Các yếu tố tác động đến hành vi hút thuốc lá của người đi làm tại tỉnh Quảng Ngãi

Kho ng cách ngày càng t ng gi a thu nh p và giá thu c lá đã làm cho thu c lá ngày càng tr.

L I CAM OAN

Tôi tên: Phan Tr nh Ng c Anh

Là h c viên cao h c l p Th c s Kinh t và Qu n tr S c kh e, khóa 2013-2015 c a Khoa Kinh t Phát tri n, tr ng i h c Kinh t Thành ph H Chí Minh

Tôi xin cam đoan đây là ph n nghiên c u do tôi th c hi n Các s li u, k t lu n nghiên

c u trình bày trong lu n v n này là trung th c và ch a đ c công b các nghiên

M C L C

TRANG PH BÌA

L I CAM OAN

M C L C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C CÁC B NG

DANH M C CÁC HÌNH

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 t v n đ 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 2

1.3 Câu h i nghiên c u 2

1.4 i t ng nghiên c u 2

1.5 Ph m vi nghiên c u 3

1.6 Ph ng pháp nghiên c u 3

1.7 ụ ngh a th c ti n c a đ tài nghiên c u 3

1.8 K t c u c a đ tài nghiên c u 3

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U LIÊN QUAN 4

2.1 Mô hình hành vi c a ng i tiêu dùng 4

2.1.1 Các y u t v n hoá 4

2.1.2 Các y u t xã h i 5

2.1.3 Các y u t cá nhân 6

2.1.4 Các y u t tâm lý 7

2.2 Các nghiên c u liên quan 10

2.2.1 Giá thu c 11

2.2.2 Thu nh p 12

2.2.3 Các y u t xã h i h c khác 12

2.2.4 Tác đ ng c a c nh báo s c kh e b ng hình nh trên v bao thu c lá 13

2.2.5 Tác đ ng c a truy n thông v tác h i c a thu c lá 13

2.3 Th c tr ng ki m soát thu c lá t i Vi t Nam 14

2.3.2 Giá 15

2.3.3 Th c tr ng ki m soát thu c lá t i Vi t Nam 16

CH NG 3: PH NG PHÁP VÀ MÔ HỊNH NGHIÊN C U 20

3.1 Khung phân tích 20

3.2 Mô hình nghiên c u 21

3.3 Gi thi t nghiên c u 21

3.4 Ph ng pháp phân tích 22

3.5 Mô t d li u 23

Ch ng 4: K T QU NGHIÊN C U 25

4.1 c đi m c a m u quan sát 25

4.1.1 Toàn b m u 25

4.1.2 i v i ng i hút thu c 30

4.1.3 Tác đ ng c a truy n thông, ki n th c và nh n th c c a đ i t ng kh o sát v tác h i c a thu c lá 37

4.2 K t qu mô hình 46

4.2.1 Mô hình h i quy tham gia hút thu c 46

4.2.2 Mô hình c ng đ hút thu c 51

Ch ng 5 K T LU N VÀ KI N NGH 55

5.1 K t qu chính 55

5.2 Ki n ngh 56

5.3 H n ch 57 TÀI LI U THAM KH O

PH L C

DANH M C CÁC B NG

B ng 2.1: B ng thu su t thu c lá c a Vi t Nam t n m 1990 đ n nay 15

B ng 2.2 Di n tích trung bình c a c nh báo s c kh e m t s n c trên th gi i 17 B ng 4.1 Thông tin t ng quan v đ i t ng nghiên c u 25

B ng 4.2 M i quan h gi a b ng c p và ngh nghi p 26

B ng 4.3 Thu nh p bình quân hàng tháng c a đ i t ng kh o sát 27

B ng 4.4 tu i c a đ i t ng kh o sát 28

B ng 4.5 Th ng kê v đ i t ng kh o sát có hút thu c lá hay không 29

B ng 4.6 S đi u thu c lá hút m i ngày ng i hút thu c lá 30

B ng 4.7 Chi phí hút thu c lá hàng tháng c a đ i t ng kh o sát 31

B ng 4.8 B ng giá thu c lá Warhorse và Whitehorse thu th p t các ph ng, xã kh o sát 32

B ng 4.9 Th c tr ng s d ng các nhãn hi u thu c lá 33

B ng 4.10 Ph n ng c a ng i hút thu c lá khi t ng giá thu c các m c đ khác nhau 35

B ng 4.11 Chú Ủ đ n tác h i c a thu c lá trên các lo i ph ng ti n truy n thông 37

B ng 4.12 T l ph n tr m nh ng ng i hút thu c lá th y c nh báo s c kh e trên bao thu c lá và ngh t i vi c b hút thu c 39

B ng 4.13 T l ph n tr m nh ng ng i kh o sát tin r ng thu c lá gây ra b nh đ t qu , ung th ph i, nh i máu c tim 41

B ng 4.14 T l nh ng ng i kh o sát hi u bi t v c m hút thu c lá t i các trung tâm y t , tr ng h c, khu vui ch i và ch m sóc tr em 43

B ng 4.15 Hi u bi t c a nh ng ng i hút thu c v quy đ nh x ph t khi hút thu c không đúng n i quy đ nh 45

B ng 4.16 Th ng kê v nhóm ngh nghi p 46

B ng 4.17 K t qu mô hình tham gia hút thu c v i giá thu c lá trung bình 47

B ng 4.18 Tác đ ng biên c a các nhóm tu i mô hình tham gia hút thu c v i giá thu c lá trung bình 50

B ng 4.19 Mô hình c ng đ hút thu c ng i hút thu c lá 51

m đ nh đa c ng tuy n 52

B ng 4.21 Ki m đ nh phân ph i chu n 53

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 3.1 Khung phân tích 20

Hình 4.1 Thu nh p bình quân hàng tháng c a đ i t ng quan sát 27

Hình 4.2 Bi u đ phân b tu i 28

Hình 4.3 Bi u đ t n s c a ph n d chu n hóa 52

CH NG 1: GI I THI U

1.1 t v n đ :

S d ng thu c lá là nguyên nhân chính c a m t s b nh gây t vong trên th gi i Theo T ch c Y t Th gi i (WHO, 2009), trên th gi i, m i n m có 5 tri u ca t vong do s d ng thu c lá và đ n n m 2030 c tính s là 10 tri u ng i M t s nghiên c u đã ghi nh n nh ng h u qu c a hút thu c đ i v i s c kh e Hút thu c là nguyên nhân gây các b nh nh : tim m ch, ung th , b nh ph i t c ngh n mãn tính (b nh khí ph th ng và viêm ph qu n) Tu i th trung bình c a ng i hút thu c s

gi m 6-10 n m (Doll và đ ng s , 2004) Vi c s d ng thu c lá không ch nh h ng tiêu c c đ n s c kh e mà còn t o ra m t gánh n ng cho xã h i và h th ng y t vì nó làm tiêu t n các ngu n l c giá tr Trong khi t l hút thu c đã gi m nhi u qu c gia phát tri n, thì t l hút thu c t ng cao và ngày càng t ng nhi u qu c gia nghèo Riêng t i Vi t Nam, m t mô hình mô ph ng đ c xây d ng c tính r ng n m 2008

có kho ng 40.000 ng i t vong xu t phát t nguyên nhân hút thu c lá và đ n n m

2023 con s này s t ng lên h n 50.000 ng i (Levy DT, 2006) Ch riêng chi phí liên quan t i 3 c n b nh ung th ph i, b nh tim do thi u máu c c b và b nh ph i t c ngh n mãn tính do s d ng thu c lá c tính đã v t 1100 t đ ng trong n m 2005 (Ross, 2007) T l hút thu c lá t i Vi t Nam c tính kho ng trên 49.2% nam gi i

và d i 2% n gi i (B Y T Vi t Nam, 2003)

Chính ph Vi t Nam nh n th c đ c tác đ ng c a vi c hút thu c đ i v i s c kh e

c ng đ ng nên đã phát đ ng m t chi n d ch ch ng hút thu c lá nh ban hành Ngh quy t s 12 n m 2000 c a Chính ph v chính sách ki m soát thu c lá qu c gia và

lu t phòng, ch ng tác h i thu c lá đã đ c Qu c h i thông qua n m 2012 ng th i,

Vi t Nam là m t trong nh ng qu c gia châu Á đ u tiên kỦ Công c chung c a T

ch c y t Th gi i v ki m soát thu c lá vào n m 2003

gi m s ng i hút thu c và tiêu th thu c lá, m t trong các ph ng pháp đ c áp

d ng là t ng giá thu c Giá các s n ph m thu c lá càng cao thì càng có kh n ng ng n

c n đ i v i nh ng ng i ch a hút thu c lá, giúp h tránh b nghi n và có th thuy t

ph c nh ng ng i hút hi n t i b thu c ho c gi m l ng tiêu th c a h (Chaloupka,

2000) N m 1999, Ngân hàng Th gi i sau khi xem xét các b ng ch ng đã k t lu n trung bình khi t ng giá 10% s làm gi m nhu c u đ i v i các s n ph m thu c lá kho ng 4% các n c thu nh p cao và 8% các n c có thu nh p trung bình (World bank, 1999) Tuy nhiên, ph n l n các b ng ch ng v s ph n ng c a ng i hút thu c

lá theo giá ch y u các n c có thu nh p cao vì n ng l c nghiên c u và d li u

t ng đ i đ y đ Ch m t s l ng t ng đ i nh các nghiên c u đ c th c hi n các n c thu nh p th p và trung bình

Ngoài ra, còn có các bi n pháp khác c a ch ng trình ki m soát thu c lá nh l nh

c m qu ng cáo thu c lá, c m phân ph i các m u thu c lá mi n phí, c m bán thu c lá trên các máy bán hàng t đ ng, c m hút thu c lá nh ng n i công c ng, in c nh báo

s c kh e b ng ch và hình nh trên bao thu c lá, th c hi n chi n d ch truy n thông

Th c tr ng hút thu c đ i t ng đi làm ra sao?

Các y u t nào có tác đ ng đ n hành vi hút thu c ng i đi làm?

Các chính sách c a Chính ph có tác đ ng ra sao đ n hành vi hút thu c lá?

1.4 i t ng nghiên c u: các y u t tác đ ng đ n hành vi hút thu c lá c a nh ng

ng i đi làm

1.5 Ph m vi nghiên c u: t nh Qu ng Ngãi

1.6 Ph ng pháp nghiên c u:

Ph ng pháp th ng kê nh m mô t và nh n di n các y u t tác đ ng đ n hành vi hút thu c lá

Ph ng pháp đ nh l ng d a vào ngu n d li u s c p đ đánh giá tác đ ng c a các

y u t đ n hành vi hút thu c lá

1.7 Ý ngh a th c ti n c a đ tài nghiên c u

tài mang l i m t s Ủ ngh a th c ti n trong vi c th c hi n chính sách nh m gi m thi u ng i hút thu c lá c ng nh l ng tiêu th thu c lá, giúp cho nh ng nhà chính sách t i đ a ph ng hi u rõ h n các y u t tác đ ng đ n hành v hút thu c ng i đi làm T đó, chính quy n s có nh ng chính sách t t h n trong vi c gi m s l ng

ng i tham gia hút thu c và s l ng thu c lá tiêu th

1.8 K t c u c a đ tài nghiên c u

Lu n v n đ c chia ra thành 5 ph n:

Ch ng 1: ch ng đ u tiên c a lu n v n Ch ng này s gi i thi u t ng quát v l nh

v c nghiên c u làm n n t ng cho vi c xác đ nh m c đích, ph m vi và ph ng pháp nghiên c u

Ch ng 2: Trình bày c s lý thuy t c ng nh các nghiên c u liên quan trên th gi i

CH NG 2: C S LÝ THUY T VÀ CÁC NGHIÊN C U

LIÊN QUAN

2.1 Mô hình hành vi c a ng i tiêu dùng:

Vi c mua s m c a ng i tiêu dùng ch u tác đ ng m nh m c a nh ng y u t v n hoá,

xã h i, cá nhân và tâm lý (Philip Kotler, 2000) a s các nhân t này đ u không

ki m soát đ c, nh ng chúng có tác đ ng m nh m đ n hành vi c a ng i tiêu dùng

2.1.1 Các y u t v n hoá

V n hóa là y u t c b n nh t nh ng ý mu n và hành vi c a con ng i Ph n l n các cách th c ng x c a con ng i đ u mang tính hi u bi t Trong quá trình s ng đó,

v n hóa đã n đ nh trong tâm trí c a ng i tiêu dùng nh ng đi u c b n v giá tr , s

c m th , s a thích và nh ng s c thái đ c thù c a s n ph m v t ch t đ ng th i c ng

n đ nh cách th c x s đ c xã h i ch p nh n, các quan ni m v chu n m c xã h i, cách th c giao ti p trong m t c ng đ ng th m chí c cách bi u l tình c m, c m xúc

c a con ng i Do đó, ng i tiêu dùng khi mua hàng bao gi c ng b chi ph i b i các

y u t v n hóa mang b n s c dân t c tác đ ng đ n các giá tr l a ch n S nh h ng

c a v n hóa lên hành vi c a ng i tiêu dùng càng d nh n bi t trong b i c nh các n n

v n hóa khác nhau

M i n n v n hóa đ u ch a đ ng nh ng b ph n c u thành nh h n hay nhánh v n hóa là nh ng nhóm v n hóa t o nên nh ng nét đ c tr ng riêng bi t và m c đ hòa

nh p v i xã h i cho các thành viên c a nó Có th xác đ nh các nhánh v n hóa theo

đ c tr ng v n hóa c a các nhóm xã h i nh : s c t c, ch ng t c, tôn giáo, vùng đ a lý,

đ tu i, gi i tính, Nhánh v n hóa th hi n tính đ ng nh t, đ c tr ng trong hành vi

c a ng i tiêu dùng trong ph m vi nh h n n n v n hóa Nh ng ng i thu c nhóm

v n hóa khác nhau có cách nhìn nh n, s thích, cách đánh giá v giá tr , cách th c mua s m, s d ng s n ph m c ng khác nhau

Các n n v n hóa, nhánh v n hóa luôn tìm cách b o t n b n s c v n hóa c a mình, song các thành viên trong đó v n ch u nh h ng c a các n n v n hóa, nhánh v n hóa khác hay còn g i là s h i nh p và bi n đ i v n hóa Quá trình h i nh p v n hóa là

quá trình mà m i cá nhân ti p thu các giá tr v n hóa khác đ làm phong phú thêm

v n hóa c a mình, đ ng th i kh ng đ nh giá tr v n hóa c t lõi c a h Còn nói đ n

s bi n đ i v n hóa, đó là s hình thành nh ng t t ng m i, quan ni m m i, chu n

m c m i trong l i s ng và phong cách s ng, thay th nh ng gì không còn phù h p

v i s bi n đ i c a môi tr ng t nhiên, chính tr , xã h i, … mà n n v n hóa ph i

v n đ ng trong đó; đó là k t qu c a s giao l u, ti p xúc gi a các n n v n hóa v i nhau

2.1.2 Các y u t xã h i

Hành vi c a ng i tiêu dùng c ng ch u nh h ng c a nh ng y u t xã h i nh các nhóm tham kh o, gia đình và vai trò c a đ a v xã h i (Philip Kotler, 2000)

Nhóm tham kh o: Các nhóm tham kh o (hay Philip Kotler g i là nhóm tiêu bi u) là

nh ng nhóm có nh h ng tr c ti p ho c gián ti p đ n thái đ hay hành vi c a con

ng i Trong đó nhóm thành viên là nh ng nhóm có nh h ng tr c ti p đ n m t

ng i, t c là nhóm mà ng i đó tham gia và có tác đ ng qua l i v i các thành viên khác trong đó Nhóm thành viên bao g m:

- Nh ng nhóm s c p: có tính ch t không chính th c mà nh ng thành viên c a chúng có quan h thân m t, có s tác đ ng qua l i th ng xuyên nh gia đình,

b n bè, láng gi ng và ng i đ ng s

- Nh ng nhóm th c p: có tính ch t chính th c h n và ít có s tác đ ng qua l i v i nhau h n nh các lo i t ch c xã h i, t ch c tôn giáo, hi p h i ngành ngh , công đoàn, đoàn th (đoàn thanh niên, h i ph n ,…) hay các nhóm vui ch i gi i trí (câu l c b th thao, câu l c b th v n, …)

- Nhóm ng ng m : là nhóm mà ng i ta mong mu n đ c có m t trong đó Ch ng

h n, m t c u th bóng đá tr có th hi v ng m t ngày nào đó mình s có m t trong

m t đ i bóng n i ti ng và anh ta đ ng nh t mình v i nhóm này, m c dù không có

s giao ti p tr c ti p

Các nhóm tham kh o th ng nh h ng đ n m t ng i theo 3 cách: h ng ng i ta

đi theo cách ng x và phong cách s ng m i; nh h ng đ n quan đi m và ý th c

c a m t ng i vì ng i đó th ng mu n đ c hòa nh p vào đó; t o ra các áp l c

bu c ph i tuân theo chu n m c chung và có th nh h ng đ n s ch n l a s n ph m

và nhãn hi u c a ng i đó

Gia đình: Các thành viên trong gia đình c a ng i mua có th t o nên m t nh h ng

m nh m lên hành vi c a ng i mua đó Gia đình hình thành cho cá nhân nh ng đ nh

h ng v tôn giáo, chính tr , kinh t , nh ng tham v ng cá nhân, giá tr b n thân và tình c m, đ ng th i có nh h ng tr c ti p t i hành vi mua hàng ngày c a cá nhân Chúng ta có th phân bi t thành hai lo i gia đình c a ng i mua

- Gia đình đ nh h ng: bao g m cha m c a ng i đó T cha m , m t ng i nh n

đ c s đ nh h ng v chính tr , kinh t và Ủ ngh a c a mong c cá nhân, tình yêu và ph m h nh Ngay c nh ng ng i mua không còn quan h nhi u v i cha

m mình thì nh h ng c a cha m lên hành vi c a ng i mua v n có th r t đáng

k

- Gia đình riêng: bao g m v ho c ch ng và con cái c a ng i mua có nh h ng

tr c ti p h n đ n hành vi mua s m hàng ngày S can d c a ch ng hay v thay

đ i r t nhi u tùy thu c theo lo i s n ph m

Vai trò vƠ đ a v : Trong đ i mình m t ng i tham gia vào r t nhi u nhóm - gia đình,

Tu i tác và giai đo n c a chu k s ng: Ng i tiêu dùng mua nh ng hàng hóa và

d ch v khác nhau trong su t đ i mình Th hi u c a ng i tiêu dùng v các lo i s n

ph m c ng tu theo tu i tác Vi c tiêu dùng c ng đ c đ nh hình theo giai đo n c a chu k s ng c a gia đình

Ngh nghi p: Ngh nghi p c ng nh h ng đ n cách th c tiêu dùng Trong quá trình làm vi c, h s chu tác đ ng c a đ c thù công vi c và môi tr ng làm vi c, đi u này

s nh h ng đ n hành vi tiêu dùng c a ng i mua M t khác, ngh nghi p còn nh

h ng t i thu nh p nên s nh h ng t i s c mua c a ng i tiêu dùng

Hoàn c nh kinh t : Vi c l a ch n s n ph m chu tác đ ng r t l n t hoàn c nh kinh

t c a ng i tiêu dùng Hoàn c nh kinh t c a ng i mua g m thu nh p, ti n ti t

ki m, tài s n, n , kh n ng vay m n, thái đ đ i v i vi c chi tiêu và ti t ki m Tuy nhiên, s bi n đ i c a thu nh p cá nhân không h n là y u t quy t đ nh t i hành vi tiêu dùng c a ng i tiêu dùng Vì th , thu nh p cá nhân ch đ c coi là tiêu chí đ phân khúc th tr ng trong m t n n kinh t n đ nh

L i s ng: Nh ng ng i cùng xu t thân t m t nhánh v n hóa, t ng l p xã h i và cùng ngh nghi p có th có nh ng l i s ng hoàn toàn khác nhau L i s ng c a m t

ng i là cách s ng c a h đ c th hi n trong ho t đ ng, s quan tâm và ý ki n c a

ng i đó L i s ng miêu t sinh đ ng toàn di n m t con ng i trong quan h v i môi

tr ng c a mình

Nhân cách và s t quan ni m v b n thân: M i ng i đ u có m t nhân cách khác

bi t có nh h ng đ n hành vi c a cá nhân đây nhân cách có ngh a là nh ng đ c

đi m tâm lý khác bi t c a m t ng i d n đ n nh ng ph n ng t ng đ i nh t quán

và lâu b n v i môi tr ng c a mình Nhân cách th ng đ c mô t b ng nh ng nét

nh t tin có uy l c, tính đ c l p, lòng tôn tr ng, tính chan hòa, tính kín đáo và tính

d thích nghi Nhân cách có th là m t bi n h u ích trong vi c phân tích hành vi c a

ng i tiêu dùng, vì r ng có th phân lo i các ki u nhân cách và có m i t ng quan

ng c : T i b t k m t th i đi m nh t đ nh nào con ng i c ng có nhi u nhu c u

M t s nhu c u có ngu n g c sinh h c M t s nhu c u khác có ngu n g c tâm lý

H u h t nh ng nhu c u có ngu n g c tâm lỦ đ u không đ m nh đ thúc đ y con

ng i hành đ ng theo chúng ngay l p t c M t nhu c u s tr thành đ ng c khi nó

t ng lên đ n m t m c đ đ m nh Vi c th a mãn nhu c u s làm gi m b t c m giác

c ng th ng Khi ng i ta đã tho mãn đ c m t nhu c u quan tr ng nào đó thì nó s không còn là đ ng c hi n th i n a và ng i ta l i c g ng th a mãn nhu c u quan

tr ng nh t ti p theo

Nh n th c: Nh n th c đ c đ nh ngh a là "m t quá trình thông qua đó cá th tuy n

ch n, t ch c và gi i thích thông tin t o ra m t b c tranh có Ủ ngh a v th gi i xung quanh" (Bernard Berelson và Gary A Steiner, 1964, p.88) Nh n th c không ch ph thu c vào nh ng tác nhân v t lý, mà còn ph thu c vào c m i quan h c a các tác nhân đó v i môi tr ng xung quanh và nh ng đi u ki n bên trong cá th đó Ng i

S bóp méo có ch n l c: Ngay c nh ng tác nhân kích thích đã đ c chú Ủ đ n c ng không nh t thi t s đ c ti p nh n đúng nh d ki n M i ng i đ u c gò ép thông tin nh n đ c vào khuôn kh nh ng Ủ ngh s n có c a mình S bóp méo có ch n l c

mô t khuynh h ng con ng i mu n gán cho thông tin nh ng Ủ ngh a c a cá nhân mình

S ghi nh có ch n l c: Ng i ta s quên đi nhi u cái mà h h c đ c, h có khuynh

h ng gi l i nh ng thông tin ng h thái đ và ni m tin c a mình

Tri th c: Các nhà lý lu n v tri th c cho r ng tri th c c a m t ng i đ c t o ra thông qua s tác đ ng qua l i c a nh ng thôi thúc, tác nhân kích thích, nh ng t m

g ng, nh ng ph n ng đáp l i và s c ng c (Philip Kotler, 2000)

M t doanh nghi p m i có th tham gia th tr ng b ng cách v n d ng nh ng s thôi thúc mà các đ i th c nh tranh đã s d ng và t o ra nh ng ki u dáng t ng t , b i vì

ng i mua có khuynh h ng chuy n lòng trung thành sang nh ng nhãn hi u t ng

t h n là sang nh ng nhãn hi u khác h n (khái quát hoá) Hay doanh nghi p c ng có

th thi t k nhãn hi u c a mình đ t o nên m t s nh ng thôi thúc khác và đ m b o

có nh ng tác nhân m nh m kích thích chuy n nhãn hi u (quá trình phân bi t)

Ni m tin vƠ thái đ : Thông qua ho t đ ng và tri th c, ng i ta có đ c ni m tin và

thái đ Nh ng y u t này l i có nh h ng đ n hành vi mua s m c a con ng i

đ nh thích hay không thích m t đ i t ng nào đó, đ n v i nó hay r i xa nó

2.2 Các nghiên c u liên quan

Nh các nghiên c u có liên quan đã ch ra các y u t tác đ ng t i hành vi ng i hút thu c bao g m giá thu c lá, thu nh p, các y u t xã h i h c và các chính sách c a Chính ph C th :

2.2.1 Giá thu c:

Ph ng pháp hi u qu nh t đ gi m s ng i hút thu c và l ng tiêu th thu c lá là

t ng giá (Chalouka, 2000) Giá các s n ph m thu c lá càng cao càng có kh n ng

ng n c n đ i v i nh ng ng i ch a hút kh i b t đ u hút, giúp h tránh kh i b nghi n,

và có th thuy t ph c nh ng ng i hút hi n t i b thu c ho c gi m l ng tiêu th c a

h Giá càng cao c ng càng có kh n ng tránh cho nh ng ng i đã b thu c kh i hút

l i

N m 1999, Ngân hàng Th gi i sau khi xem xét k l ng các b ng ch ng, đã k t

lu n r ng trung bình t ng giá 10% s làm gi m nhu c u đ i v i các s n ph m thu c

lá đi kho ng 4% các n c thu nh p cao và kho ng 8% các n c có thu nh p th p

và trung bình (World Bank, 1999).Trong m t đánh giá ph m vi r ng v ch ng c c

lý thuy t và th c nghi m, Chaloupka và Warner, khi đáp l i ý ki n r ng c u đ i v i thu c lá có th không theo m t trong các quy lu t c b n nh t c a kinh t h c, đó là quy lu t c a c u, đã vi t:

“T p h p các b ng ch ng nghiên c u v kinh t hi n nay đã r t nhi u và đã

ch ng minh r ng nhu c u đ i v i thu c lá có ph n ng rõ ràng v i các thay

đ i v giá và các y u t khác, nh đã phát hi n th y trong các nghiên c u áp

d ng mô hình truy n th ng v c u và c trong nh ng nghiên c u g n đây h n

có tính đ n y u t gây nghi n c a hút thu c.” (Chaloupka FJ và Warner KE,

2000, Handbook of health economics, p.1539)

M t h n ch c a nh ng đánh giá trên là nó ch bao g m m t s l ng t ng đ i nh các nghiên c u đ c th c hi n các n c thu nh p th p và trung bình Tuy nhiên

g n đây c ng có các nghiên c u khu v c Châu Á hay c th h n là ông Nam Á

C th , đ i v i Indonesia, Djutaharta s d ng d li u chu i th i gian c tính đ co giãn giá thu c lá t -0,32 đ n -0,57 (Djutaharta, 2002) Supakorn s d ng s li u t ng

h p v tiêu th thu c lá Thái Lan đã tính đ c đ đàn h i c a c u theo giá thu c là -0,67 (Supakorn, 1993) i v i Myanmar, Nyo Nyo s d ng d li u h gia đình tính

đ c t ng đàn h i giá là -1,62 (Nyo Nyo, 2003) M t vài nghiên c u cho th y tác

đ ng h n ch c a giá đ i v i hành vi hút thu c lá, nh m t nghiên c u c a Lance PM cùng các đ ng s (2004) s d ng d li u vi mô Trung Qu c và Nga đo đ c đ co giãn t 0 đ n -0,15

G n nh t t c các nghiên c u đ u phát hi n r ng giá c có m i liên h ngh ch bi n

và có Ủ ngh a th ng kê v i tiêu dùng thu c lá Tuy nhiên, đ co giãn c a c u theo giá khác nhau m i nghiên c u khác nhau

M t nghiên c u khám phá ra m i liên h gi a quy t đ nh b t đ u hút ho c b và giá các s n ph m thu c lá B ng vi c s d ng m t m u g m nh ng ng i Vi t Nam hút thu c và không hút thu c (t các b s li u đi u tra m c s ng dân c s n có), Laxminarayan và Deolalikar đã nghiên c u m i liên h gi a vi c b ho c b t đ u hút thu c lá và thu c lào t n m 1993 đ n 1998 và nh ng thay đ i v giá c a hai s n

ph m thu c lá này.H phát hi n th y r ng nh ng thay đ i v giá thu c lá có m i liên

h t l nghch và đáng k v i quy t đ nh b t đ u hút thu c (đ co giãn là -1,18) Tuy nhiên, nh ng thay đ i v giá thu c lào không nh h ng đáng k t i quy t đ nh b t

đ u hút thu c lào Laxminarayan và Deolalikar c ng kh o sát nh h ng có th có

do nh ng thay đ i v giá có th d n t i s thay th gi a các s n ph m thu c lá và phát hi n r ng nh ng thay đ i v giá thu c lá có m i liên h t l thu n và đáng k

v i quy t đ nh chuy n t hút thu c lá sang hút thu c lào.Nh ng thay đ i v thu nh p

đ c cho là có m i liên h t l ngh ch và đáng k v i quy t đ nh b t đ u hút thu c lào và chuy n t hút thu c lá sang hút thu c lào (Laxminarayan và Deolalikar, 2004)

T ng t nh Laxminarayan và Deolalikar, Tsai và c ng s kh o sát m i liên h gi a giá c và quy t đ nh b thu c, gi m s l ng tiêu dùng, ho c chuy n đ i nhãn hi u thu c ài Loan Giá c không đ c phát hi n có m i liên h đáng k v i quy t đ nh

b ho c gi m hút thu c mà có m i liên h đáng k v i quy t đ nh chuy n đ i gi a các nhãn hi u (Tsai và c ng s , 2005)

Cùng quan đi m, m t nghiên c u v i d li u thu th p t 5400 h gia đình M đã

ch ra r ng h u h t ng i hút thu c lá nh y c m v giá và tìm cách mua các lo i thu c

lá r h n khi t ng giá thu c Và nh ng ng i chuy n sang hút thu c lá r h n ít có

kh n ng b hút thu c lá (A Hyland và các c ng s , 2005)

2.2.2 Thu nh p

Nghiên c u s d ng cách ti p c n “h th ng c u” và phát hi n thu nh p có m i liên

h đáng k v i tiêu dùng thu c lá co giãn c a thu nh p t ng ng trong kho ng

t 0,34 đ n 0,70 (Eozenou, 2004; Sarntisart, 2003) M t nghiên c u Hà Lan c ng cho th y hút thu c có quan h ch t ch v i m c đ thu nh p Nh ng ng i có thu

nh p th p thì hút thu c nhi u h n so v i nh ng ng i có thu nh p cao (Reijneveld, 1998) Nh ng nghiên c u t i Hàn Qu c l i cho th y r ng không có s t ng quan ngh ch gi hút thu c v i m c đ thu nh p Sau khi ki m tra t t c các y u t v xã

h i h c, nghiên c u ch ra nh ng ng i có thu nh p cao có t l hút cao h n so v i

nh ng ng i có thu nh p th p (Woojin Chung và c ng s , 2009) Có th các nghiên

c u tr c không th ki m soát đ c đa c ng tuy n gi a các trình đ h c v n, ngh nghi p và thu nh p Ho c có th , nh ng ng i có thu nh p cao có nhi u kh n ng b

c ng th ng trong công vi c h n ng i có thu nh p th p nên xu h ng hút thu c cao

h n (Cha BS cùng c ng s , 1997)

2.2.3 Các y u t xã h i h c khác

Nghiên c u t i Nh t B n ch ra r ng vi c k t hôn thì tác đ ng cùng chi u v i vi c hút thu c ng i tr tu i nh ng tác đ ng ng c chi u v i ng i l n tu i Nh ng ng i

s ng khu v c thành th tác đ ng cùng chi u v i ng i nam hút thu c nh ng l i

ng c chi u v i ph n Ngoài ra tác gi còn tìm th y m i liên h gi a thu nh p th p

đ i v i hút thu c t t c ng i kh o sát, đ c bi t là trong nhóm ng i t 25 đ n 39

tu i Còn ng i đàn ông có vi c làm thì kh n ng hút thu c nhi u h n so v i nh ng

ng i đàn ông th t nghi p (Fukuda và đ ng s , 2009)

Nghiên c u t i Hàn qu c c ng ch ra vi c làm có tác đ ng cùng chi u v i s hút thu c

ng i nam tr ng thành C th , nam gi i thu c nhóm làm công vi c chân tay thì

kh n ng hút thu c cao h n so v i nhóm làm vi c trong v n phòng ho c th t nghi p

(Woojin Chung và c ng s , 2009) i u này đ c c ng c thêm b i nghiên c u c a Cho và Khan (2006) Tác gi ch ra r ng, môi tr ng làm vi c c a nh ng ng i lao

đ ng chân tay t do h n so v i nh ng ng i vi c trong v n phòng v i nhi u quy đ nh

2.2.4 Tác đ ng c a c nh báo s c kh e b ng hình nh trên v bao thu c lá:

Theo k t qu t ng h p c a báo cáo MPOWER c a WHO n m 2009 cho th y r ng

hi u qu c a c nh báo s c kh e trên bao thu c lá khá t t C th :

- T i Braxin, h n 50% nh ng ng i hút thu c đã thay đ i ý ki n v h u qu c a

vi c hút thu c lá, hai ph n ba s ng i hút thu c mu n b thu c Sau 6 tháng áp

d ng c nh báo s c kh e b ng hình nh thì các cu c g i đ đ c t v n h tr b thu c t ng lên 9 l n

- T i Canada, 58% nh ng ng i hút thu c suy ngh nhi u h n v tác h i c a thu c

lá, h n m t n a s ng i mu n b thu c, h n m t ph n t s ng i ít hút thu c trong nhà h n M t ph n sáu s ng i tránh không hút thu c tr c m t tr em

- T i Singapo, 71% s ng i hút thu c suy ngh v tác h i c a thu c lá, 28% s

ng i hút thu c gi m b t s l ng hút m i ngày, 25% s ng i hút thu c mu n quy t tâm b thu c

2.2.5 Tác đ ng c a truy n thông v tác h i c a thu c lá:

Theo th ng kê c a VINACOSH n m 2010 t i Vi t Nam, Chi n d ch” Thu c lá n mòn cu c s ng c a b n” đ t đ c nh n th c cao trong c ng i hút thu c và không hút thu c a s nh ng ng i hút thu c đã cho bi t r ng qu ng cáo đã làm h th y

lo ng i v nh h ng c a vi c hút thu c lá t i s c kh e c a h và gia đình h H n

ba ph n t s ng i hút thu c lá cho bi t chi n d ch này làm cho h mu n b thu c

lá

Th ng kê c a GATS 2010 t i Vi t Nam cho bi t 50% nam gi i hút thu c và 27% n

gi i hút thu c tin r ng hút thu c gây ra đ t quy, đau tim, ung th ph i Và ch có 60% nam gi i, 56% n gi i không hút thu c tin vào đi u đó

2.3 Th c tr ng ki m soát thu c lá t i Vi t Nam

2.3.1 Thu

Thu c lá và các s n ph m thu c hút khác có th b đánh nhi u lo i thu khác nhau, bao g m thu tiêu th đ c bi t, thu giá tr gia t ng, và thu nh p kh u.Thu tiêu th

đ c bi t có th là tính theo s l ng ho c thu theo giá tr Trong m t s tr ng h p

c hai lo i thu theo s l ng và theo giá tr đ c áp d ng đ ng th i cho m t lo i s n

ph m (Sunley, 2000)

T tháng 1/2008, thu tiêu th đ c bi t đã t ng lên 65% đ i v i c ba lo i thu c lá: 1) có đ u l c, ch y u s n xu t b ng nguyên li u nh p kh u; 2) có đ u l c, s n xu t

ch y u b ng nguyên li u trong n c; và 3) không đ u l c và xì gà

Thu c lào, m c dù tính ph bi n t ng đ i c a nó, v n không b đánh thu Vi t Nam Ph n nhi u thu c lào đ c tiêu th là lo i s n xu t t i nhà nên vi c thu thu r t khó kh n Thêm vào đó, l nh v c này c ng r t manh mún, không có hình th c và đóng gói chu n Th tr ng manh mún và giá thu c lào th p làm cho vi c thu thu khó kh n và t n kém

Thu giá tr gia t ng (VAT) Thu giá tr gia t ng đ c áp d ng Vi t Nam t ngày 1/1/1999 VAT đ c thu theo thu su t 10% giá bán l thu c lá tr c VAT

T ng thu theo t l ph n tr m giá bán l Nhìn chung t ng thu tiêu th (g m thu tiêu th đ c bi t (SCT) và VAT) đ c tính b ng t l ph n tr m trong giá bán l đã

t ng d n t n m 1990 Gi s l i nhu n khâu bán l có m c chênh l ch là b ng không (ho c b ng 10%), thì hi n nay thu thu c lá Vi t Nam chi m nhi u nh t là 45% (ho c 43%) giá bán l thu c lá có thu , nh ng v n th p h n r t nhi u so v i t

l t i u theo khuy n cáo c a WHO là 65–80% (World Bank, 1999)

Thu nh p kh u Thu c lá và xì-gà hi n gi ch u m c thu nh p kh u 150% c a giá

nh p kh u đã bao g m chi phí, b o hi m và c c phí hàng hóa (CIF) áp d ng cho thu su t “t i hu qu c” c a WTO V i các n c không ph i là thành viên WTO thu

xu t là 225% c a giá nh p kh u CIF

B ng 2.1: B ng thu su t thu c lá c a Vi t Nam t n m 1990 đ n nay

Thu tiêu th đ c bi t (SCT)

Thu GTGT (VAT)

Vi t Nam (GSO) tính ch s giá tiêu dùng CPI, hàng tháng GSO thu th p giá c

c a g n 400 m t hàng và d ch v CPI là m t ch s t ng đ i đ đo s thay đ i giá

c hàng hóa và d ch v

Theo th ng kê c a GSO 2013, d i m c giá danh ngh a, giá các s n ph m thu c lá

đã t ng h n 36% t n m 2009 đ n 2013 Tuy nhiên, trong cùng giai đo n trên, giá c chung đã t ng h n 55% i u này trái ng c h n v i s t ng tr ng thu nh p th c t

Vi t Nam: GDP th c t tính theo đ u ng i đã t ng h n 69% t 2009 đ n 2013, do

đó làm cho thu c lá tính trung bình tr thành m t hàng ngày càng r h n Kho ng cách ngày càng t ng gi a thu nh p và giá thu c lá đã làm cho thu c lá ngày càng tr

nên d mua đ c Xét đ n chi u h ng thu nh p hi n nay, giá thu c lá ch có nh

h ng nh v i ng n ng a hút thu c Vi t Nam

2.3.3 Th c tr ng ki m soát thu c lá t i Vi t Nam

Nh ng s ki n chính v th c tr ng ki m soát thu c lá hi n nay t i Vi t Nam:

- N m 1975, công ty Manufacture IndoChina (MIC) đ c British American Tobacco thành l p n m 1929 đ c B Công nghi p qu c h u hóa

- Tháng 6/1989 – Lu t B o v S c kh e Nhân dân quy đ nh theo đi u 15 ch ng III có n i dung: C m hút thu c phòng h p, r p chi u phim, r p hát và nh ng

n i quy đ nh khác Lu t này đ c c ng c thêm b ng ngh đ nh n m 1991 B

Y t thành l p Ban ch đ o phòng ch ng thu c lá (vi t t t là VINACOSH) vào tháng 5

- N m 1990, H i đ ng B tr ng c m nh p kh u và phân ph i thu c lá ngo i cho

đ n khi Vi t Nam chính th c gia nh p T ch c Th ng m i Th gi i vào tháng 1/2007 Vào tháng 9/1990, Chính ph ki m soát ch t ch h n th tr ng buôn

l u và lo i b buôn l u đ c 18 tháng

- N m 1992, l nh c m qu ng cáo thu c lá có hi u l c L nh c m bao g m c

qu ng cáo tr c ti p và gián ti p, tài tr ch b c m khi có liên k t v i qu ng cáo

- N m 2000, tem thu c đ c áp d ng v i thu c lá Vi t Nam và n c ngoài s n

xu t trong n c Tháng 8/2000, ch ng trình ki m soát thu c lá Qu c gia

- N m 2012, lu t phòng, ch ng tác h i c a thu c lá đ c ban hành

2.3.3.1 C nh báo s c kh e trên bao bì thu c lá

C nh báo s c kh e trên bao thu c lá t i Vi t Nam đ c th c hi n đ u tiên vào n m

2001 ó là l i c nh báo ch có “Hút thu c lá có h i cho s c kh e” trên m t chính

c a gói thu c, ch nh và khó đ c đ c nó N m 2007, B Y t ti n hành th c hi n

d án v nghiên c u thi t k và th nghi m c nh báo s c kh e b ng hình nh và đ c thông qua theo Quy t đ nh s 02/2007/Q -BYT Vi c c nh báo b ng hình nh ph i chi m 30% di n tích m t gói thu c v i thông đi p “Hút thu c lá có th gây nên ung

th ph i”, “Hút thu c lá có th gây t c ngh n ph i m n tính” Và trong n m 2011, VINACOSH đã ti p t c nghiên c u phát tri n và th nghi m nhi u hình nh m i

Vi c in c nh báo s c kh e trên bao bì thu c lá đ m b o cho ng i tiêu dùng bi t đ c thông tin s n ph m đang s d ng c ng nh h u qu c a s c kh e Theo nghiên c u

c a WHO n m 2006 cho th y r ng vi c in c nh báo s c kh e trên bao thu c lá s giúp gi m 300 đ n 700 ca t vong s m m i n m trong nhi u th p k

Theo VINACOSH, c nh báo s c kh e b ng hình nh và ch trên bao thu c lá là kênh giáo d c hi u qu và có chi phí th p vì s ng i hút s th y c nh báo này khi h m bao thu c Hi n t i trên th gi i đã có 42 n c quy đ nh in c nh báo b ng hình nh

T i khu v c ông Nam Á, có 5 n c th c hi n c nh báo s c kh e b ng hình nh

g m Thái Lan, Singapore, Malaysia, Brunei và Vi t Nam Hi n t i, Vi t Nam in hình

nh c nh báo chi m 50% di n tích hai m t v bao thu c lá

B ng 2.2 Di n tích trung bình c a c nh báo s c kh e m t s n c trên th gi i 80% Uruguay

(ngu n: Ch ng trình phòng ch ng tác h i thu c lá Qu c gia)

- T i Thái Lan, cá nhân vi ph m s b ph t t i đa 2000 baths (t ng đ ng v i 70USD), đ n v vi ph m b ph t 20000 Baths (t ng đ ng v i 700USD)

- T i Singapore, cá nhân vi ph m s b ph t 1000 SG$ (750USD), ng i qu n lý

n i x y ra vi ph m s b ph t 1000-2000SG$ (750-1500USD)

- T i Malaysia, cá nhân vi ph m s b ph t t i đa 10000 rigit (kho ng 3000 USD)

ho c ph t tù không quá 2 n m

2.3.3.3 Truy n thông v tác h i c a hút thu c lá

T i Vi t Nam, vai trò c a truy n thông trong vi c tuyên truy n và giáo d c đã đ c

nh n m nh trong các chính sách Qu c gia, trong đó có Ch th s 12/2007/CT-TTg

c a Th t ng chính ph v t ng c ng ki m soát thu c lá và Quy t đ nh s 1315/2009/Q -TTg v vi c th c hi n khung c v ki m soát thu c lá t i Vi t Nam Cho đ n nay, nhi u ho t đ ng truy n thông đ c th c hi n nh m góp ph n nâng cao

nh n th c tác đ ng c a hút thu c lá lên s c kh e nh các cu c di u hành, các cu c

h p báo, tuyên truy n trên tivi, radio, các b ng rôn, áp phích, trên internet

Trong tháng 12/2009 và tháng 1/2010, m t chi n d ch truy n thông đ i chúng có t a

đ "Thu c lá n mòn cu c s ng c a b n" đã đ c ti n hành b i VINACOSH và Qu ung th ph i th gi i Chi n d ch này nh m m c đích nâng cao ki n th c v tác h i

c a thu c lá và khuy n khích cai nghi n thu c lá Nó n i b t v i hai qu ng cáo truy n hình, đ c phát sóng 245 l n trong vòng 5 tu n trên đài truy n hình qu c gia và c p

t nh và đ t nhi u k t qu Tuy nhiên, kinh phí cho các ph ng ti n truy n thông và giáo d c v ki m soát thu c lá là không đ đ tài tr các chi n d ch tuyên truy n Vì

v y, chi n d ch ki m soát không đ đ làm gi m t l hút thu c đáng k t i Vi t Nam

Tóm l i, hành vi c a ng i tiêu dùng c ng đ c tác đ ng đ n hành vi mua Các y u

t tác đ ng t i hành vi mua nh y u t v n hóa, y u t xã h i g m nhóm ng i tham

kh o, gia đình, vai trò và đ a v xã h i; y u t cá nhân bao g m tu i tác, chu k s ng, ngh nghi p, hoàn c nh kinh t , l i s ng; nhóm y u t v tâm lý bao g m lý thuy t

v đ ng c , lý thuy t v nh n th c, trình đ , ni m tin và thái đ Nh các nghiên c u

đã ch ra r ng hành vi hút thu c c a ng i đi làm ph thu c vào giá thu c, truy n thông, c nh báo s c kh e trên bao thu c lá c ng nh lu t x ph t v hành vi hút thu c không đúng n i quy đ nh

CH NG 3: PH NG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN C U

3.1 Khung phân tích

Thông qua vi c l y thông tin t các đ i t ng kh o sát b ng b ng câu h i Trên c

s v n d ng lý thuy t hành vi tiêu dùng và nh ng nh n đ nh t các nghiên c u liên quan v hành vi hút thu c lá, nghiên c u đ a ra khung phân tích

c ng đ hút thu c

K t qu - h ng nghiên c u

a ra các gi i pháp nh m gi m hành vi hút thu c lá c ng nh tiêu

th thu c lá thông qua các y u t

nh h ng

Dsmoker = 1 + 2.ln(Giá thu c lá) + 3.ln(Thu nh p) + i Xi + i (3.1)

V i Dsmoker: bi n gi mô t hành vi hút thu c (0: không hút thu c; 1: có hút thu c)

Xi là các bi n bao g m gi i tính, tu i, ngh nghi p, b ng c p, khu v c, t ng s ng i trong h , dân t c, tình tr ng hôn nhân

Riêng v giá, tác gi dùng giá thu c lá đ c tính b ng trung bình c a giá thu c Warhorse và Whitehorse c ng nh giá riêng c a t ng lo i m i ph ng, xã đ c

kh o sát

đánh giá các y u t tác đ ng đ n c ng đ hút ng i hút thu c lá, tác gi d a vào mô hình c a Ramu Ramanathan (2002) và s d ng hàm logarit c a s l ng đi u thu c lá V i s đi u thu c là bi n ph thu c Mô hình s d ng là mô hình log-log (3.2):

ln(C ng đ hút thu c lá)= 1 + 2.ln(Giá thu c lá) + 3.ln(Thu nh p)+ i Xi + i

(3.2) Các bi n gi i thích t ng t nh mô hình (3.1)

3.3 Gi thi t nghiên c u

T lý thuy t, các nghiên c u tr c c ng nh khung phân tích, tác gi đ a ra các gi thi t nh sau:

GT1: Giá thu c có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT2: Giá thu c có tác đ ng đ n c ng đ hút thu c hay không?

GT3: Thu nh p có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT4: Thu nh p có tác đ ng đ n c ng đ hút thu c hay không?

GT5: Tu i có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT6: Tu i có tác đ ng đ n c ng đ thu c hay không?

GT7: Gi i tính có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT8: Tình tr ng hôn nhân có tác đ ng đ n c ng đ hút thu c hay không?

GT9: Tình tr ng hôn nhân có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT10: Dân t c có tác đ ng đ n c ng đ hút thu c hay không?

GT11: Dân t c có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT12: Các nhóm ngh có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT13: Các nhóm ngh có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

GT14: B ng c p có tác đ ng đ n s tham gia hút thu c hay không?

3.4 Ph ng pháp phơn tích:

Ng i đ tiêu chu n đ đánh giá phân tích là ng i đang đi làm trong các công ty t nhân, Nhà n c ây là nhóm có thu nh p n đ nh, giúp vi c đánh giá đ c chính xác Tu i đ c ch n là t 18 đ n 65 tu i ây là nhóm tu i có n ng l c làm vi c Riêng ph n đánh giá tác đ ng v c ng đ hút thu c là ng i đang hút thu c lá và

gi s h đang hút thu c lá hàng ngày Vi c phân lo i theo nhân kh u h c đ c c

u tiên, tác gi đánh giá th ng kê t l tham gia hút thu c và c ng đ hút thu c theo phân lo i trên Sau đó, so sánh s khác bi t v nhân kh u h c gi a ng i tiêu dùng thu c lá giá cao và giá th p Vi c đánh giá các y u này vào s l a ch n nhãn

hi u thu c lá c ng đ c đ a vào phân tích

Ngoài ra, tác gi đánh giá c nh báo c a thu c lá trên các ph ng ti n truy n thông

c ng nh trên bao thu c lá ánh giá xem ph n ng c a ng i hút thu c lá khi t ng giá thu c các m c khác nhau, c ng nh tác h i c a b nh t t do thu c lá gây ra

ng th i tác gi mu n xem xét m c đ hi u bi t v quy đ nh đ a đi m c m hút thu c, x ph t khi hút thu c t i đ a đi m c m

i t ng kh o sát đ c thu th p b ng ph ng pháp l y m u thu n ti n Ban đ u, tác

gi d a vào các nghiên c u liên quan và m t s câu h i kh o sát c a GATS n m

2010, sau đó kh o sát th 50 ng i 50 h gia đình đ đánh giá và hi u ch nh b ng câu h i cho phù h p v i m c đích nghiên c u cùng v i k t h p ý ki n c a chuyên gia Ti p đ n, tác gi chính th c thu th p d li u v i m u kh o sát là 450 ng i v i

ph ng pháp ph ng v n tay đôi C th :

- Khu v c thành ph Qu ng Ngãi, ch n 3 ph ng v i s m u là 100 ng i

- Khu v c huy n S n T nh và Bình S n, ch n 8 xã v i m u là 350 ng i

Sau khi t ng h p có 411 m u đ t yêu c u S li u đ c nh p và phân lo i theo nhi u

h ng đ phù h p v i nghiên c u d i ph n m m th ng kê Stata

D li u thu th p bao g m các thông tin v y u t cá nhân nh tu i, gi i tính, ngh nghi p, b ng c p, thu nh p, khu v c, tình tr ng hôn nhân Các câu h i liên quan v

ki n th c, nh n th c, truy n thông v tác h i c ng nh quy đ nh x ph t c a thu c lá

c ng đ c thu th p Ngoài ra, có m t ph n riêng v hút thu c lá nh đ tu i hút, th i gian hút thu c, s ti n chi cho hút thu c hàng tháng

Bên c nh câu h i v thông tin cá nhân, tác gi thu nh p thông tin v giá thu c m i

ph ng, xã kh o sát là 2 c a hàng bán thu c lá Giá c a lo i thu c lá giá cao là White Horse và lo i thu c lá giá th p là War Horse s đ c thu th p và t ng h p Giá thu c

đ i di n m i ph ng, xã là m c giá trung bình c a 2 lo i thu c lá này

Quy trình phân tích d li u:

- Tóm t t và phân lo i d li u cho phù h p m c đích nghiên c u

- Th ng kê mô t

- Phân tích mô hình h i quy và ki m đ nh s phù h p c a mô hình

- Ki m đ nh các gi thi t theo mô hình nghiên c u c a đ tài

Tóm l i, ch ng 3 trình bày ph ng pháp nghiên c u Ph ng pháp nghiên c u đ c

th c hi n là ph ng pháp đ nh l ng và đ nh tính b ng kh o sát 450 ng i t b ng câu h i i t ng kh o sát là ng i đi làm t 18 đ n 65 tu i t i t nh Qu ng Ngãi

D li u thu th p đ c phân lo i đ phù h p cho nghiên c u đánh giá Mô hình phân tích, các ki m đ nh và các gi thi t c ng đ c đ t ra nh m gi i thích s tác đ ng gi a các y u t v s tham gia hút thu c và c ng đ hút thu c Ch ng này c ng là n n

t ng cho vi c phân tích k t qu ch ng k t qu phân tích

l Thông tin chi ti t đ c d n b ng 4.1

B ng 4.1 Thông tin t ng quan v đ i t ng nghiên c u

Ngu n: d li u kh o sát c a tác gi

Theo k t qu th ng kê, s ng i nông thôn chi m t l 76,4%, dân t c Kinh chi m

t l 95,9% Còn v gi i tính, nam gi i chi m t l 97,1% trong 411 ng i kh o sát

V trình đ h c v n, t l cao nh t là Ti u h c tr xu ng (43,5%), k đ n là Trung

h c c s (32,4%), Trung h c ph thông (14,8%) và th p nh t là s ng i có b ng Cao đ ng tr lên (9,3%)

Chi m đa s trong kh o sát là nhóm ng i t 30 đ n 45 tu i (51,8%), ti p đ n là nhóm ng i trên 45 tu i (34,6%), th p nh t là nhóm d i 30 tu i (13,6%) Riêng v ngh nghi p, chi m nhi u nh t là nhóm lao đ ng th công và lao đ ng gi n (55,7%), còn th p nh t là nhóm nhân viên tr lỦ v n phòng, nhân viên d ch v và bán hàng, lãnh đ o, nhà chuyên môn b c cao (21,7%)

B ng 4.2 M i quan h gi a b ng c p và ngh nghi p

(t l %)

xu ng THCS THPT Cao đ ng tr lên Lãnh đ o c quan nhà n c, t nhân 0 7.7 30.8 61.5 100 Nhà chuyên môn b c cao và trung 0 9.1 30.3 60.6 100

Nhân viên d ch v và bán hàng 20.6 50.0 20.6 8.8 100 Lao đ ng có k n ng trong nông,

D a vào b ng 4.2, các ngành yêu c u v n d ng trí óc nhi u nh lãnh đ o c quan nhà

n c, nhà chuyên môn b c cao và trung th ng có b ng c p cao h n s n v i các ngành ngh còn l i Còn các ngành ngh ít s d ng ki n th c và trí óc nhi u thì ch

y u có b ng c p t THCS tr xu ng C th : lãnh đ o c quan nhà n c và t nhân

có b ng Cao đ ng tr lên là 61,5%, b ng THPT là 30,8% Nhà chuyên môn b c cao

và trung, b ng Cao đ ng tr lên chi m 60,6%, THPT chi m 30,3% Nhân viên tr lý

v n phòng có b ng THPT chi m 66,7% Nhân viên d ch v và bán hàng có b ng THCS là 50% Lao đ ng có k n ng trong nông, lâm, ng nghi p có b ng Ti u h c

tr xu ng chi m 68,6%, có b ng THCS chi m 27,1% Lao đ ng gi n đ n chi m nhi u

Ngu n: d li u kh o sát c a tác gi

Thu nh p trung bình c a c a đ i t ng kh o sát là 3261,3 ngàn đ ng/tháng, trong đó thu nh p th p nh t là 800 ngàn đ ng/tháng và cao nh t là 10400 ngàn đ ng/tháng

Bi u đ d i đây s cho th y rõ h n m c đ phân b m c thu nh p

Hình 4.1 Thu nh p bình quân hàng tháng c a đ i t ng quan sát

Nhìn vào bi u đ , m c thu nh p chi m nhi u nh t trong kho ng 800 đ n 4000 ngàn

đ ng/tháng, còn kho ng 6000 ngàn đ ng/tháng tr lên chi m ít nh t T đó cho ta

th y s phân b v thu nh p còn khá chênh l ch

B ng 4.5 Th ng kê v đ i t ng kh o sát có hút thu c lá hay không

Nhân viên d ch v và bán hàng 64.7 35.3 Lao đ ng có k n ng trong nông, lâm, ng

Th l p ráp và v n hành máy móc, thi t b 34.8 65.2 Lao đ ng th công và các ngh nghi p liên

Ngu n: d li u kh o sát c a tác gi

Nhìn vào b ng th ng kê, trong s 411 ng i đ c kh o sát, có 263 ng i có hút thu c

lá chi m 64% C th : nh ng ng i t 30 tu i tr lên có t l hút thu c cao h n nh ng

ng i d i 30 tu i T l hút thu c nh ng ng i t 30 đ n 45 tu i là 67,1% V b ng

c p, nhóm ng i có b ng Cao đ ng tr lên hút thu c lá ít nh t (39,5%), còn nh ng

ng i có b ng THCS là 71,4% V ngh nghi p, nh ng ng i lao đ ng thiên v chân tay có t l hút t 65% tr lên Nhóm ng i lao đ ng gi n đ n có t l hút thu c là 70,4%, nhóm ng i lao đ ng có k n ng trong nông lâm ng nghi p chi m 72%

Ngu n: d li u kh o sát c a tác gi

Nhìn vào b ng th ng kê, v t ng th thì s ng i hút thu c d i 7 đi u/ngày chi m

t l cao nh t (51,7%), ti p đ n là hút t 7 đ n 15 đi u/ngày (41,8%) và th p nh t là trên 15 đi u/ngày (6,5%) C th :

V tu i, chi m nhi u nh t là t 30 đ n 45 tu i (54,4%), hút d i 7 đi u/ngày là 26,7%,

t 7 đ n 15 đi u/ngày là 24,7% Ti p đ n là trên 45 tu i (35,3%), và th p nh t là d i

30 tu i (10,3%)

V khu v c, chi m nhi u nh t là khu v c nông thôn v i s ng i hút d i 7 đi u/ngày

là 39,5%, t 7 đ n 15 đi u/ngày là 33,1%, còn khu v c thành th chi m l n l t là 12,2% và 8,7%

V b ng c p, nhóm ng i có b ng Ti u h c tr xu ng chi m t l nhi u nh t v i 44,1% Trong đó hút d i 7 đi u thu c/ngày chi m cao nh t v i 22,1%, hút t 7 đ n

15 đi u/ngày chi m 18,6%, trên 15 đi u/ngày ch chi m 3,4% Chi m th p nh t là

nh ng ng i có b ng Cao đ ng tr lên (5,7%)

V ngh nghi p, chi m nhi u nh t t ng s ng i hút thu c trong kh o sát là nhóm ngh lao đ ng th công và lao đ ng gi n đ n C th , hút d i 7 đi u/ngày, nhóm ngh lao đ ng gi n đ n chi m nhi u nh t v i 20,5%, nhóm ngh lao đ ng có k n ng trong nông lâm ng nghi p chi m 11,4%, ti p đ n là nhóm ngh lao đ ng th công

và ngh nghi p liên quan khác (8,7%) S l ng hút t 7 đ n 15 đi u, ngh lao đ ng

th công và ngh liên quan khác chi m cao nh t v i 17,9%, th p h n là ngh lao đ ng

gi n đ n (8,7%) Th p nh t là nh ng ngành ngh liên quan đ n v n d ng trí óc nhi u

nh lãnh đ o (2,7%), nhà chuyên môn b c cao và trung (5,7%), nhân viên tr lỦ v n phòng (1,9%), nhân viên d ch v và bán hàng (4,6%)