Những yếu tố tác động đến nghèo ở thành phố Bến Tre giai đoạn 2011 - 2013

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH OẨNăTH ăPHÚC ăTHẨNHăPH ăB NăTREăGIAIă O N 2011-2013 LU NăV NăTH CăS ăKINHăT ThƠnhăph ăH ăChíăMinh - N m 2015... Gi m nghèo là tiêu chí quan tr ng

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH

OẨNăTH ăPHÚC

ăTHẨNHăPH ăB NăTREăGIAIă O N 2011-2013

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

ThƠnhăph ăH ăChíăMinh - N m 2015

TR NGă IăH CăKINHăT ăTP.ăH ăCHệăMINH

OẨNăTH ăPHÚC

ăTHẨNHăPH ăB NăTREăGIAIă O Nă2011-2013

Chuyên ngành: CHÍNH SÁCH CÔNG

Mã s : 60 34 04 02

ThƠnhăph ăH ăChíăMinh ậ N mă2015

L I C Mă N

Tr c h t tôi xin bày t lòng bi t n sâu s c đ n quỦ, th y cô khoa Kinh t phát tri n tr ng i h c Kinh t TP H Chí Minh đư truy n đ t nh ng ki n th c khoa h c quỦ báu và đ c bi t là TS Lê Ng c Uy n, đư dành nhi u th i gian, công

s c tr c ti p h ng d n tôi trong quá trình th c hi n lu n v n này

Tôi xin chân thành c m n Lưnh đ o Thành y, y ban nhân dân thành ph

và toàn th cán b , công ch c Phòng Lao đ ng - Th ng binh và Xư h i thành ph

B n Tre đư t o đi u ki n cho tôi tham gia khóa h c giúp nâng cao trình đ , hi u bi t

đ ph c v t t h n cho công tác t i đ a ph ng trong th i gian t i

Tôi c ng xin g i l i c m n đ n Ban lưnh đ o phòng Lao đ ng - Th ng binh và Xư h i thành ph , phòng Th ng kê thành ph , công ch c Phòng Lao đ ng -

Th ng binh và Xư h i 17 xư, ph ng và các cô, chú các p thu c 07 xư: M

Th nh An, Phú Nhu n, Nh n Th nh, Bình Phú, Phú H ng, S n ông và M

Thành, thành ph B n Tre đư h tr , giúp đ tôi trong quá trình thu th p s li u và chia s nh ng kinh nghi m b ích đ th c hi n đ tài nghiên c u này

Cu i cùng, tôi xin g i l i tri ân sâu s c đ n gia đình, b n bè, đ ng nghi p đư luôn bên c nh, đ ng viên, quan tâm giúp đ tôi trong su t th i gian qua

Trong quá trình th c hi n đ tài nghiên c u, b n thân tôi đư có nhi u c

g ng nh ng v n không tránh kh i nh ng thi u sót, tôi kính mong quỦ th y cô giáo, các đ ng nghi p và b n bè nh ng ng i quan tâm đ n đ tài ti p t c giúp đ , đóng góp Ủ ki n đ lu n v n hoàn thi n h n

Tôi xin trân tr ng c m n

Tác gi

oàn Th Phúc

TịMăL CăLU NăV N

M c tiêu nghiên c u c a lu n v n này là xác đ nh các y u t nh h ng đ n nghèo thành ph B n Tre giai đo n 2011 – 2013 và m c tác đ ng c a t ng y u t

T đó, xem xét y u t nào tác đ ng m nh nh t đ đ xu t gi i pháp c n thi t, v i hy

v ng góp ph n cùng c p u và chính quy n thành ph B n Tre th c hi n có hi u qu

và gi m nghèo b n v ng trong th i gian t i

Tác gi đư s d ng k t qu kh o sát 120 h gia đình t i 07 xư có t l h nghèo cao t i thành ph B n Tre, ph ng v n Ủ ki n công ch c Lao đ ng – Th ng binh và Xư h i c a 17 xư, ph ng v nguyên nhân nh h ng đ n nghèo, tính hi u

qu các chính sách c a Nhà n c đang h tr trong th i gian qua t i đ a ph ng; s

d ng mô hình Binary logistic đ phân tích các y u t nh h ng đ n xác su t nghèo

c a h gia đình K t qu đư cho th y, có 04 y u t tác đ ng đ n xác su t nghèo c a

h gia đình t i thành ph B n Tre g m: y u t qui mô h , h c v n c a ch h , s

ng i ph thu c và có thành viên trong h b m đau, b nh t t; trong đó có 02 y u

t t ng quan âm so v i bi n nghèo g m: y u t qui mô h và trình đ h c v n c a

ch h ; có 02 y u t t ng quan d ng so v i bi n nghèo g m: y u t s ng i ph thu c và có thành viên trong h b m đau, b nh t t; y u t tác đ ng m nh nh t đ n

bi n ph thu c là s ng i ph thu c; th hai là có thành viên trong h b m đau,

b nh t t; th ba là bi n h c v n c a ch h và sau cùng là bi n qui mô h

T đó, tác gi g i Ủ các gi i pháp liên quan đ n 04 y u t trên: th nh t là các gi i pháp gi m t i đa s ng i ph thu c b ng cách t ng c ng công tác tuyên truy n, t v n giúp các h hi u và nh n th c nh ng h l y trong vi c sinh con nhi u

và sinh đ không có k ho ch; th hai là gi i pháp t o đi u ki n, h tr mua th b o

hi m y t cho các h có thành viên trong gia đình b m đau, b nh t t đ gi m b t chi phí đi u tr , khám ch a b nh cho gia đình; đ ng th i, nâng cao hi u qu c a

vi c tuyên truy n phòng ch ng tai n n lao đ ng, tai n n giao thông ; th ba là các

gi i pháp nâng cao trình đ b ng cách t ng c ng công tác tuyên truy n, tham v n

đ h th y đ c t m quan tr ng c a giáo d c trong vi c thoát nghèo, có v y h m i

n l c v t khó nâng cao trình đ h c v n c a mình; th t là các gi i pháp nh m

nâng cao nh n th c, hi u bi t c a ng i ph n trong vi c sinh đ nhi u và không có

k ho ch; t o đi u ki n cho ph n có c h i tham gia vào các ho t đ ng c ng đ ng,

xư h i; gi i thi u và t o vi c làm cho các thành viên trong h … ng th i, ph i

h p các gi i pháp nh : phân lo i h nghèo; t p trung th c hi n các chính sách h

tr gi m nghèo; m nh d n tri n khai các mô hình gi m nghèo; t ng c ng ho t

đ ng giám sát, đánh giá công tác gi m nghèo đ k p th i có nh ng chính sách h

tr , giúp đ ng i nghèo v n lên thoát nghèo b n v ng

v viii

Nghiên c u th c nghi m gi m nghèo n c ngoài

Nghiên c u th c nghi m gi m nghèo m t s đ a ph ng trong n c

M t s công trình phân tích đ nh l ng v nghèo đói trên th gi i và trong n c

CH NGă2:ăTH C TR NG GI M NGHÈO THÀNH PH

B N TRE

C ăs xácăđ nh h nghèo

Công tác gi mănghèoătrênăđ a bàn thành ph B n Tre

Nguyên nhân nghèo

Thu n l i và h n ch trong công tác gi m nghèo

CH NGă3:ăTHI T K ,ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U VÀ XÂY D NG MÔ HÌNH

S khác bi t gi a h nghèo và h không nghèo thành ph B n Tre

K t qu đánhăgiáăc a chuyên gia

V nguyên nhân d n đ n nghèo

V hi u qu c a các chính sách mà Nhà n c đang h tr

Phân tích các y u t nhăh ngăđ n nghèo c a h giaăđình

K t qu h i qui mô hình Binary logistic xác đ nh các y u t nh h ng

đ n xác su t nghèo c a h gia đình có tiêu chu n Sig.<0.05

DANHăM CăT ăVI TăT T

WB World Bank (Ngân hàng Th gi i)

ILO T ch c Lao đ ng qu c t

GDP Gross Domestic Product (T ng s n l ng qu c n i)

GNP Gross National Product (T ng s n l ng qu c gia)

FDI Foreign direct investment ( u t tr c ti p n c ngoài)

X GN Xóa đói gi m nghèo

KT-XH Kinh t -xư h i

TCTK T ng c c Th ng kê

L -TBXH Lao đ ng – Th ng binh và Xư h i

UNDP T ch c phát tri n Liên Hi p qu c

VHLSS i u tra m c s ng h gia đình Vi t Nam

USD ng đô la M

DANHăM CăCỄCăB NGăBI U

Qui đ nh v chu n nghèo đói theo chu n qu c gia c a Vi t Nam

Thu nh p bình quân

Tiêu chu n nghèo đói c a WB

L nh v c vi c làm chính c a ch h phân theo nhóm chi tiêu

S phân b tình tr ng giáo d c theo dân t c và nhóm ng phân v

m r ng n m 2010

Qui mô h và s ng i ph thu c trung bình phân theo chi tiêu

T l và c c u nghèo theo vùng và theo khu v c

K t qu c l ng mô hình Binary logistic

c l ng xác su t nghèo theo tác đ ng biên c a t ng y u t

Hình 1.1

Hình 1.2

Hình 1.3

S đ 3.1

DANHăM CăCỄCăHÌNH,ăBI Uă

th nghèo đói theo quan đi m WB Vòng l n qu n c a nghèo đói

th t ng quan gi a t l nghèo (%) và h s Gini

PH NăM ă U

1.ăLỦădoăth căhi năđ ătƠi

Nghèo đói là m t trong nh ng v n n n, s thách th c, c n tr l n đ n s phát tri n b n v ng c a m i qu c gia, khu v c và toàn th gi i Tác đ ng c a nghèo đói r t nghiêm tr ng, không ch tác đ ng tr c ti p đ n ng i nghèo mà còn nh

h ng đ n môi tr ng, kinh t , chính tr , xư h i c a m i đ a ph ng, qu c gia và khu v c Mu n đ t đ c hi u qu thi t th c gi m nhanh t l đói nghèo, nâng cao

m c s ng cho ng i dân thì m i đ a ph ng, m i vùng ph i có ch ng trình xoá đói gi m nghèo phù h p v i đi u ki n kinh t -xư h i (KT-XH), góp ph n th c hi n

m c tiêu dân giàu, n c m nh, xư h i công b ng, dân ch , v n minh

T i h i đ i bi u toàn qu c l n th VI c a ng (1986), đư đánh d u th i

k đ i m i toàn di n đ t n c, ngxác đ nh cùng v i t ng tr ng kinh t c n chú

tr ng đ n vi c th c hi n chính sách công b ng xư h i, xoá đói gi m nghèo và coi

phát tri n kinh t là c s và là ti n đ đ th c hi n các chính sách xư h i, th c hi n

t t chính sách xư h i là đ ng l c thúc đ y phát tri n n n kinh t

n i h i l n th X, ng đư ti p t c kh ng đ nh: “Khuy n khích, t o

đi u ki n đ m i ng i dân làm giàu theo pháp lu t, th c hi n có hi u qu chính sách xóa đói gi m nghèo…; ph n đ u không còn h đói, gi m m nh h nghèo, t ng nhanh s h giàu, t ng b c xây d ng gia đình, c ng đ ng và xư h i ph n vinh”

V n ki n i h i l n th XI c a ng ti p t c nh n m nh gi i pháp c n t p trung trong th i gian t i là: “T p trung tri n khai có hi u qu các ch ng trình xóa đói, gi m nghèo vùng sâu, vùng xa, vùng đ c bi t khó kh n a d ng hóa các ngu n l c và ph ng th c xóa đói gi m nghèo g n v i phát tri n nông nghi p, nông thôn, phát tri n giáo d c, d y ngh và gi i quy t vi c làm; t o đi u ki n và khuy n

khích ng i đư thoát nghèo v n lên làm giàu và giúp đ ng i khác thoát nghèo”

D i s lưnh đ o c a ng, b ng s n ng đ ng sáng t o, Chính ph đư đ a

ra nhi u chính sách v KT-XH nh m đ y lùi đ c n n nghèo đói, c th nh : h tr

v n tín d ng u đưi cho ng i nghèo; gi i quy t vi c làm, đào t o ngh cho ng i

nghèo; mi n gi m h c phí, ti n c s v t ch t cho h c sinh nghèo; c p th b o hi m

y t , h tr nhà … c bi t, hàng lo t các ch ng trình th c hi n nh m giúp các

h thoát nghèo đ c Chính ph tri n khai nh Ch ng trình 133, ch ng trình 135,

ch ng trình 120, … Và ngày 21/5/2002, Th t ng Chính ph đư phê duy t “Chi n

l c toàn di n v t ng tr ng và xóa đói gi m nghèo”, đây là chi n l c đ y đ , chi

ti t phù h p v i m c tiêu phát tri n thiên niên k c a Liên h p qu c công b ng

th i, theo sáng ki n c a Th t ng Chính ph , M t tr n T qu c Vi t Nam l y ngày 17/10 là “Ngày vì ng i nghèo”, ngày Liên h p qu c ch n là ngày Th gi i ch ng nghèo đói

Thành ph B n Tre là trung tâm chính tr , kinh t , v n hóa xư h i c a t nh B n Tre, v i t ng di n tích t nhiên 6.749 ha, quy mô dân s 117.700 ng i, g m 17 đ n

v hành chính c p xư, ph ng Trong nh ng n m g n đây, đ c s quan tâm đ u t

c a t nh, s n l c c g ng c a lưnh đ o và nhân dân toàn thành ph , tình hình

KT-XH đư có nh ng b c chuy n bi n tích c c, s n xu t ti u th công nghi p, th ng

m i, d ch v phát tri n, đ i s ng nhân dân ngày càng đ c nâng cao, đư xóa h n tình tr ng đói; t l h nghèo n m 2006 là 4,18%, n m 2010 gi m còn 2,47% và

n m 2013 là 1,75% Do có v trí đ c bi t nên C p y và chính quy n thành ph luôn chú tr ng đ n vi c k t h p gi a t ng tr ng kinh t đi đôi v i vi c phát tri n b n

v ng, đ t p trung cho vi c th c hi n các m c tiêu đ n n m 2015 đ t trên 75% tiêu chí đô th lo i II và đ t đô th lo i II tr c n m 2020 Gi m nghèo là tiêu chí quan

tr ng trong quá trình phát tri n đô th c a thành ph Có nhi u y u t nh h ng

đ n nghèo, tuy nhiên ngu n l c xóa đói, gi m nghèo có h n nên c n ph i xem xét, sàng l c l a ch n đ có nh ng quy t sách u tiên nh t đ nh t p trung các gi i pháp cho công tác xóa đói, gi m nghèo m i mang l i hi u qu cao V i Ủ ngh a và t m quan tr ng nêu trên, tác gi ch n đ tài “Nh ng y u t tác đ ng đ n nghèo Thành ph B n Tre giai đo n 2011 – 2013”, làm đ tài nghiên c u v i hy v ng

góp ph n cùng c p u và chính quy n thành ph có nh ng chính sách, gi i pháp phù

h p nh m đ y m nh quá trình xoá đói gi m nghèo (X GN) trên đ a bàn thành ph

B n Tre

- Th i gian: Tài li u ph c v cho đ tài nghiên c u t n m 2011-2013

- N i dung: T p trung ch y u vào các y u t nh lao đ ng, t li u lao

đ ng, trình đ dân trí, ngh nghi p, đ t đai, b nh t t, ti p c n tín d ng…

5.ăPh ngăpháp thuăth păd ăli uăvƠăgi iăđápăcácăcơuăh iănghiênăc u

5.1 Ph ng pháp thu th p d li u

5.1.1 Công c thu th p d li u

S d ng b ng kh o sát thi t k s n, bao g m các câu h i đóng, m , c đ nh tính và đ nh l ng

Trên c s đó, đ tài quy t đ nh ch n 120 m u

- D ăli uăs ăc p: Tác gi ch n m u và ti n hành kh o sát 120 h gia đình;

Ph ng v n l y Ủ ki n c a 17 công ch c Lao đ ng – Th ng binh và Xư h i xư,

ph ng v nguyên nhân nh h ng đ n nghèo và hi u qu các chính sách mà Nhà

n c đang h tr cho h nghèo trong th i gian qua trên đ a bàn thành ph B n Tre

- D ăli uăth ăc p:ă c thu th p t sách, tài li u nghiên c u, t li u, báo cáo khoa h c, các báo cáo c a S Lao đ ng - Th ng binh và xư h i t nh, Phòng Lao đ ng - Th ng binh và xư h i thành ph B n Tre (L -TBXH) và Quy ho ch phát tri n KT-XH thành ph B n Tre t n m 2010-2020…

i v i câu h i 2: Nên tác đ ng b ng ph ng sách nào đ thành ph B n

Tre th c hi n công tác gi m nghèo b n v ng?

Tác gi ph i h p đ ng b các gi i pháp liên quan đ n các y u t tác đ ng

đ n xác su t r i vào nghèo đói c a h gia đình thành ph B n Tre và g i Ủ m t s

gi i pháp, v i tin t ng r ng các ph ng sách khi đi vào th c t s tác đ ng gi m nghèo m t cách b n v ng

6.ă i măn iăb tăc aăLu năv n

T tr c đ n nay trên đ a bàn thành ph B n Tre ch a có đ tài khoa h c

nào nghiên c u v các y u t tác đ ng đ n nghèo Do đó, đ đ nh l ng m c đ tác

đ ng c a t ng y u t đ i v i xác xu t r i vào tình tr ng nghèo đói c a h gia đình trên đ a bàn, tác gi xây d ng mô hình h i quy, d a trên c s lý thuy t, lý lu n và

th c ti n phù h p đ đ nh l ng nh ng y u t chính tác đ ng đ n nghèo thành

ph B n Tre

7.ăK tăc uălu năv n: Ngoài ph n m đ u, lu n v n g m:

Ch ngă1: C s lỦ thuy t và th c ti n

Ch ngă2: T ng quan đ a bàn nghiên c u

Ch ngă3: Ph ng pháp nghiên c u và xây d ng mô hình

Ch ngă4: K t qu nghiên c u

Ch ngă5: K t lu n và g i Ủ chính sách

CH NGă1

C ăS ăLụăTHUY TăVẨăTH CăTI N

1.1.ăC ăS ăLụăTHUY T

1.1.1.ăM tăs ăkháiăni m

1.1.1.1 Khái ni m nghèo c a các t ch c Th gi i

V n đ nghèo đói đ c xem xét nhi u góc đ khác nhau nh : nghèo v v n hoá, nghèo v tri th c, nghèo v kinh t … D i góc đ kinh t , nghèo c ng đ c xem xét v i các khía c nh khác nhau nh : nghèo v l ng th c th c ph m, nghèo v đi u

ki n sinh ho t, nghèo trong m i quan h v i giàu, nghèo trong vi c b h n ch ti p c n các ngu n l c phát tri n; nghèo trong vi c khó ti p c n đ c th tr ng

T i H i ngh bàn v gi m nghèo đói trong khu v c Châu Á - Thái Bình

D ng, đ c ESCAP t ch c vào tháng 9/1993 t i Bangkok (Thái Lan), các qu c gia trong khu v c đư th ng nh t cho r ng: “Nghèo đói là tình tr ng m t b ph n dân

c không đ c h ng và th a mưn nh ng nhu c u c b n c a con ng i đư đ c xư

h i th a nh n, tùy theo trình đ phát tri n KT-XH và phong t c t p quán c a t ng

đ a ph ng” ây là khái ni m t ng đ i đ y đ , bao quát chung nh t và có tính

h ng d n v ph ng pháp nh n di n nét chính y u ph bi n v đói nghèo c a các

qu c gia Tuy nhiên, các tiêu chí và chu n m c v m t l ng hóa ch a đ c xác đ nh

vì còn ph i tính đ n s khác bi t v m t chênh l ch gi a các đi u ki n t nhiên, xư h i

và trình đ phát tri n c a m i vùng, mi n khác nhau

H i ngh th ng đ nh th gi i và phát tri n xư h i t ch c t i Copenhagen,

an M ch n m 1995, đư đ a ra khái ni m c th h n “Ng i nghèo là t t c nh ng ai

mà thu nh p th p h n 1 USD/ngày cho m i ng i, s ti n đ c coi nh đ đ mua

nh ng s n ph m thi t y u đ t n t i”

Theo Abapiasen, chuyên gia hàng đ u c a T ch c Lao đ ng qu c t (ILO) cho

r ng “Nghèo đói là s thi u c h i l a ch n tham gia vào s phát tri n c ng đ ng”

Theo b n báo cáo c a UNDP n m 1998 có nhan đ “Kh c ph c s nghèo đói

c a con ng i”:

- S nghèo kh c a con ng i: Thi u nh ng quy n c b n c a con ng i

nh bi t đ c, bi t vi t, đ c tham gia vào các quy t đ nh c a c ng đ ng và đ c nuôi d ng t m đ

- S nghèo kh v ti n t : Thi u thu nh p t i thi u thích đáng và kh n ng

chi tiêu t i thi u

- S nghèo kh c c đ : nghèo kh , kh n cùng t c là không có kh n ng

th a mưn nh ng nhu c u t i thi u

- S nghèo kh chung: M c đ nghèo kém nghiêm tr ng h n đ c xác đ nh

nh không có kh n ng th a mưn nh ng nhu c u l ng th c và phi l ng th c ch

y u, nh ng nhu c u này đôi khi đ c xác đ nh khác nhau n c này hay n c khác

Ngân hàng th gi i (WB) c ng có nh ng cách ti p c n khác nhau v nghèo

trong các báo cáo:

- Theo WB (1990), cho r ng nghèo bao g m tình tr ng thi u th n các s n

ph m và d ch v thi t y u nh giáo d c, y t , dinh d ng n n m 2000/2001, báo cáo này đư b sung thêm và làm cho khái ni m v nghèo đ c c th và chi ti t h n

“Xét v m t phúc l i, nghèo có ngh a là kh n cùng, không có nhà c a, qu n áo, m đau không ai ch m sóc, mù ch và không đ c đ n tr ng Nh ng đ i v i ng i nghèo, s ng trong c nh b n hàn còn mang nhi u Ủ ngh a h n th Ng i nghèo đ c

bi t d t n th ng tr c nh ng s ki n b t th ng n m ngoài kh n ng ki m soát

H th ng b các th ch c a nhà n c và xư h i đ i x t i t , b g t ra bên l xư

h i nên không có ti ng nói và quy n l c trong các th ch đó”

- Theo WB (2008), “Nghèo là tình tr ng đói, nghèo là thi u n i c trú Nghèo là b b nh và không th g p bác s Nghèo là không th đi h c và không bi t cách đ c nh th nào Nghèo là không tìm đ c vi c làm, lo l ng cho t ng lai”

Hìnhă1.1:ă ăth ănghèoăđóiătheoăquanăđi măc aăWB

Ngu n: TS Nguy n Hoàng B o (2013), Tài li u Gi ng d y Môn Chính sách Kinh t vùng

và đ a ph ng

1.1.1.2 Khái ni m nghèo c a Vi t Nam

Theo B Lao đ ng – Th ng binh và Xư h i (2003), “Nghèo đói đ ng ngh a

v i nhà b ng tranh, không có đ đ t đai, không có trâu bò, không có tivi, con cái th t

h c, m đau không có ti n khám ch a b nh”

Nghèo Vi t Nam đ c xét ba c p đ : ng i nghèo, h nghèo và vùng nghèo Ch ng trình m c tiêu qu c gia v X GN giai đo n 1998 - 2000 c a Vi t Nam đư c n c vào các c p đ trên đ đ a ra các khái ni m: nghèo, đói, h nghèo,

vùng nghèo v.v và có các tiêu chí xác đ nh cho t ng lo i c th :

- H nghèo: là h đói n nh ng không đ t b a, m c không đ lành, không

đ m, không có kh n ng phát tri n s n xu t

- Xã nghèo: là xư có t l nghèo cao, không có ho c r t thi u nh ng c s

h t ng thi t y u nh đi n, đ ng, tr ng, tr m, n c s ch v.v trình đ dân trí

h tr gi m nghèo nhanh và b n v ng đ i v i 61 huy n nghèo, nh ng huy n nghèo

là huy n có t l h nghèo trên 50% H u h t các huy n nghèo là vùng trung du,

mi n núi, biên gi i, đi u ki n đi l i khó kh n

Chu n nghèo là m t khái ni m đ ng, thay đ i theo không gian, th i gian và trình đ phát tri n KT-XH Vi t Nam, lúc đ u nghèo đ c xác đ nh tiêu chí đánh giá

là d a vào nhu c u chi tiêu, sau đó chuy n sang ch tiêu thu nh p M c chu n này g i

là chu n nghèo, đ c xác đ nh d a trên các tính toán c a các c quan ch c n ng nh

T ng c c Th ng kê hay B L -TBXH K t qu là, Vi t Nam đư 5 l n công b chu n nghèo đói cho t ng giai đo n khác nhau:

B ngă1.1:ăQuyăđ nhăv ăchu nănghèoăđóiătheoăchu năqu căgiaăc aăVi tăNam

Chu nănghèoăđóiăquaă

cácăgiaiăđo n Phơnălo iăng iănghèoăđói

M căthuănh păbình quơn/ng i/tháng

1993-1995

(M c thu nh p qui ra g o)

ói (khu v c nông thôn) D i 8Kg

ói (khu v c thành th ) D i 13Kg Nghèo (khu v c nông thôn) D i 15Kg Nghèo (khu v c thành th ) D i 20Kg

mi n núi, h i đ o)

D i 15Kg (55.000 đ ng) Nghèo (khu v c nông thôn,

đ ng b ng trung du)

D i 20Kg (70.000 đ ng) Nghèo (khu v c thành th ) D i 25Kg

đ ng b ng trung du) D i 100.000 đ ng Nghèo (khu v c thành th ) D i 150.000 đ ng

T t c nh ng khái ni m v nghèo đói nêu trên đ u ph n nh ba khía c nh

ch y u c a ng i nghèo: (i) có m c s ng th p h n m c s ng trung bình c a

c ng đ ng dân c ; (ii) không đ c th h ng nh ng nhu c u c b n, t i thi u dành cho con ng i trong c ng đ ng đó; (iii) thi u c h i l a ch n tham gia vào quá trình phát tri n c a c ng đ ng

1.1.1.3 Nghèo tuy t đ i

Nghèo tuy t đ i là tình tr ng m t b ph n dân c không đ c h ng và th a

mưn nhu c u c b n, t i thi u đ duy trì cu c s ng Nhu c u c b n, t i thi u đó là m c

b o đ m t i thi u v n, m c, nhà , n c sinh ho t, y t , giáo d c và v sinh môi

tr ng Nhu c u này c ng có s thay đ i, khác bi t t ng qu c gia và c ng đ c m

r ng d n

Theo inh Phi H (2006), nghèo tuy t đ i đ c hi u là m t ng i ho c

m t h gia đình khi có m c thu nh p th p h n m c thu nh p t i thi u đ c quy

đ nh b i m t qu c gia ho c t ch c qu c t trong kho ng th i gian nh t đ nh

1.1.1.4 Nghèo t ng đ i

Nghèo t ng đ i là tình tr ng m t b ph n dân c có m c s ng d i m c

trung bình c a c ng đ ng m t th i k nh t đ nh Nghèo t ng đ i g n li n v i s chênh l ch v m c s ng c a m t b ph n dân c so v i m c s ng trung bình c a

đ a ph ng m t th i k nh t đ nh

Theo inh Phi H (2006), nghèo t ng đ i là tình tr ng mà m t ng i ho c

h gia đình thu c v nhóm ng i có thu nh p th p nh t trong xư h i xét theo không gian và th i gian nh t đ nh Nh v y, nghèo t ng đ i đ c xác đ nh trong m i

t ng quan xư h i v tình tr ng thu nh p v i nhóm ng i b t k xư h i nào, luôn luôn t n t i nhóm ng i có thu nh p th p nh t trong xư h i, ng i nghèo đói t ng

đ i s luôn hi n di n b t k trình đ phát tri n kinh t nào

1.1.1.5 Gi m nghèo

Gi m nghèo t c là t o đi u ki n cho b ph n dân c nghèo ti p c n đ c

v i các ngu n l c c n thi t đ h t nâng cao m c s ng, t ng b c thoát kh i tình

tr ng nghèo Bi u hi n t l ph n tr m và s l ng ng i nghèo gi m xu ng làm cho m c s ng chung c a toàn b c ng đ ng đ c nâng lên Gi m nghèo là quá trình chuy n m t b phân dân c nghèo lên m c s ng cao h n nh s h tr c a Nhà

n c, c ng đ ng và s n l c v n lên c a b n thân h nghèo

Gi m nghèo là chuy n t tình tr ng có ít đi u ki n l a ch n sang tình tr ng

có đ y đ đi u ki n l a ch n h n đ c i thi n đ i s ng m i m t c a m i ng i

1.1.2.ăM tăs ăch ătiêuăđoăl ngănghèoăđói

1.1.2.1 Tiêu chí xác đ nh nghèo và chu n nghèo c a th gi i

đánh giá nghèo đói, UNDP dùng cách tính d a trên c s phân ph i "thu

nh p" theo đ u ng i hay theo nhóm dân c Th c đo này tính phân ph i thu nh p

cho t ng cá nhân ho c h gia đình nh n đ c trong th i gian nh t đ nh, không quan tâm đ n ngu n mang l i thu nh p hay môi tr ng s ng c a dân c mà chia đ u cho

m i thành ph n Cách tính c a ph ng pháp này là chia dân s c a m t n c, m t châu l c ho c toàn c u ra làm 5 nhóm, m i nhóm có 20% dân s , bao g m: r t giàu, giàu, trung bình, nghèo và r t nghèo Theo cách tính này, vào nh ng n m 1990 có

đ n 20% dân s giàu nh t chi m 82,7% thu nh p toàn th gi i, trong khi 20% nghèo

nh t ch chi m 1,4% Nh v y, thu nh p c a nhóm giàu nh t g p 59 l n thu nh p nhóm nghèo nh t

Hi n nay, WB đ a ra các ch tiêu đánh giá m c đ giàu, nghèo c a các

qu c gia d a vào m c "thu nh p qu c dân" bình quân tính theo đ u ng i trong

m t n m v i 2 cách tính Ph ng pháp Atlas t c là tính theo t giá h i đoái và tính

b ng đô la M Ph ng pháp PPP là ph ng pháp tính theo s c mua t ng đ ng

Theo ph ng pháp th hai, mu n tìm ra m c chu n nghèo đói chung trên c

s đi u tra thu nh p, chi tiêu c a h gia đình và giá c hàng hóa, th c hi n ph ng pháp tính “r hàng hóa” s c mua t ng đ ng đ tính đ c m c thu nh p dân c gi a các

qu c gia có th so sánh WB đư tính m c n ng l ng t i thi u c n thi t cho m t

ng i là 2.100 calo/ngày V i m c giá chung c a th gi i đ đ m b o m c n ng

l ng đó c n kho ng 1 USD/ng i/ngày V i m c trên, c tính có trên 1,2 t

ng i trên th gi i đang s ng trong nghèo đói

B ngă1.3:ăTiêuăchu nănghèoăđóiăc aăWB

Ngày 26/8/2008, th gi i có m t s ki n đ c bi t liên quan đ n ng i nghèo

Qua m t đêm c th gi i xu t hi n thêm 430 tri u ng i nghèo m i, đó không ph i do

thiên tai, th m h a hay kh ng ho ng nghiêm tr ng v kinh t mà do WB nâng m c chu n nghèo lên 1,25 USD/ng i/ngày

Tuy nhiên, theo quan đi m chung c a nhi u n c, h nghèo là h có thu nh p

d i 1/3 m c trung bình c a xư h i Do đ c đi m c a n n KT-XH và s c mua c a

đ ng ti n khác nhau, chu n nghèo đói theo thu nh p (tính theo USD) c ng khác nhau

t ng qu c gia m t s n c có thu nh p cao, các n c công nghi p phát tri n chu n nghèo đ c xác đ nh là 14 USD/ng i/ngày Trong đó, chu n nghèo c a Trung Qu c

và Philippin t ng ng 2 USD, Thái Lan và Malaysia trên 3 USD, các n c Châu

M La tinh trên 2 USD, các n c ông Âu trên 4 USD, M là 16 USD

1.1.2.2 Tiêu chí xác đ nh nghèo và chu n nghèo c a Vi t Nam

Vi t Nam, ng i ta đư s d ng m t s ph ng pháp xác đ nh chu n nghèo, đói:

* Ph ng pháp xác đ nh đ ng đói nghèo c a T ng c c Th ng kê và WB

T ng c c Th ng kê (TCTK) đư cùng WB áp d ng ph ng pháp xác đ nh

chu n nghèo theo ph ng pháp đo l ng “m c s ng” c a WB đ xây d ng đ ng

đói nghèo

ng đói nghèo m c th p là đ ng đói nghèo v l ng th c, th c ph m,

đ c xác đ nh b i chi phí c n thi t đ mua r l ng th c, th c ph m cung c p đ

l ng calo tiêu dùng bình quân 1 ng i/ngày (2.100 calo) ng đói nghèo m c cao h n g i là đ ng đói nghèo chung (bao g m các m t hàng l ng th c, th c ph m

và phi l ng th c, th c ph m) Trên c s xây d ng đ ng đói nghèo, TCTK và WB

đ a ra chu n nghèo đói c a Vi t Nam:

- Chu n nghèo đói v l ng th c, th c ph m n m 1993 là 750.000

đ ng/ng i/n m và n m 1998 là 1.287.000 đ ng/ng i/n m t ng đ ng 92 USD

- Chu n nghèo đói chung n m 1993 là 1.160.000 đ ng/ng i/n m và

n m 1998 là 1.788.000 đ ng/ng i/n m t ng đ ng 128 USD

Tuy nhiên, ph ng pháp này có m t s h n ch :

- S d ng r hàng hóa t n m 1993 nên không th ph n ánh đ c th c t tiêu dùng hi n t i c a đ i đa s ng i dân Vi t Nam; tính toán ph c t p, chi phí

đi u tra t n kém

- S d ng m t chu n nghèo duy nh t áp d ng cho c khu v c thành th , nông thôn và ch cho phép đánh giá th c tr ng nghèo đói c a c n c, không th xác đ nh và l p danh sách h nghèo c th cho t ng đ a ph ng

* Ph ng pháp xác đ nh chu n nghèo đói

Vi t Nam, lúc đ u nghèo đ c xác đ nh tiêu chí đánh giá là d a vào nhu

c u chi tiêu, sau đó chuy n sang ch tiêu thu nh p K t qu là, Vi t Nam đư 5 l n

công b chu n nghèo đói cho t ng giai đo n khác nhau

u đi m c a ph ng pháp này là đ m b o t ng b c th a mưn nhu c u c a con ng i ( n, m c, , y t , giáo d c, v n hóa ), tính toán đ n gi n Chu n đ c

đi u ch nh g n v i t ng tr ng kinh t , m c đ c i thi n đi u ki n s ng c a ng i dân, tình hình thay đ i c c u chi tiêu và thu nh p c a ng i dân M t khác, theo

ph ng pháp xác đ nh này, t o đi u ki n cho các đ a ph ng, c s có th tính đ c

có bao nhiêu h nghèo, trên c s đó có gi i pháp h tr c n thi t

Tuy nhiên, ph ng pháp ti p c n này có h n ch là ch a tính toán đ y đ nhu

c u tiêu dùng (ch chú Ủ m t s nhu c u l ng th c, th c ph m và m t s nhu c u phi

l ng th c, th c ph m) tin c y ch a cao do không có đi u ki n đi u tra di n r ng, thu th p thông tin v thu nh p c a ng i dân nông thôn và mi n núi r t khó chính xác Tuy còn có m t s h n ch nh ng cách tính chu n nghèo c a B L -TBXH t ng đ i phù h p v i hoàn c nh Vi t Nam hi n nay

N m 2002, B L -TBXH có Quy t đ nh s 587/2002/Q -BL TBXH quy

đ nh xư nghèo (ngoài Ch ng trình phát tri n KT-XH các xư đ c bi t khó kh n vùng

đ ng bào dân t c và mi n núi) là xư có đ 2 tiêu chí sau:

* Tiêu chí và chu n nghèo c a t nh, thành ph

Vi t Nam, do trình đ phát tri n các vùng, mi n, đ a ph ng khác nhau nên các t nh, thành ph c n c vào tiêu chí và chu n nghèo qu c gia đ xây d ng tiêu chí và chu n nghèo cho đ a ph ng Chu n nghèo c a t nh, thành ph có th cao h n chu n nghèo qu c gia, nh ng không đ c th p h n chu n nghèo c a qu c gia

t nh B n Tre nói chung và thành ph B n Tre nói riêng đ u áp d ng

chu n nghèo qu c gia do B L -TBXH đ a ra

1.1.3.ăCácăy uăt ă nhăh ngăđ nănghèo

Theo nhóm tác gi Bales S (2001); Dominique V D W và Sileni G (2000);

Waheed (1996); Wan D W và Cratty (2002); WB (2007), trích trong inh Phi H

(2008) thì các y u t nh h ng đ n nghèo đói nông thôn bao g m 8 nhóm y u t

chính: ngh nghi p, tình tr ng vi c làm; trình đ h c v n; gi i tính c a ch h ; quy

mô h và s ng i s ng ph thu c; quy mô di n tích đ t c a h gia đình; quy mô

v n vay t đ nh ch chính th c; nh ng h n ch c a ng i dân t c thi u s ; kh n ng

ti p c n c s h t ng

Tuy nhiên, m i đ a ph ng khác nhau, m c đ tác đ ng c a các y u t

khác nhau Theo tác gi , các nguyên nhân d n đ n nghèo c a ng i dân sinh s ng

trong khu v c này có th bao g m các y u t :

1.1.3.1 Ngh nghi p, tình tr ng vi c làm

Vi t Nam, n n nông nghi p ch a phát tri n b n v ng, còn ph thu c vào

đi u ki n t nhiên, khí h u th i ti t; giá các s n ph m nông nghi p th ng không n

đ nh Vì v y, nh ng ng i làm ngh nông th ng có thu nh p th p và d lâm vào c nh nghèo khó Ng i nghèo th ng không có vi c làm ho c làm thuê, làm ngh nông

Theo nghiên c u nghèo t i 152 h thu c huy n Gò Công ông và Gò Công

Tây, t nh Ti n giang c a H Duy Kh i (2010), ngh nghi p chính c a ch h có nh

h ng đ n tình tr ng nghèo, t l h có ch h ho t đ ng trong l nh v c nông

nghi p thu c nhóm nghèo nh t là 93,1%, nhóm khá nghèo có 78,3% s h có ch

h ho t đ ng trong l nh v c nông nghi p Trong t l này thu c nhóm khá giàu và

giàu chi m l n l t là 45,5% và 42,9% (xem b ng 1.4) Nh v y, đa ph n nh ng h

ho t đ ng trong l nh v c nông nghi p vùng Gò Công là nh ng h thu c nhóm

nghèo ho c khá nghèo

B ngă1.4:ăL nhăv c làm vi c chính c a ch h phân theo nhóm chi tiêu

Nhóm chi tiêu

L nh v c

T ng s h Phi nông nghi p

(%)

Nông nghi p

(%) Nhóm nghèo (1) 6,9 93,1 58 Nhóm khá nghèo (2) 21,7 78,3 53 Nhóm trung bình (3) 26,4 73,6 23 Nhóm khá giàu (4) 54,5 45,5 11 Nhóm giàu (5) 57,1 42,9 7

vi c h không đ ti n, kinh phí đ đ u t cho vi c h c, kéo theo là h không đ ki n

th c và trình đ đ v n d ng khoa h c, k thu t vào trong s n xu t đ t ng n ng su t

và ch t l ng s n ph m cho nên s n ph m c a h làm ra có giá th p Vì v y, h có thu

nh p th p d n đ n h nghèo th ng xuyên

Theo s li u th ng kê kh o sát m c s ng dân c n m 2010, trình đ h c

v n c a nhóm ng i nghèo không đ c đi h c chi m 26,7%, b c ti u h c chi m 29,7%, b c trung h c c s chi m 28,7%, b c trung h c ph thông chi m 12,3%

T k t qu trên cho th y, trình đ h c v n đóng vai trò quan tr ng trong gi m nghèo, trình đ h c v n càng cao thì t l nghèo càng gi m H c v n th p bu c ch t

ng i nghèo v i nh ng công vi c có thu nh p th p trong nông nghi p và h n ch

kh n ng tìm vi c trong các ngành phi nông nghi p, nh ng công vi c mang l i thu

nh p cao và n đ nh h n

B ngă1.5.ăS ăphơnăb ătìnhătr ngăgiáoăd cătheoădơnăt căvƠănhómăng ă

phơnăv ăm ăr ngăn mă2010

ào t o cao h n

13,1 4,7

10,6

28,3 29,7 26,6 21,6 14,2 7,7

23,1 12,5

20,0

23,4 28,7 34,7 31,8 23,1 15,6

30,6 17,6

26,7

9,3 12,3 20,7 27,0 30,3 25,6

21,9 25,9

23,1

1,2 1,3 3,4 6,1 9,8 9,2

4,7 9,0

5,9

0,7 1,4 2,3 6,9 17,8 40,0

6,7 30,3

25,1 31,2 26,2 21,6 14,6 7,8

33,6 34,5 36,0 32,2 23,4 15,7

16,1 14,2 21,2 27,0 30,3 25,6

2,5 1,8 3,3 6,0 9,8 9,0

1,0 2,0 2,6 6,9 17,4 39,9

Ngu n: Kh o sát m c s ng dân c n m 2010

1.1.3.3 Quy mô h và s ng i s ng ph thu c

Quy mô h và s ng i s ng ph thu c trong h th ng t l ngh ch v i thu nh p bình quân đ u ng i, t c khi h có quy mô và s ng i ph thu c càng

l n thì có thu nh p bình quân đ u ng i càng th p và càng nghèo N u m t h có

s ng i s ng ph thu c càng cao thì h đó càng có nguy c nghèo vì ph i t n

nhi u chi phí đ duy trì cu c s ng cho t t c các thành viên trong h Thông

th ng các h có quy mô h l n thì s ng i ph thu c càng nhi u

Theo nghiên c u nghèo t i 640 h gia đình t nh Ninh Thu n và 619 h gia đình t nh Bình Ph c c a Nguy n Tr ng Hoài (ch biên), Võ T t Th ng và

L ng Vinh Qu c Duy (2005), t l ng i ph thu c các nhóm h nghèo luôn

m c cao h n so v i nhóm giàu, c th t nh Ninh Thu n thì t l ng i ph thu c nhóm nghèo là 45%, trong khi t l này nhóm giàu ch có 25%; còn t nh Bình

Ph c thì t l ng i ph thu c nhóm nghèo là 29%, trong khi t l này nhóm giàu ch chi m t l 19%

B ngă1.6:ăQuyămôăh ăvƠăs ăng iăph ăthu cătrungăbìnhăphơnătheoănhómăchiătiêu

Khá giàu Giàu

Ngu n: Nguy n Tr ng Hoài (ch biên), Võ T t Th ng và L ng Vinh Qu c Duy (2005)

1.1.3.4 Quy mô di n tích đ t

nông thôn, ng i dân th ng s ng ch y u vào ngh nông, do đó khi m t

h thi u đ t s n xu t thì h này có nguy c r i vào h nghèo là r t l n do không có

h t ng thi t y u cho xư nghèo, vùng nghèo; h tr cho các doanh nghi p đ th c

hi n chuy n d ch c c u kinh t nông thôn theo h ng công nghi p hóa, hi n đ i hóa;

t o nhi u vi c làm cho ng i lao đ ng; h tr tr c ti p cho h nghèo v đ i s ng khi

g p r i ro, thiên tai và h tr phát tri n s n xu t thông qua các ch ng trình khuy n

nông, đào t o Ngu n l c c a Nhà n c ph thu c vào quy mô và t c đ t ng

tr ng c a n n kinh t , t l tích l y và chính sách chi tiêu c a Chính ph , kh n ng vay n

V phía h gia đình nghèo, đ ph n đ u thoát nghèo, h c ng c n có ngu n l c

đ t mình ph n đ u v n lên Ngu n l c có th có đ c là t các ngu n h tr c a Nhà n c, c a c ng đ ng dân c , v n vay tín d ng và kh n ng tích l y c a b n thân

Trong th c t , ng i nghèo, vùng nghèo là nh ng ng i luôn b thua thi t trong c nh tranh v s n xu t, kinh doanh H không có đi u ki n s n xu t kinh doanh thu n l i do thi u c s h t ng, thi u v n, xa trung tâm kinh t nên giá thành

s n ph m cao M t khác, h là nh ng ng i thi u kinh nghi m làm n, ít hi u bi t, tay ngh th p, không có s c kh e, n ng su t lao đ ng th p, s n ph m khó c nh tranh trên th tr ng…; nguy c t t h u c a h so v i xư h i càng tr m tr ng h n òi h i Nhà n c ph i có gi i pháp h tr h kh c ph c nh ng khuy t t t c a c ch th

tr ng là m t yêu c u trong X GN

Ti p c n th tr ng tín d ng: nguy c t n th ng c a h gia đình s gi m

n u h ti p c n đ c ngu n tín d ng m t cách nh nhàng

1.1.3.6 S c kh e

m đau, b nh t t thì chi phí ch a tr cao càng làm cho ng i nghèo tr nên

b n cùng h n Ng i nghèo có thu nh p th p và th ng t p trung vùng khó kh n nên ít có đi u ki n đ ch m lo s c kh e, b nh t t phát sinh, s c lao đ ng suy gi m

nh h ng tr c ti p đ n thu nh p và chi tiêu c a h H ph i gánh ch u hai gánh

n ng, m t là m t đi thu nh p t lao đ ng, hai là gánh ch u chi phí cao cho khám

ch a b nh K t qu là ph i vay m n, c m c tài s n đ có ti n trang tr i chi phí,

d n đ n tình tr ng càng có ít c h i cho ng i nghèo thoát kh i nghèo

1.1.4.ăM tăs ălỦăthuy tăv ănghèoăđói

1.1.4.1 Lý thuy t v nông nghi p v i phát tri n kinh t

Nông nghi p là m t trong nh ng ngành s n xu t v t ch t quan tr ng c a n n kinh t qu c dân Ho t đ ng nông nghi p có t lâu đ i, nên đ c coi là l nh v c s n

su t truy n th ng Ho t đ ng này không nh ng g n li n v i các y u t KT-XH mà còn

g n li n v i các y u t t nhiên Nông nghi p xét theo đ i t ng s n xu t s bao g m

các ngành: tr ng tr t, ch n nuôi, lâm nghi p và th y s n

M i n l c xóa nghèo đói và b t bình đ ng v thu nh p các n c đang phát

tri n c ng ch a đ hi u ng đ thúc đ y phát tri n kinh t Khi v n còn m t b ph n

l n dân c s ng vùng nông thôn thu nh p ch y u t nông nghi p, công nghi p ch a

đ s c đ lôi kéo h t lao đ ng th ng d nông nghi p, t c đ t ng tr ng chung c a n n

kinh t còn b nh h ng đáng k b i t c đ t ng tr ng c a nông nghi p, nông nghi p

v n gi v trí quan tr ng trong chi n l c phát tri n kinh t c a nhi u n c đang phát

tri n Nông nghi p có phát huy đ c vai trò tích c c đ i v i quá trình phát tri n kinh t

ch khi đ c quan tâm đ u t đúng m c và thoát kh i s trì tr l c h u Do đó, phát

tri n nông nghi p c ng đ t trong m i quan h v i phát tri n kinh t

Nông nghi p có nh ng đ c đi m khác bi t:

- Nông nghi p có đ i t ng s n xu t là nh ng cây tr ng, v t nuôi, chúng có

quy lu t sinh h c riêng g n v i môi tr ng t nhiên nh n c, đ t, th i ti t, khí h u nên môi tr ng t nhiên không thu n l i s d làm t n th ng đ n nông dân làm

nông nghi p

- Ru ng đ t s d ng trong nông nghi p đ c coi là t li u s n xu t đ c bi t,

nên vi c b o t n qu đ t và nâng cao ch t l ng đ t là v n đ t n t i c a nông nghi p

- Ho t đ ng c a lao đ ng và t li u s n xu t trong nông nghi p có tính th i v

nên vi c chuyên môn hóa và đa d ng hóa s n xu t v i s can thi p c a Chính ph đ i

v i th tr ng nông nghi p đ tránh thi t h i do tính th i v gây ra

- Nông nghi p có đ a bàn s n xu t r ng l n nh ng l i mang tính khu v c

nên các chính sách KT-XH ph i thích h p cho t ng khu v c

Lý gi i cho tình tr ng t t h u c a nhi u n c đang phát tri n, các nhà kinh

t mô t “Vòng l n qu n c a nghèo đói”

Hình 1.2: Vòng l n qu n c aănghèoăđói

Ngu n: TS inh Phi H (2003), Kinh t nông nghi p: Lý thuy t và th c ti n,

Nhà xu t b n Th ng kê

Tác đ ng thúc đ y t ng tr ng kinh t , nâng cao thu nh p cho dân c là c

s đ thoát kh i vòng l n qu n này Trong chi n l c phát tri n kinh t c a các

n c đang phát tri n thì nông nghi p c ng đ c ch n là m t l nh v c s n xu t quan

tr ng đ tác đ ng t ng tr ng i u này càng quan tr ng h n đ i v i nh ng n c

có u th v ti m n ng t nhiên g n v i nông nghi p Nông nghi p tham gia gi i

quy t khó kh n c a tình tr ng kém phát tri n các n c đang phát tri n đ c thông

qua vai trò kích thích t ng tr ng và đóng góp c a nông nghi p vào m c t ng

tr ng GDP c a n n kinh t

Theo Adelman và C.T Morris (1973), t ng tr ng kinh t không ch làm gia

t ng m t công b ng, mà còn làm x u đi s nghèo đói tuy t đ i, đ c bi t là trong giai

đo n đ u c a phát tri n kinh t

1.1.4.2 Lý thuy t v nghèo đói và b t bình đ ng trong phân ph i thu nh p

M c dù phát tri n kinh t đư nâng d n ch t l ng cu c s ng c a dân c

các qu c gia, nh ng ng i nghèo v n còn hi n di n kh p n i Nghèo đói không còn

là v n đ riêng c a t ng qu c gia mà còn mang tính toàn c u Nhi u n c đư h ng

ng ch ng trình X GN do Liên hi p qu c kh i x ng và ch a th xóa b ch

trong m t s m m t chi u

Ng i b r i vào c nh nghèo còn đ ng ngh a v i ph n thu nh p mà h nh n

đ c th p d n t i thi u th n Do đó, khi bàn đ n nghèo đói không th tách bi t v i

b t bình đ ng v phân ph i thu nh p, nó là v n đ t n t i t t y u giai đo n đ u c a

ti n trình phát tri n kinh t

B t bình đ ng trong phân ph i thu nh p là có s khác bi t l n v tình tr ng thu

nh p gi a các nhóm dân c khác nhau trong xư h i Tình tr ng b t bình đ ng trong phân

ph i thu nh p bi u hi n v i nh ng m c đ khác nhau các qu c gia

Th c đo cho b t bình đ ng v phân ph i thu nh p đư đ c các nhà kinh t

và t ch c qu c t s d ng ph bi n trong phân tích và nghiên c u kinh t là đ ng

cong Lorenz, h s GINI, tiêu chu n WB, h s chênh l ch thu nh p và ch s phát tri n gi i…

H s GINI là th c đo xác đ nh s b t bình đ ng, nh n giá tr trong

kho ng t 0 (khi t t c m i ng i có m c chi tiêu ho c thu nh p nh nhau) đ n 1

(khi m t ng i n m gi m i th c a xã h i), nó càng g n t i 1 thì s b t bình đ ng

trong phân ph i càng l n Vi t Nam, trong giai đo n 1993 – 1998 h s GINI đư

t ng t 0,33 lên 0,35 i v i các n c đang phát tri n, h s GINI n m trong

1.1.4.3 Mô hình m i liên h gi a t ng tr ng và thu nh p c a ng i nghèo

Theo Gillis, Perkins, Roemer và Snodgrass (1983), gi a gi m nghèo và

t ng tr ng kinh t có m i quan h v i nhau theo ph ng trình:

Y = f (YP) (1)

Ln Y = a + b Ln Yb (2)

Trong đó: - Y: Thu nh p trung bình trong n m c a 40% h nghèo nh t c a xã h i

- Yp: GNP/ng i/n m

D a vào ph ng trình trên, các nhà kinh t h c đư tính toán cho s li u thu

th p đ c c a 63 qu c gia trên th gi i trong giai đo n 1965 - 1988 cho k t qu :

97% s thay đ i thu nh p trung bình trong n m c a 40% h nghèo nh t c a xã h i

đ c gi i thích b i s thay đ i GNP/ng i/n m

Ngoài ra, m i t ng quan d ng gi a tình tr ng nghèo đói và vùng đ a lỦ

có GNP/ng i th p c ng đ c tìm th y Hay s ng i nghèo đói t p trung ph n l n trong các vùng đ a lỦ có GNP/ng i th p

Vi t Nam, s ng i nghèo th ng t p trung vùng núi phía B c, B c Trung B và đ ng b ng sông C u Long

B ngă1.7:ăT ăl ,ăc ăc uănghèoătheoăvùngăvƠătheoăkhuăv c

Mi n núi phía ông B c

Mi n núi phía Tây B c

27,0 6,0

100,0 12,3 20,8 9,1 16,5 7,4 9,5 7,2 17,1

91,4 8,6

8,0 2,8 17,9 36,5 9,7 5,9 17,0 3,1 4,8

10,7 1,5

100,0 7,8 25,8 14,4 14,6 6,3 12,9 6,9 11,4

94,4 5,6

100,0 22,3 11,5 3,2 12,0 8,5 6,0 17,5 19,0

70,3 29,7

Ngu n: Kh o sát m c s ng dân c 2010

Mô hình trên cho th y, ph n l n ng i nghèo t p trung các vùng đ a lý có

thu nh p th p nh vùng nông thôn, mi n núi Do đó, c n quan tâm chính sách thu hút đ u t phát tri n và u tiên phân b ngu n l c nh m X GN cho các vùng này

1.2.ăC ăS TH C TI N

1.2.1 Nghiên c u th c nghi m gi m nghèo n c ngoài

1.2.1.1 Kinh nghi m gi m nghèo Trung Qu c

Theo Nguy n ng Minh Xuân (2009), qua h n 30 n m c i cách, m c a,

t n m 2010 Trung Qu c đư tr thành n n kinh t l n th 2 th gi i, đ i s ng c a

ng i dân không ng ng đ c thay đ i và nâng cao Theo s li u th ng kê, GDP bình quân đ u ng i tính theo giá hi n hành c a Trung Qu c đư t ng t 46 USD (n m 1979) lên t i kho ng 5.000 USD (n m 2011)

Tr c khi th c hi n chính sách c i cách m c a, Trung Qu c có kho ng

250 tri u ng i nghèo Ngay t nh ng n m 1980, Chính ph đư đ a ra ch ng trình

X GN v i nh ng b c đi phù h p, đ n nh ng n m 1990 s nghèo còn 125 tri u,

đ n n m 1995 còn 65 tri u Trong khi t p trung phát tri n kinh t thì Trung Qu c đư dành l ng l n nhân l c, nguyên li u và ngu n tài chính cho ng i nghèo đ gi i quy t v n đ nghèo đói

th c hi n m c tiêu và quan đi m v X GN, ngay t nh ng n m đ u c i cách m c a, Trung Qu c đư h t s c chú tr ng t i vi c khuy n khích, thúc đ y

nh ng vùng, nh ng doanh nghi p, nh ng cá nhân có đi u ki n giàu lên tr c; m t khác thông qua các công c nh thu , chi ngân sách, chuy n giao tài chính, tr c p v.v t ng b c gi m b t kho ng cách chênh l ch gi a nh ng đ i t ng đ c phép giàu lên tr c v i nh ng vùng, nh ng doanh nghi p, nh ng ng i không có đi u

ki n làm giàu Nh đó, Trung Qu c đư đ t đ c m c tiêu, v a thúc đ y t i đa s c

s n xu t, v a duy trì s n đ nh c a xư h i, đ m b o môi tr ng xư h i thu n l i cho vi c th c hi n nh ng c i cách quan tr ng v kinh t và h i nh p

Chính sách gi m nghèo Trung Qu c th hi n qua các b c:

- Gi m b t kho ng cách chênh l ch giàu nghèo gi a các vùng, mi n và

t ng l p dân c : Trong giai đo n đ u, t p trung và t o đi u ki n t i đa cho các

vùng, mi n có đi u ki n thu n l i phát tri n v i t c đ cao, nh m t ng nhanh ti m

l c kinh t ; tuy nhiên c ng t o chênh l ch r t l n v kho ng cách giàu nghèo gi a các vùng mi n và t ng l p dân c kh c ph c, Trung Qu c đư có nh ng gi i pháp chuy n giao tài chính, th c hi n liên k t gi a các doanh nghi p thu c mi n duyên h i v i các doanh nghi p thu c các vùng khác, t o đi u ki n thu h p kho ng

cách thu nh p gi a các t ng l p dân c

- Gi i quy t vi c làm cho ng i lao đ ng: Tình tr ng th t nghi p gia t ng

do áp l c t c i cách doanh nghi p nhà n c, c i cách b máy hành chính, lao đ ng dôi d t khu v c nông nghi p nông thôn… đe do s n đ nh c a xư h i, làm t ng thêm s ng i nghèo kh c n ph i giúp đ ng tr c áp l c này, t gi a nh ng

n m 90, chính sách c a Trung Qu c đư t p trung vào gi i quy t và h tr vi c làm cho ng i lao đ ng thông qua hàng lo t các gi i pháp: y m nh đi u ch nh c c u

kinh t , phát tri n các thành ph n kinh t t nhân; đ y m nh phát tri n th tr ng trong và ngoài n c đ t o đi u ki n cho hàng hoá c a Trung Qu c thâm nh p trên toàn th gi i, góp ph n gi i quy t vi c làm cho ng i lao đ ng Bên c nh đó, đ h

tr đ i s ng cho cán b , công nhân viên ch c b th t nghi p, lao đ ng nông nghi p dôi d , Trung Qu c c ng đư đ y m nh c i cách hành chính, ch đ b o đ m và c u

tr xư h i

- Gi m b t s lao đ ng s ng d i m c nghèo kh nông thôn: Khu v c nông

nghi p nông thôn c a Trung Qu c luôn là đi m nóng trong c i cách c a Trung Qu c

Nh ng n m qua, chính sách c a Trung Qu c đư và đang chú tr ng đ y m nh ti n trình công nghi p hoá nông nghi p nông thôn Vi c hình thành hàng lo t các th tr n, các đô

th nh , s phát tri n và l n m nh c a các doanh nghi p h ng tr n đư cho th y chính sách công nghi p hoá nông nghi p nông thôn c a Trung Qu c đư phát huy tác d ng Bên

c nh đó, đ h tr , t ng m c s ng cho nông dân trong th i gian dài, Trung Qu c đư và đang th c hi n chính sách tr giá nông nghi p, chính sách đ u t xây d ng h t ng nông nghi p nông thôn và hàng lo t các chính sách b tr khác nh m chuy n d ch c c u nông nghi p nông thôn theo h ng công nghi p hoá - hi n đ i hoá

- Thúc đ y thu hút v n đ u t n c ngoài, thúc đ y m c a h i nh p: Thông

qua đó t ng c ng gi i quy t vi c làm, nâng cao m c s ng cho ng i lao đ ng T chính sách v mô thông thoáng, Trung Qu c đư t o ra môi tr ng đ u t t ng đ i thu n l i đ thu hút đ c l ng v n FDI và ODA cho xây d ng và phát tri n đ t n c

- Ti p t c t ng đ u t cho các vùng khó kh n: Thông qua vi c cho vay

X GN v i lưi su t u đưi đ ti n t i bi n các kho n cho vay d i hình th c này thành nh ng kho n đ u t h tr X GN; Có chính sách u đưi v tài chính và thu

đ khuy n khích các doanh nghi p thu c các thành ph n kinh t đ n đ u t t i các vùng khó kh n; T ng c ng h p tác gi a các vùng, mi n thông qua bi n pháp cho phép đ c h ng quy n u tiên trong các d án đ các doanh nghi p các vùng phát tri n đ u t vào các vùng kém phát tri n

1.2.1.2 Kinh nghi m gi m nghèo Thái Lan

Theo Nguy n ng Minh Xuân (2009),Thái Lan là qu c gia n m khu v c ông Nam Châu Á, di n tích c a qu c gia này r ng h n 1,5 l n di n tích n c ta

nh ng dân s ch b ng kho ng 2/3 Thái Lan v n là qu c gia xu t phát t nông nghi p và có đi u ki n s n xu t t ng đ i t ng đ ng so v i Vi t Nam N m 1960, Thái Lan b t đ u th c hi n k ho ch phát tri n KT-XH m i Th p niên 1970, Thái Lan th c hi n chính sách h ng v xu t kh u; công nghi p và th ng m i d n d n đóng vai trò quan tr ng và chi m t tr ng l n, trong khi t tr ng c a nông nghi p

gi m d n trong c c u kinh t Trong nh ng n m 1985-1995, Thái Lan là m t trong

nh ng n c đ t t c đ t ng tr ng kinh t cao nh t th gi i và đư tr thành m t

n c công nghi p m i Dù là n c công nghi p, nh ng n n nông nghi p Thái Lan

v n phát tri n r t m nh, nhi u s n ph m nông nghi p đ ng thu c nhóm đ u c a th

gi i v s l ng và ch t l ng, đ c bi t trong hàng ch c n m Thái Lan là n c xu t

kh u g o l n nh t th gi i

i v i Thái Lan, t l nghèo trong th p k 80 là 30% dân s , đ n n m 1996

gi m xu ng còn 3% i u đó cho th y m t s n l c r t l n c a Chính ph Thái Lan và

b n thân ng i nghèo đ t n c h đ v t qua c nh nghèo đói Kinh nghi m v gi m

nghèo c a Thái Lan là m t bài h c b ích cho các qu c gia đang phát tri n trong chi n

d ch ch ng đói nghèo M t s chính sách mà Chính ph Thái Lan th c hi n có th xem

là kinh nghi m cho các n i khác áp d ng:

- i v i ng i nghèo, Chính ph cho vay b ng hi n v t đ s n xu t, cho vay v t t giá r , ch t l ng t t B ng cách đó, Chính ph đ m b o ngu n v n vay

v n còn t n t i, không b hao t n nhi u qua tiêu dùng c a ng i nghèo M t khác, qua chính sách này c ng góp ph n nâng cao Ủ th c c a c ng đ ng ng i nghèo nh m

s d ng có hi u qu ngu n h tr (nguyên, v t li u, t li u s n xu t) đ phát tri n

s n xu t, v n lên thoát nghèo

- Thu mua các s n ph m ng c c r , ngân hàng cho nông dân vay v n v i lưi

su t th p (3%/n m) và cho nông dân dùng thóc đ th ch p Khi thóc đ c giá ng i dân bán thóc và hoàn v n cho ngân hàng B ng chính sách tín d ng có u đưi, ng i nông dân có th bán đ c hàng hóa nông s n v i giá cao khi giá trên th tr ng t ng lên i u đó ng i nông dân đ c t ch trong quy t đ nh giá bán c n thi t, mang đ n thu nh p l n h n, c h i thoát nghèo cao h n