ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẶC ĐIỂM HỘ GIA ĐÌNH ĐẾN CHI TIÊU CHO GIÁO DỤC HỘ GIA ĐÌNH CÁC TỈNH VEN BIỂN VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O LểăV NăTọNG NăCHIăTIểUăCHOăGIÁOăD CăH ăGIAă ỊNHăCÁCă LU NăV NăTH CăS ăKINHăT Tp.ăH ăChíăMinh,ăn mă2015... B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O LêăV năTòng NăCHIăTIểUăCHOăG

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O

LểăV NăTọNG

NăCHIăTIểUăCHOăGIÁOăD CăH ăGIAă ỊNHăCÁCă

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

Tp.ăH ăChíăMinh,ăn mă2015

B ăGIÁOăD CăVĨă ĨOăT O

LêăV năTòng

NăCHIăTIểUăCHOăGIÁOăD CăH ăGIAă ỊNHăCÁC

L IăCAMă OAN

*

Tôi xin cam đoan lu n v n này hoàn toàn do tôi th c hi n Các đo n trích d n

và s li u s d ng trong lu n v n đ u đ c d n ngu n và có đ chính xác cao nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi

Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a tr ng i h c Kinh t TP.HCM

Tp.H Chí Minh, ngày 20 tháng 4 n m 2015

Tác gi lu n v n

LêăV năTòng

M CăL C

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các kỦ hi u, ch vi t t t

Danh m c các b ng

Danh m c các hình

PH NăM ă U 1

1 t v n đ 1

2 M c tiêu nghiên c u 2

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 3

4 Ph ng pháp nghiên c u 3

5 C u trúc đ tài 4

CH NGă1:ăT NGăQUANăLụăTHUY TăVĨăKHUNGăPHỂNăTệCH 5

1.1 Các đ nh ngh a và khái ni m 5

1.1.1 H gia đình 5

1.1.2 Ch h 5

1.1.3 Chi tiêu giáo d c c a h gia đình 6

1.2 V n đ l a ch n tiêu dùng (Mas-collet và c ng s , 1995) 7

1.3 LỦ thuy t đ u t đ u t cho giáo d c c a h gia đình: 8

1.3.1 LỦ thuy t l i nhu n đ u t cho giáo d c: 8

1.3.2 Mô hình LỦ thuy t v l a ch n s n m đ n tr ng c a tr 8

1.4 Hành vi ra quy t đ nh c a h gia đình 9

1.5 Các nghiên c u có liên quan 9

1.5.1 Chi tiêu giáo d c vùng thành th Trung Qu c: tác đ ng c a thu nh p, các đ c đi m h gia đình và nhu c u giáo d c trong và ngoài n c (Qian và Smyth, 2010) 9

1.5.2 T l chi tiêu giáo d c c a h gia đình: th hi n t m quan tr ng c a giáo d c (Huston, S J., 1995) 10

1.5.3 Các y u t tác đ ng đ n chi tiêu cho giáo d c c a h gia đình vùng nông

thôn n (Tilak, J B.G.,2002) 11

1.6 Khung phân tích c a nghiên c u 13

CH NGă2:ăPH NGăPHÁPăVĨăMỌăHỊNHăNGHIểNăC U 16

2.1 Mô hình lỦ thuy t kinh t chi tiêu h gia đình 16

2.2 Mô hình nghiên c u th c nghi m trong đ tài: 18

2.3 L a ch n các bi n đ i di n s d ng trong mô hình 19

2.3.1 c đi m kinh t h gia đình 19

2.3.1.1 Chi tiêu c a h gia đình 20

2.3.1.2 Chi tiêu th c ph m c a h gia đình 20

2.3.2 c đi m nhân kh u h c c a h gia đình 21

2.3.2.1 Quy mô h gia đình 21

2.3.2.2 Trình đ h c v n c a ch h 21

2.3.2.3 Gi i tính c a ch h 23

2.3.2.4 S c t c c a ch h 23

2.3.2.5 Tình tr ng hôn nhân c a ch h 24

2.3.2.6 S thành viên còn đi h c các b c h c khác và s tr em d i 6 tu i 24

2.3.2.7 Gi i tính c a tr 25

2.3.3 c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình 25

2.4 Ph ng pháp và d li u nghiên c u 26

2.4.1 Ph ng pháp nghiên c u 26

2.4.2 D li u nghiên c u 26

CH NGă3:ăTH CăTR NGăCHIăTIểUăGIÁOăD CăC AăH ăGIAă ỊNH 30

3.1 Gi i thi u t ng quát v m u d li u 30

3.2 T ng h p th ng kê mô t các bi n trong mô hình 31

3.3 Chi tiêu giáo d c cho tr theo các đ c đi m c a h gia đình 32

3.3.1 c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình 32

3.3.2 c đi m nhân kh u h c c a h gia đình 33

3.3.2 c đi m kinh t c a h gia đình 35

CH NGă4:ăMỌăHỊNHăY UăT ă NHăH NGăCHIăTIểUăGIÁOăD C 37

4.1 Mô hình h i quy 37

4.2 Ki m đ nh mô hình 37

4.3 Gi i thích k t qu c a mô hình h i quy 39

4.3.1 c đi m kinh t h gia đình 39

4.3.1.1 Chi tiêu bình quân h gia đình 39

4.3.1.2 Chi tiêu l ng th c, th c ph m bình quân h gia đình 40

4.3.2 c đi m nhân kh u h c c a h gia đình 40

4.3.2.1 Quy mô h gia đình 40

4.3.2.2 Trình đ h c v n c a ch h 40

4.3.2.3 S c t c c a ch h 41

4.3.2.4 Tr em d i 6 tu i và s tr h c c p h c khác trong h gia đình 41

4.3.3 c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình thành th , nông thôn 42

CH NGă5:ăK TăLU Nă- KI NăNGH 43

5.1 Các k t qu chính c a đ tài 43

5.1.1 c đi m kinh t c a h gia đình 43

5.1.2 c đi m nhân kh u h c c a h gia đình 44

5.1.3 c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình 46

5.2 Ki n ngh 47

5.3 H n ch và h ng nghiên c u m i 50

DANH M C TÀI LI U THAM KH O 1

PH L C 4

DANHăM CăCÁCăT ăVI TăT T

OLS : Ph ng pháp bình ph ng bé nh t

UNICEF : United Nations Children’s Fund - Qu nhi đ ng Liên hi p qu c VHLSS : B d li u Kh o sát m c s ng h dân c

BSCL : ng b ng Sông C u Long

DANHăM CăCÁCăB NG

B ng 1.1: T ng h p các nghiên c u th c nghi m v chi tiêu giáo d c 12

B ng 2.1: Thông tin ngu n d li u đ c trích xu t 27

B ng 2.2: B ng tóm t t k v ng các bi n trong mô hình 28

B ng 3.1: T ng h p giá tr trung bình c a các bi n chính: 31

B ng 3.2: Chi tiêu cho giáo d c c a h gia đình theo khu v c h sinh s ng (đ n v : nghìn đ ng/tr /n m) 32

B ng 3.3: Chi tiêu cho giáo d c c a h gia đình theo s c t c c a ch h (đ n v : nghìn đ ng/tr /n m) 33

B ng 3.4: Chi tiêu cho giáo d c c a h gia đình theo nhóm thành viên h c c p h c khác (đ n v : nghìn đ ng/tr /n m) 34

B ng 4.1: Các y u t nh h ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình 38

DANHăM CăCÁCăHỊNH

Hình 3.1: Phân b tr đang đi h c theo t ng t nh ven bi n vùng BSCL 30Hình 3.2: Chi tiêu giáo d c c a h gia đình theo các nhóm h c v n c a ch h 35Hình 3.3: Chi tiêu giáo d c c a h gia đình theo nhóm chi tiêu (nghìn đ ng/tr /n m) 36

PH NăM ă U 1.ă tăv năđ

Con ng i đ c trang b b ng nh ng tri th c hi n đ i s là đ ng l c c b n c a

s phát tri n kinh t - xư h i Do v y giáo d c, đào t o gi vai trò c t lõi đ i v i

m i qu c gia, phát tri n giáo d c là n n t ng phát tri n kinh t m t cách b n v ng

Th gi i nói chung và Vi t Nam nói riêng đ u xem tr ng s nghi p giáo d c và dành m i ngu n l c đ phát tri n s nghi p giáo d c Theo Becker (1993) đ nâng

cao ch t l ng ngu n nhân l c thì nhân t nh h ng quan tr ng nh t là kho n đ u

t vào giáo d c và đào t o i v i cá nhân thì giáo d c nâng cao kh n ng ti p c n

v i khoa h c, công ngh , t ng n ng xu t lao đ ng và t o ra nhi u c h i ki m ti n

ng và Nhà n c ta c ng kh ng đ nh quan đi m v giáo d c trong Hi n pháp (2013) “Phát tri n giáo d c là qu c sách hàng đ u nh m nâng cao dân trí, phát tri n ngu n nhân l c, b i d ng nhân tài, Nhà n c u tiên đ u t và thu hút ngu n đ u

t khác cho giáo d c; ch m lo giáo d c m m non; b o đ m giáo d c ti u h c là b t

bu c, Nhà n c không thu h c phí; t ng b c ph c p giáo d c; phát tri n giáo d c

đ i h c, giáo d c chuyên nghi p; th c hi n chính sách h c b ng, h c phí h p lỦ Nhà n c u tiên phát tri n giáo d c vùng mi n núi, h i đ o, vùng đ ng bào dân t c thi u s và vùng có đi u ki n kinh t - xư h i đ c bi t khó kh n; u tiên s d ng, phát tri n nhân tài; t o đi u ki n đ ng i khuy t t t và ng i nghèo đ c h c v n hóa và h c ngh ” ( i u 61, Hi n pháp n c C ng hòa Xư h i Ch ngh a Vi t Nam 2013)

Theo K t qu kh o sát m c s ng dân c Vi t Nam (2012), vùng BSCL

có m c thu nh p bình quân đ u ng i trên tháng t ti n l ng, ti n công t ng đ i

th p, x p hàng th t so v i sáu vùng trong c n c Trong vùng có 8/13 t nh giáp

bi n, ngu n thu nh p ch y u t nông nghi p và th y s n V n đ đ u t h c hành cho con cái ít đ c quan tâm Xu t phát t đi u ki n t nhiên thu n l i cho nông nghi p và khai thác th y s n t o tâm lỦ l i vào ngu n tài nguyên thiên nhiên t đó

t o ra giá tr gia t ng không cao giá tr gia t ng trong m i l nh v c ngày càng

t ng đòi h i ngu n nhân l c ngày m t nâng cao v ch t l ng và s l ng làm

đ c đi u đó ph i d a trên n n giáo d c có ch t l ng Vì v y c n đánh giá m t cách khách quan các nhân t thu c đ c đi m h gia đình tác đ ng đ n quy t đ nh chi tiêu giáo d c c a h gia đình đ nâng cao ch t l ng giáo d c n c nhà nói chung và các t nh ven bi n vùng BSCL nói riêng

Nhà n c đ u t r t nhi u cho giáo d c, b ng nhi u ngu n l c khác nhau Bên

c nh s đ u t c a Nhà n c, s đ u t cho giáo d c c a h gia đình là th t s quan

tr ng và thi t th c nâng cao đ u t giáo d c c a h gia đình thì ta c n hi u rõ nhân t nh h ng vi c đ u t giáo d c c a h gia đình, t đó giúp hình thành

nh ng chính sách nh m tác đ ng nâng cao vi c đ u t giáo d c c a h gia đình g n

v i nâng cao ch t l ng giáo d c, đào t o T o ti n đ t t cho công cu c công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t n c, t ng c ng h i nh p, gi gìn và phát huy b n s c dân t c Th hi n s đ u t cho giáo d c c a h gia đình cho con em mình có th

đ c ph n ánh qua m c chi tiêu giáo d c c a h gia đình H gia đình càng quan tâm đ u t giáo d c thì ch c ch n s chi tiêu cho giáo d c nhi u h n h ít quan tâm

Vì v y, vi c đánh giá tác đ ng c a các nhân t thu c đ c đi m h gia đình đ n quy t đ nh chi tiêu giáo d c c a h gia đình là m t v n đ c n l u tâm xem xét và đánh giá tài nghiên c u: ắ ánhăgiáătácăđ ngăc aăđ căđi măh ăgiaăđìnhăđ nă chiătiêuăchoăgiáoăd căh ăgiaăđình ăcácăt nhăvenăbi năvùngă BSCLẰ nh m góp

3.ă iăt ngăvƠăph măviănghiênăc u

iăt ngănghiênăc uăc aăđ ătƠi là chi tiêu giáo d c c a h gia đình các t nh ven

bi n vùng BSCL cho con em trong h

Cơuăh iănghiênăc uăc aăđ ătƠi là các nhân t thu c đ c đi m h gia đình nào có

nh h ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình các t nh ven bi n vùng BSCL? tài t p trung gi i đáp 3 câu h i c th nh sau:

-Chi tiêu giáo d c có gia t ng khi chi tiêu c a h gia đình t ng lên hay không?

-Chi tiêu l ng th c, th c ph m có tác đ ng nh th nào đ n chi tiêu cho giáo d c

c a h gia đình?

-Các đ c đi m c a h gia đình: s c t c c a ch h , s thành viên đang theo h c các

b c h c, khu v c sinh s ng c a h có nh h ng đ n quy t đ nh chi tiêu giáo d c

C ăs ăd ăli u : tài s d ng d li u th c p có đ c t cu c Kh o sát m c s ng

h dân c Vi t Nam n m 2012 do T ng C c Th ng kê th c hi n

Ph ngăphápăphơnătích: đ tài s d ng k t h p hai ph ng pháp chính sau: (1)

ph ng pháp th ng kê mô t : quá trình x lỦ s li u có so sánh, đ i chi u nh m

t ng h p l i nh ng d li u, đ a ra nh ng nh n xét c b n, (2) ph ng pháp phân tích đ nh l ng: h i quy hàm chi tiêu giáo d c c a h gia đình và ki m đ nh tác

đ ng c a các y u t nh h ng đ n chi tiêu giáo d c Các h s h i quy c a mô hình đ c c l ng b ng ph ng pháp bình ph ng bé nh t (OLS)

5 C uătrúcăđ ătƠi

Ch ngă1:ăT ngăquanălỦăthuy tăvƠăth căti n Trình bày m t s khái ni m, c s

lý thuy t c a đ tài, các nghiên c u có liên quan đ t đó xây d ng khung phân tích

c a đ tài

Ch ngă2:ăPh ngăphápăvƠămôăhìnhănghiênăc u Trình bày mô hình nghiên c u,

l a ch n các bi n đ i di n cho các khái ni m đ c nêu lên khung phân tích ng

th i n i dung ch ng này c ng trình bày quy trình x lỦ, tinh l c d li u t b d

li u Kh o sát m c s ng dân c Vi t Nam n m 2012

Ch ngă3:ăTh cătr ngăchiătiêuăchoăgiáoăd căc aăh ăgiaăđình.ăCh ng này s t p

trung th ng kê mô t d li u trên c s xây d ng các b ng th ng kê mô t , đ a ra

m t s k t lu n ban đ u v m t s y u t có kh n ng nh h ng đ n chi tiêu giáo

d c c a h gia đình các t nh ven bi n vùng BSCL

Ch ngă4:ăMôăhìnhăy uăt ă nhăh ngăchiătiêuăgiáoăd c Ch ng này s trình bày

quá trình th c hi n h i quy mô hình, gi i thích Ủ ngh a c a các ch s trong k t qu

mô hình

Ch ngă5:ăK tălu nă- ki năngh Ch ng này s tóm l c l i nh ng k t qu quan

tr ng c a đ tài và đ c bi t là mô hình nghiên c u T đó có nh ng ki n ngh chính sách nh m gia t ng m c chi tiêu giáo d c c a h gia đình đ c bi t là h gia đình 8

t nh ven bi n vùng BSCL Ngoài ra, ch ng này còn đánh giá l i nh ng h n ch

c a đ tài đ t đó m ra nh ng h ng nghiên c u ti p theo

Ph năph ăl c: Các k t qu phân tích đư đ c trình bày trong các ch ng

CH NGă1: T NGăQUANăLụăTHUY TăVĨăKHUNG PHÂN TÍCH

N i dung ch ng này tác gi s l t m t s các khái ni m, đ nh ngh a, lý thuy t c b n liên quan đ n h gia đình, bên c nh đó đ làm c s cho nghiên c u, tác gi l t kh o m t s nghiên c u có liên quan đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình T đó, xây d ng khung phân tích cho nghiên c u

1.1ăCácăđ nhăngh aăvƠăkháiăni m

1.1.1 H giaăđình

Theo đi u 106 B lu t dân s (2005) đ nh ngh a h gia đình mà các thành viên

có tài s n chung, cùng đóng góp công s c đ ho t đ ng kinh t chung trong s n xu t nông, lâm, ng nghi p ho c m t s l nh v c s n xu t, kinh doanh khác do pháp lu t quy đ nh và là ch th khi tham gia quan h dân s thu c các l nh v c này

Theo Blow (2004) đ nh ngh a h gia đình có th ch bao g m m t thành viên

ho c g m nhi u thành viên s ng cùng m t nhà, sinh ho t và chia s các công vi c nhà Các thành viên trong h không nh t thi t ph i có quan h huy t th ng Trong

h gia đình s có m t ho c nhi u đ n v thành viên nh , v i m i đ n v thành viên

khác trong h a s ch h theo khái ni m này trùng v i ch h theo đ ng kỦ h

kh u, nh ng c ng có tr ng h p ch h trong cu c kh o sát trên khác v i ch h theo đ ng kỦ h kh u

Theo B lu t Dân s Vi t Nam (2005) thì ch h là đ i di n c a h gia đình trong các giao d ch dân s vì l i ích chung c a h Cha, m ho c m t thành viên khác đư thành niên có th là ch h

Theo y ban Châu Âu (2010) ch h đ c đ nh ngh a là cá nhân mà c n c

đ c đi m c a h , chúng ta có th phân lo i và phân tích các thông tin đ i di n cho

h gia đình mà ng i đó làm ch h Ch h có th là ng i có thu nh p l n nh t trong h , ch s h u c n nhà ho c là ng i đàn ông l n tu i nh t trong h

Tóm l i, ch h là nh ng ng i có đ đi u ki n cung c p các thông tin c n thi t v các đ c đi m nhân kh u h c, thu nh p, chi tiêu và các ho t đ ng di n ra trong h gia đình Vì v y, các thông tin mà ch h cung c p cho các thành viên khác trong h và c a b n thân ch h có th đ c s d ng đ i di n trong các nghiên

c u v h gia đình

1.1.3 Chi tiêu giáo d c c a h giaăđình

Chi tiêu giáo d c c a h gia đình là toàn b chi phí c a h gia đình dùng đ trang tr i cho vi c tham gia các ho t đ ng giáo d c và đào t o c a các thành viên trong h gia đình Theo y ban Châu Âu (2010) thì Chi tiêu giáo d c phát sinh c a các h gia đình có th đ c phân thành ba lo i: chi phí tr c ti p, chi phí gián ti p và chi phí c h i

-Chi phí tr c ti p là các chi phí: h c phí c a h c sinh, chi phí cho các nhà cung

c p các khóa h c nâng cao tay ngh và k n ng, chi phí mua sách v và đ dùng

h c t p, chi phí mua đ ng ph c, phí h c thêm

-Chi phí gián ti p là nh ng kho n chi m r ng không n m trong chi phí tr c

ti p trong quá trình h c Chúng bao g m chi phí sinh ho t cho h c sinh, chi phí đi l i, chi phí mua th c n và h c n i trú - bán trú, chi phí mua đ dùng h c t p đ t h c

-Chi phí c h i đ c th hi n qua nh ng công vi c ho c các ho t đ ng ngh

ng i mà các cá nhân ph i b l đ dành th i gian đ u t cho h c t p

Theo Lassible (1994) thì kho n chi tiêu cho giáo d c c a h gia đình chia thành ba kho n nh sau:

-Các kho n chi b ng ti n m t: bao g m h c phí đóng theo quy đ nh c a nhà

tr ng, c s đào t o; các chi phí mua b o hi m b t bu c và t nguy n, nh ng kho n v n đ ng t nguy n t phía ph huynh đóng góp

-Các kho n chi cho vi c mua đ dùng ph c v tr c ti p cho h c t p nh : sách giáo khoa, sách tham kh o, t p v , máy tính, d ng c v ; các d ng c h tr khác

nh : đ ng ph c, qu n áo th d c, c p sách, d ng c th thao

-Các kho n chi phí cho d ch v h tr : d ch v đi l i ho c đ a đón h c sinh; chi phí cho n i trú, bán trú

Theo cách tính c a T ng c c Th ng kê (2012), chi giáo d c đào t o bình quân

m t ng i đi h c trong 12 tháng qua đ c tính b ng t ng chi cho vi c đi h c trong

12 tháng c a các thành viên đang đi h c chia cho s ng i đi h c theo t ng c p

m t Nh v y chi tiêu giáo d c bình quân tr s b ng t ng chi tiêu giáo d c cho các thành viên đang h c c a h gia đình chia cho s tr đang h c c a h Trong đ tài này, chi tiêu giáo d c bình quân tr h c ti u h c, trung h c c s , trung h c ph thông c a các t nh ven bi n vùng BSCLcòn đ c g i t t là chi tiêu giáo d c

1.2 V năđ l a ch n tiêu dùng (Mas-collet và c ng s , 1995)

Theo Lý thuy t tiêu dùng thì quy t đ nh tiêu dùng c a ng i tiêu dùng cho các

lo i hàng hóa mang tính ch t duy lỦ Trong đi u ki n ngân sách h gia đình có gi i

h n, ng i tiêu dùng s l a ch n r hàng hóa đ m b o sao cho đ t m c t i đa hóa

m c h u d ng

Max u(x) K: p.x < I

V i gi đ nh r ng thông tin th tr ng hoàn h o, ng i tiêu dùng là ng i ch p

nh n giá, giá c hàng hóa có d ng tuy n tính, thì đ đ t m c h u d ng cao nh t,

ng i tiêu dùng s l a ch n tiêu dùng các hàng hóa x thu c B (p,I)

1.3 Lý thuy t đ uăt ăchoăgiáoăd c c a h giaăđình:

1.3.1 Lý thuy t l i nhu năđ uăt ăchoăgiáoăd c:

Theo tác gi Becker (1993) và Schultz (1961) cho r ng gi a hai ng i có trình

đ h c v n khác nhau thì thu nh p c a m i ng i r t khác nhau Do v y, con cái đi

h c trong bao nhiêu n m là do s quy t đ nh c a cha m và quy t đ nh đó s tùy thu c vào k v ng v m c thu nh p c a con cái h sau này

L i nhu n c a vi c đ u t vào giáo d c là kho n chênh l ch gi a hi n giá kho n thu nh p trong t ng lai tr đi chi phí c a vi c đi h c (bao g m chi phí tr c

ti p và chi phí c h i) i u đó có ngh a là cha m nh là m t nhà đ u t H s so sánh ph n l i nhu n chênh l ch gi a vi c đ u t và không đ u t cho tr đi h c

N u nh n th y thu l i nhu n, h s ti p t c đ u t cho tr đi h c N u nh n th y l ,

b m s không cho tr ti p t c đ n tr ng

1.3.2 Mô hình Lý thuy t v l a ch n s n măđ nătr ng c a tr

Theo Glick và Sahn (2000), h gia đình là m t kh i th ng nh t và h gia đình

s ra quy t đ nh vì m c tiêu t i đa hóa hàm h u d ng mình Trong đó, cha m (ho c

ng i ch ch t trong h gia đình) chính là ng i đ a ra quy t đ nh bao g m c các quy t đ nh v vi c giáo d c c a tr em trong h

Theo đó, s n m đi h c c a m t đ a tr là m t hàm s c a các y u t : m c

l ng c a cha m , thu nh p ngoài lao đ ng, chi phí giáo d c, trình đ h c v n c a cha m , đ c đi m c a nh ng đ a tr , và các y u t khác c a h gia đình và xư h i

1.4 Hành vi ra quy tăđ nh c a h gia đình

Trong n n kinh t nói chung h gia đình đ c xem là m t b ph n tiêu dùng,

h gia đình là t p h p c a nhi u thành viên và vì v y mà hành vi ra quy t đ nh cho

m t v n đ chi tiêu s không tránh kh i s chi ph i ít nhi u t các thành viên khác trong h Theo nghiên c u c a Douglas (1983) đư kh ng đ nh l i m t l n n a các

đi m c n l u Ủ trong hành vi ra quy t đ nh c a h gia đình:

-Quy trình ra quy t đ nh c a h gia đình ch u nh h ng b i nhi u y u t bên ngoài tác đ ng, gia đình luôn ph i tính toán, cân nh c đ đ a ra đ c quy t đ nh có

l i nh t, giúp t i đa hóa t ng h u d ng c a h gia đình, h n ch các l a ch n b t

l i Vi c ra quy t đ nh c a h gia đình không nh ng ch u tác đ ng t các thành viên trong h gia đình mà còn ch u tác đ ng t các tác nhân bên ngoài Các tác nhân này

có th t ng i bán hàng, ho c các đ i t ng khác có kh n ng tác đ ng đ n vi c ra quy t đ nh đó

-Hoàn c nh, đi u ki n s ng, các chính sách tác đ ng lên h gia đình c ng nh

h ng đ n hành vi ra quy t đ nh c a h gia đình

Tóm l i, quá trình ra quy t đ nh nào đó c a h gia đình nói chung, hay m t quy t đ nh chi tiêu c th ch u tác đ ng c a các y u t liên quan, t đ c đi m h gia đình đ n các đi u ki n môi tr ng xã h i, các quy đ nh, chính sách c a chính ph …

Do đó, quá trình ra quy t đ nh c a h gia đình nói chung quy t đ nh chi tiêu giáo

d c nói riêng c n ph i đ c xem xét nghiên c u trong tr ng h p có nhi u y u t tác đ ng

1.5 Các nghiên c u có liên quan

1.5.1 Chi tiêu giáo d c vùng thành th Trung Qu c:ătácăđ ng c a thu nh p, cácăđ căđi m h giaăđìnhăvƠănhuăc u giáo d cătrongăvƠăngoƠiăn c (Qian và

Smyth, 2010)

Nghiên c u đ c th c hi n trên b d li u thu th p đ c t 10.793 ng i tr

l i thu th p ng u nhiên 32 thành ph trên đ t n c Trung Qu c n m 2003 B d

li u đ c thu th p b i Công ty nghiên c u marketing China Mainland nh m đo

l ng các nhân t tác đ ng đ n chi tiêu cho giáo d c trong và ngoài n c c a h gia đình khu v c thành th trên đ t n c Trung Qu c

V i d ng hàm Tobit, chi tiêu cho giáo d c đ c h i quy v i các bi n đ c l p

d a trên m t s đ c đi m h gia đình nh : thu nh p c a h , ngh nghi p c a b m ,

s tr em trong gia đình, trình đ h c v n c a b m , tình tr ng hôn nhân c a b m

và đ c đi m n i sinh s ng c a h K t qu nghiên c u có cho th y thu nh p h gia đình là nhân t có m c nh h ng nhi u nh t đ n các quy t đ nh chi tiêu giáo d c

c a h gia đình.Ngoài ra, b m có trình đ h c v n càng cao và có chuyên môn ngh nghi p, thì chi tiêu giáo d c cho tr càng nhi u H gia đình có càng nhi u tr

em trong đ tu i đ n tr ng thì chi tiêu giáo d c h gia đình càng nhi u H gia đình có ch h là b s ng đ n thân thì kho n chi tiêu giáo d c này s ít h n h có

đ y đ b m V i h gia đình sinh s ng vùng ven bi n thì xu h ng chi tiêu cho giáo d c có s khác bi t v i nh ng h gia đình sinh s ng nh ng vùng còn l i

1.5.2 T l chi tiêu giáo d c c a h giaăđình:ăth hi n t m quan tr ng c a giáo

d c (Huston, S J., 1995)

Nghiên c u s d ng d li u m u c a 661 h gia đình đ c trích xu t t b d

li u đi u tra chi tiêu tiêu dùng n m 1990 -1991 v i m c tiêu là phân tích tác đ ng

c a thu nh p và các y u t khác c a h gia đình đ n t l ngân sách c a h gia đình chi tiêu cho giáo d c T l chi tiêu c a h gia đình là bi n đo l ng t m quan tr ng

c a giáo d c đ i v i nh n th c c a m i h gia đình

Khác v i Qian và Smyth (2010), v i d ng hàm Logit, Huston (1995) c ng đư

th c hi n c l ng t l chi tiêu cho giáo d c c a các h gia đình d a trên m t s

y u t nh : thu nh p c a h , trình đ h c v n c a ch h , tu i c a ch h , ngh nghi p c a ch h , gi i tính c a ch h , quy mô h gia đình, đ c đi m n i sinh

s ng, ch ng t c, và s tr em c a h gia đình

Nghiên c u đ a ra nh ng k t lu n là khu v c sinh s ng, quy mô h gia đình,

và các đ c đi m c a ch h nh : thu nh p, tu i, gi i tính, trình đ h c v n đ u có tác đ ng đ n t l chi tiêu cho giáo d c Nghiên c u c ng cho th y ch h là ng i

da màu có t l chi tiêu cho giáo d c ít h n nh ng h gia đình có ch h có s c da khác

1.5.3 Các y u t tácăđ ngăđ n chi tiêu cho giáo d c c a h giaăđìnhă vùng nông

thôn nă (Tilak, J B.G.,2002)

Nghiên c u đ c th c hi n trên b d li u kh o sát t 33.230 h gia đình nông thôn s ng trong 1.765 ngôi làng, 195 đ a ph ng và 16 bang chính c a n t

k t qu cu c đi u tra v s phát tri n ngu n nhân l c khu v c nông thôn n

n m 1994, Tilak (2002) đư c l ng kho n chi tiêu giáo d c cho đ a tr c a các

h gia đình khu v c nông thôn Ân là m t hàm s ph thu c vào thu nh p c a

h , gi i tính c a đ a tr , trình đ giáo d c và ngh nghi p c a ch h , quy mô c a

h gia đình, đ ng c p xã h i và tôn giáo c a h , các ch s phát tri n c a làng xư n i

h sinh s ng, đ c đi m tr ng l p và các kho n tr c p đ c nh n

Nghiên c u rút ra k t qu , đ co giãn trong chi tiêu giáo d c h gia đình ch u tác đ ng nhi u b i thu nh p c a h gia đình c đi m h gia đình (bao g m thu

nh p h gia đình và trình đ giáo d c c a ch h gia đình) là nhân t quan tr ng tác

đ ng đ n chi tiêu giáo d c bình quân tr Ch h có trình đ giáo d c càng cao thì

h s m nh d n chi tiêu cho giáo d c nhi u h n H gia đình có xu h ng u tiên chi tiêu giáo d c cho tr em nam nhi u h n tr em n Ngoài ra, quy mô h gia đình

và tôn giáo c ng có tác đ ng đ n quy t đ nh chi tiêu cho giáo d c H gia đình v i quy mô càng l n thì có nhi u kho n chi phí khác nhau cho nhi u ng i, d n đ n

vi c gi m chi tiêu cho giáo d c nh m đ m b o các kho n chi tiêu thi t y u khác

M t s các nhân t đ c k v ng nh gi i tính c a tr , ngh nghi p c a b m và

m t s y u t liên quan đ n đ c đi m tr ng l p không có tác đ ng ho c có tác

đ ng không đáng k đ n các quy t đ nh chi tiêu giáo d c c a h gia đình

B ngă1.1:ăT ngăh păcácănghiênăc uăth cănghi măv ăchiătiêuăgiáoăd c

Ân thông qua cu c đi u tra v s phát

tri n con ng i khu v c nông thôn Ân

đ n chi tiêu giáo d c

c a h gia đình Trình

đ h c v n c a ch h ,

gi i tính c a đ a tr ,

thu nh p c a h c ng tác đ ng đ n chi tiêu

giáo d c c a h Ngh nghi p c a ch h

Bi n gi i thích cho nghiên c u bao g m:

thu nh p c a h gia đình; tu i, gi i tính và trình đ h c v n c a ch h ; quy mô h gia đình, khu v c đ a lý, s tr trong h gia đình, s c t c

Tu i tác và trình đ

h c v n c a ch h , thu nh p, khu v c đ a

D li u đ c thu th p t cu c đi u tra c a

China Mainland trên 32 thành ph thu c

H gia đình có thu

nh p càng cao, b m

d c cho tr càng nhi u Ngoài ra, tình tr ng hôn nhân c a b m ,

tiêu, quy mô h gia đình, n i sinh s ng c a

h , các kho n tr c p giáo d c, dân t c, các

đ c đi m c a ch h nh : gi i tính, đ tu i, trình đ h c v n

K t qu nghiên c u cho th y các y u t

t ng chi tiêu h gia

1.6 Khung phân tích c a nghiên c u

Quy t đ nh chi tiêu c a ng i tiêu dùng ch u nhi u tác đ ng không nh ng t chính b n thân ng i tiêu dùng mà còn ch u tác đ ng t các y u t bên ngoài Chi tiêu cho giáo d c c ng không tránh kh i nh ng tác đ ng đó

c đi m kinh t c a h gia đình

c đi m nhân kh u h c c a h gia đình

c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình

Chi tiêu giáo d c

c a h gia đình

Nghiên c u v các nhân t tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c h gia đình c a Tilak (2002) đư đ a ra nhi u nhóm đ c đi m có tác đ ng đ n quy t đ nh chi tiêu giáo d c

c a h gia đình nh : nhóm đ c đi m c a h gia đình bao g m đ c đi m kinh t , đ c

đi m xã h i c a h (nh t ng l p xã h i, tôn giáo, dân t c), đ c đi m nhân kh u

h c, nhóm đ c đi m c a ch h ; đ c đi m cá nhân; đ c đi m v tr ng l p n i h gia đình đang sinh s ng; đ c đi m phát tri n kinh t đ a ph ng

Sau khi s l c lý thuy t và tham kh o các nghiên c u có liên quan, tác gi

d a vào cách phân chia các nhóm đ c đi m có tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c h gia đình c a Tilak (2002) làm n n t ng K t h p v i m c tiêu nghiên c u đư đ ra đ u bài là phân tích tác đ ng c a đ c đi m h gia đình đ n chi tiêu giáo d c, tác gi xây

d ng khung phân tích cho nghiên c u này Trong đó đ c đi m c a h gia đình đ c chia thành ba nhóm đ c đi m c th : đ c đi m kinh t , đ c đi m nhân kh u h c và

đ c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình

c đi m kinh t c a h gia đình bao g m chi tiêu bình quân đ u ng i và chi tiêu l ng th c ph m bình quân c đi m nhân kh u h c c a h gia đình bao g m

gi i tính c a ch h , tình tr ng hôn nhân c a ch h , s tr em d i 6 tu i trong h , dân t c c a ch h , s thành viên h c c p h c khác, s n m đi h c c a ch h và

t ng s ng i trong h c đi m khu v c sinh s ng là khu v c thành th - nông thôn

Tóm t tăch ngă1:

N i dung Ch ng 1 đư trình bày rõ ràng các đ nh ngh a và khái ni m có liên quan, lý thuy t hành vi tiêu dùng, lý thuy t v quy t đ nh đ u t giáo d c c a h gia đình D a theo các nghiên c u t ng t các qu c gia khác nhau trên th gi i, tác

gi đư l a ch n và phát tri n mô hình c a Tilak (2002) làm n n t ng đ xây d ng khung phân tích cho nghiên c u Theo đó, chi tiêu giáo d c c a h gia đình ch u tác

đ ng c a 3 nhóm đ c đi m c a h gia đình bao g m: đ c đi m kinh t c a h gia đình, đ c đi m nhân kh u h c và sau cùng là đ c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình

CH NGă2: PH NGăPHÁPăVĨăMÔ HÌNH NGHIÊN C U

Sau khi xây d ng đ c khung phân tích các đ c đi m h gia đình có kh n ng tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình ch ng 1, ch ng này tác gi ti n hành xây d ng mô hình nghiên c u và xem xét các bi n đ i di n đ a vào mô hình nghiên c u

2.1 Mô hình lý thuy t kinh t chi tiêu h giaăđình

Nhà nghiên c u Houthakker (1957) đư xem xét 3 d ng hàm g m: tuy n tính, bán logarit và logarit kép đ thành l p mô hình gi i thích hi u qu nh t cho m i quan h kinh t gi a chi tiêu cho m t lo i hàng hóa c th và t ng chi tiêu c a h gia đình V i u đi m c a d ng hàm logarit kép, nhà nghiên c u đư đ a ra mô hình

c th nh sau:

i i

i i

i

Y   log  log 2 

Trong đó: Y i là chi tiêu c a nhóm hàng hóa th i, Xi là t ng chi tiêu, X2 là s

l ng thành viên trong h gia đình, i là sai s i,i,i là các h s c a c l ng

h i quy OLS i,i c ng chính là h s co giãn theo t ng chi tiêu và quy mô h gia đình khi xem xét m i quan h v i chi tiêu cho nhóm hàng th i

Nghiên c u Chi tiêu h gia đình Nairobi c a tác gi Massell và Heyer (1969)

c ng đư s d ng mô hình t ng t nh trên đ c l ng chi tiêu c a h gia đình: log(Ei) = a0i + a1i log(E) + a2ilog(N ) + ui (2.2)

V i Ei là chi tiêu cho hàng hóa th i, E là t ng chi tiêu c a h gia đình, N là s thành viên c a h gia đình, a là các h s c n c l ng c a mô hình và ui là sai s Massell và Heyer (1969) đư nh n đ nh d ng hàm logarit kép đ c s d ng trong nhi u nghiên c u nh vào tính đ n gi n và có th thêm vào nhi u y u t có liên quan khác nh m t ng tính gi i thích cho mô hình

Ndanshau (1998) xây d ng mô hình c l ng t ng quát cho chi tiêu h gia

đình nh sau:

Trong đó: Cij là ph n chi tiêu c a h gia đình th j cho hàng hóa th i; TEXj là

t ng chi tiêu c a h gia đình; Aj và Edj là bi n tu i và trình đ h c v n c a ch h ,

là bi n quy mô h gia đình th j T mô hình t ng quát trên, tác gi Ndanshau (1998) tri n khai d ng mô hình lin-log nh sau:

V i lnHHEX là giá tr logarit c a chi tiêu giáo d c h ng n m c a h gia đình,

Xi là các y u t nh h ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình, i là các h s h i quy t ng ng, i là sai s c l ng Các bi n ph thu c là t ng chi tiêu giáo d c

c a h gia đình, chi tiêu giáo d c bình quân c a h gia đình và chi tiêu giáo d c ti u

h c bình quân h c sinh c a h gia đình

u đi m c a mô hình này chính là nhà nghiên c u có th đ a vào mô hình nhi u bi n đ c l p trên c s xây d ng gi thi t nghiên c u các y u t có liên quan

đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình Bên c nh đó còn có th áp d ng mô hình đ tính đ c đ co giưn và đánh giá các nhân t tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c cho các

đình, các tác gi c ng nh n th y c n đ a thêm nhi u bi n khác nh quy mô h gia đình, trình đ h c v n c a ch h , tu i c a ch h đ t ng tính gi i thích cho mô hình Các bi n đ c đ a thêm vào mô hình có th đ c th hi n d i d ng logarit tùy thu c vào đ c đi m c a d li u, và Ủ ngh a gi i thích c a các bi n

2.2 Mô hình nghiên c u th c nghi m trong đ tài:

Chi tiêu giáo d c c a h gia đình đ c d đoán s ch u nh h ng c a nh ng

đ c đi m h gia đình nh sau: đ c đi m kinh t , đ c đi m nhân kh u h c và đ c

đi m v khu v c sinh s ng c a h gia đình

V i m c tiêu nghiên c u chi tiêu giáo d c c a h gia đình đang có thành viên theo h c t l p 1 đ n l p 12 Tác gi d a trên mô hình toán kinh t trong nghiên

c u c a Tilak (2002) làm n n t ng đ xây d ng mô hình cho nghiên c u Bên c nh

đó, tác gi c ng s d ng d ng logarit t nhiên cho đ c đi m kinh t h gia đình, k

th a t kinh nghi m s d ng logarit cho bi n chi tiêu trong các mô hình kinh t chi tiêu h gia đình c a Houthakker (1957), Ndanshau (1998), Massell và Heyer (1969) Mô hình c th d i d ng toán h c đ c vi t t ng quát nh sau:

LnChiBQTH = 0 + 1lnA + 2B+ 3C + i (2.6)

V i: Ln là logarit t nhiên

ChiBQTH: chi tiêu giáo d c bình quân tr c a h gia đình

A: véct các đ c đi m kinh t h gia đình

B: véct các đ c đi m nhân kh u h c c a h gia đình

C: véct các đ c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình

i: là các tham s c l ng

i: là sai s

Nh ng tham s trong mô hình trên s đ c c l ng b ng ph ng pháp bình

ph ng bé nh t (OLS)

2.3 L a ch n các bi năđ i di n s d ng trong mô hình

2.3.1 căđi m kinh t h giaăđình

đánh giá các nhân t nh h ng đ n quy t đ nh giáo d c th ng phân lo i theo các nhóm đ c đi m c a tr ng l p, đ c đi m c a h gia đình và các chính sách

c a chính ph Trong nhóm đ c đi m h gia đình thì đ c đi m kinh t c a h là nhân t quan tr ng c đi m kinh t c a h gia đình có th đ c đo l ng b ng kho n chi tiêu ho c thu nh p c a h gia đình (Filmer và Pritchett, 1998)

Chi tiêu giáo d c ngày càng chi m t tr ng cao trong chi tiêu h gia đình, vì

th khi thu nh p/ chi tiêu c a h gia đình gia t ng, nhi u kh n ng chi tiêu giáo d c

c a h c ng gia t ng theo chi u h ng tích c c h n Huston (1995), Zou và Luo (2010) trong các nghiên c u c a mình đư nh n m nh t m quan tr ng c a thu nh p

đ n các quy t đ nh chi tiêu giáo d c K t qu nghiên c u c a Huston (1995) nh n

đ nh r ng quy t đ nh chi tiêu giáo d c c a h gia đình nh y c m v i s thay đ i c a thu nh p h gia đình

Th c t khách quan Vi t Nam khi m t ng i đ c h i v t ng thu nh p thì

h th ng hay tìm cách t ch i, ho c có cung c p thì c ng không k h t t t c các ngu n thu nh p T đó d a vào thu nh p đ k t lu n v tình hình kinh t c a h là không khách quan T thu nh p thì ng i ta ch có th d đoán đ c chi tiêu d ng

ti m n ng ch không h n là chi tiêu th c s c tính c a ng i Vi t có nhi u ngu n thu nh p t các ho t đ ng kinh t khác nhau và tâm lý chung là ng i dân không mu n thông báo chính xác các ngu n thu nh p c a h M t khác thì t ng chi tiêu th hi n rõ kh n ng chi tiêu th c c a h gia đình ch không còn d ng ti m

n ng Khi đ c h i v chi tiêu thì khác, các s li u chi tiêu th ng d dàng thu th p

và có tính chính xác h n s li u thu nh p Do đó vi c s d ng thông tin v chi tiêu

đ xác đ nh đ c đi m kinh t c a h gia đình tác đ ng nh th nào đ n chi tiêu cho giáo d c c a tr s ph n n chính xác và th c t h n

2.3.1.1 Chi tiêu c a h giaăđình

Nghiên c u chi tiêu giáo d c c a h gia đình vùng ông Nam B c a Tr n Thanh S n (2012) cho th y vai trò c a c a nhân t t ng chi tiêu tác đ ng tích c c

đ n chi tiêu giáo d c h gia đình Chi tiêu h gia đình càng t ng, h gia đình càng

có kh n ng chi tiêu nhi u h n cho các ho t đ ng giáo d c

Deolalikar (1997) s d ng chi tiêu bình quân đ u ng i h ng n m làm bi n

đ c l p đ đánh giá tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a tr trong nghiên c u Kenya

v t l nh p h c và chi tiêu giáo d c Trong nghiên c u c a Glick and Sahn (2010), nhóm tác gi đư s d ng chi tiêu bình quân làm bi n đ i di n cho nhân t thu nh p

c a h gia đình đ đánh giá tác đ ng c a nhân t này đ n s n m đ n tr ng c a

tr Tilak (2002) c ng đư đ ngh s d ng bi n chi giáo d c bình quân và chi tiêu bình quân đ k t qu c l ng chính xác h n S d , ba nghiên c u trên đi u s

d ng bi n chi tiêu bình quân là đ tránh tr ng h p hai h gia đình có cùng m t

m c chi tiêu nh ng s thành viên trong h khác nhau, thì lúc này thành viên c a h

có quy mô nh h n s có c h i đ c chi tiêu nhi u h n Do đó, nghiên c u này s

s d ng bi n chi tiêu bình quân h gia đình và k v ng r ng khi chi tiêu bình quân

h gia đình gia t ng s làm cho chi tiêu giáo d c c ng t ng lên

2.3.1.2 Chi tiêu th c ph m c a h giaăđình

T tr ng chi l ng th c, th c ph m trong chi tiêu đ i s ng h gia đình là m t

ch tiêu đánh giá m c s ng cao hay th p T tr ng này càng cao thì m c s ng càng

th p và ng c l i Vi t Nam là n c còn nghèo nên t tr ng chi tiêu th c ph m v n còn cao, tuy có xu h ng gi m t 56,7% n m 2002 xu ng còn 52,9% n m 2010, tuy nhiên n m 2012 t l này l i t ng lê đ n 56% (T ng c c th ng kê, 2012)

Giáo d c và th c ph m là hai lo i hàng hóa luôn luôn hi n h u trong r hàng hóa đ c s d ng c a h gia đình C hai y u t này đ u có nh ng tác đ ng ph n nào đ n v n nhân l c N u nh tiêu dùng l ng th c, th c ph m là cái g c đ hình thành n n t ng th l c, gia t ng kh n ng ti p thu ki n th c và các k n ng, thì giáo

d c gi nhi m v truy n đ t các ki n th c và hình thành k n ng cho con ng i

Nh ng ngân sách thì có h n và h gia đình l i có nhu c u s d ng nhi u lo i hàng hóa khác nhau nên nhi u kh n ng s d n đ n tình tr ng khi chi tiêu cho hàng hóa này t ng thì chi tiêu cho các hàng hóa còn l i s gi m M c t ng gi m trong chi tiêu các lo i hàng hóa còn tùy thu c vào l a ch n, cân nh c c a t ng h gia đình Do đó,

s d ng bi n chi tiêu l ng th c, th c ph m bình quân đ i di n cho chi tiêu l ng

th c, th c ph m c a h gia đình s giúp chúng ta hình dung rõ h n m i quan h

gi a hai hàng hóa này nh th nào

2.3.2 căđi m nhân kh u h c c a h giaăđình

2.3.2.1 Quy mô h giaăđình

Quy mô h gia đình là t ng s ng i trong h gia đình Theo nghiên c u c a Tilak (2002) quy mô h gia đình có nh h ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình Chi tiêu giáo d c c a h gia đình càng t ng khi h gia đình càng có nhi u thành viên H gia đình có nhi u thành viên s có nhi u ngu n thu nh p, ngoài chi tiêu cho các nhu c u thi t y u trong cu c s ng c a b n thân thì các thành viên c ng

có th đóng góp chi tiêu giáo d c cho các thành viên đang đi h c, chia s b t gánh

n ng Do đó, k v ng trong nghiên c u này là quy h gia đình càng l n nh h ng tích c c đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình

2.3.2.2 Trìnhăđ h c v n c a ch h

Trình đ h c v n c a c a ng i thay m t gia đình đình quy t đ nh các vi c h

tr ng trong h gia đình c ng là nhân t có kh n ng tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c Ilon và Moock (1991) trong m t nghiên c u c a mình vùng nông thôn Peru

c ng đư s d ng bi n h c v n c a c b và m đ đánh giá nhu c u giáo d c c a h gia đình K t qu nghiên c u cho th y trình đ giáo d c c a m tác đ ng m nh h n

đ n các quy t đ nh giáo d c c a con tr trong h gia đình Trong nghiên c u c a Glick and Sahn (2000) thì trình đ h c v n c a b m có m i quan h tích c c v i

s n m đ n tr ng c a tr Nghiên c u c a Lee (2008) c ng cho k t qu t ng t

v m i t ng quan cùng chi u gi a trình đ h c v n c a b m v i quy t đ nh đ u

t giáo d c cho con cái Trình đ h c v n c a b m càng cao thì h đ u t giáo d c cho con cái càng cao Có th nh n đ nh r ng, trình đ h c v n c a b m có nh

h ng đ n các quy t đ nh giáo d c c a tr , trong đó có c v n đ chi tiêu cho giáo

Ch h có trình đ h c v n càng cao, kh n ng thu nh p c a h c ng s cao h n và

s dành nhi u s u tiên cho chi tiêu giáo d c c a các thành viên trong h gia đình

Ng c l i, khi ch h có trình đ h c v n th p, thì nhi u kh n ng h có m c thu

nh p th p, t đó chi ph i đ n các quy t đ nh phân b ngân sách cho ho t đ ng giáo

d c

Trình đ h c v n c a ch h đ i di n cho trình đ nh n th c c a ch h và có

th đ c đo l ng b ng nhi u cách khác nhau Theo Filmer và Pritchett (1998) thì

h c v n c a m t ng i có th đo l ng b ng s n m đi h c M t cách đo l ng khác đ c Huston (1995) đ ngh và đ c s d ng trong nghiên c u c a Qian và Smyth (2008) là s d ng các bi n gi đ i di n cho các b c h c khác nhau (ti u h c, trung h c c s , trung h c ph thông…)

D a theo các nghiên c u v giáo d c Vi t Nam c ng nh m t s nghiên c u

n c ngoài đư s d ng s n m đi h c đ đo l ng trình đ h c v n và cho k t qu phù h p v i m c tiêu nghiên c u ban đ u, T đó, trong nghiên c u này tác gi c ng

v n d ng s n m đi h c đ đo l ng trình đ h c v n c a ch h K v ng đ t ra là

s n m đi h c c a ch h càng nhi u thì chi tiêu giáo d c h gia đình càng t ng

2.3.2.3 Gi i tính c a ch h

Trong các nghiên c u v hành vi ra quy t đ nh c a h gia đình, gi i tính c a

ch h c ng đ c xem nh m t y u t có nh h ng đ n các l a ch n đ c đ a ra

N gi i th ng có nhi u b t l i trong tuy n ch n và xác đ nh l ng b ng trong th

tr ng lao đ ng, nh h ng đ n các kho n thu nh p c a h M c dù thu nh p c a

h có kh n ng th p h n nam gi i nh ng v i vai trò là ng i ra quy t đ nh sau cùng

c a h gia đình, n gi i có nh n bi t v vai trò c a giáo d c t t h n nam gi i (Huston, 1995) Tuy nhiên k t qu nghiên c u c a Huston (1995) cho th y gi i tính

c a ch h không nh h ng có Ủ ngh a th ng kê đ n t l chi tiêu giáo d c c a h gia đình Nghiên c u đánh giá nh h ng c a các nhân t đ n t l chi tiêu giáo d c

c a h gia đình vùng BSCL c a Diep Nang Quang (2008) cho th y ch h là n

gi i có nh h ng tích c c đ n t l chi tiêu cho giáo d c c a h gia đình vùng này h n ch h là nam gi i

Khác v i m t s qu c gia khác, Vi t Nam là m t qu c gia theo truy n th ng

v n hoá Ph ng ông, quan ni m ng i đàn ông th ng xem tr ng s nghi p, mong mu n đ c n m gi nh ng v trí quan tr ng H nh n th c r ng h c t p s giúp h đ t đ c nh ng gì k v ng Gi vai trò ch h , nam gi i c ng s có nh ng hành đ ng khuy n khích các thành viên h c t p nhi u h n N gi i c ng ch u nh

h ng v n hoá lâu đ i, nh ng ng c l i gi i n l i có xu h ng e ng i c nh tranh

và tham v ng các v trí cao nên xu h ng đ u t cho tri th c không đ c đ t lên hàng đ u T quan ni m trên, d n đ n k v ng ch h là nam gi i s chi tiêu giáo

d c nhi u h n ch h là n gi i

2.3.2.4 S c t c c a ch h

Vi t Nam là đ t n c có nhi u dân t c anh em cùng chung s ng bao đ i nay

M i dân t c l i có nh ng đ c đi m, phong t c, t p quán r t không gi ng nhau i u này d n đ n có s khác bi t trong v các v n đ trong cu c s ng gi a các dân t c UNICEF (2010) đ a ra k t qu nghiên c u cho th y t l nh p h c c a tr em thu c

dân t c Kinh cao h n tr em thu c nhóm h gia đình dân t c ít ng i Nghiên c u

c a Diep Nang Quang (2008) cho th y có s khác bi t trong các quy t đ nh chi tiêu cho giáo d c gi a các nhóm dân t c Kinh, Hoa, Kh me, Tày Trong s các dân t c thì dân t c Kinh chi m t tr ng cao nh t c n c ng th i nhóm dân t c này có trình đ dân trí cao, m c quan tâm đ u t cho giáo d c nhi u h n Do v y, đ tài k

v ng nhóm dân t c Kinh này có m c chi tiêu giáo d c cao h n nhóm dân t c khác

2.3.2.5 Tình tr ng hôn nhân c a ch h

Tình tr ng hôn nhân c a ch h c ng là m t trong nh ng tác nhân tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình H gia đình v i ch h có đ y đ v ch ng h s n lòng chi tiêu giáo d c nhi u h n h gia đình v i ch h đ n thân Ch h đ n thân

ch có m t ngu n thu nh p duy nh t, trong khi h gia đình có đ y đ v /ch ng có thêm s h tr thu nh p t ng i v /ch ng còn l i K t qu nghiên c u t Mauldin

và c ng s (2001) cho th y h gia đình có b m đ n thân chi tiêu cho giáo d c c a con tr ít h n h gia đình có đ y đ b m Tình tr ng hôn nhân còn đ y đ

v /ch ng c a ch h đ c k v ng s có tác đ ng tích c c đ n chi tiêu giáo d c c a

h gia đình

2.3.2.6 S thƠnhăviênăcònăđiăh c các b c h c khác và s tr emăd i 6 tu i

Trong các đ c đi m nhân kh u h c c a h gia đình thì quy mô h gia đình

c ng là m t nhân t có nh h ng đ n các quy t đ nh giáo d c nói chung và chi tiêu giáo d c nói riêng Các nghiên c u tr c c a Huston (1995) và Tilak (2002) đư

ch ng minh đ c quy mô h gia đình có tác đ ng đ n các kho n chi tiêu giáo d c

c a h gia đình Tuy nhiên trên th c t có tr ng h p nh ng h gia đình có nhi u thành viên, nh ng đa s các thành viên đư tham gia lao đ ng, thì các thành viên còn

l i nhi u kh n ng s đ c chi tiêu giáo d c nhi u h n Vì v y, trong m t s nghiên

c u đánh giá nhân t tác đ ng đ n các quy t đ nh giáo d c đư thay th bi n quy mô

h gia đình b ng m t vài bi n phân lo i c th h n Mauldin và c ng s (2001) đư

s d ng s tr em trong h thay th nhân t quy mô h gia đình đ đánh giá tác

đ ng đ n vi c đ n tr ng và chi tiêu giáo d c c a tr Nghiên c u Chi tiêu giáo d c

h gia đình khu v c thành th c a Trung Qu c (Quian và Smith, 2010) c ng nh n

th y s tr em đ tu i d i 6 nh h ng có Ủ ngh a và tác đ ng tiêu c c đ n chi tiêu giáo d c i u này có ngh a là h gia đình có càng nhi u tr em d i 6 tu i, chi tiêu dành cho nh ng thành viên nh tu i này s làm gi m chi tiêu giáo d c c a h gia đình

Bên c nh đó, s thành viên còn l i đang đi h c nhi u kh n ng c ng nh h ng

tr c ti p đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình S thành viên còn đang đi h c các

b c h c khác càng nhi u, m c phân b ngân sách cho các thành viên đang đi h c có

th gi m

V i nghiên c u này, tác gi s d ng s thành viên còn l i trong h đang theo

h c các b c h c khác và s tr d i 6 tu i đ i di n quy mô h gia đình đ đánh giá tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình Nghiên c u k v ng s thành viên đang đi h c các b c h c khác và s tr d i 6 tu i càng t ng thì chi tiêu giáo

d c càng gi m

2.3.2.7 Gi i tính c a tr

T t ng Nho giáo t n t i r t lâu đ i Vi t Nam, hi n nay tuy quan ni m

tr ng nam khinh n đư d n đ c c i thi n Tuy nhiên ph n l n dân c theo t p quán

s n xu t nông nghi p, dân c t p trung nhi u vùng nông thôn t t ng này v n còn t n t i Do đó, bé gái th ng ít đ c gia đình đ u t giáo d c so v i bé trai Quan ni m bé gái ch h c cho bi t ch , l n lên l p gia đình s ng bên gia đình

ch ng, không giúp nhi u cho gia đình Theo nghiên c u c a Tilak (2002) thì gi i tính c a tr c ng tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình K v ng c a nghiên c u này chi tiêu giáo d c c a h gia đình nh h ng m nh đ i v i bé trai

h n bé gái

2.3.3 căđi m khu v c sinh s ng c a h giaăđình

Nhi u nghiên c u cho th y n i sinh s ng c a h gia đình c ng có tác đ ng đ n

m c chi tiêu giáo d c c a h gia đình Nghiên c u v chi tiêu giáo d c c a b m cho tr đ c th c hi n Hoa K c a Mauldin và c ng s (2001) phân chia đ c

đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình thành 2 đ c đi m: h gia đình sinh s ng vùng thành th hay nông thôn và vùng mi n mà h gia đình đang sinh s ng K t qu nghiên c u cho th y các h gia đình vùng ông B c và phía Tây c a Hoa K chi tiêu cho giáo d c ít h n các h gia đình khu v c phía Nam, và các h gia đình khu v c thành th chi tiêu cho giáo d c nhi u h n h gia đình nông thôn Nghiên

c u c a Tr n Thanh S n (2012) cho th y h gia đình đang sinh s ng khu v c thành th vùng ông Nam B có m c chi tiêu giáo d c cao h n h gia đình sinh

s ng khu v c nông thôn K v ng nghiên c u đ t ra là h gia đình sinh s ng khu v c thành th có m c chi tiêu giáo d c nhi u h n h gia đình sinh s ng khu

2.4.2 D li u nghiên c u

Nghiên c u s d ng d li u VHLSS 2012 c a T ng c c th ng kê Vi t Nam

B d li u có t ng c ng 9.399 h đ c đi u tra thu nh p, chi tiêu và các ch đ khác trên c n c

Cu c kh o sát thu th p thông tin theo 4 k , m i k m t quý t quỦ 1 đ n quý 4

n m 2012 Ph ng pháp đi u tra ph ng v n tr c ti p đ c các ph ng v n viên tr c

ti p ph ng v n ch h và cán b ch ch t c a xư có đ a bàn kh o sát Tiêu chí đ

l a ch n h gia đình nghiên c u trong đ tài này nh sau: có thành viên đang theo

h c t l p 1 đ n l p 12 trong h th ng giáo d c qu c dân c a Vi t Nam

Các thông tin đ c thu th p ch y u trên c s trích xu t t các m c:

c a h gia đình

B ngă2.1:ăThôngătinăngu năd ăli uăđ cătrích xu t

6 capckhac S thành viên đang h c c p

8 tsnguoi T ng s ng i trong h ttchung Tsnguoi

9 chiGD_BQ Chi tiêu giáo d c bình quân tr M2c11k,

m2c14, m2c7

10 chitieu_BQ Chi tiêu bình quân đ u ng i ttchung,

muc 7

m5a1ct, m5a2ct, m5b1ct, m5b2ct, m5b3ct, m6c7,

m7c23, m2act, m3ct

11 chiLTTP_BQ Chi tiêu l ng th c, th c

4 dantoc Dân t c c a ch h Khác: 0 Kinh: 1 +

5 ttnt Khu v c thành th - nông thôn Thành th : 1

10 Lnchitieu_BQ Ln Chi tiêu bình quân đ u ng i Nghìn đ ng +

11 LnchiLTTP_BQ Ln Chi tiêu l ng th c, th c

12 gioitinhtre Gi i tính tr đang đi h c Nam: 1

Tóm t tăch ngă2:

Ch ng này tác gi đư ti n hành tóm t t các mô hình kinh t chi tiêu h gia đình T đó đư l a ch n đ c mô hình kinh t s d ng cho nghiên c u này Bên

c nh đó, thông qua vi c l c s các k t qu nghiên c u tr c đư l a ch n đ c các

bi n đ i di n cho các đ c đi m h gia đình phù h p v i khung phân tích đư nêu

ch ng 1 Các y u t đ c d đoán s có tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c bao g m: chi tiêu bình quân, chi tiêu l ng th c, th c ph m bình quân, trình đ h c v n - gi i tính - tình tr ng hôn nhân- s c t c c a ch h , s thành viên đang theo h c các b c khác, s tr em d i 6 tu i, t ng s ng i trong h , gi i tính c a tr , khu v c sinh

s ng thành th - nông thôn Ph n cu i c a ch ng 2, tác gi tóm t t d u k v ng c a các nhân t đ c d đoán có tác đ ng đ n chi tiêu giáo d c c a h gia đình

CH NGă3: TH C TR NG CHI TIÊU GIÁO D C C A H GIAă ỊNH

Ch ng này t p trung vào mô t t ng quát th c tr ng chi tiêu giáo d c c a h gia đình các t nh ven bi n BSCL N i dung đi sâu trình bày các ph n: (i) gi i thi u

t ng quát v m u d li u; (ii) t ng h p các bi n trong mô hình; (iii) chi tiêu giáo

d c c a h gia đình theo các đ c đi m kinh t , đ c đi m nhân kh u h c và đ c đi m khu v c sinh s ng c a h gia đình

3.1 Gi i thi u t ng quát v m u d li u

D li u kh o sát c a đ tài bao g m 533 quan sát h các t nh ven bi n BSCL

có chi tiêu cho giáo d c cho tr đang đi h c t l p 1 đ n l p 12 Các quan sát phân

b cho các t nh Long An 80, Ti n Giang 82, B n Tre 73, Trà Vinh 53, Kiên Giang

Hìnhă3.1:ăPhơnăb ătr ăđangăđiăh cătheoăt ngăt nhăvenăbi năvùngă BSCL

Ngu n: K t qu phân tích b d li u VHLSS 2012

Phân theo khu v c sinh s ng, s quan sát khu v c thành th là 107 quan sát

và nông thôn là 426 quan sát Trong m i khu v c sinh s ng, s h có dân t c Kinh chi m đa s 485 h chia ra thành th 98 h , nông thôn 387 h ; dân t c khác là 48 h chia ra thành th 9 h , nông thôn 39 h [Ph l c 3.1]

Phân theo nhân kh u, có 132 h có ch h là n chia ra thành th 34 h nông thôn 98 h ; 401 h có ch h là nam chia ra thành th 73 h nông thôn 328 h a

s ch h là nam và t p trung nhi u nông thôn [Ph l c 3.4]

S h có tình tr ng hôn nhân c a ch h s ng đ n thân 98 h , h s ng đ v

ch ng là 435 h L n l t thành th 19 nông thôn 79, thành th 88 nông thôn 347 [Ph l c 3.5]

V tình hình giáo d c c a tr : s tr đang h c t l p 1 đ n l p 12 c a h gia đình ch y u m t tr là 372 h , hai tr là 134 h , ba tr là 24 h và b n tr là 3 h

[Ph l c 3.2]

S tr đang theo h c các c p h c khác trong m i h l n l t không tr là 167

h , m t tr là 283 h , hai tr là 68 h , ba tr là 15 h [Ph l c 3.3]

3.2 T ng h p th ng kê mô t các bi n trong mô hình

T ng s quan sát đ c s d ng trong mô hình là 533 Giá tr trung bình c a LnchiGD_BQ là 7,05 t ng ng v i m c chi tiêu cho giáo d c là 1,532 tri u/tr /n m; Lnchitieu_BQ là 9,60 t ng ng m c chi tiêu h gia đình bình quân

là 16,820 tri u/ng i/n m; LnchiLTTP_BQ là 8,87 t ng ng v i m c chi tiêu

l ng th c th c ph m bình quân h gia đình là 7,971 tri u đ ng/ng i/n m [B ng 3.1]