Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng dưới tác động của các yếu tố chất lượng thể chế và môi trường kinh tế vĩ mô Đại học Kinh tế TP.HCM, 2015

TR NG TH C LINH Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng.

TR NG TH C LINH

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

tác đ ng c a các y u t ch t l ng th ch và môi tr ng kinh t v mô” là công

trình nghiên c u c a riêng tôi

Các k t qu nghiên c u trong Lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c công b trong b t k công trình nghiên c u nào khác

Tác gi

Tr ng Th c Linh

L I CAM OAN

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH MUC CÁC B NG

TÓM T T

CH NG 1: GI I THI U 1

1.1 t v n đ 1

1.2 M c tiêu nghiên c u 5

1.3 Câu h i nghiên c u 6

1.4 Ph ng pháp nghiên c u 7

1.5 Ph m vi nghiên c u 8

1.6 Ý ngh a nghiên c u 8

1.7 B c c đ tài 9

CH NG 2: M I QUAN H GI A FDI VÀ T NG TR NG KINH T 11

2.1 Các khái ni m 11

2.1.1 V t ng tr ng kinh t 11

2.1.2 V v n đ u t tr c ti p n c ngoài 12

2.1.3 V th ch 13

2.1.4 V môi tr ng kinh t v mô 14

2.2 Lý thuy t v t ng tr ng kinh t 15

2.3 Các nghiên c u tr c đây 21

2.3.1 Các nghiên c u v m i quan h gi a FDI và t ng tr ng 21

2.3.2 Các nghiên c u v vai trò c a nhân t đi u ki n tác đ ng đ n m i quan h gi a FDI và t ng tr ng 24

3.2 Ph ng pháp nghiên c u 39

CH NG 4: N I DUNG VÀ K T QU NGHIÊN C U 44

4.1 Mô t bi n và t ng quan gi a các bi n 44

4.2 H i quy d li u cho toàn b m u 46

4.3 H i quy d li u cho 2 nhóm n c đang phát tri n có thu nh p trung bình cao và thu nh p trung bình th p 51

CH NG 5: K T LU N 60 TÀI LI U THAM KH O

FDI Ngu n v n đ u t tr c ti p n c ngoài

GDP T ng s n ph m qu c n i

GMM Mô hình Moments t ng quát

GNP T ng s n ph m qu c gia

IMF Qu ti n m t qu c t

MNCs Các công ty đa qu c gia

UNCTAD Di n đàn Th ng m i và Phát tri n Liên Hi p qu c

WIR Báo cáo đ u t th gi i

B ng 3.2: B ng mô t các bi n s d ng trong mô hình h i quy

B ng 4.1: Th ng kê mô t bi n toàn b m u 20 n c giai đo n 1985-2013

B ng 4.2: Ma tr n h s t ng quan gi a các bi n

B ng 4.3: Bi n ph thu c : T ng tr ng GDP đ u ng i K t qu h i quy cho toàn

b m u 20 qu c gia Châu Á giai đo n 1985-2013 Ph ng pháp c l ng: GMM

System-B ng 4.4: System-Bi n ph thu c : T ng tr ng GDP đ u ng i M u 10 qu c gia Châu Á

có thu nh p bình quân đ u ng i trung bình cao giai đo n 1985-2013 Ph ng pháp

c l ng: System-GMM

B ng 4.5: Bi n ph thu c : T ng tr ng GDP đ u ng i M u 10 qu c gia Châu Á

có thu nh p bình quân đ u ng i trung bình th p giai đo n 1985-2013 Ph ng pháp c l ng: System-GMM

B ng 4.6: Bi n ph thu c : T ng tr ng GDP đ u ng i M u 10 qu c gia Châu Á

có thu nh p bình quân đ u ng i trung bình th p giai đo n 1985-2013 (có s d ng

bi n gi Vi t Nam) Ph ng pháp c l ng: System-GMM

L i ích d ki n c a các dòng v n luôn là đ tài tranh lu n c a nhi u nghiên c u,

đ c bi t là tác đ ng c a chúng đ n t ng tr ng Nghiên c u th c nghi m cho th y

hi u qu khai thác FDI có liên quan đ n n ng l c h p th trong n n kinh t c a

n c s t i Tuy nhiên, nh ng nghiên c u th c nghi m tr c đây ch gi i thích m

h v v n đ này Nh Lipsey và Sjöholm (2005) đã l p lu n, tính không đ ng nh t trong các nhân t đi u ki n c a n c s t i chính là ngu n g c c a s khác bi t trong các k t lu n c a nghiên c u th c nghi m Bài nghiên c u này s góp ph n vào

cu c tranh lu n trên b ng cách cung c p m t cái nhìn sâu h n v các y u t đi u

ki n đ a ph ng có th nh h ng đ n m i quan h gi a dòng v n n c ngoài và

t ng tr ng kinh t Nghiên c u đ c th c hi n v i k thu t GMM cho d li u

b ng c a 20 qu c gia Châu Á giai đo n 1985-2013 Nghiên c u l a ch n s d ng

mô hình GMM, nh m kh c ph c nh ng h n ch khi phân tích d li u b ng, t đó cho th y t m quan tr ng c a vi c xem xét môi tr ng kinh t v mô c ng nh các

y u t ch t l ng th ch khi đánh giá tác đ ng kinh t c a các dòng v n n c ngoài Trong t t c các c tính, k t qu cho th y các bi n đ i di n cho môi tr ng kinh t v mô c ng nh các y u t ch t l ng th ch có góp ph n tr c ti p vào t ng

tr ng kinh t H n n a, khi chia m u thành hai nhóm n c có thu nh p trung bình cao và trung bình th p, k t qu còn cho th y các bi n này có t ng tác v i FDI,

kh ng đ nh nh h ng gián ti p c a chúng đ n m i quan h FDI - t ng tr ng

CH NG 1

GI I THI U

1.1 t v n đ

Các dòng v n, đ c bi t là v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI), là m t trong

nh ng thành ph n quan tr ng c a toàn c u hóa và h i nh p qu c t c a các n n kinh

t đang phát tri n Trong khi th ng m i qu c t t ng g p đôi, dòng ch y đ u t

tr c ti p n c ngoài đã t ng g p 10 l n trên toàn th gi i Nhìn chung, các n c đang phát tri n, t l c a FDI trong t ng dòng v n ch y vào đã t ng t 5,3% n m

1980 lên h n 60% vào n m 2000 (xem Yeyati và c ng s , 2007)

Theo Báo cáo u t th gi i n m 2014 (WIR) công b ngày 24/6/2014 c a

V n phòng T ch c Th ng m i và Phát tri n c a Liên h p qu c (UNCTAD), dòng

v n đ u t tr c ti p n c ngoài (FDI) trên toàn c u đang trên đà t ng tr ng Theo

đó, sau khi gi m m nh vào n m 2012, dòng v n FDI đã t ng 9% trong n m 2013,

đ t 1,45 nghìn t USD Dòng v n FDI ghi nh n đ c cho th y s t ng tr ng t t

c các nhóm n c: các n n kinh t phát tri n, đang phát tri n và đang chuy n đ i

C th , n m 2013, các n n kinh t đang phát tri n v n đ ng đ u th gi i v

l ng v n FDI ch y vào v i s v n lên đ n 778 t USD, chi m 54% t ng v n FDI toàn c u Trong đó, FDI ch y vào các n c phát tri n t ng 9% lên 566 t USD, chi m 39% t ng FDI c a th gi i Các n n kinh t chuy n đ i nh n đ c 108 t USD v n FDI trong n m 2013

Xét theo khu v c thì châu Á v n là đi m đ n đ u t hàng đ u th gi i v i dòng

v n FDI vào các n c châu Á đang phát tri n đ t 426 t USD, chi m 30% t ng v n FDI toàn c u trong n m 2013 Liên minh châu Âu (EU) và B c M đ u thu hút

đ c kho ng 250 t USD n đ nh chính tr , xã h i và vi n c nh h i nh p kinh t khu v c là đ ng c đ a dòng ch y t b n c a th gi i v châu Á G n 30% v n đ u

t tr c ti p n c ngoài (FDI) toàn c u đ v châu Á trong n m 2013

Theo UNCTAD, FDI vào các n c đang phát tri n t ng là xu h ng chính su t

h n 10 n m qua nh ng xu th đó đang thay đ i M hi n là n c thu hút FDI l n

nh t th gi i M c dù FDI vào M đã gi m d n t khi n ra cu c kh ng ho ng tài chính nh ng t ng s v n FDI vào M n m ngoái v n là 188 t USD (so v i 161 t USD trong n m 2012), cao h n 50% so v i m c c a Trung Qu c - n c thu hút FDI th hai th gi i (124 t USD trong n m 2013, 121 t USD trong n m 2012)

N m 2000, FDI vào các n c đang phát tri n ch chi m kho ng 19%, nh ng t i

n m 2013 t l này lên t i 54% Theo UNCTAD, v i vi c kinh t các n c phát tri n đang h i ph c, xu h ng này s s m thay đ i c tính FDI vào các n c giàu

s t ng 35% trong n m 2014 và n m 2016 s chi m t i 52% t ng FDI toàn c u

FDI t Trung Qu c đ u t vào các n c trong n m 2013 l n đ u tiên v t m c

100 t USD và d đoán còn ti p t c t ng u t ra ngoài c a Trung Qu c s s m

v t FDI t n c ngoài vào th tr ng n i đ a, đ c bi t khi các công ty Trung Qu c đang đ y m nh mua các công ty n c ngoài và chuy n dây chuy n s n xu t sang các n c nh Campuchia, Myanmar và châu Phi

T th c t trên cho th y chính xu h ng phát tri n c a các dòng v n qu c t này đã làm gia t ng cu c tranh lu n v nh ng y u t chính thu hút chúng, đ c bi t là

v n đ u t tr c ti p n c ngoài C b n c a các cu c tranh lu n hi n nay là v l i ích d ki n t FDI, c ng nh ni m tin c a nhi u qu c gia r ng FDI là m t y u t

quan tr ng trong chi n l c phát tri n kinh t c a h M t câu h i quan tr ng đ c

đ t ra là có ph i chính các nhân t góp ph n gia t ng l c hút FDI c ng góp ph n làm gia t ng l i ích c a nó, t đó t o thành m t vòng xoáy tác đ ng lên t ng tr ng

C ng nh l p lu n c a Kose và c ng s (2006): " nó không ch đ n thu n là dòng

v n, mà cùng nh ng gì đi cùng v i nó, s mang l i l i ích c a toàn c u hóa tài chính cho các n c đang phát tri n"

V lý thuy t, có nhi u lý do đ ng h quan đi m này FDI d ng nh mang l i nhi u l i ích h n so v i các lo i dòng v n tài chính khác vì ngoài vi c làm t ng v n

c ph n trong n c, nó còn có m t tác đ ng tích c c đ n t ng n ng su t thông qua chuy n giao công ngh và kinh nghi m qu n lý C ng có l p lu n r ng FDI có xu

h ng n đ nh h n so v i các lo i dòng v n khác nên s gi m t n th ng cho n n kinh t do dòng ch y v n d ng đ t ng t Ngoài ra, có b ng ch ng cho th y FDI có tác đ ng đ n th tr ng lao đ ng (nghiên c u c a De Mello, n m 1997 và Lipsey, 2002)

Tuy nhiên, m t vài nghiên c u th c nghi m, FDI đã đ c ch ng minh là có

c tác đ ng có l i và b t l i đ n t ng tr ng, trong khi nhi u nghiên c u khác l i cho th y là không có m i quan h Nghiên c u c p đ doanh nghi p th ng cho

r ng FDI không thúc đ y t ng tr ng kinh t (xem Gorg và Greenaway, 2004 - m t đánh giá toàn di n c a câu h i này) Ng c l i, nhi u nghiên c u kinh t v mô l i cho th y vai trò tích c c c a FDI trong ho t đ ng kinh t , m c dù có m t s ngo i l

nh Herzer và c ng s (2008) và Carkovic và Levine (2005) có k t qu cho th y

r ng dòng v n n c ngoài không có nh h ng m nh m đ n t ng tr ng kinh t

S mâu thu n v k t qu c a các nghiên c u th c nghi m đã yêu c u các h c

gi th n tr ng h n khi đ a ra k t lu n t ng quát v m i quan h gi a FDI và t ng

tr ng, c th là ph i xem xét đ n s t n t i c a các y u t bên ngoài liên quan đ n

FDI Và đây c ng chính là ý t ng cho nghiên c u v i đ tài “M i quan h gi a FDI và t ng tr ng d i tác đ ng c a y u t ch t l ng th ch và môi tr ng kinh t v mô”

1.2 M c tiêu nghiên c u

Th c t là k t lu n c a nghiên c u cho các n c khác nhau th ng không gi ng nhau ngay c khi s d ng cùng m t k thu t c l ng trên d li u t ng t trong kho ng th i gian t ng t Bài nghiên c u này c g ng nh n m nh r ng các n n kinh t đang phát tri n không ph i là m t m u đ ng nh t, trái ng c v i cách ti p

c n trong m t s nghiên c u th c nghi m C ng nh nghiên c u c a Lipsey và Sjöholm (2005), bài nghiên c u này nh m m c đích xem xét li u s không đ ng

nh t v các y u t các n c s t i có ph i là ngu n g c d n đ n nh ng phát hi n khác bi t trong các nghiên c u th c nghi m tr c đây hay không

Tính không đ ng nh t trong các th tr ng ti p nh n v n có th liên quan đ n nhi u khía c nh khác nhau mà các nghiên c u th c nghi m th ng g i là "n ng l c

h p th " Nh ng nhân t này d ng nh là đi u ki n tiên quy t đ các n c s t i

đ c h ng l i t FDI Bài nghiên c u này s ki m tra xem các n c có môi

tr ng th ch và kinh t t t h n có th khai thác FDI hi u qu h n hay không, trong khi các nghiên c u v v n đ này thì v n còn khá ít i u này đ c bi t đúng

đ i v i các n n kinh t đang phát tri n, n i mà các tác đ ng ti m n c a FDI là l n

nh t Do đó, đ tài nghiên c u đ c đ t ra đ ki m tra m i quan h gi a FDI, phát tri n th ch , n đ nh kinh t v mô và t ng tr ng kinh t các n c đang phát tri n Nghiên c u c ng c g ng cung c p nh ng hi u bi t m i v vai trò c a các y u

t c u trúc nh t đ nh nh s phát tri n c a đô th hóa và ch t l ng c a c s h

t ng Nh đã đ c p trên, t t c nh ng y u t này không ch đóng m t vai trò quan

tr ng nh l c hút chính c a dòng v n n c ngoài mà chúng c ng góp ph n làm

t ng t c đ t ng tr ng kinh t Nghiên c u nh m m c đích đi u tra xem chúng có

ph i là nh ng y u t chính t o ra l i ích phát sinh t dòng v n FDI hay không

3 nh h ng c a FDI lên t ng tr ng và phát tri n kinh t qu c gia (d i tác

đ ng c a các nhân t đi u ki n) có khác bi t gi a hai nhóm qu c gia đang phát tri n (có thu nh p trung bình cao và thu nh p trung bình th p) t i Châu

Á hay không?

4 Các y u t đ a ph ng có tác đ ng đ n m i quan h gi a FDI và t ng

tr ng Vi t Nam hay không?

1.4 Ph ng pháp nghiên c u

tr l i các câu h i nêu trên, nghiên c u s d ng các lý thuy t nghiên c u

tr c đây đ xem xét nh ng nh h ng k v ng c a FDI và các nhân t đi u ki n lên t ng tr ng kinh t Sau đó, nghiên c u đi vào thu th p m t s nghiên c u th c nghi m v v n đ này, cách th c, ph m vi và k t qu tìm đ c c a các nghiên c u

đó Trên c s đó, nghiên c u ti n hành so sánh và ch n ph ng pháp đ nh l ng các bi n phù h p trong kh n ng thu th p s li u th c t , c s d li u c a các qu c gia thu c Châu Á Sau khi đã có các bi n, nghiên c u s d ng ph ng pháp th ng

kê mô t d li u, phân tích đ nh tính, rút ra cái nhìn t ng quan v m u nghiên c u,

m i t ng quan gi a các bi n gi i thích và bi n ph thu c c ng nh m i t ng quan gi a các bi n gi i thích v i nhau So sánh d u k v ng v i lý thuy t và nghiên

c u th c nghi m tr c đó Cu i cùng, s d ng phân tích h i quy mô hình d li u

b ng đ x lý và phân tích s li u nh m tr l i cho ba câu h i nghiên c u đã đ t ra

tr l i cho câu h i th nh t và th hai, mô hình h i quy t t c các bi n thu c t t

c các n c trong m u, sau đó thông qua các ki m đ nh và tiêu chí đ xác đ nh mô hình thích h p và t t nh t Riêng câu h i th ba và th t , 20 qu c gia đ c chia làm 2 m u b ng nhau là nhóm qu c gia có thu nh p trung bình th p và nhóm qu c gia có thu nh p trung bình cao, và cùng ti n hành h i quy, ki m đ nh k t qu Trong quá trình h i quy m u nhóm n c có thu nh p trung bình th p, nghiên c u s d ng thêm bi n gi Vi t Nam Thông qua k t qu , ti n hành so sánh v i d u k v ng trong khung lý thuy t đã trình bày c ng nh các nghiên c u th c nghi m trên đ rút ra k t lu n, h n ch c a nghiên c u cùng nh ng g i m h ng nghiên c u ti p theo

1.5 Ph m vi nghiên c u

có đ c các kho ng th i gian dài nh t cho phân tích, chúng tôi đã ch n m u các qu c gia t Châu Á Các qu c gia này là m t trong nh ng đ i t ng nh n FDI

l n trong giai đo n phân tích H n n a, các chính sách n đ nh đã đ c thông qua

b i nhi u n c trong s này trong th p niên 80 và 90, làm cho m u các n c này phù h p v i m c đích c a bài nghiên c u Các n n kinh t châu Á đ c đ c tr ng

b i thâm h t t ng đ i nh , t l ti t ki m cao, t do hóa th tr ng tài chính và

t ng tr ng kinh t cao và b n v ng Sau kh ng ho ng nh ng n m 1980, khu v c này đã tr i qua m t s đ t bi n đáng chú ý c a dòng v n đ u t t nh ng n m 1990,

v i s gia t ng t l c a FDI ch y vào trên t ng dòng v n (xem Baharumshah và Thanoon, 2006) Tóm l i, nhóm này cung c p m t tr ng h p thú v đ nghiên c u,

b i ph n l n đã tr i qua nh ng c i ti n trong n đ nh kinh t v mô và ch t l ng

th ch k t nh ng n m 90, nh ng v i k t qu t ng tr ng khác nhau

1.6 Ý ngh a nghiên c u

Nghiên c u đã góp ph n xác đ nh m c đ nh h ng c a FDI đ n t ng tr ng kinh t (trong s t ng tác v i các y u t kinh t v mô và th ch chính tr ) các

qu c gia khu v c Châu Á Thông qua đó, nghiên c u giúp nâng cao nh n th c v

t m quan tr ng c a FDI trong t ng tr ng và phát tri n kinh t c ng nh t m quan

tr ng c a y u t kinh t v mô và th ch chính tr trong vi c gia t ng kh n ng h p

th v n FDI vào các qu c gia T nh n th c đó, vi c chu n b ti n đ v các nhân t

đi u ki n tr c khi thu hút FDI c ng nh các u tiên trong chính sách FDI đ c chú tr ng h n nh m đ t đ c m c tiêu t ng tr ng và phát tri n các n c đang phát tri n nói chung và Vi t Nam nói riêng

c u th c nghi m tr c đây v m i quan h gi a FDI và t ng tr ng, các nhân t tác đ ng đ n m i quan h đó

• Ch ng 3: mô t d li u và các ph ng pháp tính toán đ c s d ng trong phân tích th c nghi m

• Ch ng 4: trình bày các k t qu chính

• Ch ng 5: nh n m nh nh ng k t lu n quan tr ng t đ tài nghiên c u, đ ng

th i nêu lên nh ng h n ch và g i ý đ tài nghiên c u m r ng chuyên sâu

h n

qu c gia Châu Á đang phát tri n giai đo n 1985-2013 M t khác, vì cho r ng các các nhân t kích thích t ng tr ng c ng có th t o ra nhi u v n FDI h n nên nghiên

c u l a ch n gi i quy t v n đ n i sinh và quan h nhân qu thông qua vi c s d ng

mô hình c l ng GMM cho d li u b ng Nghiên c u c ng s d ng m t lo t các

ph ng pháp kinh t l ng đ ki m tra tính v ng c a các c tính c tính d li u

b ng đ c s d ng so sánh các k t qu t phân tích xuyên qu c gia Cu i cùng, toàn b m u đ c chia thành hai b đ i v i các n c thu nh p trung bình th p và thu nh p trung bình cao đ đi u tra xem li u các n n kinh t v i trình đ phát tri n khác nhau s có đ c m c đ lan truy n t FDI nh th nào

CH NG 2

2.1 Các khái ni m

2.1.1 V t ng tr ng kinh t

Theo đ nh ngh a c a Simon Kuznet (1996) thì “t ng tr ng kinh t là s gia

t ng b n v ng v s n ph m tính theo đ u ng i ng i”, theo Douglass C North và

Robert Paul Thomas (1973) thì “t ng tr ng kinh t x y ra n u s n l ng t ng

gia trong m t th i k nh t đ nh (th ng là 1 n m) ây là giá tr cho bi t m c đ

lao đ ng s n xu t hi u qu c a m t qu c gia, nó là ch s đo l ng s c m nh kinh

t c a m t đ t n c

2.1.2 V v n đ u t tr c ti p n c ngoài

Theo Qu ti n t qu c t IMF thì FDI đ c đ nh ngh a là hình th c đ u t ra

kh i biên gi i qu c gia, trong đó ng i đ u t tr c ti p đ t đ c m t ph n hay toàn

b quy n s h u lâu dài m t doanh nghi p m t qu c gia khác Quy n s h u này

t i thi u ph i b ng 10% t ng s c ph n c a doanh nghi p

Theo đ nh ngh a c a T ch c th ng m i Th gi i, “ u t tr c ti p n c ngoài x y ra khi nhà đ u t t m t n c (n c ch đ u t ) có đ c tài s n m t

n c khác (n c thu hút đ u t ) cùng v i quy n qu n lý tài s n đó” Ph ng di n

qu n lý là y u t dùng đ phân bi t đ u t n c ngoài v i các công c tài chính khác Trong h u h t các tr ng h p, các nhà đ u t l n tài s n mà ng i đó qu n lý

n c ngoài là các c s kinh doanh Trong nh ng tr ng h p đó, nhà đ u t

th ng đ c g i là công ty m và tài s n th ng đ c g i là công ty con ho c chi nhánh Theo cách ti p c n này, nhà đ u t có hai hình th c l a ch n đ u t vào m t

qu c gia: ho c là b v n xây d ng m t c s kinh doanh m i (greenfield investment) ho c là b v n mua l i/ sáp nh p v i m t c s kinh doanh s n có và

ti p t c ho t đ ng, phát tri n nó (Merger and Acquisition)

T nh ng khái ni m trên, có th hi u m t cách khái quát v FDI nh sau: “FDI

t i m t qu c gia là vi c nhà đ u t m t qu c gia đ a v n b ng ti n ho c b t k tài

s n nào vào m t qu c gia khác đ có đ c quy n s h u và qu n lý ho c quy n

ki m soát m t th c th kinh t t i qu c gia đó, v i m c tiêu t i đa hoá l i nhu n c a mình”

2.1.3 V th ch

Th ch là m t khái ni m ph c t p và đ c xem xét d i nh ng góc đ khác nhau nh ngh a kinh đi n nh t đ c đ a ra b i nhà kinh t h c ng i c - Adolph Wagner cho r ng: "Th ch là các kh c, các h p đ ng và lu t l thành

v n đang cai qu n đ i s ng và con ng i" Douglass C North, ng i đ c gi i Nobel v i công trình nghiên c u “Kinh t và Th ch ” n m 1993, cho r ng “Th

ch là nh ng gi i h n đ c v ch ra trong ph m vi kh n ng và hi u bi t c a con

ng i hình thành nên m i quan h qua l i c a con ng i” u th k XX,

ph ng Tây xu t hi n m t khuynh h ng chính tr m i - khuynh h ng ch ngh a

th ch - quan ni m th ch là b t k liên hi p b n v ng nào c a con ng i nh m

đ t đ c m c đích nh t đ nh nào đó

Quan ni m này t ng đ i gi ng v i cách hi u c a Ngân hàng th gi i v th

ch , cho r ng th ch bao hàm ba n i dung quan tr ng nh t, đó là lu t ch i, c ch

th c thi và t ch c V y nên th ch là t p h p các quy t c đi u ch nh xã h i và là

r ng th ch y u kém chính là nguyên nhân sâu xa đã d n t i nh ng b t n c a n n kinh t và nguy c suy thoái kinh t hi n nay Các nguy c v kinh t , chính tr và

xã h i ngày nay đ u có th lý gi i đ c b i nh ng cu c c i cách th ch b trì hoãn ho c ch a đ c ti n hành tri t đ trong quá kh ph c h i t ng tr ng,

c n t n d ng nh ng c h i c i cách th ch trong các n m t i đ ti p t c trao quy n kinh t và chính tr m nh m h n cho ng i dân

2.1.4 V môi tr ng kinh t v mô

Kinh t v mô là h th ng kinh t c a c m t qu c gia, v i các ch tiêu đo l ng

“s c kh e” c a n n kinh t nh t c đ t ng tr ng thu nh p, th t nghi p, l m phát,

Kinh t h c v mô là m t b ph n c a khoa h c kinh t nghiên c u s v n đ ng

và nh ng m i liên h kinh t ch y u c a m t đ t n c trong ph m vi toàn b n n kinh t qu c dân c a m t đ t n c, ngh a là nghiên c u s l a tr n c a m i qu c gia tr c các v n đ kinh t c b n bao g m: th t nghi p, l m phát, t ng tr ng,

xu t nh p kh u, s phân ph i ngu n l c và thu nh p gi a các thành viên trong n n kinh t M c tiêu c a kinh t v mô c b n là đ t đ c s n đ nh trong ng n h n,

t ng tr ng nhanh trong dài h n, phân ph i c a c i m t cách công b ng S n đ nh

là k t qu c a vi c gi i quy t nh ng v n đ kinh t c p bách nh l m phát, th t nghi p T ng tr ng kinh t đòi h i gi i quy t các v n đ dài h n h n liên quan đ n

s phát tri n kinh t Phân ph i công b ng là v n đ n n kinh t ph i gi i quy t

th ng xuyên đ đ m b o s n đ nh và t ng tr ng

2.2 Lý thuy t v t ng tr ng kinh t

Mô hình t ng tr ng kinh t là cách di n đ t quan đi m c b n nh t v t ng

tr ng kinh t thông qua các bi n s kinh t và m i liên h gi a chúng Ngay t khi

m i ra đ i, các mô hình t ng tr ng kinh t đã tr thành công c h u ích, giúp các nhà kinh t mô t và l ng hoá t ng tr ng c a n n kinh t m t cách rõ ràng h n,

c th h n Cho đ n nay, cùng v i s phát tri n c a l ch s kinh t h c, các mô hình

t ng tr ng đã chi m m t v trí quan tr ng trong các nghiên c u lý lu n c ng nh

th c ti n v t ng tr ng kinh t m i qu c gia Theo dòng th i gian, các lý thuy t

và mô hình t ng tr ng đ c s p x p thành: (i) Lý thuy t t ng tr ng c đi n (th

k XVIII), (ii) Lý thuy t t ng tr ng c a Karl Marx (th k XIX), (iii) Mô hình

t ng tr ng tr ng phái Keynes (đ u th k XX), (iv) Mô hình t ng tr ng Tân c

đi n (gi a th k XX), và (v) Mô hình t ng tr ng n i sinh (cu i th k XX)

M t cách tóm l c, có th th y r ng t ng tr ng kinh t đã t ng là trung tâm chú ý

c a các nhà kinh t chính tr c đi n t Adam Smith t i David Ricardo và Karl Marx, nh ng r i r i vào quên lãng trong su t th i k “cách m ng c n biên” (marginal revolution) V i n l c t ng quát hoá nguyên lý c a Keynes v c u hi u

qu trong ng n h n, Roy Harrod và Evsey Domar đã tái t o l i m i quan tâm v lý thuy t t ng tr ng Sau nh ng nghiên c u c a Robert Solow và Trevor Swan vào

gi a nh ng n m 1950, lý thuy t t ng tr ng đã th c s tr thành m t trong nh ng

ch đ tr ng tâm c a gi i kinh t h c cho đ n đ u nh ng n m 1970 Và vào cu i

nh ng n m 1980, lý thuy t t ng tr ng n i sinh đã làm tái sinh l nh v c này sau

m t th p k ng quên

ph n này, nghiên c u s t p trung vào mô hình t ng tr ng c a Robert Solow (1956) đ xem xét nh ng nhân t tác đ ng đ n t ng tr ng Robert Solow là giáo s

c a khoa h c kinh t , h c vi n công ngh Massachusett, n m 1987, ông đ c t ng

gi i Nobel kinh t v nh ng đóng góp xu t s c trong lý thuy t t ng tr ng và nh ng nghiên c u th c nghi m v quá trình t ng tr ng c bi t, ông đ a ra cách lý gi i

v ngu n g c c a t ng tr ng Trong mô hình đ u tiên (mô hình g c), Solow phân tích mô hình c b n d a vào mô hình Cobb - Doulas v i hai y u t lao đ ng và đ u

t , ti t ki m, sau đó ông m i trình bày mô hình t ng quát v i y u t công ngh tác

đ ng t i t ng tr ng nh th nào Mô hình này còn có cách g i khác là mô hình

t ng tr ng ngo i sinh, b i vì không liên quan đ n các nhân t bên trong, r t c c

t ng tr ng c a m t n n kinh t s h i t v m t t c đ nh t đ nh tr ng thái b n

v ng Ch các y u t bên ngoài, đó là công ngh và t c đ t ng tr ng lao đ ng m i thay đ i đ c t c đ t ng tr ng kinh t tr ng thái b n v ng Cho đ n ngày hôm nay v n còn nhi u cu c tranh lu n, tuy v y, mô hình t ng tr ng c a Solow v n

đ c đánh giá là m t trong nh ng mô hình có tác đ ng l n trong h th ng lý thuy t

t ng tr ng, đ c s d ng trong các giáo trình, tài li u và có nh ng đánh giá th c t

Mô hình này d a trên m t s gi đ nh sau:

• Gi đ nh linh ho t trong dài h n ây là m t quan đi m c a kinh t h c tân c đi n Khi này, lao đ ng L đ c s d ng hoàn toàn và n n kinh t

t ng tr ng h t m c ti m n ng ng th i toàn b ti t ki m s chuy n hóa thành đ u t

• M c s n l ng th c t Y ph thu c vào l c l ng L, l ng t b n K và

n ng su t lao đ ng A T đó, ta có m t hàm s n xu t v mô Y = F(A,L,K) Gi thi t là hàm này có d ng Cobb – Doulas, t c

• N n kinh t đóng c a và không có s can thi p c a chính ph

• Có s kh u hao t b n Khi có đ u t m i, tr l ng v n t ng lên

Nh ng đ ng th i, v n c ng b kh u hao theo th i gian Khi đó l ng v n

m i có s b ng l ng v n m i t o ra t đ u t tr đi các kho n hao mòn

• T b n K và lao đ ng L tuân theo quy t c l i t c biên gi m d n, có ngh a

là khi t ng k thì ban đ u y t ng r t nhanh đ n m t lúc nào đó t ng ch m

l i

D a trên các gi đ nh trên, mô hình t ng tr ng c a Solow đã ch ra tr ng thái

d ng c a n n kinh t Tr ng thái d ng là đi m cân b ng mà t i đó l ng v n gi nguyên không đ i, b i vì l ng đ u t đ t o ra v n m i m i n m ch đ đ bù tr

ph n v n b hao mòn Khi v n không t ng thì s n l ng c ng không t ng Vì v y

tr ng thái d ng, l ng v n trên m t lao đ ng là c đ nh V n và lao đ ng không

t ng thì t ng s n l ng v n là c đ nh ây là h qu c a hàm s n xu t có hi u su t biên gi m d n N u v n ti p t c t ng, s n l ng s t ng nh ng v i t c đ gi m d n

Do v y, thu nh p dành cho ti t ki m c ng t ng v i t c đ gi m d n Vì v y luôn luôn t n t i m t “tr ng thái d ng” c a n n kinh t , n i mà m i bi n s đ u h i t v

m t giá tr c đ nh Nh v y, mô hình Solow d đoán r ng nh ng n c có t ng

tr ng dân s cao h n s có m c v n và thu nh p trên lao đ ng th p h n trong dài

Hi u ng h i t

Hi u ng h i t là m t gi thuy t v t c đ t ng tr ng cho r ng có m t tr ng thái cân b ng duy nh t và cho dù n n kinh t b t đ u v i m c t b n trên đ u ng i bao nhiêu thì c ng s h i t v đi m cân b ng đ ng duy nh t đó N u hai n n kinh

t do đi u ki n l ch s xu t phát v i hai m c v n khác nhau, thì qu c gia nào có

m c thu nh p th p h n s t ng tr ng nhanh h n và d n s đu i k p qu c gia có thu

nh p cao do t ng t l v n trên lao đ ng Do v y, các n c nghèo có m c t b n trên đ u ng i th p s t ng tr ng nhanh h n cho đ n khi đ t đ c t l t ng s n

l ng và t b n tr ng thái cân b ng Các n c giàu đ c th a h ng m c t b n trên đ u ng i cao s t ng tr ng th p h n cho t i khi m c t b n trên đ u ng i

gi m đ n tr ng thái cân b ng Các nhà kinh t h c g i hi n t ng này là hi u ng

đu i k p

Robert J Barr và Xavier Sala-i-Mart (1990) đã nghiên c u m u 48 ti u bang Hoa K giai đo n 1840-1963 và tìm th y b ng ch ng rõ ràng c a s h i t Khi gi nguyên t p h p các bi n đ i di n cho s khác bi t v tr ng thái n đ nh, k t qu t

m u l n c a các n c là t ng t

Angel de La Fuente (1995) phân tích ngu n g c t ng tr ng sau chi n tranh và

hi u ng h i t các n c OECD b ng vi c s d ng mô hình m r ng c a Mankiw, Romer và Weil (1992) Các k t qu cho th y đ u t R & D tác đ ng đáng

k đ n t ng tr ng Hi u ng b t k p đ c tìm th y và đóng m t vai trò quan tr ng trong giai đo n n a đ u c a m u giai đo n sau, hi u ng này b t đ u suy gi m

gi i thích cho s suy gi m t ng tr ng sau gi a n m 1970, và cho th y r ng đ hi u

ng h i t m nh m h n đòi h i n l c đ u t các n c nghèo nhi u h n ây là

b ng ch ng xác nh n s t n t i c a các hi u ng h i t tân c đi n

V l c l ng lao đ ng

Ch t l ng đ u vào c a lao đ ng (t c k n ng, ki n th c và k lu t c a đ i ng lao đ ng) là y u t quan tr ng nh t c a t ng tr ng kinh t H u h t các y u t khác

nh t b n, nguyên v t li u, công ngh đ u có th mua ho c vay m n đ c nh ng ngu n nhân l c thì khó có th làm đi u t ng t Các y u t nh máy móc thi t b , nguyên v t li u hay công ngh s n xu t ch có th phát huy đ c t i đa hi u qu b i

đ i ng lao đ ng có trình đ v n hóa, có s c kh e và k lu t lao đ ng t t Th c t nghiên c u các n n kinh t b tàn phá sau Chi n tranh th gi i l n th II cho th y

m c dù h u h t t b n b phá h y nh ng nh ng n c có ngu n nhân l c ch t l ng cao v n có th ph c h i và phát tri n kinh t m t cách ngo n m c M t ví d là

n c c, m t l ng l n t b n c a n c c b tàn phá trong i chi n th gi i

l n th hai, tuy nhiên v n nhân l c c a l c l ng lao đ ng n c c v n t n t i

V i nh ng k n ng này, n c c đã ph c h i nhanh chóng sau n m 1945 N u không có s v n nhân l c này thì s không bao gi có s th n k c a n c c th i

h u chi n

N m 2006, Vu Bang Tam và c ng s đã th c hi n nghiên c u v v n FDI phân theo khu v c t i Trung Qu c giai đo n 1985-2002 và Vi t Nam giai đo n 1990-

2002 K t qu h i quy ch ra FDI có nh h ng tr c ti p và tích c c lên t ng tr ng

và nh h ng gián ti p đ n t ng tr ng thông qua s t ng tác v i n ng su t lao

đ ng

V v n đ u t

M t trong nh ng nhân t s n xu t là t b n, tùy theo m c đ t b n mà ng i lao đ ng đ c s d ng nh ng máy móc, thi t b nhi u hay ít (t l t b n trên m i lao đ ng) và t o ra s n l ng cao hay th p có đ c t b n, ph i th c hi n đ u

t ngh a là hy sinh tiêu dùng cho t ng lai i u này đ c bi t quan tr ng trong s phát tri n dài h n, nh ng qu c gia có t l đ u t tính trên GDP cao th ng có đ c

s t ng tr ng cao và b n v ng

Nghiên c u c a Samuel Adams (2009) phân tích các tác đ ng c a đ u t tr c

ti p n c ngoài (FDI) và đ u t trong n c (DI) đ n t ng tr ng kinh t vùng Sub-Sahara Châu Phi trong giai đo n 1990-2003 K t qu cho th y r ng DI là t ng quan tích c c và đáng k v i t ng tr ng kinh t trong c c l ng OLS và hi u

ng c c đ nh, nh ng FDI ch th hi n t ng quan tích c c và đáng k duy nh t trong c l ng OLS Nghiên c u c ng phát hi n ra r ng FDI có tác đ ng tiêu c c ban đ u vào DI và tác đ ng tích c c trong giai đo n sau cho d li u b ng c a các

n c đ c nghiên c u

M Paolino (2009) đã xem xét m i quan h gi a đ u t tr c ti p n c ngoài, đ u

t trong n c, phát tri n con ng i, và t ng tr ng kinh t thông qua phân tích d

li u chu i th i gian c a Trung Qu c giai đo n 1977-2007 v i c l ng OLS Các

k t qu nghiên c u cho th y r ng khi đ u t trong n c t ng, t ng tr ng kinh t và

đ u t tr c ti p n c ngoài Trung Qu c c ng gia t ng

2.3 Các nghiên c u tr c đây

2.3.1 Các nghiên c u v m i quan h gi a FDI và t ng tr ng

T c đ t ng nhanh chóng c a dòng v n FDI trên toàn th gi i đã thôi thúc các nghiên c u nh m xác đ nh xem vi c thu hút FDI có th đ c xem là m t chi n l c quan tr ng đ thúc đ y t ng tr ng các n c đang phát tri n hay không Tr l i

đ c câu h i này s giúp các qu c gia nhìn th y cách th c mà FDI tr thành xung

l c thúc đ y n n kinh t phát tri n, t đó đ nh h ng các chính sách u đãi áp d ng cho các nhà đ u t n c ngoài

N i b t trong các lý thuy t lý gi i v m i quan h gi a FDI và t ng tr ng ph i

k đ n là lý thuy t t ng tr ng kinh t n i sinh và lý thuy t tri t trung

Lý thuy t t ng tr ng kinh t n i sinh [đ c nghiên c u b i Lucas (1988 & 1993), Romer (1986) và Mankiw, Romer và Weil (1992)] đã nh n m nh vai trò c a

v n con ng i trong quá trình thu hút đ u t n c ngoài t i các n c đang phát tri n Theo quan đi m đ c đ a ra b i lý thuy t t ng tr ng n i sinh, đ u t n c

ngoài thúc đ y t ng tr ng kinh t trong dài h n thông qua chuy n giao công ngh Các công ty đa qu c gia đ c đánh giá là m t trong nh ng kênh chuy n giao công ngh và làm t ng kh n ng tích t v n con ng i t i các n c ti p nh n ngu n v n

đ u t thông qua các khóa đào t o k n ng cho đ i ng lao đ ng đ a ph ng, các

ho t đ ng nghiên c u và phát tri n (R&D), các ho t đ ng h tr k thu t và công ngh cho các doanh nghi p đ a ph ng (các doanh nghi p cung c p các y u t đ u vào)… (Blomstrom and Kokko 1998)

Trong th c t , có hai c ch mà qua đó FDI tác đ ng đ n t ng tr ng kinh t

u tiên, m i quan h gi a FDI và t ng tr ng có th liên quan đ n tác đ ng c a tích l y v n (xem Bosworth và Collins, 1999 và Alguacil và c ng s , 2008) Trong

tr ng h p này, tác đ ng c a FDI ch ph thu c vào nh h ng c a nó trên đ u t trong n c Th hai, ngoài vai trò tr c ti p c a nó đ n tích l y v n, FDI d ki n s

đ y m nh t ng tr ng b ng cách t ng n ng su t các n c s t i thông qua chuy n giao công ngh FDI d ng nh là cách tr c ti p và hi u qu nh t c a vi c mua

công ngh đ c t o ra trong các n n kinh t tiên ti n nh t, và do đó tr thành c ch quan tr ng trong h i nh p kinh t (Yao và Wei, 2007) L p lu n này đã đ c h tr

b i các tài li u v t ng tr ng n i sinh, trong đó nh n m nh r ng dòng v n FDI có

ch ra r ng vi c thu hút ngu n v n FDI ph thu c r t nhi u vào các nhân t và đ c tính c a n c s t i M t trong các nhân t đó là t ng tr ng kinh t Ví d , Chakrabarti (2001) tranh lu n r ng t ng tr ng cao t i các n c s t i s thu hút

đ c nhi u nhà đ u t n c ngoài đ n tìm hi u th tr ng và đ u t

D a trên lý thuy t t ng tr ng n i sinh và lý thuy t chi t trung, các nhà phân tích kinh t đã tìm th y m i quan h hai chi u c a FDI và t ng tr ng kinh t M t trong các nhà nghiên c u đi tiên phong v m i quan h hai chi u này là Tsai (1994) Tsai (1994) đã ng d ng m t mô hình đ ng th i đ ki m đ nh m i quan h hai chi u gi a FDI và t ng tr ng kinh t cho 62 qu c gia trong th i k 1975-1978 và cho 51 qu c gia trong th i k 1983-1986 Tác gi đã tìm th y r ng FDI và t ng

tr ng kinh t có m i quan h hai chi u trong giai đo n nh ng n m 1980 Theo Blomstrom (1996) và Borensztein (1998), dòng v n FDI c ng có tác đ ng ng c l i

t ng tr ng, đóng góp vào t ng tr ng thông qua chuy n giao công ngh , nâng cao trình đ , ki n th c, k n ng cho ng i lao đ ng T đó, l i nhu n mang l i cho các công ty n c ngoài là t s n xu t hi u qu n c thu hút đ u t , d n d n d n đ n

t ng tr ng kinh t qu c gia đó Berthelemy và Demurger (2000) s d ng mô hình đ ng th i đ ki m đ nh t ng tr ng kinh t t i 24 t nh thành c a Trung Qu c trong th i k 1985-1996 H c ng tìm th y m i quan h hai chi u c a FDI và t ng

tr ng kinh t t i các t nh thành FDI có tác đ ng tích c c t i t ng tr ng kinh t

c a 24 t nh thành và t ng tr ng kinh t cao t i 24 t nh thành là m t d u hi u tích

c c đ thu hút các dòng v n FDI trong t ng lai Li and Liu (2005) s d ng d li u

c a 84 qu c gia trong su t th i gian t n m 1970-1999 và áp d ng mô hình đ ng

th i đ ki m đ nh tác đ ng c a FDI t i t ng tr ng kinh t , c ng nh m i quan h hai chi u gi a chúng Các tác gi tìm th y r ng m i quan h tích c c hai chi u c a FDI và t ng tr ng kinh t ch t n t i trong các n m 1980 Tuy nhiên, FDI ch tác

đ ng tích c c t i t ng tr ng kinh t khi và ch khi các qu c gia ti p nh n v n đ u

t h i t c n b n các nhân t v đ u t con ng i, công ngh , và m t th tr ng tài chính phát tri n Phân tích này ph n ánh r ng tác đ ng c a FDI t i t ng tr ng kinh

t c a m t qu c gia ti p nh n ph thu c r t nhi u vào các đi u ki n c a t ng qu c gia đó

Do đó, nhi u nghiên c u đã đ c th c hi n nh m ki m ch ng nh n đ nh này

Và mô hình nghiên c u th c nghi m th ng đ c l a ch n đ xem xét nh h ng

c a FDI t i t ng tr ng kinh t Sau công trình tiên phong c a Mankiw, Romer và Weil (1992), đ phân tích m i quan h gi a FDI và t ng tr ng, các ph ng trình

h i quy tiêu chu n th ng bao g m bi n GDP bình quân đ u ng i (nh là m t h i quy đ ki m soát cho hi u ng h i t ) và m t s bi n đ gi i thích cho s khác bi t trong tr ng thái n đ nh c a các qu c gia khác nhau đ c xem xét, đó là:

(1)

• (Y / L)ilà GDP bình quân đ u ng i c a n c s t i

• Xi là các y u t quy t đ nh v tr ng thái n đ nh c a các qu c gia đang phân tích

T mô hình trên, các nghiên c u v sau ti p t c m r ng đ tìm ki m các nhân

t gi i thích cho s khác bi t v đi u ki n c a các qu c gia Nh ng nhân t này không ch góp ph n thu hút ngu n v n FDI mà còn t o nên hi u ng lan to giúp FDI tác đ ng lên t ng tr ng

2.3.2 Các nghiên c u v vai trò c a nhân t đi u ki n tác đ ng đ n m i quan

h gi a FDI và t ng tr ng

Lý thuy t t ng tr ng n i sinh đã nh n m nh vai trò c a các nhân t đi u ki n

nh c s h t ng, th ch chính tr và kinh t v mô đ i v i t ng tr ng Ngoài đóng góp tích c c c a chúng đ n ho t đ ng kinh t , nh ng y u t này còn nh

h ng đ n kh n ng thu hút FDI c a các qu c gia, c ng nh kh n ng có th h ng

l i t dòng v n FDI M i liên h gi a các nhân t đi u ki n trong n c và t ng

tr ng ngày càng m nh m , vì chúng nh h ng đ n ho t đ ng kinh t m t cách

tr c ti p l n gián ti p (t c là các nhân t này không ch góp ph n vào t ng tr ng kinh t mà còn t o đi u ki n đ n c s t i h p th FDI và t đó m t l n n a l i góp ph n vào t ng tr ng) Trong th c t , các b ng ch ng khác nhau v m i quan

h gi a FDI và t ng tr ng có th liên quan đ n vi c b sót m t s y u t đ a

ph ng Vì v y, m t s tác gi cho r ng c n có s t ng tác gi a FDI và t p h p các đi u ki n đ a ph ng đ xác đ nh nh h ng c a nó đ n t ng tr ng

Kh n ng h p th c a n c s t i có ngh a là, kh n ng c a n c s t i có th

n m b t thành công các c h i có đ c do s gia nh p c a các n c đ u t Hình thành nên kh n ng h p th th ng bao g m các y u t nh ch t l ng ngu n nhân

l c, m c đ phát tri n tài chính, tính m c a th ng m i và s t n t i m t m c đ phù h p c a c s h t ng Blomstr m và c ng s (2001) cho r ng FDI ch góp

ph n vào t ng tr ng kinh t khi n n kinh t n c s t i có n n giáo d c đ t đ n

m t m c đ phát tri n nh t đ nh Ng c l i, Carkovicand Levine (2005) và Blomstr m và c ng s (1994) không tìm th y b ng ch ng cho th y vai trò quan

tr ng c a giáo d c Các tác gi khác ch ra r ng phát tri n tài chính là đi u ki n tiên quy t c n thi t cho s t ng tr ng L p lu n chính c a các nghiên c u này là FDI

có th thúc đ y t ng tr ng khi th tr ng tài chính n c ti p nh n ODA đ c phát tri n đ y đ đ kênh v n n c ngoài tài tr m t cách hi u qu cho đ u t s n xu t

trong n c H n n a, tác đ ng lan t a ki n th c ch x y ra n u doanh nghi p trong

n c có kh n ng ti p thu công ngh n c ngoài, ng c l i nó có th b h n ch b i

th tr ng tài chính c a nh ng n c kém phát tri n (xem Alfaro và c ng s , 2004 ,

2009, 2010 ; Durham , n m 2004 và Hermes và Lensink 2003) M c a th ng m i

c ng có th đ c xem nh m t y u t đi u ki n cho m i t ng quan gi a FDI và

t ng tr ng (xem Balasubramanyam và c ng s , 1999; Alguacil et al , 2002 và Cuadros và c ng s , 2004) Ch t l ng c s h t ng đ a ph ng , các c s giao thông v n t i đ c bi t c ng là các y u t b sung (xem Easterly n m 2001; Li và Liu, 2004 và Kinoshita và Lu, 2006) Trong nghiên c u này, bên c nh các bi n c

b n v ngu n nhân l c và c s h t ng, tác gi ch y u t p trung xem xét các nhân

t v th ch chính tr và kinh t v mô tác đ ng nh th nào đ n m i quan h gi a FDI và t ng tr ng

Ch t l ng c s h t ng

C s h t ng (đ c xem xét trên khía c nh m c đ s n có, ch t l ng h t ng

và chi phí s d ng h t ng) là y u t quan tr ng đ i v i phát tri n kinh t Và y u t này c ng là thành ph n quan tr ng c a môi tr ng đ u t , là c s đ thu hút FDI

và c ng là nhân t thúc đ y ho t đ ng FDI di n ra nhanh chóng

C s h t ng th ng bao g m h t ng đ ng xá, đi n n c, c u đ ng, tr ng

h c, y t , x lý n c th i, b nh vi n, thông tin liên l c, Khi đ u t vào m t qu c gia có c s h t ng và h th ng thông tin liên l c tiên ti n, h th ng ngân hàng hoàn thi n thì công ty đó có th gi m đ c các chi phí đ u t , gi m đ c th i gian

th c hi n d án, gi m chi phí các khâu trung chuy n

Nhi u nghiên c u đã ch ng t t m quan tr ng c a c s h t ng đ i v i các nhà

đ u t n c ngoài (nghiên c u c a Loree và Guisingerr, 1995; Wheeler & Moody (1992); Kumar (1994); ho c Mody và Srinivasan, 1996) Kinoshita và Lu (2006) cho r ng tác đ ng lan to công ngh thông qua FDI hi u qu h n khi n c s t i trang b đ y đ v c s h t ng Vì nó c i thi n môi tr ng đ u t trong n c b ng cách h th p chi phí đ u t và nâng cao l i nhu n

Th ch

Rõ ràng s n đ nh chính tr là y u t kiên quy t đ m t công ty đa qu c gia

đ a ra quy t đ nh đ u t m i i u này có th th y rõ ràng ngay khi có nh ng bi n

c x y ra Trung Qu c thì ngay l p t c các nhà đ u t Nh t B n t ng c ng đ n

Vi t Nam tìm hi u c h i đ u t Ngoài ra, s n đ nh v chính tr - xã h i còn nh

h ng đ n quy t đ nh huy đ ng v n và s d ng hi u qu ng n v n đ u t Trong

l ch s cho th y nh ng bi n c v th ch chính tr s làm thi t thòi l n cho các nhà

đ u t n c ngoài V đ o chánh quân s Thái Lan đã gây th t thoát l n cho các nhà đ u t Nh t B n và Hàn Qu c t i đây Thêm m t b ng ch ng khác là s l n

x n Nga trong th i gian m i c i t đã làm n n lòng các nhà đ u t m c dù Nga là

m t th tr ng r ng l n, có nhi u ti m n ng

Nghiên c u th c nghi m g n đây c ng nh n m nh đ n vai trò quan tr ng c a

th ch Easterly (2005) cho r ng th ch là ph n ánh "th a thu n sâu xa c a xã h i

nh quy n s h u, lu t pháp, truy n th ng pháp lý, s tin t ng gi a các cá nhân, trách nhi m c a các chính ph dân ch , và nhân quy n" M t m t, c i cách th ch

có th nh h ng đáng k đ n hi u su t kinh t , đóng góp tr c ti p vào t ng tr ng,

k t lu n này đ c rút ra b i Acemoglu và c ng s (2005), Cavalcanti và c ng s (2008) và Easterly (2005) M t khác, h th ng th ch còn đóng vai trò quan tr ng

t o nên l c hút FDI Th ch t t s giúp gi m chi phí giao d ch khi đ u t (ví d

nh chi phí liên quan đ n tham nh ng)

Trong nghiên c u c a mình, Agarwal (1980) th c hi n kh o sát các nhân t tác

đ ng đ n FDI t i các qu c gia đang phát tri n đã phát hi n ra b t n chính tr là m t trong nh ng nhân t ng n c n FDI Ngoài ra, FDI (đ c bi t là greenfield - FDI) v i chi phí chìm cao s b nh h ng b i tính b t n c ng nh tính hi u qu c a h

th ng pháp lu t và chính tr (xem Demekas, 2007 và Daniele và Marani, 2006) Cùng v i nghiên c u này, các nghiên c u th c nghi m ngày càng cho th y t ng quan d ng gi a FDI và t ng tr ng luôn đòi h i s góp m t c a vi c v n hành c a

m t khuôn kh pháp lý t t T ng t , c ng có quan đi m cho r ng môi tr ng th

ch n đ nh có th làm t ng tác đ ng lan t a t FDI vì nó tr c ti p nh h ng đ n

đi u ki n ho t đ ng kinh doanh (xem nghiên c u c a Prüferand Tondl n m 2008 cho các n c M Latinh )

Bengoa và Sanchez-Robles (2003) c ng nghiên c u v t do kinh t , t ng

tr ng FDI và t ng tr ng kinh t Tác gi s d ng d li u b ng trên 80 qu c gia Châu M La Tinh giai đo n 1979-1998, ph ng pháp nghiên c u là h i quy d li u

b ng OLS cho c mô hình FEM và REM Nghiên c u cho th y r ng FDI t ng quan d ng v i t ng tr ng kinh t , nh ng các n c ch nhà c n ph i có ngu n nhân l c, n đ nh kinh t và th tr ng t do đ h ng đ c l i ích t dòng v n FDI dài h n Bên c nh đó, nghiên c u c ng cho th y t do kinh t thúc đ y t ng tr ng kinh t gián ti p qua FDI, 1% FDI (FDI tính trên ph n tr m GDP) t ng lên s làm

Kinh t v mô

Kinh t v mô bao g m các y u t l m phát, n công, cán cân thanh toán, t giá hôi đoái Nh ng y u t này ít bi n đ ng s kích thích nhà đ u t tham gia th

tr ng M c đ n đ nh v mô đ c bi t quan tr ng đ i v i vi c huy đ ng và s d ng

v n n c ngoài Khi m t nhà đ u t quy t đ nh b c vào m t th tr ng m i n i h

ph i đem ngu n v n b ng ngo i t và chuy n qua đ ng n i t , và khi n n kinh t không n đ nh v mô, bi n đ ng t giá và l m phát s làm cho ho t đ ng đ u t g p

nh ng r i ro t ng đ i l n

ã có nhi u nghiên c u sâu v nh h ng c a kinh t v mô đ n ho t đ ng kinh

t c ng nh vi c thu hút dòng v n n c ngoài (xem Demekas và c ng s , 2007) S

b t n t m v mô s nh h ng x u đ n tích l y v n và t ng tr ng kinh t L m phát cao, t l n n c ngoài c ng nh thâm h t ngân sách đ c cho là làm t ng s

b t n, làm tr m tr ng thêm môi tr ng kinh doanh và do đó làm gi m t c đ t ng

tr ng (xem Fisher, 1993)

Theo k t qu nghiên c u n m 2010 c a Carmen Reinhart và Kenneth Rogoff,

m t khi n công v t quá 90% GDP, t ng tr ng trung bình gi m 1 đi m ph n

tr m Nghiên c u c a Qu ti n t qu c t (IMF) do Manmohan Kumar và Jaejoon Woo ti n hành g n đây cho th y, n công trên 90% GDP b t đ u tác đ ng tiêu c c đáng k đ n t ng tr ng T ng tr ng kinh t hàng n m s gi m 0,15 đi m ph n

tr m, n u n công t ng thêm 10 đi m ph n tr m Kinh t t i 4 n c Hy L p, Italia,

B ào Nha, Ireland v n chìm trong suy thoái và t ng tr ng th t lùi, do t l n công t i 4 qu c gia này đang chi m 118-153% GDP

Trái l i, m t s nghiên c u khác không th a nh n m i quan h này, nh t là t i

nh ng n c có đi u ki n phát hành ti n nh M Nghiên c u do hai nhà kinh t h c Pháp ti n hành n m 2012 th m chí đ a ra k t lu n, kinh t v n t ng khi t l n công

v t ng ng 115% GDP Joseph Gagnon (t ng làm vi c t i NHTW M - Fed) cho

r ng, t l 90% c a Rogoff và Reinhart là con s t n th ng th t s , nh ng không

có ng ng này t i nh ng qu c gia ki m soát đ c ti n t mà h đi vay T l n công t i khu v c đ ng euro r t th p, nh ng khu v c này v n n m trong suy thoái và

t ng tr ng kinh t ti p t c gi m 0,3% trong n m 2013 Trong đó, kinh t Tây Ban Nha n m 2012 b gi m 1,4%, m c dù n công ch chi m 77,4% GDP

M t khía c nh khác th hi n nh ng b t n v mô là l m phát Các qu c gia v i

l m phát cao th ng đòi h i t su t sinh l i cao h n đ bù đ p cho r i ro liên quan

đ n l m phát (Bengoa và Sachez-Robles, 2003) L m phát n đ nh s thu hút FDI

t t h n T l l m phát cao có ngh a là l i nhu n mang l i cho nhà đ u t n c ngoài có nguy c s t gi m i u này th hi n r ng đ t n c đó đang có s b t n kinh t v mô hay chính ph đang đ i m t v i v n đ ngân sách Theo Trevino và Mixon (2004), l m phát t ng báo hi u m t n n kinh t b t n n i b v i chính sách

Tóm t t ch ng 2

V lý thuy t, có nhi u quan đi m cho r ng FDI mang l i l i ích nhi u h n các dòng v n tài chính khác vì ngoài vi c làm t ng v n đ u t vào n n kinh t , nó còn tác đ ng tích c c đ n t ng tr ng thông qua chuy n giao công ngh và kinh nghi m

qu n lý ng h cho quan đi m này có nghiên c u c a De Mello (1997), Lipsey (2002), Kose và công s (2006), Carkovic và Levine (2005), Herzer và c ng s (2008) Tuy nhiên, m t vài nghiên c u th c nghi m khác, FDI l i đ c ch ng minh là có c tác đ ng có l i và b t l i ho c không có tác đ ng đ n t ng tr ng,

nh nghiên c u c p đ doanh nghi p c a Gorg và Greenaway (2004) cho r ng FDI không thúc đ y t ng tr ng kinh t S mâu thu n v k t qu c a các nghiên

c u th c nghi m đã yêu c u các h c gi th n tr ng h n khi đ a ra k t lu n t ng quát v m i quan h gi a FDI và t ng tr ng, c th là ph i xem xét đ n s t n t i

c a các y u t bên ngoài liên quan đ n FDI

ch ng hai, bài vi t trình bày t ng quan lý thuy t v t ng tr ng, đ c bi t chú ý đ n mô hình t ng tr ng ngo i sinh c a Solow đ xem xét các nhân t tác

đ ng đ n t ng tr ng ng th i, bài vi t c ng trình bày lý thuy t t ng tr ng kinh

t n i sinh [đ c nghiên c u b i Lucas (1988 & 1993), Romer (1986) và Mankiw, Romer và Weil (1992)] và lý thuy t chi t trung [đ c phát tri n b i Dunning (1988)] đ khái quát v m i quan h gi a FDI và t ng tr ng S k t h p hai lý thuy t này đã m ra ý t ng cho nh ng nghiên c u ti p theo nh m ki m đ nh m i quan h gi a FDI và t ng tr ng, nh nghiên c u c a Tsai (1994), Berthelemy và Demurger (2000), Li và Liu (2005) H u h t các nghiên c u đ u xác nh n m i quan h hai chi u gi a FDI và t ng tr ng Tuy nhiên, FDI ch tác đ ng tích c c t i

t ng tr ng kinh t khi và ch khi các qu c gia ti p nh n v n đ u t h i t c n b n các nhân t v đ u t con ng i, công ngh , và m t th tr ng tài chính phát tri n Phân tích này ph n ánh r ng tác đ ng c a FDI t i t ng tr ng kinh t c a m t qu c gia ti p nh n ph thu c r t nhi u vào các đi u ki n c a t ng qu c gia đó

Có th nói đi u ki n c a t ng qu c gia đóng vai trò h t s c quan tr ng Ngoài đóng góp tích c c c a chúng đ n ho t đ ng kinh t , nh ng y u t này còn nh h ng đ n

kh n ng thu hút FDI c a các qu c gia, c ng nh kh n ng có th h ng l i t dòng

v n FDI M i liên h gi a các nhân t đi u ki n trong n c và t ng tr ng ngày càng m nh m , vì chúng nh h ng đ n ho t đ ng kinh t m t cách tr c ti p l n gián ti p (t c là các nhân t này không ch góp ph n vào t ng tr ng kinh t mà còn

t o đi u ki n đ n c s t i h p th FDI và t đó m t l n n a l i góp ph n vào t ng

tr ng) Do v y, cu i ch ng hai là nh ng nghiên c u v các nhân t đi u ki n d

ki n tác đ ng đ n m i quan h gi a FDI và t ng tr ng nh ch t l ng c s h

t ng, ch t l ng th ch và các y u t kinh t v mô Nhi u nghiên c u đã ch ng t

t m quan tr ng c a c s h t ng đ i v i các nhà đ u t n c ngoài (nghiên c u c a Loree và Guisingerr, 1995; Wheeler & Moody (1992); Kumar (1994); ho c Mody

và Srinivasan, 1996) Kinoshita và Lu (2006) cho r ng tác đ ng lan to công ngh thông qua FDI hi u qu h n khi n c s t i trang b đ y đ v c s h t ng Vì nó

c i thi n môi tr ng đ u t trong n c b ng cách h th p chi phí đ u t và nâng cao

l i nhu n Nghiên c u th c nghi m g n đây c ng nh n m nh đ n vai trò quan tr ng

c a th ch M t m t, c i cách th ch có th nh h ng đáng k đ n hi u su t kinh

t , đóng góp tr c ti p vào t ng tr ng, k t lu n này đ c rút ra b i Acemoglu và

c ng s (2005), Cavalcanti và c ng s (2008) và Easterly (2005) M t khác, môi

tr ng th ch n đ nh có th làm t ng tác đ ng lan t a t FDI vì nó tr c ti p nh

h ng đ n đi u ki n ho t đ ng kinh doanh (xem nghiên c u c a Prüferand Tondl

n m 2008 cho các n c M Latinh ) T ng t , đã có nhi u nghiên c u sâu v nh

h ng c a kinh t v mô đ n ho t đ ng kinh t c ng nh vi c thu hút dòng v n

n c ngoài (xem Demekas và c ng s , 2007) S b t n t m v mô s nh h ng

x u đ n tích l y v n và t ng tr ng kinh t L m phát cao, t l n n c ngoài c ng

nh thâm h t ngân sách đ c cho là làm t ng s b t n, làm tr m tr ng thêm môi

tr ng kinh doanh và do đó làm gi m t c đ t ng tr ng (xem Fisher, 1993)