Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của các ngân hàng thương mại Việt Nam

nhăh ng phát tri năngƠnhăngơnăhƠngăđ năn mă2020.. Minh b ch hóa ho tăđ ng ngân hàng... th ng ngân hàng... John Goddard, Phil Molyneux và John Wilson 2004... Pasiouras và Kosmidou 2007..

B GIÁO D CăVẨă ẨOăT O

B GIÁO D CăVẨă ẨOăT O

L IăCAMă OAN



Tôiăxinăcamăđoanăr ngăđơyălƠăcôngătrìnhănghiênăc u c a tôi, có s h ng d n h

tr t ng iăh ng d n khoa h c là TS Lê Thành Lân Các n i dung nghiên c u và

k t qu trongăđ tài này là trung th căvƠăch aăđ c b t k ng i nào công b trong

m t công trình nghiên c u khoa h c nào tr căđó Nh ng s li u trong các b ng

bi u ph c v cho vi c phân tích, nh năxét,ăđánhăgiáăđ c chính tác gi thu th p t các ngu n khác nhau có ghi trong ph n tài li u tham kh o

N u có b t kì sai sót, gian l n nào tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi mătr c H i

đ ngăc ngănh ăk t qu lu năv năc a mình

Tp H ChíăMinh,ăngƠyăầ.ăthángăầ.ăn măầ

H c viên

V c Long

M C L C

oOo

Trang bìa ph L iăcamăđoan M c l c Danh l c ch vi t t t Danh m c b ng Danh m c hình v M U 1

Ch ngă1: T NG QUAN V KH N NGăSINHăL I C A CÁC NGÂN HÀNG TH NGăM I 5

1.1 L c kh o các nghiên c u th c nghi mătr căđơyăv các nhân t nhăh ng đ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng .5

1.1.1 Các nghiên c u th c nghi m n c ngoài .5

1.1.2 Các nghiên c u th c nghi m Vi t Nam .9

1.2 T ng quan v các y u t nhăh ngăđ n kh n ng sinh l i c a ngân hàng .9

1.2.1 Khái ni m v kh n ngăsinhăl i c aăngơnăhƠngăth ngăm i .9

1.2.2 Xácăđ nh kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng .10

1.2.3 Các y u t nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i c aăngơnăhƠngăth ngăm i .11

1.2.4 C ăs khoa h c c a mô hình các nhân t nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i 17 K t lu năCh ngă1 22

CH NGă2: TH C TR NG CÁC Y U T NHăH NGă N KH N NGă SINH L I C AăNGỂNăHẨNGăTH NGăM I VI T NAM 23

2.1 Gi i thi uăcácăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam và th c tr ng v kh n ngăsinhă l iầ 23

2.1.1 Th c tr ng c aăcácăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam .23

2.1.2 Th c trang v kh n ngăsinhăl i c aăcácăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam .25 2.2 Ph ngăphápănghiên c u các y u t nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i c a các ngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam .26

2.2.1 D li u nghiên c u .26

2.2.2 Các bi n nghiên c u .30

2.2.3 Mô hình nghiên c u .31

2.2.4 Ph ngăphápăphơnătíchăd li u .31

2.3 K t qu nghiên c u và th o lu n các y u t nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i c aăcácăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam .34

2.3.1 Mô t m u nghiên c u .34

2.3.2 Phơnătíchăt ngăquan .38

2.3.3 Phân tích h i quy và các ki m nghi m .43

K t lu năch ngă2 .56

CH NGă 3: GI I PHÁP NÂNG CAO KH N NGă SINHă L I C A NGÂN HẨNGăTH NGăM I VI T NAM 57

3.1 nhăh ng phát tri năngƠnhăngơnăhƠngăđ năn mă2020 .57

3.2 Các gi iăphápăđ i v iăngơnăhƠngăth ngăm i .59

3.2.1 T iă uăhóaăm c v n ch s h u .59

3.2.2 T ngăc ng hi u qu ho tăđ ngăhuyăđ ng v n và cho vay 62

3.2.3 Nghiên c u phát tri n thêm các d ch v phi tín d ng,ăđ ng th i rà soát c t gi m các chi phí không c n thi t .64

3.2.4 Gi i pháp v nhân s 66

3.2.5 Nơngăcaoăuyătínăth ngăhi u .67

3.2.6 Ch nănhƠăđ uăt ăchi năl căn c ngoài 67

3.3 Các gi i pháp h tr t phíaănhƠăn c .68

3.3.1 Hoàn thi n h th ng pháp lu t .68

3.3.2 Minh b ch hóa ho tăđ ng ngân hàng .68

3.3.3 y m nh vi c sáp nh păcácăngơnăhƠngăth ngăm i c ph n v i nhau .69

K t lu năch ngă3 .70

K T LU N VÀ KI N NGH 71

Tài li u tham kh o 73

Ph l c 76

DANH M C B NG

oOo

B ng 1.1: M Iă T NGă QUANă GI A CÁC BI Nă C L P ậ BI N PH THU C 21

B ng 2.1: MÔ T D LI U NGHIÊN C U 25

B ng 2.2: M T S CH TIÊU SO SÁNH QUY MÔ GI A D LI U M U VÀ T NG TH TH Iă I M 31/12/2013 27

B ng 2.3: K T QU PHÂN TÍCH MÔ T TH NG KÊ 34

B ng 2.4: GIÁ TR TRUNGăBỊNHăVẨă L CH CHU N GI A CÁC NHÓM NGÂN HÀNG TH NGăM I 35

B ng 2.5: K T QU PHỂNăTệCHăT NGăQUAN 39

B ng 2.6: B NG TÓM T T HÀM H I QUY A1 43

B ng 2.7: K T QU KI M NGHI M ANOVA HÀM H I QUY A1 43

B ng 2.8: K T QU PHÂN TÍCH H I QUY TUY N TÍNH C A HÀM H I QUY A1 44

B ng 2.9: B NG TÓM T T HÀM H I QUY A2 48

B ng 2.10: K T QU KI M NGHI M ANOVA HÀM H I QUY A2 48

B ng 2.11: K T QU KI Mă NH BREUSCH-PAGAN-GODFREY HÀM H I QUY A2 49

B ng 2.12: K T QU PHÂN TÍCH H I QUY TUY N TÍNH C A HÀM H I QUY A2 49

B ng 2.13: B NG TÓM T T HÀM H I QUY E 52

B ng 2.14: K T QU KI M NGHI M ANOVA HÀM H I QUY E 52

B ng 2.15: : K T QU KI Mă NH BREUSCH-PAGAN-GODFREY C A HÀM H I QUY E 53

B ng 2.16: K T QU PHÂN TÍCH H I QUY TUY N TÍNH C A HÀM H I QUY E 53

DANH M C HÌNH V

oOo

Hình 2.1: T L ROA VÀ ROE C A M T S NGÂN HÀNG TRONG GIAI

O N 2008 ậ 2012 28 Hình 2.2: DI N BI N C A CH S S T P TRUNG NGÀNH NGÂN HÀNG (HHI)ăGIAIă O N 2007 ậ 2013 28 Hình 2.3: MÔ HÌNH CÁC Y U T NHăH NGă N KH N NGăSINHăL I

C AăNGỂNăHẨNGăTH NGăM I VI T NAM 29

M U oOo

1 Lý do ch năđ tài

Trong c ăch th tr ng, h th ng ngân hàng đ c xem nh m ch máu c a c

n n kinh t khi t p trung các chu chuy n ti n t Ho t đ ng ngân hàng thông su t, lành m nh là đi u ki n đ các ngu n l c tài chính đ c luân chuy n, phân b và s

d ng hi u qu , kích thích t ng tr ng kinh t b n v ng Tuy nhiên, khi th c hi n

ch căn ngăl uăthôngăti n t , ngân hàng v n là m t doanh nghi p ho tăđ ng vì l i nhu n L i nhu năluônălƠăth căđoăhi u qu kinh t c a doanh nghi p L i nhu n

c a ngân hàng có th đ c đánh giá t m vi mô và v mô t m vi mô, l i nhu n

th hi n k t qu kinh doanh trong môiătr ng c nh tranh quy t li t hi n t i t m

v mô, h th ng ngân hàng ho tăđ ng hi u qu s đóng góp tích c c vào s n đ nh

c a n n tài chính qu c gia Các nhà nghiên c u, nhà đ u t , nhà qu n tr và nhà l p pháp r t quan tâm đ n l i nhu n cùng các y u t nh h ngă đ n l i nhu n c a ngân hàng đ đánhăgiá đúng th c tr ng c a h th ng ngân hàng, t đó đ a ra đ i sách phù h p

Th i gian qua, n n kinh t Vi t Nam tr i qua nhi u th ngătr m ph c t p Tr c

n m 2007, n n kinh t phát tri n nhanh và khá năđ nh; sauăđó, do nhăh ng c a

cu c kh ng ho ng tài chính th gi i, Vi t Nam b tăđ u g p khóăkh n, l m phát cao, ngơnăsáchăvƠăcánăcơnăth ngăm i thâm h tầ, ngành ngân hàng c ng b nhăh ng theo.ăTrongăgiaiăđo n 2001- 2006, h th ng ngành ngân hàng phát tri n m nh m

v i m c t ngă tr ng tín d ng h ngă n mă t 20%ă đ n 30%; t n mă 2007ă tr đi, ngành ngân hàng đƣăb c l nhi uăđi m y uănh ăn x u t ngăcao, thanh kho n kém T n mă 2011, Chính ph và Ngân hàng Nhà n că đƣă cóă đ án táiă c ă c u h

th ng ngân hàng Sau hai n măth c hi năđ án đƣămang l i nh ng k t qu banăđ u

nh ălãi su t gi m và năđ nh, n x u đ c ki m soát Các bi năđ ng kinh t đóăđƣănhăh ngăđ n l i nhu n c aăngơnăhƠng.ăDoăđó,ăc n tìm hi u các y u t nhăh ng

đ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng trong th i gian qua đ b n thân các ngân hàng

c ngănh ăcácănhƠăchínhăsáchăl p ra b căđiăđúngăđ n nh m phát tri n b n v ng h

th ng ngân hàng

Trên th gi i đƣă cóă nhi u nghiên c u th c nghi m đoă l ng hi u qu kinh doanh c a ngân hàng thông qua các ch tiêu ROA và ROE và ch ra r ng hi u qu kinh doanh c a ngân hàng ch u nhăh ng c a các nhân t n i t i (đ c th hi n thông qua các ch s tài chính) và các y u t kinh t v môănh t c đ t ng tr ng

t ng s n ph m qu c n i hàng n m, l m phát và lãi su t th c T i Vi t Nam, các đ tài th c nghi m phân tích v hi u qu ho t đ ng và các nhân t nh h ng, th ng

s d ng d li u c a doanh nghi p Các nghiên c u khác l i xem xét m i quan h

M c tiêu nghiên c u c aăđ tài là phân tích vƠăđoăl ng các y u t nhăh ng

đ n kh n ngăsinhăl i c a h th ng các ngân hàng th ngăm i.ăTrongăđó, c hai khía c nh tácăđ ng là các đ căđi m ho tăđ ng n i t i c a ngân hàng và môiătr ng kinh t v ămô đ uăđ c xem xét

T đó,ăđ tƠiăđ aăraăcácăgi i pháp nh m nâng cao kh n ngăsinhăl i c a các ngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam

 Câu h i nghiên c u 1: Nh ng nhân t tài chính n i t i nào nh h ng đ n

kh n ng sinh l i c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam trong giai đo n t n m

2007 đ n n mă2013? Trongăđóăl nhăv c tín d ng có ph i có nhăh ng l n nh t?

 Câu h i nghiên c u 2: Nh ng ch s kinh t v mô nh t c đ t ng tr ng

t ng s n ph m qu c n i, l m phát và lãi su t th c có tác đ ng đ n kh n ng sinh

l i c a các ngân hàng th ng m i Vi t Nam trong giai đo nătrên?ăTrongăđó, đ c

bi t là th đ c quy n nhăh ng gì đ n kh n ngăsinh l i c a ngành?

6 Cácăđóngăgóp c aăđ tài

K t qu nghiên c u c aăđ tài s cung c p các thông tin khoa h c có giá tr cho các nhà qu n tr c a ngân hàng đ h cân nh c khi xây d ng chi n l c qu n tr

hi u qu giúp ngân hàng đ t l i nhu n cao h n, b n ch căh n,ăgóp ph n nâng cao

v th c a ngân hàng trên th tr ng

tài góp ph n h th ng l i các y u t tác đ ngăđ n l i nhu n c a ngân hàng

đ thu hút đ u t vào c phi u ngân hàng

tài cung c p b ng ch ng th c nghi m v l i nhu n và các y u t nh h ng

đ n l i nhu n c a ngân hàng giúp Chính phú, Ngân hàng Nhà n c và Hi p h i Ngân hàng cóăc s ho chăđ nh các chính sách phù h p

7 K t c u c aăđ tài

Ngoài M đ u và K t lu n, Lu năv năđ c b c c thành 03 ch ng:

 Ch ng 1: T ng quan v kh n ngă sinhă l i c aă cácă ngơnă hƠngă th ngă

Ch ngă1

T NG QUAN V KH N NGăSINHăL I C A CÁC NGÂN HÀNG

TH NGăM I 1.1 L c kh o các nghiên c u th c nghi mă tr că đơyă v các nhân t nh

h ngăđ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng

1.1.1 Các nghiên c u th c nghi m n c ngoài

1.1.1.1 John Goddard, Phil Molyneux và John Wilson (2004)

John Goddard, Phil Molyneux và John Wilson (2004) nghiên c u l i nhu n c a các ngân hàng Châu Âu vào nh ng n m 1990 Các tác gi s d ng bi n ph thu c

đ nghiên c u là ch s l i nhu n trên v n ch s h u (ROE) Các bi n đ c l p c a

mô hình là quy mô ngân hàng, tài s n ngoài b ng cân đ i k toán và v n ch s

h u D li u nghiên c u bao g m 665 ngân hàng t sáu n c Châu Âu là an

M ch, Pháp, c, Ý, Tây Ban Nha và Anh trong giai đo n 1992ậ1998

K t qu nghiên c u cho th y quy mô ngân hàng không nh h ngăđáng k đ n

l i nhu n c a ngân hàng K t qu này c ng phù h p v i các nghiên c u tr c đó cho r ng hi u qu qu n lý chi phí ho t đ ng nh h ng l n đ n l i nhu n ngân hàng h n là quy mô ngân hàng K t qu c ng cho th y có s khác bi t gi a các

qu c gia v m i quan h gi a các tài s n ngoài b ng cân đ i k toán trong danh m c

đ u t và l i nhu n c a ngân hàng Ví d , n c Anh, các tài s n ngoài b ng cân

đ i k toán có m i t ng quan thu n v i l i nhu n c a ngân hàng Tuy nhiên, các

qu c gia khác, m i quan h này là t ng quan ngh ch ho c trung tính ng th i, các tác gi c ng đƣ tìm th y m i t ng quan thu n gi a bi n v n ch s h u và l i nhu n ngân hàng

1.1.1.2 Panayiotis P Athanasoglou, Sophocles N Brissimis và Matthaios

D Delis (2005)

Các tác gi này đã ki m tra các y u t tài chính, ch s ngành và ch s kinh t

v mô tácăđ ng đ n l i nhu n c a ngân hàng Hy L p trong giaiđo n 1985ậ2001 Các tác gi đƣ s d ng bi n l i nhu n trên tài s n (ROA) đ i di n cho l i nhu n

c a ngân hàng Các bi n đ c l p đ c chia thành 3 nhóm: nhóm các ch s tài

chính c a t ng ngân hàng nh v n ngân hàng, r i ro tín d ng, t ng tr ngăn ng

su t, qu n lý chi phí ho t đ ng và quy mô ngân hàng; nhóm ch s ngành ngân hàng g m quy n s h u (ownership) và s t p trung (concentration); nhóm các ch

s n n kinh t v mô g m ch s l m phát và ch s chu k s n l ng (cyclical output)

K t qu nghiên c u cho th y v n ngân hàng và t ng tr ng n ng su t có m i

t ng quan thu n v i l i nhu n c a ngân hàng, m i t ng quan này có ý ngh aă

th ng kê R i ro tín d ng và qu n lý chi phí ho t đ ng có t ng quan ngh ch đ i v i

l i nhu n Tuy nhiên, k t qu nghiên c u cho th y quy mô ngân hàng không có nh

h ng l n đ n l i nhu n ngân hàng Nhóm ch s ngành công nghi pă nh bi n quy n s h u và s t p trung nh h ng không đáng k đ n l i nhu n c a ngân hàng Nhóm các ch s kinh t v mô g m ch s l m phát và chu k s n l ng nh

h ng đ n hi u qu ho t đ ng c a ngành ngân hàng

1.1.1.3 Panayiotis Athanasoglou, Matthaiois D Delis và Christos K Staikouras (2006)

Các tác gi này nghiên c u các y u t quy t đ nh l i nhu n ngân hàng t i khu

v c ông Nam Châu Âu giai đo n 1998ậ2002 H đƣ s d ng hai bi n đ i di n cho

hi u qu kinh doanh c a ngân hàng là ROA và ROE Bi n đ c l păđ i di n cho đ c

đi m n i t i c a ngân hàngăđ c s d ng là tính thanh kho n, r i ro tín d ng, v n

ch s h u, qu n lý chi phí ho t đ ng, quy mô ngân hàng, s h u c a nhà đ u t ă

n c ngoài và th ph n Các bi n đ i di n cho ngành là s c i ti n h th ng ngân hàng (banking system reform) và s t p trung (concentration) Các bi n đ i di n cho y u t kinh t v mô là l m phát và ho t đ ng kinh t (economic activity)

D li u nghiên c u là 522 ngân hàng khu v c ông Nam Châu Âu t 7 qu c gia Albania, BosniaậHerzegovina, Bulgaria, Croatia, Fyrom, Romania và Serbia- Montenegro trong giai đo n 1998ậ2002 K t qu nghiên c u cho th y l i nhu n

c a ngân hàng ch u tác đ ng b i y u t r i ro tín d ng và quy mô ngân hàng i

v i bi n đ i di n cho y u t kinh t v mô, l m phát đ c xác đ nh có nh h ng

m nh m đ n l i nhu n ngân hàng

1.1.1.4 Pasiouras và Kosmidou (2007)

H nghiên c u các y u t nh h ng đ n l i nhu n ngân hàng th ng m i ho t

đ ng t i 15 qu c gia thu c liên minh Châu Âu giai đo n 1995 ậ2001 H s d ng

ch tiêu l i nhu n trên tài s n (ROA) làm bi n đ i di n cho l i nhu n c a ngân hàng Các bi n đ i di n cho đ c đi m n i t i c a ngân hàng bao g m: v n ch s

h u, chi phí ho t đ ng, tính thanh kho n và quy mô c a ngân hàng Các bi n đ i

di n cho y u t kinh t v mô và c u trúc tài chính bao g m: l m phát, t c đ t ng

tr ng t ng s n ph m qu c dân th c t hàng n m, s t p trung, t l tài s n c a ngân hàng trên t ng s n ph m qu c dân (total assets of the deposit money banks divided by the GDP ratio), t l v n hóa th tr ng c a tài s n trên t ng tài s n c a ngân hàng (stock market capitalization to total assets of the deposit money banks ratio), t l v n hóa th tr ng trên GDP (the ratio stock market capitalization to GDP)

D li u nghiên c u là 584 ngân hàng th ng m i ho t đ ng trên 15 qu c gia Châu Âu trong giaiăđo n 1995ậ2001, bao g m 4088 m u quan sát K t qu nghiên

c u cho th y l i nhu n c a ngân hàng b nh h ng b i các ch s tài chính ngân hàng và các y u t kinh t v mô V n ngân hàng và chi phí là các y u t nh h ng chính đ n ROA trong t t c các tr ng h p c bi t là v n ngân hàng đã có m i

t ng quan thu n v i l i nhu n c a ngân hàng Ngoài ra, các y u t kinh t v mô

nh t c đ t ng tr ng t ng s n ph m qu c n i th c t và l m phát c ng t ng quan thu n v i l i nhu n c a ngân hàng

1.1.1.5 Kosmidou, Pasiouras và Tsaklanganos (2007)

H xem xét các y u t nh h ng đ n l i nhu n c a các ngân hàng Hy L p ho t

đ ng n c ngoài giai đo n 1995ậ2001 H s d ng bi n ph thu c là l i nhu n trên tài s n (ROA) Các bi n đ c l p đ i di n cho các đ c đi m n i t i c a ngân hàng là các ch s ho t đ ng c a ngân hàng nh cho khách hàng vay, tính thanh kho n, v n ch s h u, qu n lý chi phí ho t đ ng và quy mô ngân hàng Các bi n

đ i di n cho kinh t v môăc ng đ c s d ng nh v n hóa th tr ng ch ng khoán

và th ph n

D li u đ c phân tích là 19 chi nhánh ngân hàng Hy L p ho t đ ng t i 11

qu c gia trong giai đo n 1995-2001, g m 92 m u quan sát K t qu nghiên c u cho

th y quy mô ngân hàng t ng quan thu n v i l i nhu n ngân hàng Nghiên c u

c ng ch ra r ng các k t h p c a các bi n có th gi i thích nhi u h n đ i v i l i nhu n c a các ngân hàng Hy L p ho t đ ng n c ngoài

1.1.1.6 Khizer Ali, Muhammad Farhan Akhtar và Hafiz Zafar Ahmed (2010)

H nghiên c u các ch s tài chính và ch s kinh t v mô tác đ ngăđ n l i nhu n c a ngân hàng th ng m i Pakistan giai đo n 2006ậ2009 H s d ng hai

bi n ph thu c là l i nhu n trên tài s n (ROA) và l i nhu n trên v n ch s h u (ROE) H s d ng 6 bi n đ c l p là các ch s tài chính c a các ngân hàng, nh quy mô ngân hàng, hi u qu ho t đ ng, v n ch s h u, r i ro tín d ng, hi u qu

qu n lý tài s n, c u trúc danh m c đ u t (portfolio composition) Hai bi n đ c l p

đ i di n cho các y u t kinh t v mô là t c đ t ng tr ng t ng s n ph m qu c n i

và l m phát

D li u nghiên c u là các ngân hàng th ng m i Pakistan giai đo n 2006ậ

2009, bao g m 88 m u quan sát K t qu nghiên c u cho th y ROA và ROE t ng quan thu n v i hi u qu qu n lý tài s n và t c đ t ng tr ng t ng s n ph m qu c

n i Trong khi ROA t ng quan ngh ch v i v n ch s h u, r i ro tín d ng và l m phát, ROE t ng quan ngh ch v i hi u qu ho t đ ng

1.1.1.7 Deger Alper và Adem Anbar (2011)

H nghiên c u ch s tài chính c a ngân hàng và ch s kinh t v mô nh

h ng đ n l i nhu n c a ngân hàng th ng m i Th Nh K giai đo n 2002-2010

H s d ng hai bi n ph thu c là l i nhu n trên tài s n (ROA) và l i nhu n trên

v n ch s h u (ROE) Ngoài 7 bi n đ c l p đ i di n cho các đ c đi m n i t i c a ngân hàng là các ch s tài chính bao g m quy mô ngân hàng, v n ch s h u, cho vay khách hàng, tính thanh kho n, ti n g i c a khách hàng và c u trúc thu nh pậchi phí Các bi n đ i di n cho y u t kinh t v mô đ c dùng nh ă t c đ t ng

tr ng t ng s n ph m qu c dân th c t hàng n m, l m phát và lãi su t th c

D li u nghiên c u là 10 ngân hàng giao d ch trên sàn ch ng khoán Istambul (ISE) trong giaiăđo n 2002ậ2010, bao g m 90 m u quan sát K t qu nghiên c u cho th y ROA t ng quan thu n v i quy mô ngân hàng và ch s thu nh p ngoài lãi vay ROA t ng quan ngh ch v i kho n cho vay khách hàng ROE t ng quan thu n v i quy mô ngân hàng và t ng quan ngh ch v i lãi su t th c

1.1.2 Các nghiên c u th c nghi m Vi t Nam

Nghiên c u c a Ph m H u H ng Thái (2013)

Trong bài vi t ắTácă đ ng c a n x uă đ n kh n ngă sinhă l i c a ngân hàng

th ngăm i”ăđ ngătrênăT p chí Ngân hàng s 18 tháng 09/2013 (Ph m H u H ng Thái, trang 18 ậ 21); tác gi đƣănghiênăc u t p trung vào nhăh ng c a n x uăđ n

kh n ngăsinhăl i trên v n ch s h u (ROE) c aă34ăNHTMătrongăgiaiăđo n 2005 ậ

2012

D a trên mô hình tuy n tính c a Akhtar (2011), nh m xem xét m căđ tácăđ ng

c a n x uă(nh ăm t ph n c a ch tăl ng tài s n)ăđ n kh n ngăsinhăl i c a các NHTMCP (ROE), tác giá s d ng các bi năđ c l p là quy mô ngân hàng (Size), đòn

b y tài chính c a ngân hàng (DE), t l n x u (NPL), hi u qu qu n lý tài s n (AM), hi u qu chi phí ho tăđ ng (OE) Tác gi đƣ thêm vào mô hình 2 bi n ph thu c n a là d phòng r i ro cho vay (LLR) (theo Heffernen, 2008) và chi phí d phòng r i ro tính d ng (LLP) (theo Ponce, 2011) K t qu nghiên c uă đƣă ch ng minh r ng n x u có nhăh ng tiêu c căđ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng Tuy tác gi ch nghiên c u trên m t bi n ph thu c là ROE và không kh oăsátăđ n các

bi n kinh t v ămô, nh ngăđƣ cho ra k t qu đángătinăc y Tácăgiáăđƣăt p h p d li u

c a 34 trong t ng s 37 NHTMCP, có th đ i di n cho t t c các NHTMCP Vi t Nam

1.2 T ng quan v các y u t nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng

1.2.1 Khái ni m v kh n ngăsinhăl i c aăngơnăhƠngăth ngăm i

Kh n ngăsinhăl i lƠăth căđoăhi u qu kinh doanh b ng ti n Khái ni m kh

n ngăsinhăl iăđ c áp d ng trong m i ho tăđ ng kinh t , khi s d ng k t h p các tài nguyên v t ch t,ăconăng i và tài chính có th huyăđ ngăđ c, nh m t o ra k t qu

c th Kh n ngăsinhăl i có th đ c áp d ng cho m t hay m t t p h p tài s n

H c thuy t c aăMácăđƣăkháiăquátălênăhaiăcôngăth căc ăb n, ph n nào minh h a cho kh n ngăsinhăl i trong n n kinh t hàng hóa - ti n t S n xu tăvƠăl uăthôngăhàng hóa v n hành theo công th c H - T - H’ătrongăđóăH’ă=ăHă+ă H.ăT ăb n tài chính l i v n hành theo công th c T - H - T’ătrongăđó T’ă=ăTă+ă T.ăKh n ngăsinhă

l iăđ c hi uălƠăcácăđi u ki n khách quan và ch quan giúp t o nên th ngăd ă Hăhayă Tă>ă0 trong các công th c trên Th ngăd ănƠyăđ c hi u là l i nhu n HăhayăTă<ă0ăth hi n ho tăđ ngăkinhădoanhăch aăthƠnhăcông

Nhìn chung, l i nhu n c năđápă ngăđ căhaiăđòiăh i c p bách:

- B oătoƠnăđ c v n nh m đ m b o tái s n xu t m r ng cho doanh nghi p

- Tr ăđ căcácăkho năg căvƠălãi vay theoăđúngăcamăk t

Lƣiăthuăđ c trong niênăđ có th đ c trích chia cho c đôngăhay sung vào v n

d tr Ngoài vi c n p thu theoăngh aăv , l i nhu n t o ra ph i cho phép tích lu

đ ti n đ đ m b o tái s n xu t m r ng,ăđ m b o hoàn tr n vay, b sung v n kinh doanh và chia c t c cho các c đông đƣăgópăv năđ uăt

Trong doanh nghi p, s n xu t kinh doanh là quá trình k t h p các ngu n nhân, tài, v t l c mà doanh nghi p n m gi đ t o ra l i nhu n, k t qu c a quá trình kinh doanh, là s c th hóa c a kh n ngăsinhăl i Kh n ngăsinhăl iălƠăđi u ki n c n thi t đ doanh nghi p t n t i và phát tri n, luôn là m i quan tâm hƠngăđ u c a các nhà qu n lý doanh nghi păvƠăcácănhƠăđ uăt

NgoƠiăỦăngh aăbanăđ uălƠăcácăđi u ki n kinh doanh góp ph n t o ra l i nhu n trong doanh nghi p, ngày nay, kh n ngăsinhăl iăcònăđ c hi u là ti măn ngăv hi u

qu kinh doanh, là m c tiêu l i nhu n mà doanh nghi p mu năh ngăđ n

NgơnăhƠngăth ngăm i là doanh nghi p kinh doanh ti n t , nh m thu l i nhu n

Kh n ngăsinhăl i c a NHTMăđ c quan tâm không ch vì nó th hi n thành qu kinh doanh c a b n thân NH, mà còn là tín hi u th hi n s c kh e c a c n n kinh

t vì h th ngăNHăđ m b o vai trò huy t m chăl uăthôngătrong n n kinh t hàng hóa

1.2.2 Xácăđ nh kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng

Tr c kia, v ph ngădi n k toán, các nhà qu n tr NH dùng công th c tính sau:

L i nhu n h ch toán = Thu nh p h ch toán – Chi phí h ch toán

Cách tính l i nhu n c a NH khác v i cách tính t i các doanh nghi p K toán tài chính trong NH không h chă toánă đ tính giá thành cho t ng d ch v cung ng Trongă n mă tƠiă chính,ă cácă ngu nă thuă thôngă th ngă đ c t p h p vào m că ắThuănghi p v ”ă cònă cácă kho nă chiă thôngă th ngă đ c t p h p vào m că ắChiă nghi p nghi p v ”.ăCu iăn m,ăhi u s gi a thu-chi nghi p v cho ra l i nhu n h ch toán (lãi g p)ătrongăn m emăs li u này ± lãi, l đ c bi t phát sinh r i tr điăcácăkho n

kh u hao tài s n c đ nh cùng các kho n trích l p d phòng r iăroătheoăquiăđ nh s cho ra l i nhu n ròng

L i nhu n ròng c a NH là con s tuy tăđ i có giá tr r t l n, hi n t i có th lên

đ n hàng ngàn t đ ng các NH l n,ăgơyăkhóăkh năkhiăđ i chi u, so sánh gi a các

đ năv do s khác bi t v qui mô ho tăđ ng ti n đánhăgiáăkh n ngăsinhăl i trong kinh doanh NH,ă ng i ta th ng dùng hai t s sinh l i chính là ROA và ROE

- ROA (returnă onă asset)ă đánhă giáă hi u qu qu n lý c a ngân hàng, cho th y

kh n ngăm tăđ ng tài s n c a ngân hàng t o nên bao nhiêu l i nhu n ròng

- ROE (return on equity) đoăl ng kh n ngăv n ch s h u t o ra l i nhu n cho ngân hàng, th hi n l i nhu n ròng tính trên m tăđ ng v n đ uăt ăvƠoăngơnăhàng

1.2.3 Các y u t nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i c aăngơnăhƠngăth ngă

m i

M i ho tăđ ng c aăNHTMăđ u nhăh ngăđ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng

t cách qu nălỦăchiăphíăđ n các chính sách v giá d ch v cung c p, các quy tăđ nh

v c u trúc tài s n cùng các ngu n v n Các y u t v ămôănh ăl m phát, t căđ t ngăGDPầăc ngătác đ ngăđ n kinh doanh c a ngân hàng

Theo cách qu nălỦătr c kia, mu năt ngăl i nhu n cho NH ph iătácăđ ngăt ngăthu nghi p v và ti t gi m chi nghi p v Lãi su t ti n g i, ti n vay do th tr ng n

đ nh nên NH ít có kh n ngătácăđ ngăđ n;ănh ng,ăvi c m r ng d ch v cung ng có

th giúpăhuyăđ ng thêm nhi u ngu n v n phi giá trong thanh toán, gi m chi phí kh

bi n và c g ng ti t gi m các chi phí qu n lý đi uăhƠnhăchungăt ngăthêmăl i nhu n cho NH

Vi c m r ng an toàn các ho tăđ ng tín d ng và phi tín d ngăgiúpăt ngăthêmăthuă

nh p V i khâu th măđ nh ch t ch , NH hy v ng gi m thi u r i ro, nhăh ng x u

đ n l i nhu n ròng Trong th i k kinh t h ngăth nh, l măphátăđ c ki m ch , NH

d m r ng ho tăđ ngăh nătrongăth i k suy thoái khi l măphátăt ngăcao.ăCácăy u t

v a k ch phù h pătrongăphơnătíchăđ nhătính,ăkhóăxácăđ nh các t l tácăđ ng cho phơnătíchăđ nhăl ng

Theo các nghiên c uăđ c l c kh o ph n trên,ăđ đánhăgiáăkh n ngăsinhăl i, nhà phân tích th ngădùngăcácămôăhìnhăđƣăđ c ki m ch ng v đ chính xác, trong đóăcácăy u t nhăh ngăđ c th hi n b ng các ch s Tác gi xin nêu các ch s liênăquanăđ n môăhìnhăphơnătíchăđ c l a ch n

1.2.3.1 Các ch s n i t i c a ngân hàng

1/ Quy mô ngân hàng (Size): Trong h u h t các nghiên c u tài chính, t ng tài

s n là m t ch tiêu đánh giá quy mô c a NH (SIZE) Quy mô NH t ng quan thu n

v i hi u qu ho t đ ng c a NH (Smirlock, 1985; Deger Alper và Adem Anbar,

2011) đơy,ătác gi c ng mong đ i t ng quan thu n gi a quy mô và l i nhu n

NH vì NH l n th ng cho vay nhi u h n nên thu l i nhu n cao h n

Bi n đ i di n cho quy mô c a NH đ c tính nh sau:

2/ T l v n ch s h u (CA): V n ch s h u c a NH đ c hình thành t v n góp c a c đông và tích l y t l i nhu n sau thu V n ch s h u th hi n kh

n ng t tài tr c a NH, cho th y m c đ đ m b o tài chính giúp đánh giá kh n ng

NH ch u đ ng đ c các kho n l và có th đ i phó v i r i ro có th x y ra Naceur

và Goaied (2001), khi nghiên c u Tunisia, đƣăch ra r ng các NH kinh doanh t t

đã t p trung c i ti n n ng su t lao đ ng và c g ng t ng v n c ph n Nh ng NH

có v n ch s h u cao ít có nhu c u vay v n bên ngoài và có chi phí s d ng v n

th p h n nên có l i nhu n cao h n NH có nhi u v n ch s h u có xác su t v n

th p h n Athanasoglou & al (2005); Athanasoglou & al (2006); Pasiouras và Kosmidou (2007); Kosmidou & al (2007); Deger Alper và Adem Anbar (2011) đã tìm th y t ng quan thu n gi a t l v n ch s h u trên t ng tài s n và l i nhu n

NH V n ch s h u đ c mong đ i t ng quan thu n v i hi u qu ho t đ ng c a

NH vì NH có c u trúc v n phù h p ít b r i ro phá s n, gi m đ c chi phí s d ng

v n

Bi n đ i di n cho v n ch s h u là t l v n ch s h u trên t ng tài s n, ký

hi u là CA (capital to asset ratio) vƠăđ c tính nh sau:

3/ Cho vay (LA): Ch s cho vay (LA) đ i di n cho ch t l ng c a tài s n LA cho th y thu nh p c a NH th ng t ng quan thu n v i hi u qu ho t đ ng c a

NH tr khi NH có r i ro m c ch p nh năđ c (Rhoades và Rutz, 1982) S d cho vay càng l n thì l i nhu n càng cao Tuy nhiên, các kho n n x u có th gây

t n th t cho NH nên NH có nhi u n x u s gi m l i nhu n T ng quan thu n hay ngh ch gi a LA và l i nhu n tùy thu c vào ch t l ng c a kho n cho vay Athanasoglou & al (2006); Deger Alper và Adem Anbar (2011) tìm th y t ng quan ngh ch gi a d n cho vay và l i nhu n Tác gi c ng mong đ i s có t ng quan ngh ch gi a LA và l i nhu n c a NH.ăLAăđ cătínhănh ăsau:

4/ Ti n g i khách hàng (DP): là ngu n v n huy đ ng chính có chi phí h p lý

c a NH (Deger Alper và Adem Anbar, 2011) Ti n g i c a khách hàng t ng cao, cho vay càng nhi u, NH thu l i nhu n càng cao DP càng l n, NH càng có nhi u

v n đ đ u t và cho vay đ mang l i l i nhu n cao Ti n g i c a khách hàng đ c

mong đ i s t ng quan thu n v i l i nhu n c a NH Công th căxácăđ nh:

5/ C u trúc thu nh p và chi phí (NIM và NM): Tác gi s d ng các ch s t

l thu nh p lãi c n biên (NIM) và t l thu nh p ngoài lãi c n biên(NM) L i nhu n

t cho vay cho bi t l i nhu n t chênh l ch lãi su t gi a huy đ ng và cho vay v n

Ch s này c ng giúp đánh giá hi u qu ho t đ ng chính c a NH Thu nh p ngoài lãi vay bao g m t t c các kho n thu ngoài thu nh pălƣi,ăđóălƠăcác kho n nh ăphí

d ch v , hoa h ng, c t c, mua bán c phi u và các ngu n khác Và chi phí ngoài lãi bao g m t t c các kho n chi phí ngoài chi tr lƣiănh ăti năl ng,ăs a ch a, b o trì thi t b , kh u hao tài s nầlƠăcácăchiăphíăho tăđ ng c a ngân hàng NM đaăs

NH th ng b âm

Nghiên c u c a Deger Alper và Adem Anbar (2011) Th Nh K giai đo n 2002-2010 xácăđ nh thu nh p ngoài lãi t ng quan thu n v i l i nhu n NH Tác

gi k v ng t ng quan thu n gi a l i nhu n t cho vay và thu nh p ngoài lãi vay

v i ROA và ROE Công th c:

6/ Chi phí d phòng r i ro tín d ng (LLP): Là vi c trích l p d phòng trên t ng nhómăd ăn cho vay c a NH.ă ơyălƠăd phòng phát sinh thêm đ c tính vào chi phí kinh doanh trongăn măc a NH Ph m H u H ng Thái (2013) cho r ng chi phí d phòng phân b m t ph n r i ro tín d ng lên kh n ngăsinhăl i c a NH Chi phí d phòng r i ro cao làm gi m th p kh n ngăsinhăl i c a NH Công th c tính:

7/ T l n x u (NPL): N x u là nh ng kho n n quá h n có kh n ngăb th t thu, n liênăquanăđ n các v án ch x lý và nh ng kho n n quá h năkhôngăđ c Chính ph c p bù, th ng là nh ng món n quá h n t 91 ngày tr lên mà không

đòiăđ c ho căkhôngăđ cătáiăc ăc u (bao g m n t nhóm 3ăđ n nhóm 5) NPL

đ cădùngăđ xemăxétătácăđ ng c a n x uăđ n kh n ngăsinhăl i c a NH, vì vi c khôngăthuăđ c n hay thu n khôngăđúngăh năđ u nhăh ng đ n kinh doanh c a

NH Công th c tính:

1.2.3.2 Các ch s đ i di n cho kinh t v ămô

1/ T c đ t ng t ng s n ph m qu c n i th c t h ng n m (RGDP): là m t

công c đo l ng t ng th ho t đ ng kinh t đ c đi u ch nh theo l m phát RGDP

th ngăđ c tính toán d a trên giá c c a m tăn măg c Nó s tác đ ng vào nhi u

y u t trong ho tăđ ng NH nh huyăđ ng v n và cho vay Các nghiên c u tr c đơy cho th y RGDP t ng quan thu n v i hi u qu ho t đ ng c a NH (Deger Alper và Adem Anbar, 2011) Tác gi c ng mong đ i t ng quan thu n gi a t c đ

t ng t ng s n ph m qu c n i th c t hàng n m v i hi u qu ho t đ ng c a NH, vì nhu c uă vayă NHă th ngă t ngă khiă n n kinh t t ngă tr ng Công th c xác đ nh RGDP nh sau:

2/ T l l m phát hàng n m (INF): o l ng t c đ t ng c a ch s giá tiêu

dùng (CPI) c a r hàng hóa d ch v L m phát nh h ngăđ n giá tr th c c a chi phí và doanh thu L m phát và l i nhu n có th t ng quan thu n ho c ngh ch ph thu c vào kh n ngăd đoán (Perry, 1992) N u d đoán đ c m c l m phát, NH

có th đi u ch nh lãi su tăđ t ng doanh thu nhanh h n chi phí, ng c l i, chi phí

có th t ng nhanh h n doanh thu H u h t các nghiên c u đ u cho th y t ng quan thu n gi a l m phát và l i nhu n c a NH (Bourke, 1989; Molyneux & Thornton 1992; Kosmidou, 2006) Tác gi c ng mong đ i t ng quan thu n gi a t l l m phát hàng n m và l i nhu n c a NH

3/ Lãi su t th c (RI): th ng nh h ngăđ n l i nhu n c a NH Lãi su t th c

b ng lãi su t danh ngh a tr t l l m phát d ki n Lãi su t th c th ngăđ c dùng trong nghiên c u vì kho n đ u t ch t o ra hi u qu khi mang l i l i nhu n th c

i v i NH, thu nh p t cho vay th c t phát sinh = thu nh p t cho vay theo lãi

su t danh ngh a - nh h ng c a l m phát i v i khách hàng g i ti n, lãi ti n g i phát sinh c n đ c đi u ch nh theo l m phát Khi lãi su t th c cao,ăkhuynhăh ng

ti t ki m s t ng Ng c l i, khi lãi su t th c th p,ăkhuynhăh ngăđ u t và tiêu dùng s t ng Lãi su t th c tác đ ng đ n ti n g i và cho vay

Deger Alper và Adem Anbar (2011) nghiên c u Th Nh K giai đo n 2002ậ

2010 xác đ nh t ng quan ngh ch gi a lãi su t th c và l i nhu n NH Nh ng, Samuelson (1945) kh ng đ nh l i nhu n NH t ngăcùng v i vi c t ng lãi su t cho

th y lãi su t th c t ng quan thu n hay ngh ch theo t ng th tr ng khác nhau Tác

gi k v ng lãi su t th c t ng quan thu n v i l i nhu n NH Công th c tínhănh ăsau:

4/ S t p trung (HHI): Bi u hi n cho s c nh tranh c a m t ngành công nghi p, nói lên m i liên h gi a s l ng doanh nghi p và th ph n chia s c a h trong m t th tr ng hàng hóa, d ch v Khi m t s doanh nghi p l n nh t chi m

h u h t th ph nătrongăngƠnhăđó, s t p trung ngành là cao, s c nh tranh gi m, tính

đ c quy n t ng và ng c l i

S t pătrungăđ c bi u th thông qua ch s Herfindahl (Herfindahl - Hirschman Index, hay HHI), lƠăth căđoăkíchăth c c aăcácăcôngătyăliênăquanăđ n ngành công nghi p, là m t ch s th hi n s l ngăđ i th c nh tranh trong s đó.ă căđ t tên theo nhà kinh t C Herfindahl và Albert O Hirschman, đó là m t khái ni m kinh t

đ c áp d ng r ng rãi trong lu t c nh tranh, ch ngă đ c quy n và qu n lý công ngh Ch s nƠyă đ că đ nhă ngh aă lƠă t ngă cácă bìnhă ph ngă c a th ph n c a 50 doanh nghi p l n nh t (ho c trên t t c các doanh nghi p n uăcóăítăh nă50)ătrongăngành công nghi p,ătrongăđóăth ph năđ c th hi n thành phân s K t qu t l thu n v i th ph n trung bình tr ng c a doanh nghi p Ch s Herfindahl t ngă

th ng ch vi c gi m c nh tranh và t ngăs c m nh th tr ng, trong khi gi m ch ra

đi uăng c l i Công th c:

1.2.4.1 Mô hình phân tích l i nhu n trên t ng tài s n (ROA)

Các y u t c u thành ROA g m:

Trongăđó:

- Thu nh p lãi c n biên = Thu t lãi ậ chi phí lãi / T ng tài s n

- Thu nh p ngoài lãi c n biên = Thu ngoài lãi ậ chi phí ngoài lãi / T ng tài

s n

- M căđ tácăđ ng c a các giao d chăđ c bi t t i tài s n ròng = Các kho n thu chiăđ c bi t / T ng tài s n Các kho năthuăchiăđ c bi t bao g m d phòng t n th t tín d ng, lãi (l ) t kinh doanh ch ng khoán và thu nh p (l ) th tăth ng

Mô hình trên ch ra các y u t t ng tài s n, thu nh p lãi c n biên và thu nh p ngoài lãi c năbiênăcóătácăđ ngăđ n ROA c a NH, cùng ý ki n v i các nghiên c u

c a Deger Alper và Adem Anbar (2011)

Trong các kho năthuăchiăđ c bi tăđ i v i các ngân hàng Vi t Nam, kho n d phòng t n th t tín d ng chi m t tr ng l n,ă tácă đ ngă đ n kh n ngă sinhă l i c a ngơnăhƠng.ă i u này cùng ý ki n v i Ph m H u H ng Thái (2013)

D a theo nh ng nghiên c u tr c, tác gi đ aăthêm hai y u t là d ăn vay và

ti n g i khách hàng (theo Deger Alper và Adem Anbar, 2011) th hi n quy mô ho t

đ ng c a ngân hàng và y u t n x u (theo Ph m H u H ng Thái, 2013) th hi n

r i ro trong ho tăđ ng tín d ng

1.2.4.2 Mô hình phân tích l i nhu n trên v n ch s h u (ROE)

Còn đ c g iălƠămôăhìnhăđánhăđ i l i nhu n v i r i ro, trongăđóăROEăđ c th

hi n qua công th c:

ROE ph thu c vào kh n ngăsinhăl i c a tài s nămƠăngơnăhƠngăđ t đ căvƠăc ă

c u ngu n v n c aăngơnăhƠng.ăDoăđó,ăngoƠiăcácăy u t n i t i đƣăli t kê khi phân tích ROA, t l T ng tài s n/ T ng v n ch s h uăc ngă nhăh ngăđ n kh n ngăsinh l i trên v n ch s h u c a ngân hàng Các nghiên c u c a Deger Alper và Adem Anbar (2011), Ph m H u H ng Thái (2013) c ngăđ ng tình

Mô hình c a Deger Alper và Adem Anbar (2011) đ aăra 3 y u t kinh t v ămôătácăđ ngăđ n ho tăđ ng ngân hàng là t c đ t ng t ng s n ph m qu c n i th c t hàng n m, l m phát và lãi su t th c Tác gi thêm vào s t p trung (concentration) (theo Panayiotis Athanasoglou, Matthaiois D Deli, Christos K Staikouras, 2006 và

Marijana Curak, Klime Poposki, Sandra Pepur, 2012) đ bi u hi n cho s c nh tranh trong ngành ngân hàng

Tùy theo đ căđi m c a t ng th tr ng tài chính, m i nghiên c u s d ng cách tínhăkhácănhauăđ bi u hi n cho th ph n c a m i ngân hàng, nh m tính ch s HHI Nghiên c u c a Panayiotis Athanasoglou, Matthaiois D Deli và Christos K Staikouras (2006) s d ng t ng tài s n c a m iă ngơnă hƠngă đ th hi n th ph n;

Marijana Curak, Klime Poposki, SandraăPepură(2012)ădùngăl ng ti n g iăđ tính ra

th ph n c a các ngân hàng Trong Lu năv nănƠy,ădoăđ căđi mătrongăgiaiăđo n 2007

ậ 2013, h u h t các ngân hàng Vi tăNamăđ u t p trung vào nghi p v tín d ng và thu nh p t nghi p v nƠyăc ngălƠăthuănh p ch y u c a các ngân hàng, tác gi l a

ch năd ăn tín d ng đ tính th ph n c a các ngân hàng Vi t Nam Bên c nhăđó,ă

th tr ng Vi t Nam dù có nhi u NH ho tăđ ngănh ngăch có m t s NH có tài s n

l n, ho tăđ ngălơuăđ i nên có uy tín và nhi u thu n l i trong vi c thu hút ngu n v n

ti n g i Các ngân hàng nh trongăgiaiăđo nănƠyăth ng g p nhi uăkhóăkh nătrongă

vi căhuyăđ ng v nănênăvayăm n trên th tr ng liên ngân hàng, dù các ngân hàng

nƠyăcóăd ăn cho vay không nh , t i m t s th iăđi m đ y lãi su t th tr ng liên ngơnăhƠngăt ngăr t cao.ăDoăđó,ătácăgi nh n th y t i s n ho c s d ăti n g i không

đ i di n trung th c cho th ph n c a các NH Vi t Nam đ tính toán s nhăh ng

c aănóăđ n kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng

xácăđ nh ch s HHI d a trên th ph năd ăn tín d ng c a các NH, tác gi gi thuy t r ng th tr ng cho vay Vi t Nam ch có 38 NHTM Vi tăNamă(đ c li t kê trong ph n 2.1.1) Th c t t ngăd ăn c aă38ăngơnăhƠngănƠyăc ngăchi m ph n l n toàn b d ăn tín d ng th tr ng Vi t Nam Bên c nhăđó,ădoăm c tiêu c aăđ tài

ch nghiên c u trên các NHTM Vi t Nam, nên ph ngăphápătínhătoánăth ph n trên

38 NHTM s bámăsátăh năm c tiêu c a đ tài Ch s HHI t ngăn măđ căxácăđ nh

d a trên th ph năd ăn c a 38 NHTM này

B ng 1.1: M IăT NGăQUANăGI A CÁC BI Nă C L P ậ BI N PH THU C

Các nghiên c u có s d ng

B ng

ch ng

th c nghi m

RI Lãi su tădanhăngh aăậ L m phát + Deger Alper và Adem Anbar (2011) +/- +

HHI Ch s Herfindahl: Tính toán d a trên th

ph n s d ăchoăvay +/-

Panayioti Athanasoglou, Matthaiois

D Deli, Christos K Staikouras (2006), Marijana Curak, Klime Poposki, Sandra Pepur (2012)

+/- +

Ngu n: Tác gi t ng h p t các nghiên c u đã có

K t lu năCh ngă1

Trong n n kinh t hàng hóa, ngân hàng có nhi m v h tr n n kinh t phát tri n

b n v ng,ăngơnăhƠngăc ngălƠăm t doanh nghi p ho tăđ ng vì l i nhu n Các phân tíchăđ nhătínhătr căkiaăđ y m nh kh n ngăsinhăl i c a ngân hàng qua ti t gi m chi phí qu nălỦăđi uăhƠnhăđ ng th iăkh iăt ngăthuănghi p v qua vi c không ng ng phát tri n các nghi p v tín d ng và phi tín d ng v iăđi u ki n h n ch r i ro phát sinh,

v n là nguyên nhân ch y u h y di t l i nhu n c a ngân hàng

Cácămôăhìnhăđ nhăl ng ngày nay, không phân tích tr c ti p giá tr tuy tăđ i c a

l i nhu n mà phân tích các h s t ngăđ iănh ăROA,ăROE.ăNh ăcácănhƠănghiênă

c uăđiătr c, tác gi chia các y u t tácăđ ngăđ n kh n ngăsinhăl i c a các NHTM thành hai nhóm: các y u t n i t i trong ngân hàng và các y u t thu c v kinh t v ămôăchoămôăhìnhăphơnătíchătrongăCh ngă2

CH NGă2

TH C TR NG CÁC Y U T NHăH NGă N KH N NGăSINHă

L I C AăNGỂNăHẨNGăTH NGăM I VI T NAM

2.1 Gi i thi uă cácă ngơnă hƠngă th ngă m i Vi t Nam và th c tr ng v kh

n ngăsinhăl i

2.1.1 Th c tr ng c aăcácăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t Nam

Ngành ngân hàng Vi t Nam m i th c s b tăđ u phát tri n t n mă1990.ăT h

th ng ngân hàng m t c p,ă đ nă nayă ngƠnhă ngơnă hƠngă đƣă phátă tri n v t b c, tr thành m t h th ngăđôngăđ o các ngân hàng và các t ch c phi ngân hàng ch trong vòngă 23ă n m.ă Hi n t i h th ng bao g mă n mă ngơnă hƠngă th ngă m i nhà n c (NHTMNN), 33 ngơnăhƠngăth ngăm i c ph n (NHTMCP), b n ngân hàng liên doanhă(NHLD),ăn măngơnăhƠng 100% v năn c ngoài và 100 chi nhánh và phòng giao d ch ngân hàng n c ngoài (NHNNg), 18 công ty tài chính, 12 công ty cho thuê tài chính, và g n 1.100 qu tín d ng Ngân hàng l n nh t xét trên t ng tài s n

là Ngân hàng Nông nghi p và phát tri n nông thôn, xét trên t ng v nă đi u l là NgơnăhƠngăCôngăth ng.ăH năm t n a trong t ng s các NHTMCP có quy mô nh

v i t ng tài s n nh h nă50.000ăt đ ng và v năđi u l nh h nă5.000ăt đ ng So

v i các ngân hàng trong khu v c, quy mô các ngân hàng Vi t Nam còn khá khiêm

t n

Hi nănayăcóăn măNHTMNNă Vi tăNam,ătrongăđóăb n ngân hàng l n nh t h

th ng: NHTMCP Ngo iăth ngă(VCB),ăNHTMCPăCôngăth ngă(CTG),ăNHTMCPă

u t ăvƠăPhátătri n Vi t Nam (BIDV), NH Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn (Agribank) NHTMNN còn l i là Ngân hàng Phát tri năNhƠăđ ng b ng sông C u Longă(MHB)ăđ c thành l păn mă1997ăv i quy mô nh hoàn thành quá trình

m c a th tr ng ngân hàng trong n c cho các nhƠăđ uăt ăn căngoƠiăvƠăt ngătínhă

c nh tranh cho các ngân hàng trong n c, chính ph đƣăbanăhƠnhăQuy tăđ nh s 112/2006/QD-TTg,ăđ t m c tiêu c ph n hóa các NHTMNN và cho t iăn mă2010ă

s gi m t l s h u c aănhƠăn c các ngân hàng này xu ng còn 51% Tuy nhiên quá trình c ph n hóa t t c cácăNHTMNNăđƣădi n ra khá ch m so v i m c tiêu c a

chính ph

Tínhăđ n 31/12/2013, Vi t Nam có 33 NHTMCP v i nhóm chín ngân hàng d n

đ u có t ng tài s n trên 100 nghìn t VND T ng v năđi u l c a các NHTMCP

Vi tăNamăđ t trên 160 nghìn t VND t i th iăđi m 30/12/2012, l n g păđôiăsoăv i con s 75 nghìn t VND khu v c NHTMNN S l ng các NHTMCP áp đ o s

l ngăNHTMNNănh ngătínhăriêngăv năđi u l c a t ng NHTMCP l i th păh năr t nhi u so v i v năđi u l c a m t NHTMNN C th , m t n a s NHTMCP có s

v năđi u l d i 4.000 t VND và ch có b n NHTMCP bao g m NHTMCP Xu t

Nh p kh u Vi t Nam (EIB), NHTMCPăSƠiăGònăTh ngăTínă(STB),ăNHTMCPăSƠiăGònă(SCB)ăvƠăNHTMCPăQuơnăđ i (MBB) có s v năđi u l trên 10.000 t VND Ngân hàng nh nh t khu v c NHTMNN tr MHB có s v năđi u l trên 23.000 t VND trong khi EIB, NHTMCP l n nh t, ch có 12.355 t đ ng v năđi u l Sáu trong 33 NHTMCPă lƠă côngă tyă đ i chúng bao g m EIB, STB, MBB, NTMCP Á Châu (ACB), NHTMCP Sài Gòn (SHB) và NHTMCP Nam Vi t (NVB)* NHTMCP là nhóm ngân hàng có nhi uăth ngăv mua bán sáp nh p (M&A) di n

ra nh t trong toàn h th ng ngân hàng Vi t Nam Trong kho ng th iăgianătr căn mă

2005, ph n l nă cácă th ngă v M&A di n ra gi aă cácă ngơnă hƠngă trongă n c v i nhau.ăKhiăđó,ăr t nhi uăngơnăhƠngăth ngăm i c ph nănôngăthônăđƣăđ c mua l i

và sáp nh p.ăNHTMCPăPh ngăNamăđƣămuaăl i các ngân hàng: NHTMCP Nông thônă ngăTháp,ăNgơnăhƠngăChơuăPhú,ăNgơnăhƠngă i Nam và Ngân hàng Cái S n STB mua Ngân hàng Nông thôn Thanh Th ng,ă vƠă NHTMCPă Ph ngă Tơyă muaăNgơnăhƠngăNôngăthônăTơyă ô.ăT sauăn mă2005,ăcácăho tăđ ng M&A khu v c NHTMCPăđƣăthayăđ i nh s tham gia c a cácănhƠăđ uăt ătrongăn căvƠăđ c bi t là cácă đ iă tácă n că ngoƠiă đ uă t ă v n vào ngân hàng và tr thƠnhă nhƠă đ uă t ă chi n

l c S tham gia c aăcácăđ iătácăn c ngoài cácăNHTMCPăđƣăth c s tr thành xuăh ngăngƠyăcƠngăgiaăt ngă ngành ngân hàng Vi t Nam Vi c tham gia vào các NHTMCP s giúpăcácănhƠăđ uăt ăn c ngoài ti t ki m th i gian và chi phí khi l n

đ uă b c chân vào m t th tr ng m iă vƠă đ i l i, các NHTMCP s nh nă đ c không ch v n mà còn có s h tr chuyên môn và k thu t t tăh năt nh ng nhà

(*) NHTMCP Nam Vi t (NVB) hi n t i đã đ i tên thành NHTMCP Qu c Dân vào ngày 22/01/2014

đ u t ăchi năl c này

2.1.2 Th c trang v kh n ngăsinhăl i c aăcácăngơnăhƠngăth ngăm i Vi t

Nam

T l ROA và ROE trung bình c a các NHTM đƣă gi mă trongă n mă 2013.ă Xuă

h ngăđiăxu ng này b tăđ u t n mă2011ă ph n l n các ngân hàng V t ng th ,

Gi a khu v c NHTMNN và NHTMCP, NHTMNN có t l ROAăvƠăROEăcaoăh n Khi so sánh các NHTMNN v i các NHTMCP l n trong m t kho ng th i gian dƠiăh n,ăta có th nh n th y m t b c tranh khác T n mă2008ăđ năn mă2011,ăph n

l năcácăNHTMCPăđ u có t l ROAăvƠăROEăcaoăh n.ăTuyănhiên,ăcác ngân hàng này ngo i tr MBBăđ u g păkhóăkh nătrongăn mă2012 và n mă2013.ăHìnhă2.1ăchoă

th y t l ROAăvƠăROEăđ i v i 2 NHTMNN (CTG, VCB) và 6 NHTMCP (ACB, STB, MBB, EIB, SHB, DAF) l n đ i di n

Hình 2.1: T L ROA VÀ ROE C A M T S NGÂN HÀNG TRONG GIAI

O N 2008 ậ 2013

Ngu n: Báo cáo tài chính t các ngân hàng

T su t l i nhu n ROE gi mătrungăbìnhă3ăđi m ph nătr m,ăt 12,9%ăn mă2011ă

xu ngăcònă9,9%ăn mă2012,ăquaăn mă2013ătìnhăhìnhăv năch aăcóănhi u ti n tri n Trong khi b u không khí măđ m bao trùm toàn b ngƠnhăngơnăhƠngăn mă2012,ă

m t vài ngân hàng v n ho tă đ ng t t,ă t ngă tr ng l i nhu nă caoă h nă nh ă CTG,ăBIDV, VCB, STB

Nhìn chung, ngành ngân hàng là m t trong nh ng ngành l n có t su t sinh l i

t t trong n n kinh t Vi t Nam Tuy r ng b tăđ u t n mă 2019 n n kinh t ch u nhi u nhăh ng t cu c kh ng ho ng tài chính toàn c u, t đóăngành ngân hàng trongăn c b tăđ u b c l nhi u y u kém khi n cho t su t l i nhu năđiăxu ng khá

m nhăvƠoăn mă2012ăvƠă2013.Tuyănhiênăquáătrìnhătáiăc ăc u ngành ngân hàng mà

đ iăt ng ch y uălƠăcácăNHTMăđƣăvƠăđangăđ c th c hi n,ădoăđóătrongăth i gian

đ c thu th p t website c a Ngân hàng Th gi i t i đ a ch :

http://data.worldbank.org/indicator

Có t ng s 38 NHTM Vi tăNamăđ c li t kê chính th c trên website Ngân hàng Nhà n c vào 31/12/2013 Theo v năđi u l , tác gi chia các ngân hàng này thành 4 nhóm sau:

- Nhóm 1 có v n đi u l trên 20.000 t đ ng: Agribank, Vietcombank,

Vietinbank, BIDV

- Nhóm 2 có v n đi u l t 5.000 đ n d i 20.000 t đ ng: Maritime Bank,

Sacombank,ă ôngă Ễ,ă Eximbank,ă Ễă Chơu,ă VPBank,ă Techcombank,ă MBBank,ăSeabank, HDBank, SCB, SHB,ăB uă i n-Liên Vi t, Tiên Phong, PVCombank

- Nhóm 3 có v n đi u l t 3.500 đ n d i 5.000 t đ ng: Ngân hàng Qu c T ,

Ph ngăNam,ăAnăBình,ăOceanăBank,ăPhátăTri n Mekong

- Nhóm 4 có v n đi u l d i 3.500 t đ ng: MHB, Nam Á, Sài Gòn Công

Th ng,ăB c Á, B n Vi t,ăPh ngă ông,ăVi t Á, GPBank, Navibank (đƣăđ i thành NHTMCP Qu c Dân), Kiên Long, VietBank, PGBank, Xây D ng Vi t Nam, B o

Vi t

Vi c phân lo i trên nh măxácăđ nh quy mô ho tăđ ng c a các ngân hàng Tác gi

l y ng u nhiên m i nhóm phân n a s ngân hàng đ thu th p d li u phân tích Tuy nhiên do m t s NH tác gi không thu th păđ c báo cáo tài chính ho c ngu n thu th păkhôngăđ m b o uy tín d năđ n vi c thi u khuy t d li u quá nhi u c a các NHănƠy.ăDoăđó,ătácăgiáăph i ch n nh ngăNHăcóăđ yăđ d li uăh n, cu i cùng ch n

ra đ c 125 b d li u c a 18 NHTM trongăgiaiăđo n 2007 ậ 2013ănh ăsau:

Ngu n: Tác gi t t ng h p t các báo cáo tài chính đ c các ngân hàng công b

mô t khái quát quy mô gi a 18 NHTM m uăđ c ch n so v i t ng th 38 NHTM Vi t Nam, b ng 2.2 trình bày m t s ch tiêuăc ăb n đ so sánh Có th nh n

th y các ch tiêu t ng tài s n, v năđi u l và t ngăd ăn c a m u nghiên c uăđ u chi m trên 50% so v i t ng th Ngoài ra, ch tiêu v ngu n v năhuyăđ ng c a m u

l i chi m kho n 62%, vì trong m u đaăph n là các ngân hàng có quy mô l n, ho t

đ ng lâu, có uy tín nên có nhi u l i th trongăhuyăđ ng v n ti n g i t khách hàng

V i vi c so sánh quy mô m t s ch tiêuăc ăb n gi a 18 NHTM m u v i t ng

th , vƠăđơyălƠăc ngălƠăcácăch tiêu chính trong vi căphơnătíchămôăhìnhăđ nhăl ng

c aăđ tài, cho th y d li u m u có th đ i di n khá t t cho t ng th và k t qu nghiên c u s có m c đ tin c y

B ng 2.2: M T S CH TIÊU SO SÁNH QUY MÔ GI A D LI U M U

Vi t Nam gia nh p WTO cùng v i các cam k t m c a th tr ng tài chính, các

v nă b n b n pháp quyă đ c c iă cáchă nh ă Lu t Các T Ch c Tín D ng và Lu t NgơnăHƠngăNhƠăN c s aăđ iăn mă2011, gi m b t s đ c quy n trong ngành ngân hàng v i hàng lo t t ch c tín d ng tham gia làm th tr ngăsôiăđ ng và hi u qu

h n.ăTácăgi kì v ng di n bi n c a ch s HHI s nhăh ng tích c c t i kh n ngăsinh l i c a ngân hàng

o Các bi nă đ i di n cho n n kinh t v ă mô nh (9) t c đ t ngă t ng s n

ph m qu c n i th c t hàng n m (RGDP), (10) l m phát (INF), (11) lãi su t th c (RI), (12) s t p trung (HHI)

- Các bi n ph thu c g m có: T su t l i nhu n trên t ng tài s n (ROA) và t

su t l i nhu n trên v n ch s h u (ROE)

Hình 2.3: MÔ HÌNH CÁC Y U T NHăH NGă N KH N NGă

SINH L I C AăNGỂNăHẨNGăTH NGăM I VI T NAM

Các bi năđ i di n cho y u t n i t i c a ngân hàng

Kh n ngăsinhă

l i c a ngân hàng

th păđ c, c th b ngăcácăph ngăphápăsauăđơy:

2.2.4.1 Th ng kê mô t : c dùng đ mô t nh ng đ c tính c b n c a d

li u thu th p nh m có cái nhìn t ng quát v m u nghiên c u Vi c mô t , tóm t t các bi n đ c l p và ph thu c c a các NHTMCP Vi t Nam trong giai đo n 2007-

2013 cho th y giá tr trung bình,ăđ l ch chu n, giá tr l n nh t và bé nh t c a t ng

bi n nghiên c u

2.2.4.2 Phân tích t ng quan: c dùng đ xem xét m i quan h gi a các

bi n đ c l p và bi n ph thu c K t qu phân tích t ng quan có th b c đ u đánh giá đ c các d báo c a mô hình Tr ng h p các bi n đ c l p có m i t ng quan cao là d u hi u đa c ng tuy n, c n ki m đ nh đaăc ng tuy n vƠăđi u ch nh mô hình

2.2.4.3 Phân tích h i quy: Trong khi phân tích t ng quan ki m tra vi c t n

t i m i t ng quan gi a các bi n, phân tích h i quy đ c dùng đ đo l ng m c đ

nh h ng c a các bi n đ c l p v i các bi n ph thu c, qua đó cho bi t chi u tác

đ ng c a t ng bi n đ c l păđ n bi n ph thu c Ph ng pháp này cho phép tác gi

đ a ra nh ng b ng ch ng xác th c đ tr l i các câu h i nghiên c u c a Lu n v n Thông qua ph ng pháp t ng bình ph ng bé nh t (OLS), h ng s và các tham

s c a mô hình s đ c c l ng H s Sig (P-value) c a k t qu phân tích h i quy cho bi t m c đ tác đ ng c a các bi n đ c l p lên t ng bi n ph thu c Các

m c th ng kê có ý ngh a th ng đ c dùng là 1%, 5% ho c 10% (đ tin c y là 99%, 95% ho c 90%) đ tài lu năv nănƠy,ătác gi ch n m c th ng kê có ý ngh a

là 5%, ngh a là bi n đ c l p ch đ c xem là có nh h ng m nh đ n bi n ph thu c khi giá tr Sig c a t ng bi n đ c l p trong mô hình h i quy nh h n 5% (P-value<0,05), và ng c l i Tuy nhiên, n u m t s tr ng h p h s Sig > 0,05

nh ng < 0,1 v n đ c tác gi l u ý, có ngh a là bi n đ c l p có nh h ng đ n bi n

ph thu c v i đ tin c y là 90%

H s R2 (R-squared) ho c R2 đi u ch nh (adjusted R-squared) t k t qu phân tích s cho bi t kh n ng t t c các bi n đ c l p gi i thích đ c s bi n đ ng c a ROA và ROE trong mô hình h i quy

2.2.4.4 Ki m đ nh ANOVA v tính thích h p c a mô hình: Sau khi phân