickey – Fuller): ph ng pháp ki m đ nh nghi m đ n v theo

Augmented Dickey – Fuller

AIC (Akaike Information Criterion): tiêu chu n thông tin Akaike

CPI (Consumer Price Index): ch s giá tiêu dùng

FDI (Foreign Direct Investment): đ u t tr c ti p n c ngoài

GSO (General Statistics Office): T ng c c th ng kê

IMF (International Moneytary Fund): Qu ti n t qu c t

M2: cung ti n M2

OLS (Ordinary Least Squares): ph ng pháp bình ph ng bé nh t

SBC (Schwarz Information Criterion): tiêu chu n thông tin Schwart

VECM (Vector Error Correction Model): mô hình vector t h i quy

DANH M C CÁC B NG BI U

B ng 2.1: T ng h p các k t qu nghiên c u 20

ng 3 1 Th ng kê mô t các bi n trong bài nghiên c u 39

ng 4 1 K t qu ki m đ nh tính d ng b ng ph ng pháp ADF 41

ng 4 2 K t qu ki m đ nh tính d ng b ng ph ng pháp PP 41

ng 4 3 Giá tr ki m đ nh F theo n m ph ng trình 43

ng 4 4 Giá tr ki m đ nh biên cho F-statistic trong tr ng h p có h s ch n và không có bi n xu h ng theo Pesaran (2001) 43

ng 4 5 K t qu ki m tra tính v ng ch c 44

ng 4 6 K t qu c l ng mô hình dài h n 50

ng 4 7 K t qu c l ng mô hình ng n h n c a ph ng trình 1 51

ng 4 8 K t qu c l ng mô hình ng n h n c a ph ng trình 2 52

ng 4 9 K t qu c l ng mô hình ng n h n c a ph ng trình 3 53

ng 4 10 K t qu c l ng mô hình ng n h n c a ph ng trình 4 54

ng 4 11 K t qu c l ng mô hình ng n h n c a ph ng trình 5 55

DANH M C CÁC HÌNH V

H nh 3 1 Ch s giá tiêu dùng t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 32

H nh 3 2 Thâm h t ngân sách t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 33

H nh 3 3 Lãi su t cho vay t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 34

H nh 3 4 m c a th ng m i t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 35

H nh 3 5 T giá h i đoái NEER t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 36

H nh 3 6 Cung ti n M2 t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 37

H nh 3 7 Ch s giá nh p kh u IMP t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 38

H nh 3 8 Giá d u th gi i t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013 39

H nh 4 1 K t qu ki m đ nh CUSUM c a ph ng trình 1 45

H nh 4 2 K t qu ki m đ nh CUSUMSQ c a ph ng trình 1 45

H nh 4 3 K t qu ki m đ nh CUSUM c a ph ng trình 2 46

H nh 4 4 K t qu ki m đ nh CUSUMSQ c a ph ng trình 2 46

H nh 4 5 K t qu ki m đ nh CUSUM c a ph ng trình 3 47

H nh 4 6 K t qu ki m đ nh CUSUMSQ c a ph ng trình 3 47

H nh 4 7 K t qu ki m đ nh CUSUM c a ph ng trình 4 48

H nh 4 8 K t qu ki m đ nh CUSUMSQ c a ph ng trình 4 48

H nh 4 9 K t qu ki m đ nh CUSUM c a ph ng trình 5 49

H nh 4 10 K t qu ki m đ nh CUSUMSQ c a ph ng trình 5 49

TÓM T T

Bài nghiên c u này ki m đ nh m i quan h trong dài h n và ng n h n gi a

thâm h t ngân sách và l m phát Vi t Nam trong giai đo n t n m 1995 đ n n m

2013 Bài nghiên c u s d ng d li u hàng quý đ c t ng h p t các ngu n c a B

Tài Chính, T ng C c Th ng Kê, IMF, Thompson Reauter Thông qua ph ng pháp

ARDL, tác gi ki m đ nh các nhân t bao g m thâm h t ngân sách, lãi su t cho vay,

đ m th ng m i, giá d u, t giá h i đoái, ch s giá nh p kh u và cung ti n M2 tác đ ng đ n l m phát V i mô hình ARDL và v i ngu n d li u th c t t i Vi t

Nam tác gi đang có, k t qu nghiên c u ch a tìm th y m i t ng quan gi a thâm

h t ngân sách và l m phát trong dài h n, tuy nhiên trong ng n h n thâm h t ngân sách, lãi su t cho vay, đ m th ng m i và cung ti n M2 có tác đ ng đ n l m phát

C th , thâm h t ngân sách, lãi su t cho vay và đ m th ng m i có t ng quan

d ng v i l m phát, cung ti n M2 có t ng quan âm v i l m phát i v i các bi n

giá d u, ch s giá nh p kh u, t giá h i đoái danh ngh a có hi u l c, k t qu ki m

đ nh ch a tìm ra m i liên quan v i l m phát V i k t qu này, nghiên c u đư b c

đ u cung c p cho các nhà qu n lý xác đ nh đ c các nhân t tác đ ng đ n l m phát

Vi t Nam T đó, h có th v n d ng ph i h p v i tình hình th c t đ có th đ a

ra nh ng chính sách phù h p v i t ng m c tiêu, t ng giai đo n mà h u tiên th c

hi n

Ch ng 1 ậ GI I THI U

Ch ng 1 cung c p cho ng i đ c m c tiêu, đ i t ng nghiên c u, và ý ngh a hay đóng góp c a nghiên c u này

1.1 Lý do nghiên c u

L m phát luôn là ch đ đ c nhi u nhà nghiên c u quan tâm và tìm hi u do

nh ng nh h ng đ n n n kinh t Trong tình hình kinh t c a Vi t Nam, l m phát

là m t trong nh ng y u t có tác đ ng tích c c l n tiêu c c v i t c đ t ng tr ng kinh t thông qua nhi u kênh khác nhau v i m c đ nh h ng t ng th khác nhau,

đ c bi t là ph thu c vào kh n ng thích nghi v i m c l m phát hi n t i và kh n ng

d báo l m phát trong t ng lai M t m t, l m phát n đ nh đ c xem là giúp t ng

tr ng kinh t thông qua khuy n khích huy đ ng v n, thu hút đ u t và t ng tính linh ho t t giá T l l m phát th p có th giúp th tr ng hàng hóa ho t đ ng n

đ nh, t o ra m t trong nh ng đ ng l c m nh nh t đ giúp n n kinh t đ t đ c m c

t ng tr ng M t khác, l m phát x y ra ngoài d ki n s t o nên bi n đ ng b t

th ng v giá tr hàng hóa, làm sai l ch các th c đo giá tr và nh h ng đ n m i

ho t đ ng đ i s ng kinh t xư h i nh kìm hưm s t ng tr ng kinh t , thu nh p

th c c a ng i lao đ ng b gi m sút, lưi su t danh ngh a t ng, nh h ng đ n ti t

ki m và đ u t , h n ch thu hút đ u t n c ngoài t đó nh h ng đ n t ng tr ng kinh t

M t s nhà nghiên c u cho r ng l m phát là m t hi n t ng ti n t t c là nguyên nhân gây ra l m phát do chính sách ti n t , đ c bi t là cung ti n trong n n kinh t M t s nhà nghiên c u khác thì cho r ng l m phát là m t hi n t ng tài khóa, b nh h ng ch y u b i thâm h t ngân sách, đ c bi t là vi c Chính ph tài

tr thâm h t ngân sách thông qua phát hành ti n Lý thuy t tài chính - m c giá thì cho r ng nguyên nhân gây l m phát là s k t h p c y u t ti n t và tài khóa Vì

v y, bài nghiên c u không nh ng ki m đ nh các nhân t ti n t mà còn ki m đ nh

nh ng nhân t tài khóa tác đ ng đ n l m phát Vi t Nam Có th nói, Vi t Nam là môi tr ng t t đ ki m đ nh m i m i quan h gi a các y u t v mô và l m phát,

đ c bi t là m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát vì trong th i gian qua

Vi t Nam luôn trong tình tr ng thâm h t ngân sách cao, cung ti n t ng đi kèm v i

l m phát cao Vi c phân tích nguyên nhân gây ra l m phát s giúp Chính ph có

nh ng chính sách phù h p nh m đ m b o s n đ nh m c s ng c a ng i lao đ ng, thu hút đ u t đ ng th i giúp n n kinh t t ng tr ng m t cách b n v ng

1.2 M c tiêu nghiên c u

M c tiêu c a bài nghiên c u là ki m đ nh m i quan h gi a thâm h t ngân

sách và l m phát t i Vi t Nam trong giai đo n 1995-2013 ng th i ki m đ nh vai

trò c a các nhân t khác tác đ ng đ n l m phát

1.3 Câu h i nghiên c u

tài nghiên c u đ t ra nh ng câu h i nh sau:

 Thâm h t ngân sách có nh h ng đ n l m phát Vi t Nam trong dài h n và

ng n h n hay không?

Vi t Nam hay không?

1.4 i t ng và ph m vi nghiên c u

M u nghiên c u ch y u là ch s giá tiêu dùng, thâm h t ngân sách chính

ph , cung ti n, lãi su t cho vay, đ m th ng m i, t giá h i đoái, giá d u, ch s

giá nh p kh u theo quý trong giai đo n t 1995-2013 t i Vi t Nam

1.5 Ph ng pháp nghiên c u

Nh m đánh giá tác đ ng c a thâm h t ngân sách đ n l m phát tác gi s

d ng ph ng pháp phân ph i tr t h i quy ARDL

1.6 ụ ngh a vƠ k v ng đóng góp c a nghiên c u

Bài nghiên c u không nh ng làm rõ m i quan h gi a thâm h t ngân sách

mà còn xác đ nh các nhân t khác tác đ ng đ n l m phát Vi t Nam, đ t đó

Chính ph có th đ a ra nh ng chính sách phù h p trong t ng giai đo n nh m đi u

ch nh l m phát theo m c tiêu đ ra Vi c gi m thâm h t ngân sách không nh ng

giúp gi m áp l c v tài chính, đ ng th i còn giúp Chính ph đi u ti t tình hình kinh

t v mô

1.7 C u trúc c a bài nghiên c u

Nghiên c u đ c th c hi n v i c u trúc g m 5 ch ng:

Ch ng 1: Gi i thi u

Ch ng 1 cung c p cho ng i đ c v m c tiêu, đ i t ng ph m vi nghiên

c u, và ý ngh a hay k v ng đóng góp c a nghiên c u này

Ch ng 2: C s lý thuy t và t ng quan các nghiên c u tr c đơy

Ch ng 2 cung c p c s lý thuy t n n t ng v l m phát, đ ng th i khái quát

l i nh ng nghiên c u tr c đây v các nhân t tác đ ng nh th nào t i l m phát

đ c bi t là m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát M i bài nghiên c u s

d ng nh ng lo i mô hình khác nhau, t nh ng mô hình đ n gi n nh OLS cho đ n

mô hình d li u b ng, VECM hay mô hình VAR

Ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u

Ch ng 3 cung c p n n t ng lý thuy t v mô hình nghiên c u và các b c

th c hi n ki m đ nh Bài nghiên c u s d ng theo mô hình phân ph i tr t h i quy

ARDL theo tác gi Abdul Jalil, Rabbia Tariq, Nazia Bibi (2013)

Ch ng 2 ậ C S LÝ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U

TR C ỂY

Ch ng 2 cung c p lý thuy t n n t ng v l m phát, tình hình l m phát trong

th i gian qua Vi t Nam và nh ng nghiên c u tr c đây v các nhân t tác đ ng

nh th nào t i l m phát c ng nh m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m

phát

2.1 C s lý thuy t

2.1.1 L m phát

2.1.1.1 nh ngh a v l m phát

“L m phát là s t ng lên c a m c giá chung theo th i gian” (Mankiw, 2003)

nh ngh a này hàm ý r ng l m phát không ph i là hi n t ng t ng giá c a m t vài

hàng hoá, hay m t m t nhóm hàng hoá nào đó Và nó c ng không ph i là hi n

t ng giá c chung t ng lên m t l n duy nh t L m phát hàm ý r ng giá c ph i t ng

lên m t cách liên t c N u s t ng lên m t l n c a giá c thì hi n t ng này ch

d ng l i nh là m t cú s c v giá ch ch a ph i l m phát

h n ch các tranh lu n không c n thi t, các nhà kinh t đ a ra các đ nh ngh a rõ ràng h n nh l m phát c b n (core inflation) hay l m phát c s

(underlying inflation) V i cách tính các ch s l m phát này, b ng nhi u ph ng

pháp th ng kê khác nhau, các nhà th ng kê đư lo i tr đ c các bi n đ ng nh t th i

nh các cú s c v giá d u, y u t th i ti t… đ th y đ c xu h ng c b n và n

đ nh c a giá

2.1.1.2 Các nhân t tác đ ng đ n l m phát

 Thâm h t ngân sách

B i chi ngân sách nhà n c m c cao đ u có nguy c gây ra l m phát b i vì

b i chi có th đ c bù đ p b ng phát hành ti n ho c vay n đ u gây nên l m phát

t ng

Th nh t, vi c phát hành ti n tr c ti p làm t ng cung ti n t trên th tr ng

gây l m phát cao, đ c bi t khi vi c tài tr thâm h t l n và di n ra liên t c thì n n

kinh t s tr i qua giai đo n l m phát cao và kéo dài S gia t ng cung ti n có th

không làm gia t ng l m phát n u n n kinh t đang đà t ng tr ng, m c c u ti n giao

dch t ng lên phù h p v i m c t ng cung ti n Tuy nhiên, trong tr ng h p khu v c

t nhân đư th a mãn v i l ng ti n h đang n m gi (m c c u ti n t ng đ i n

đ nh) thì s gia t ng c a cung ti n làm cho lãi su t th tr ng gi m, nhu c u tiêu

dùng v hàng hóa d ch v và nhu c u đ u t s t ng lên kéo theo s gia t ng c a

t ng c u n n kinh t , giá c s t ng lên gây l m phát Ng i ta g i tr ng h p khi

chính ph tài tr thâm h t b ng cách phát hành ti n là hi n t ng chính ph đang

thu thu l m phát t nh ng ng i đang n m gi ti n m t

Th hai, bù đ p thâm h t b ng ngu n vay n trong n c ho c n c ngoài,

vi c vay n b ng hình th c phát hành trái phi u ra th tr ng v n N u vi c phát

hành di n ra liên t c s làm t ng l ng c u qu cho vay, do đó làm lưi su t th

tr ng t ng gi m lãi su t nh m h tr t ng tr ng kinh t , Ngân hàng trung

ng ph i can thi p b ng cách mua các trái phi u đó, làm t ng l ng ti n l u thông

gây nên l m phát Ho c n u Chính ph vay n t n c ngoài, ph i đ i t ngo i t ra

n i t thông qua Ngân hàng trung ng, t đó làm t ng cung ti n gây l m phát

 T giá h i đoái

Tác đ ng c a t giá h i đoái đ n l m phát đ c khái ni m r ng ra là s

chuy n d ch t giá h i đoái hay truy n d n t giá đ n l m phát Tác đ ng này đ c

th hi n thông qua ba kênh truy n d n sau:

Kênh th nh t: Tác đ ng c a t giá t i l m phát qua xu t nh p kh u ròng

ó là khi đ ng n i t gi m giá so v i đ ng ti n n c ngoài, xu t kh u ròng t ng

lên, cán cân th ng m i có th đ c c i thi n; do xu t kh u ròng là m t thành ph n

c a t ng c u nên khi xu t kh u ròng t ng làm l m phát gia t ng

Kênh th hai: Tác đ ng c a t giá t i l m phát qua cán cân thanh toán Khi

t giá t ng, xu t nh p kh u ròng s t ng lên, góp ph n c i thi n tình tr ng cán cân

th ng m i ng th i, lãi su t trong n c t ng lên, trong ng n h n lu ng v n đ

vào trong n c t ng làm cán cân v n t ng lên, t đó cán cân thanh toán t ng th

đ c c i thi n Khi cán cân thanh toán t ng th th ng d , t c là lu ng v n n c ngoài đ vào trong n c t ng lên, lúc này s có hai kh n ng x y ra: ho c Ngân

hàng trung ng s ph i cung ng thêm ti n đ mua ngo i t nh m gi t giá không

b gi m xu ng đ khuy n khích xu t kh u và h n ch nh p kh u, m t khác đ t ng

c ng d tr ngo i h i qu c gia Nh v y, tác đ ng không mong mu n là cung ti n

t ng lên, l m phát s t ng lên Ho c n u ngân hàng trung ng không vì m c tiêu

gi cho đ ng n i t đ c đ nh giá th p đ khuy n khích xu t kh u và gi đ nh r ng

d tr ngo i h i đư đ m c c n thi t và không c n t ng thêm, trong tr ng h p cán

cân t ng th th ng d thì v n có m t l ng ngo i t t ng lên trong n n kinh t V i

nh ng n c có n n kinh t b đôla hóa m c đ cao, t ng ph ng ti n thanh toán

c a n n kinh t trong tr ng h p này v n t ng lên

Kênh th ba: Tác đ ng c a t giá t i l m phát qua giá hàng nh p kh u Giá

hàng nh p kh u b tác đ ng b i hai thành ph n là giá nh p kh u trên th tr ng th

gi i và t giá danh ngh a Khi t giá danh ngh a t ng làm giá hàng nh p kh u t ng

N u là hàng nh p kh u ph c v s n xu t, khi t giá t ng d n đ n chi phí các y u t

đ u vào t ng, s n ph m đ u ra c ng ph i t ng giá N u là hàng nh p kh u tiêu dùng,

khi t giá t ng d n đ n giá c a hàng hóa tính b ng n i t t ng nên c ng là m t

nguyên nhân gây ra l m phát Tuy nhiên, nh h ng c a giá hàng nh p kh u đ n

l m phát s bi u hi n rõ h n khi qu c gia có t l nh p kh u/GDP l n

 Lãi su t

Lãi su t là bi n s kinh t nh y c m, m t s thay đ i c a lãi su t s làm thay

đ i hành vi s n xu t, tiêu dùng c a xã h i Lãi su t gia t ng s làm gi m s c h p

d n c a vi c n m gi ti n trong hi n t i làm t ng l ng c u gi m xu ng t đó tác

đ ng đ n l m phát Ng c l i, m t s s t gi m trong lãi su t s khuy n khích m i

ng i tiêu dùng nhi u h n, làm giá c hàng hóa gia t ng và tác đ ng đ n l m phát

Vì v y, ngân hàng trung ng xem lưi su t là m t kênh quan tr ng c a chính sách

ti n t đ đi u hành kinh t v mô, nh m đi u ti t l m phát theo m c tiêu đ ra

 Cung ti n

Lý thuy t s l ng ti n t cho r ng l ng ti n hi n có trong n n kinh t

quy t đ nh giá tr c a ti n và s gia t ng kh i l ng ti n t là nguyên nhân ch y u

gây ra l m phát Vi c chính ph t ng cung ti n s làm gia t ng t ng c u v hàng hóa

và d ch v , t đó làm cho giá c t ng lên gây nên l m phát

2.1 2 Quan đi m các tr ng phái kinh t v nguyên nhân l m phát

V lý thuy t, giá c hàng hoá trong n n kinh t là giá c cân b ng gi a t ng cung và t ng c u hàng hoá và d ch v Nh v y, m t s t ng lên liên t c c a giá có

th b t ngu n t ng cung ho c t ng c u ho c c hai N u giá c t ng lên b t ngu n t

s t ng lên c a phía c u nhanh h n phía cung thì g i là l m phát do c u kéo (demandpull inflation); và ng c l i n u chi phí doanh nghi p t ng lên do ti n

l ng, lưi su t, thu ho c giá c đ u vào… Khi đó t ng cung b s t gi m, hàng hoá

thi u h t và làm giá t ng lên thì g i là l m phát do chi phí đ y (cost-push inflation)

Trên th c t r t khó đ xác đ nh s t ng lên c a l m phát là do b t ngu n t

chi phí đ y hay do c u kéo M t nguyên nhân khác n a, l m phát trong h u h t các

tr ng h p là do s k t qu tác đ ng t ng h p t phía cung l n phía c u ây chính

là nguyên nhân d n đ n s c n thi t ph i phân tích nhân t t o ra l m phát các

h ng có tính kh thi cao h n, nh m ph c v t t h n cho công c ho ch đ nh chính

sách c a nhà n c nh m ki m soát l m phát

Các tr ng phái kinh t khác nhau thì có cách ti p c n khác nhau khi nghiên

c u v l m phát Ví d nh , có s khác bi t gi a l m phát trong ng n h n và dài

h n; l m phát trong n n kinh t đóng so v i n n kinh t m ; l m phát trong c c u

th tr ng c nh tranh hoàn h o hay đ c quy n; lý thuy t l m phát v i gi đ nh là

thông tin hoàn h o hay không hoàn h o…

T ng quát l i có b n nhóm ti p c n đ gi i thích l m phát Nhóm th nh t,

l m phát b t ngu n ch y u là t ti n t ; Nhóm th hai, l m phát b t ngu n t

nh ng nhân t phi ti n t ; Nhóm th ba, l m phát b t ngu n t k v ng và Nhóm

M.V = P.T (1.1)

Trong đó: M là kh i l ng cung ti n, V là vòng quay c a ti n, P là m c giá

chung trong n n kinh t và T là kh i l ng giao d ch th c t Lý thuy t này cho

r ng t ng cung (AS) đ c cho tr c m c đ toàn d ng, hay nói m t cách khác là

s n l ng đang tình tr ng cân b ng trong dài h n

AS = Y (1.2)

V i Y là t ng s n l ng th c đ c xác đ nh b i hàm s n xu t trong dài h n Trong khi đó t ng c u (AD) đ c xác đ nh nh sau:

AD = (M.V)/P (1.3)

Th tr ng hàng hoá và d ch v x y ra khi AD = AS hay nói cách khác t ng

mua (P.Y) ph i b ng t ng chi (M.V)

MV = P.Y (1.4)

V i gi đ nh r ng V là m t h ng s , b i vì giá tr này ph thu c vào s phát

tri n c a m t h th ng tài chính và đi u này không th thay đ i trong ng n h n Irving Fisher đ a thêm gi đ nh r ng Y là m t h ng s khi s n l ng đ t đ c m c

toàn d ng (trong dài h n) Ph ng trình (1.4) có th vi t l i nh sau:

P = (V/Y).M (1.5)

Ph ng trình trên cho th y, n u các y u t khác không đ i thì m t b i s

t ng lên c a M c ng s làm P t ng lên m t b i s t ng ng Logarit hoá các giá tr

trên theo cách tính giá tr x p x c a t c đ t ng (ph n tr m thay đ i), ta có:

p = (v - g) + m (1.6)

Trong đó p, v, g, m là ph n tr m thay đ i c a P, V, Y và M, trong cách tính

này thì v, g là b ng không (vì gi thuy t V, Y là không đ i trên), nên p = m; đi u

này ch ng t ph n tr m thay đ i c a giá (t l l m phát) s đúng b ng ph n tr m

t ng lên c a cung ti n trong dài h n T đó các nhà kinh t h c thu c tr ng phái

th c, là bi n s nh h ng đ n c u ti n Hay nói cách khác, vi c t ng cung ti n s

kéo theo l m phát trong dài h n

2.1.2.2 L m phát không ph i là m t hi n t ng ti n t

John Maynard Keynes cho r ng l m phát ho t đ ng nh m t cái b m chuy n

thu nh p t nh ng ng i làm công n l ng – đây là nhóm có khuynh h ng ti t

ki m biên l n biên đ thu là th p, sang khu v c doanh nghi p – đây là nhóm có khuynh h ng ti t ki m biên l n biên đ thu cao Nh v y, l m phát đây đ c

hi u nh là m t c ch đ tái phân ph i thu nh p Trong nh ng n m 1960 và 1970

c ng n i lên nh ng l p lu n khác t các nhà kinh t h c thu c tr ng phái c c u

Ý t ng chính c a tr ng phái này cho r ng l m phát b t ngu n t quá trình chuy n

đ i c c u c a các khu v c trong n n kinh t nh nông nghi p, công nghi p, khu

v c xu t kh u… Ví d nh s n l ng trong khu v c nông nghi p t ng làm t ng ti n

l ng khu v c này trong ng n h n Khi ti n l ng c a khu v c này t ng lên kéo

theo t ng c u v hàng hoá khu v c công nghi p c ng t ng theo, trong khi đó khu

v c này ch a k p ph n ng ho c có đ tr do v y thay vì t ng cung bên khu v c

nông nghi p t ng lên đ đáp ng s t ng lên v phía c u thì giá c s t ng lên tr c

Quá trình này l i ti p t c di n ra, giá c t ng làm t ng ti n l ng khu v c nông

nghi p và m t l n n a l i làm t ng nhu c u trong khu v c công nghi p Quá trình

này l p đi l p l i nh m t vòng xoáy và do s không đ ng nh p c a hai khu v c là

lý do t o ra l m phát trong n n kinh t

Tr ng phái h u Keynes c ng có nhi u quan đi m khác v quá trình hình

thành l m phát Tr ng phái này k t lu n r ng s bi n đ ng c a giá tu thu c vào

t su t l i nhu n mong mu n c a ch doanh nghi p và ti n l ng th c c a ng i làm công Nh v y, l m phát bi n đ ng tu thu c vào m c tiêu l i nhu n c a doanh

nghi p, ti n l ng m c tiêu c a ng i lao đ ng ho c là giá t ng đ i gi a các y u

t s n xu t, ví d nh s bi n đ ng c a c a t giá, giá d u …

2.1.2.3 L m phát là do k v ng

Y u t k v ng đ c đ x ng b i các nhà kinh t h c nh Robert E Lucas,

Thomas J Sargent Các nhà kinh t h c thu c tr ng phái này đ a ra l p lu n nh

sau, gi s các nhà ho ch đ nh chính sách ra thông báo s gia t ng cung ti n trong

n n kinh t , l p t c ng i dân s d đoán r ng giá s t ng m c dù d li u trong quá

kh cho th y r ng giá c đang có khuynh h ng gi m D a trên th c t này, nhóm

nhà kinh t này k t lu n r ng, n u thông tin là đ y đ thì vi c t ng cung ti n c ng

không nh h ng gì đ n s n l ng th c trong ng n h n b i vì giá c s t ng lên

theo k v ng c a dân chúng

2.1.3 Di n bi n l m phát Vi t Nam trong th i gian qua

K t n m 1986 Vi t Nam th c hi n ch ng trình đ i m i, chuy n t n n

kinh t k ho ch t p trung sang n n kinh t th tr ng đ nh h ng K t qu c a

ch ng trình là Vi t Nam đư đ t đ c t l t ng tr ng cao, cao nh t là 9.3% vào

n m 1996 Tuy nhiên, l m phát đư tr thành m t v n đ kinh t v mô đ i v i Vi t

Nam và Vi t Nam đư tr i qua nhi u giai đo n t siêu l m phát đ n gi m phát

Giai đo n siêu l m phát sau chi n tranh là nhân t chính d n đ n ch ng trình đ i m i n m 1986 Tuy nhiên, siêu l m phát v n ti p t c duy trì cho đ n n m

1989, khi mà ngân hàng nhà n c th c hi n m t chính sách rút ti n kh i l u thông

b ng cách gia t ng lưi su t ti n g i ng n h n đ n 12% m t tháng t tháng 7 n m

1989 M c dù chính sách này đ c duy trì ch trong vài tháng nh ng l ng ti n trong l u thông đư gi m m t cách nhanh chóng làm cho l m phát gi m m t cách đáng k Trong nh ng n m sau đó, thành công t nh ng n l c n đ nh trong th c

hi n chính sách th t ch t ti n t và chính sách tài khóa là m t trong nh ng nhân t chính d n đ n giai đo n l m phát h p lý t n m 1993 đ n n m 2003 Trong giai

đo n này có m t giai đo n gi m phát nh t n m 1999 đ n 2001 vì tác đ ng c a

cu c kh ng ho ng châu Á n m 1998 d n đ n d th a l ng cung và giá c hàng

hóa s t gi m

S gi m sút trong ho t đ ng kinh t sau kh ng ho ng châu Á đư bu c các

chính ph u tiên cho t ng tr ng kinh t thay vì n đ nh l m phát b ng cách th c

hi n chính sách n i l ng v ti n t H n n a, t n m 2000 đ i di n v i m t l ng

l n v n tràn vào trong n c trong khi ngân hàng nhà n c ph i duy trì n đ nh t giá, ngân hàng nhà n c đư ph i mua l ng ngo i h i d n đ n cung ti n t ng nhanh

và d n đ n l m phát sau đó N m 2004, l m phát đư t ng đ n 9.5% t 3% n m

2003, cao h n nhi u so v i l m phát m c tiêu 5% mà Qu c h i đư đ ra và l m phát

v n còn ti p t c t ng trong nh ng n m sau đó đ t đ nh đi m đ n 20% vào n m 2008

(m c cao nh t t n m 1990) Trong tình th đó, ngân hàng nhà n c đư ph i t p

trung vào m c tiêu n đ nh l m phát thay vì cho t ng tr ng do đó chính sách ti n

t th t ch t đ c th c hi n Nh ng n l c này gi m cung ti n đ n 20% trong n m

2008 và nh ng n m sau đó Tuy nhiên, kh ng ho ng kinh t toàn c u đư làm cho

nh ng n l c c a ngân hàng nhà n c tr nên kém hi u qu Chính sách th t ch t

ti n t và hi u ng tiêu c c t kh ng ho ng kinh t toàn c u n m 2008 đư làm cho

nhi u công ty ph i phá s n, s n xu t trong n c tr nên ch m ch p K t qu , l m

phát không gi m mà v n gi m c cao

Tình hình l m phát trong n m 2010 và 2011 v n m c cao l n l t là

11,75% và 18,13% Nguyên nhân c a tình tr ng l m phát cao v c b n là do ti n t

đư đ c n i l ng trong m t th i gian dài Trong n m 2010 bình quân cung ti n t ng

h n 25% so v i n m 2009 Do cung ti n t ng nhanh nên t l cung ti n M2 trên

GDP c a Vi t Nam t ng lên r t nhanh Tr c tình hình trên, đ n đ nh kinh t v

mô, đ ng th i không ch y theo áp l c t ng tr ng, Chính ph đư đ ra nhi u ch

tr ng v i các bi n pháp m nh đ c bi t là vi c th t ch t tín d ng nh m ki m hãm

áp l c gia t ng c a l m phát C th , l m phát trong n m 2011 m c 18.13% thì sang n m 2012 đư gi m xu ng m c 6.81% M t nguyên nhân quan tr ng c a k t

qu nêu trên là vi c ngân hàng Nhà n c đư b m ti n ra th tr ng b ng các kênh

chính th c (nh h tr đ u t , k c trái phi u chính ph , h tr thanh kho n cho ngân hàng th ng m i qua th tr ng m ) và sau đó b ng các bi n pháp nghi p v

đư thu ti n v nhanh, làm cho vi c cung ti n (qua M2) danh ngh a thì l n, nh ng

ti n (nh t là ti n m t) th c s tham gia l u thông thì ít h n

Trong n m 2013 l m phát m c bình quân 6.6%/n m và đ c xem là m c

th p nh t k t n m 2009 T l l m phát th p do thi u l c kéo t phía c u và s

qu n lý ch t ch c a c quan nhà n c đ i v i các m t hàng thi t y u

Tình hình l m phát t 6 tháng đ u n m 2014 v n đ c gi m c th p, c

th CPI tháng 6/2014 c a c n c t ng 0,3% so v i tháng tr c và t ng 1,38% so

v i tháng 12/2013 Vi c gi l m phát theo m c tiêu đ ra đư đ t nh ng thành t u

nh t đ nh Tuy nhiên, Chính ph c n ph i có bi n pháp c i thi n s c mua c a ng i

tiêu dùng nh m đ t đ c m c tiêu t ng tr ng h p lý

2.2 T ng quan các nghiên c u tr c đơy

L m phát luôn là v n đ đ c các nhà nghiên c u quan tâm, đ c bi t là vi c

nghiên c u các nhân t v mô tác đ ng đ n l m phát Nhi u nghiên c u đư đ c

th c hi n nhi u qu c gia, qua nhi u n m và b ng nhi u ph ng pháp khác nhau

đ ki m đ nh các nhân t tác đ ng đ n l m phát trong đó n i b t là nghiên c u v

m i quan h gi a l m phát và thâm h t ngân sách

M t s lý thuy t c đi n cung c p m t s gi i thích cho s bi n đ ng giá c

Ví d Fisher (1911) cho th y r ng b i vì t c đ l u thông ti n t đ c ki m soát

m t cách ngo i sinh, do đó s thay đ i trong cung ti n s gây ra nh ng thay đ i v

giá và b t k s gia t ng t ng c u nào c ng đ u làm giá c gia t ng Do đó, y u t

quy t đ nh chính c a l m phát đ c coi là m t ti n t và chính sách tài khóa không

có tác đ ng đ c l p v m c giá Lý thuy t Keynes đ c xem xét áp d ng trong ng n

h n Không gi ng nh lý thuy t c đi n, chính sách phía c u đ c coi là có hi u

qu trong vi c thay đ i m c s n l ng Thâm h t ngân sách phát sinh t s gia t ng

chi tiêu ho c gi m thu s d n đ n s gia t ng t ng c u Nhu c u t ng lên này s

t ng s n l ng ch khi n n kinh t là d i m c lao đ ng toàn d ng N u n n kinh t

đư ho t đ ng m c toàn d ng k t qu s là s gia t ng trong m c giá

Trong lý thuy t c a Keynes, có hai kênh tài tr cho thâm h t ngân sách đó là nhà n c s vay m n và ngân hàng trung ng s in thêm ti n Và c hai kênh cho

th y r ng thâm h t tài khóa s làm gia t ng l m phát

Lý thuy t g n đây nh t trong vi c xác đ nh m c giá cho r ng m c giá không

đ c xác đ nh m t cách đ c l p b i chính sách ti n t mà là k t qu c a s ph

thu c l n nhau c a các chính sách tài khóa và chính sách ti n t (Leeper, 1991, Sims, 1994) Các c quan tài chính c g ng đáp ng các ràng bu c ngân sách qua

th i gian và trong quá trình đó đư gây ra l m phát Trong ch đ áp ch tài chính,

chính sách ti n t ho t đ ng phù h p đ tài tr cho các yêu c u tài chính và do đó

nh h ng đ n m c giá Bây gi n u có s chi ph i ti n t và ngân hàng trung ng

đ c l p trong vi c đ a ra các chính sách, nó s đ t m t h n ch v vi c tài tr c a

chính ph thông qua vi c in ti n Do đó, có th c ng c tài khóa và l m phát có th

đ t đ c giá tr m c tiêu B i vì trong h th ng chi ph i tài chính m c giá ch y u

chính sách tài khóa và ti n t xác đ nh đ c tác đ ng c a thâm h t ngân sách t i

l m phát các n c phát tri n do s áp ch tài chính và t ng đ i d dàng tài tr

b i vi c đ c quy n thu l i t in đúc ti n, l m phát còn h n là m t hi n t ng tài

chính Các k v ng v l m phát đ c d a trên các quy t đ nh tài chính c a chính

ph c ng góp ph n vào l m phát

Có m t s y u t khác nh h ng đ n m c đ l m phát theo các tài li u

tr c đây Ví d , chi phí v n vay, mà th ng đ c g i là lãi su t, là m t trong

nh ng ngu n quan tr ng c a l m phát t phía chi phí đ y C th , Hasan (1999) đư

ki m đ nh hi u ng Fisher trong tr ng h p c a Pakistan và đi đ n k t lu n r ng lãi

su t ph n ng v i l m phát nh ng không ph i theo t l 1-1 và lãi su t th c không

còn c đ nh nh d đoán c a gi thuy t c a Fisher T ng t nh v y, Kandil

(2005), Boschi và Girardi (2007) và Kose et al (2012) c ng ghi nh n r ng lãi su t trong n c là nh ng y u t quy t đ nh l m phát

Sau đó Romer (1993) cho th y đ m c a th ng m i nhi u h n d n đ n

m c l m phát th p h n, đi u này đư đ c ki m đ nh th c nghi m b i Catao và

Terrones (2005) K t lu n là đ m c a th ng m i ch tác đ ng đ n l m phát các

n c đang phát tri n và không ph i v i t t c các n c Bowdler và Nunziata

(2006) nh n th y r ng đ m c a th ng m i càng l n s làm gi m kh n ng l m

phát trong các qu c gia thành viên thu c OECD Lin và Chu (2013) c ng cho th y

m t m i quan h ng c chi u m nh gi a đ m c a th ng m i và l m phát trong

th i k l m phát cao trong khi đó là m t m i quan h y u trong tr ng h p l m phát

th p H n n a, Samimi et al (2012) đư ch ra r ng m t cách đo l ng thông th ng

c a đ m c a th ng m i nh đ c s d ng trong nghiên c u này c ng th hi n

m t m i quan h cùng chi u gi a l m phát và đ m c a th ng m i và càng m

th ng m i này i u này đư đ c quan sát b i Zakariya (2010)

Kh i l ng th ng m i có th gia t ng ch b i vì s gia t ng nh p kh u Do

đó, giá nh p kh u là m t y u t quan tr ng có th d đoán m c đ l m phát C th ,

Deme và Fayissa (1995), Darrat (1997) và Boujelbene và Boujelbene (2010) ki m

quan d ng gi a hai bi n s

Sau đó Deme và Fayissa (1995), Darrat (1997), Lui và Adedeji (2000),

Boschi và Girardi (2007), El-Sakka và Ghali (2005), Pelipas (2006) và Boujelbene

và Boujelbene (2010) c ng có xem xét y u t t giá h i đoái đ gi i thích cho l m

phát

Trong m t s tr ng h p các qu c gia, ví d Naqvi et al (1994), Hasan và

c ng s (1995) và Bokil và Schimmmelpfenning (2005) nghiên c u t i Pakistan, Callen và Chang (1999) nghiên c u t i n , Leigh và Rossi (2002) nghiên c u

t i Th Nh K , Chauvet (2000) nghiên c u t i Brazil, Sun (2004) nghiên c u t i

Thái Lan, Simone (2000) nghiên c u t i Chile và Boujelbene và Boujelbene (2010) nghiên c u t i Tunisia, l m phát cung c p các mô hình th c nghi m mà k t h p c hai nhân t cung c u cùng v i các bi n chính sách và k v ng h p lý M t s nghiên c u tiêu bi u nh sau:

Romer (1993): tác gi s d ng d li u bình quân t n m 1973 c a 114 qu c gia đ ki m đ nh m i quan h gi a đ m th ng m i và l m phát Tác gi cho r ng

t n t i m i t ng quan âm gi a đ m th ng m i và l m phát h u h t các qu c

gia ngo i tr nhóm nh các qu c gia phát tri n n i có l m phát th p

Shabbir and Ahmed (1994): b ng cách s d ng d li u n m c a Pakistant

gi a thâm h t ngân sách và l m phát thông qua vi c ki m đ nh các nhân t nh :

thâm h t ngân sách, tín d ng c a ngân hàng, d tr ngo i h i tác đ ng đ n cung

ti n danh ngh a Ông cho r ng thâm h t ngân sách có m t t ng quan d ng và nh

h ng đáng k lên l m phát, đ c l p v i nh h ng gián ti p c a nó thông qua cung

ti n mà trong tr ng h p này r t ít ho c không đáng k T c là thâm h t ngân sách

t ng lên 1% thì m c giá c chung t ng lên 6-7%

Bên c nh nh ng nghiên c u tr c ti p và gián ti p c a thâm h t ngân sách, tác gi còn làm sáng t vi c xác đ nh m c giá chung và m i quan h gi a cung ti n – m c giá chung h u nh b nh h ng b i cung ti n tr m t k Cung ti n b tác

đ ng cùng chi u b i tín d ng ngân hàng ho c d tr ngo i h i – tác đ ng c a thâm

h t ngân sách là cùng chi u nh ng không rõ nét

Chaudhary và Ahmad (1995): d a trên lý thuy t s l ng c a các nhà kinh

t ti n t , tác gi s d ng d li u theo n m trong trong 3 giai đo n:

1973-1992,1973-1982, 1982-1992 c a Pakistan Thông qua vi c s d ng ph ng pháp

OLS tác gi nh n th y r ng vi c huy đ ng v n trong n c đ bù đ p thâm h t ngân sách đ c bi t là t h th ng ngân hàng, s gây l m phát trong dài h n Bài nghiên

c u còn ch ra m t m i t ng quan d ng gi a thâm h t ngân sách và l m phát

trong su t th i k l m phát cao đ c bi t là trong th p niên 1970 Bên c nh đó, tác

gi còn ch ra r ng cung ti n không còn là bi n ngo i sinh n a mà nó ph thu c vào

v th d tr qu c t và thâm h t ngân sách, và nó n i b t lên nh là m t bi n n i

ngân sách Vi c c t gi m này đ c th c hi n thông qua vi c t h u hóa s l ng

l n ho t đ ng c a khu v c công c ng nh c t gi m đáng k quy mô th t c hành

chính B i vì có quá nhi u d ch v công ích mà m c giá có xu h ng đ c c đ nh

ho c ít nh t c ng không thay đ i theo l m phát

Durevall (1998): phân tích quá trình l m phát Brazil t n m 1968 – 1985

thông qua mô hình ECM Tác gi cho th y r ng l m phát gia t ng khi m c đ gi m

giá c a t giá h i đoái càng l n và l m phát gi m khi có s gia t ng đ u ra

CaTao và Terrones (2003): s d ng mô hình d li u b ng đ ng tác gi đư

thi t l p mô hình phi tuy n (d a trên n n t ng thu l m phát) v m i quan h gi a

l m phát và thâm h t ngân sách thông qua d li u c a 107 qu c gia trong th i gian

42 n m t n m 1960-2001

Bài nghiên c u không phát hi n ra m i t ng quan d ng và tác đ ng m nh

gi a thâm h t ngân sách và l m phát nhóm các qu c gia phát tri n và l m phát

th p Tuy nhiên, t n t i m i quan h này gi a thâm h t ngân sách và l m phát qua nhóm các qu c gia phát tri n và l m phát cao ng th i tác gi không tìm th y

bi n gi i thích nào làm suy y u mô hình v i ngo i l duy nh t là bi n giá d u Bi n

đ m th ng m i có tác đ ng đ n các n c phát tri n nh ng không ph i là t t c các n c

Tekin-Koru và Erdal (2003): Trong bài vi t này tác gi s d ng ph ng pháp VECM đ c l ng các m i quan h dài h n gi a thâm h t ngân sách, l m phát và t ng tr ng ti n t (bao g m c t ng l ng ti n h p và r ng) Th Nh K trong giai đo n t quý 1 n m 1983 đ n quý 4 n m 1999 Các k t qu phân tích đ ng

liên k t Johansen cho r ng cung ti n và l m phát có m i t ng quan xác đ nh Các

phân tích không cung c p s h tr cho gi thuy t lý thuy t s l ng r ng l m phát

là k t qu c a m t chính sách ti n t tích c c Các bi n n i sinh c a t ng tr ng ti n

t và l m phát h tr cho l p lu n r ng chính ph đư c g ng gi cho doanh thu phát

hành ti n n đ nh b i chính sách ti n t b đ ng c a thu nh p danh ngh a B ng

ch ng không h tr lý thuy t tài chính - m c giá (FTPL), vì có v nh không có

liên k t tr c ti p gi a thâm h t ngân sách và l m phát

Sahan (2010): tác gi s d ng d li u b ng s li u c a 16 n c Châu Âu và

Th Nh K trong giai đo n 1990 - 2008 đ ki m đ nh m i quan h gi a thâm h t

ngân sách và l m phát thông qua ki m đ nh Pedroni Test và ki m đ nh Larsson Trong đó ki m đ nh Pedroni Test cho r ng không có m i quan h dài h n gi a thâm

h t ngân sách và l m phát Ki m đ nh Larsson cho r ng không có m t chu n m c

đ xác đ nh m i quan h thâm h t ngân sách và l m phát M i quan h s thay đ i

d a trên m c đ phát tri n c a qu c hay c u trúc đ c tr ng n n kinh t C th ,

không có m i quan h dài h n gi a l m phát và thâm h t ngân sách đ i v i các

n c đư phát tri n Ng c l i, h u h t các n c đang phát tri n t n t i m i quan h

dài h n gi a l m phát và thâm h t ngân sách

Zakariya (2010): tác gi s d ng ph ng pháp GMM đ ki m đ nh m i

quan h gi a đ m th ng m i và l m phát Pakistan s d ng d li u chu i th i gian hàng n m cho giai đo n 1947-2007 Phân tích th c nghi m cho th y m t m i

t ng quan d ng gi a đ m c a th ng m i và l m phát Pakistan Các bi n

ki m soát nh : cung ti n, thâm h t tài chính, t giá, l m phát n c ngoài, đi u

kho n th ng m i, n n c ngoài và dân ch nh h ng đáng k l m phát theo

h ng mong đ i

Makochekanwa (2011): Tác gi xem xét các m i quan h gi a thâm h t

ngân sách và l m phát trong n n kinh t Zimbabwe và thi t l p quan h nhân qu đi

t thâm h t ngân sách đ n t l l m phát b ng cách s d ng k thu t đ ng k t h p

Johansen (1991, 1995) trong giai đo n 1980 – 2005 Ông cho r ng có s t n t i c a

m t m i quan h lâu dài n đ nh gi a thâm h t ngân sách, t giá h i đoái, GDP và

l m phát

Nawaz (2012): Bài vi t này xem xét tính h p lý c a lý thuy t tài chính c a

Asian Association for Regional Cooperation (SAARC)) c th là Bhutan, n , Nepal, Pakistan và Sri Lanka b ng cách s d ng phân tích d li u b ng cho giai

đo n 1990-2009 Ki m đ nh F và ki m đ nh Hausman cho th y mô hình hi u ng c

đ nh đ c xem là mô hình t t nh t đ ki m tra m i quan h gi a thâm h t ngân sách

và m c giá K t qu th c nghi m c ng cho th y r ng thâm h t ngân sách là quan

tr ng và có t ng quan âm v i m c giá trong mô hình bình ph ng bé nh t (pool

least square), trong khi mô hình hi u ng c đ nh và ng u nhiên gi i thích r ng

thâm h t ngân sách không có vai trò trong vi c gi i thích k ch b n nh t đ nh K t

qu nghiên c u c a tác gi ch ng minh r ng lý thuy t tài chính - m c giá không

h p l các n c SAARC đ c l a ch n

Hanif (2012): Tác gi ki m đ nh phi nhân qu Ganger quan h gi a l m phát giá l ng th c Pakistant và l m phát giá l ng th c th gi i trong giai đo n t tháng 01/1992 đ n tháng 12/2011, và cho th y r ng hai bi n có t ng quan d ng

v i nhau Bên c nh đó, tác gi đ a ra k t lu n r ng nh ng ng i nghèo d b nh

h ng b i l m phát giá l ng th c Pakistant thông qua vi c ki m đ nh l m phát giá l ng th c và vi c gia t ng ti n l ng c a ng i lao đ ng

Samimi (2012): tác gi ki m đ nh gi thuy t c a Romer (1993) r ng: n n

kinh t càng m thì l m phát càng th p h n B ng ph ng pháp OLS thông qua

l m phát thông qua bi n đ m theo quan đi m truy n th ng (kim ng ch xu t nh p

kh u/GDP) và ch s KOF (đ i di n cho toàn c u hóa) D li u s d ng theo n m trong hai giai đo n t 1990 - 1999 và 2000 – 2009 c a các n c đư phát tri n và đang phát tri n Tác gi cho r ng có m i t ng quan d ng gi a đ m n n kinh t (theo quan đi m truy n th ng) và l m phát M t khác, thông qua ch s KOF tác gi

cho r ng toàn c u hóa s làm gi m l m phát

Aviral Kumar Tiwari, A P Tiwari, and Bharti Pandey (2012) Bài nghiên

c u này s d ng lý thuy t Dolado and L tkepohl (DL) (1996) và m i quan h nhân

- qu Granger đ xem xét m i liên h gi a thâm h t ngân sách, chi tiêu c a chính

ph và l m phát n trong giai đo n 1970-2009

Phân tích nhân qu d a trên ph ng pháp DL cho r ng chi tiêu c a chính

ph và cung ti n gây ra thâm h t ngân sách Trong khi ki m đ nh nhân qu Granger

tiêu chu n ch ra r ng ch có chi tiêu chính ph d n đ n tình tr ng thâm h t ngân

sách Cung ti n đ a đ n chi tiêu chính ph và thâm h t tài chính gây ra ngu n cung

ti n đó

Lin and Chu (2013): tác gi áp d ng mô hình DPQR (dynamic panel

quantile regression) theo k thu t phân ph i tr t h i quy (ARDL), và xem xét các

m i quan h gi a thâm h t ngân sách và l m phát t i 91 qu c gia t n m 1960 đ n

n m 2006 Mô hình DPQR ki m đ nh tác đ ng c a thâm h t ngân sách lên l m phát

các th i k l m phát khác nhau và cho phép đ c đi u ch nh v i các đ c đi m c a

mô hình ARDL K t qu th c nghi m cho th y thâm h t ngân sách có tác đ ng

m nh t i l m phát trong giai đo n l m phát cao, và có tác đ ng y u trong giai đo n

l m phát th p Mô hình DPQR cho th y m t m i quan h không đ ng nh t và phi

tuy n gi a l m phát và thâm h t

S nh ThƠnh (2012): tác gi ki m tra hi u ng thâm h t ngân sách tác

đ ng lên l m phát Vi t Nam trong giai đo n 1985-2011 Thông qua ph ng pháp

ARDL tác gi không tìm th y m i quan h trong dài h n gi a thâm h t ngân sách

và l m phát, nh ng l i có tác đ ng đ n l m phát trong ng n h n

Nguy n Th Liên Hoa (2013): bài nghiên c u s d ng mô hình SVAR đ

ki m đ nh các nhân t tác đ ng đ n l m phát Vi t Nam trong th i gian t tháng 01/2001 đ n tháng 06/2011, m c đ nh h ng đ n l m phát c a t ng y u t Bài

nghiên c u cho th y l m phát b tác đ ng b i y u t chi phí đ y nhi u h n là y u t

OLS

K t qu nghiên c u c a ông ch

ra r ng t n t i m t m i t ng quan d ng gi a thâm h t ngân

gi m thi u th t c hành chính CaTao và

Terrones

(2003)

D li u c a

107 qu c gia trong giai

Larsson et al

dài h n gi a thâm h t ngân sách

v i m c giá trong mô pool least square, trong khi mô hình hi u

ng c đ nh và ng u nhiên gi i

thích r ng thâm h t ngân sách không có vai trò trong vi c gi i thích k ch b n nh t đ nh

qu Granger

Thuy t nhân qu Granger đ a ra

k t lu n r ng ch có chi tiêu chính ph d n đ n tình tr ng thâm h t tài chính thì ph ng pháp phân tích nhân-qu d a trên thuy t DL l i ch ra r ng

cung ti n và chi tiêu c a qu c gia đó gây ra thâm h t tài chính

Ngoài ra, l m phát trong đi u

ki n c a n đư không gây ra tác đ ng đ n s thâm h t tài

Durevall

(1998)

D li u c a Brazil t n m

ngoài, đi u kho n th ng m i,

ki m đ nh phi

nhân qu Ganger

kinh t (theo quan đi m truy n

th ng) và l m phát M t khác, thông qua ch s KOF tác gi cho r ng toàn c u hóa s làm

đ n tháng 06/2011

phát trong n c nh ng m c tác

đ ng không nhi u và ch y u

th hi n vai trò kênh truy n d n Ngu n: T ng h p c a tác gi

Ch ng 3 ậ PH NG PHỄP NGHIểN C U

3 1 Mô h nh nghiên c u

Mô hình nghiên c u đ c xác đ nh b i các tài li u nghiên c u tr c đây c a

các nhân t tác đ ng đ n l m phát đ c bi t là tác đ ng c a thâm h t ngân sách lên

l m phát Vi t Nam Theo Abdul Jalil và các c ng s (2013), ph ng trình xem

xét s tác đ ng c a thâm h t ngân sách đ n l m phát nh sau:

Trong đó:

 Lcpi là logarith t nhiên c a CPI đ c s d ng đ đo l ng l m phát,

 Budget là thâm h t tài khóa

 Lending là lãi su t cho vay

 Trade is logarith t nhiên c a đ m th ng m i

 Z ch a các bi n ki m soát có tác đ ng t i l m phát Vi t Nam nh giá d u

th gi i, t giá h i đoái (NEER), cung ti n M2, ch s giá nh p kh u (các

bi n đ u đ c l y logarith t nhiên)

Ph ng trình (1) không th đ c c l ng tr c ti p thông qua ph ng pháp

c l ng OLS b i vì các bi n tác gi s d ng là d li u chu i th i gian và các tài

li u cho th y r ng có th t n t i nh ng k t qu c a h i quy gi m o khi các bi n

đ c đ c xác đ nh không d ng Do đó, các nhà kinh t l ng cho r ng c n ph i

th c hi n ki m đ nh đ xác đ nh xem có t n t i m t m i quan h dài h n gi a các

bi n trong mô hình hay không Liên quan t i v n đ này, m t ph ng pháp nh n

đ c nhi u s quan tâm trong nh ng n m g n đây là ph ng pháp phân ph i đ tr

t h i quy, hay còn g i là ki m đ nh biên ARDL c a tác gi Pesaran và Shin (1999), sau đó đ c ti p t c phát tri n b i Shin và các đ ng s (2001) Nhìn chung, cách

ti p c n ki m đ nh biên ARDL có nh ng u đi m sau (Banerjee và c ng s n m 1993; Laurenceson và Chai n m 2003; Pesaran và Pesaran n m 1997; Pesaran và Shin n m 1999):

các ph ng pháp ki m đ nh đ ng liên k t khác

 Th hai, các bi n đ a vào mô hình có th tích h p t i b c 0 (I(0)) ho c b c 1

(I(1)) trong khi các mô hình ki m đ nh khác ràng bu c các bi n ph i d ng

cùng b c Vi c xác đ nh m i quan h dài h n đ c ki m đ nh d a trên hai giá

tr biên Trong đó, biên d i là đi m gi i h n mà t t c các bi n đ u tích h p

b c 0 (I(0)) và biên trên là đi m gi i h n mà t t c các bi n đ u tích h p

b c 1 (I(1))

l ch n u các bi n h i quy trong mô hình là n i sinh

 Th t , các bi n có th có các đ tr khác nhau khi đ a vào mô hình

Trình t ki m đ nh biên ARDL có th chia thành hai giai đo n g m:

 Giai đo n 1: Ki m đ nh tính đ ng liên k t

c 1: Ki m đ nh nghi m đ n v đ ch c ch n r ng không có bi n nào tích

h p b c 2 B i vì mô hình ARDL ch s d ng đ c khi các bi n d ng b c 0

ho c b c 1

c 2: c l ng mô hình hi u ch nh sai s không gi i h n ARDL-UECM

sau b ng ph ng pháp OLS

Trong đó: ci, di, ei, fi , gi là h s trong ng n h n là các s nhân dài h n,

là nhi u tr ng, và k, l, m, n, p là đ tr t i đa mà ta đ a vào mô hình

Mô hình trên t ng t nh m t mô hình ECM thông th ng, nh ng có s h

s không h n ch , vì v y mô hình trên đ c g i là ECM không h n ch , hay theo ngôn ng c a Pesaran (2001) là mô hình ECM có đi u ki n

Do b s li u trong bài nghiên c u này mà tác gi s d ng là d li u theo quý, theo các g i ý c a Bahram Pesaran và M Hashem Pesaran (2009), đ tr t i đa

là 4 C ng v v n đ này, David E Giles đư ti n hành ch n đ tr l n nh t c a bi n

t h i quy b ng k thu t VAR d a trên vi c th nghi m l n l t các bi n ph thu c

v i nh ng đ tr k, l, m, n khác nhau, cu i cùng ông đi đ n k t lu n gi ng nh

nh ng gì Bahram Pesaran và M Hashem Pesaran đư g i ý tr c đó Tuân theo

ph ng pháp c a David E Giles (2013), v i b d li u Vi t Nam, tác gi ti n hành các th nghi m và tác gi ch n đ tr t i đa cho các bi n là 5, trong đó giá tr

đ tr t i u đ c l a ch n d a trên các tiêu chu n nh LR, SC, HQ

c 3: Th c hi n ki m đ nh F xét ý ngh a c a các s nhân dài h n

Gi thuy t H0 c a vi c không t n t i m i quan h dài h n đ c bi u th là

H0: 1 = 2 = 3 = 4 = 5 = 0

H1: 1 ≠0 ho c 2 ≠0 ho c 3 ≠0 ho c 4 ≠ 0 ho c 5 ≠ 0

So sánh giá tr ki m đ nh F-statistic v i b ng giá tr t i h n do Pesaran

(2001) tính toán B ng giá tr t i h n này đ c tính toán d a trên s l ng các bi n

h i quy và các giá tr đ nh tr c đ c đ a vào mô hình Có hai m c giá tr biên, hay còn đ c là gi i h n trên và gi i h n d i Gi i h n d i th hi n m c giá tr t i

h n trong tr ng h p gi đ nh t t c các bi n h i quy đ u tích h p b c 0, hay I(0), trong khi đó gi i h n trên đ c tính toán v i gi đ nh t t c các bi n đ u tích h p t i

b c 1, hay I(1) N u giá tr F-statistic tính toán đ c cao h n gi i h n trên, gi thi t

Ho, không có đ ng liên k t gi a các bi n, có th đ c bác b Ng c l i, n u giá tr

ki m đ nh th p h n gi i h n d i, lúc này tác gi không th bác b gi thi t Ho Khi giá tr F-statistic r i vào kho ng gi a hai bi n, lúc này ch a th k t lu n k t qu

ki m đ nh, nguyên nhân có th là do b c liên k t c a các bi n h i quy N u ki m

đ nh biên F cho th y t n t i m i quan h đ ng liên k t, thì đi ti p vào giai đo n 2

 Giai đo n 2: c l ng các h s trong ng n h n vƠ dƠi h n

c 4: Xác đ nh đ tr t i u Vi c l a ch n đ tr t i u cho các bi n c a

mô hình có th đ c th c hi n b ng vi c xem xét các tiêu chu n nh t i đa hóa R2

hay t i thi u hóa các tiêu chu n AIC hay SBC

Trong bài nghiên c u này, tác gi s d ng ph n m m Microfit, đây là m t

ph n m m do chính Pesaran vi t và có th m nh v mô hình ARDL Do đó, s

không m t nhi u th i gian cho vi c tìm đ tr t i u c a mô hình cho b c này nh

trong các ph n m m kinh t l ng khác

Theo gi đ nh c a Pesaran và các đ ng s (2001), ph ng trình (2) không

đ c có hi n t ng t ng quan chu i Vì trong ph ng trình (2), không ch c r ng các đ tr đ a vào mô hình có phù h p hay không? Do đó, tác gi s d ng ki m

đ nh LM đ xem v i đ tr đư ch n, xem có t n t i hi n t ng t ng quan chu i hay không? Các gi thuy t c a ki m đ nh LM nh sau:

 H0: không có hi n t ng t ng quan chu i

 Ki m đ nh phơn ph i chu n

Trong h u h t các mô hình h i quy đ u gi đ nh r ng Uicó phân ph i chu n

Do đó, đ ch c ch n r ng b d li u đ c dùng là đáng tin c y, c n ph i dùng đ n

ki m đ nh Jarque-Bera (JB) Các gi thi t c a ki m đ nh nh sau:

 H0: U có phân ph i chu n

 H1: U không có phân ph i chu n

N u gi thi t H0 không b bác b , b d li u đ c dùng đ c xem là t t và không d n đ n sai sót

 Ki m đ nh ph ng sai thay đ i

Ph ng pháp h i quy OLS d a trên gi đ nh sai s ng u nhiên c a Ui trong

hàm h i quy t ng th có ph ng sai không đ i N u gi thi t này b vi ph m, s gây

c 6: c l ng các h s ng n h n theo mô hình hi u ch nh sai s không

gi i h n UECM có d ng nh sau:

(4) Trong đó ECMt-1 là s h ng hi u ch nh sai s đ tr m t th i đo n có đ c

ph n ánh t c đ đi u ch nh h ng t i cân b ng dài h n

 Ki m đ nh tính n đ nh c a mô h nh

Tác gi s d ng ki m đ nh CUSUM và CUSUMQ theo Brown và các đ ng

s (1975) d a trên các s d h i quy đ quy đ xem xét tính n đ nh c a mô hình

ARDL-UECM mà tác gi đư c l ng

3 2 D li u

D li u c a bài nghiên c u đ c t ng h p t Qu Ti n T Qu c T IMF,

T ng c c Th ng Kê GSO và B Tài Chính MOF t quý 1 n m 1995 t i quý 4 n m

2013

 Ch s giá tiêu dùng

M c giá trong n c đ c đo l ng b i ch s giá tiêu dùng (CPI) Nó là m t

th c đo c a s thay đ i trung bình theo th i gian c a giá đ c thanh toán b i

ng i tiêu dùng thành th v i m t gi hàng hóa tiêu dùng và d ch v Ch s này

đ c l y t ngu n T ng c c th ng kê

3.1 Ch s giá tiêu dùng t Quý 1 n m 1995 t i Quý 4 n m 2013

Ngu n: T ng c c th ng kê

 Thâm h t ngân sách

Thâm h t ngân sách đ c tính b ng các kho n thu c a chính ph tr đi các

kho n chi c a chính ph trên GDP S li u đ c l y t các ngu n Qu Ti n t Qu c

t , T ng c c Th ng kê GSO, B Tài Chính MOF