Giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Mặt khác, đây còn là lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm tổng hợp các ngành, với một môi trường gồm nhiều hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra mà nội dung cốt lõi là xác định và hoàn thiệ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

PHẠM HOÀNG HẢI

GIẢI PHÁP NHẰM CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ & QUẢN TRỊ KINH DOANH

PHẠM HOÀNG HẢI

GIẢI PHÁP NHẰM CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60.34.04.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS VĂN BÁ THANH

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn thạc sỹ “Giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên địa bàn huyện Đại Từ,

tỉnh Thái Nguyên”, chuyên ngành quản lý kinh tế, mã số 60.34.04.10, đây là

công trình tác giả đã dầy công nghiên cứu trong đó có sử dụng thông tin từ nhiều

nguồn tƣ liệu và dữ liệu khác nhau, các thông tin đƣợc trích rõ nguồn gốc

Tác giả xin cam đoan số liệu nghiên cứu trong luận văn là trung thực và

rõ ràng

Thái Nguyên, ngày … tháng… năm 2014

Tác giả luận văn

Phạm Hoàng Hải

LỜI CẢM ƠN

Để có được luận văn này, tác giả xin chân thành cảm ơn đối với các

Thầy giáo, Cô giáo Trường Đại học Kinh Tế & Quản trị kinh doanh đã tận

tình giảng dạy, hướng dẫn và quan tâm giúp đỡ tác giả trong quá trình học

tập, nghiên cứu và làm luận văn tốt nghiệp

Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Văn Bá Thanh,

người đã tận tình giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận

văn này

Xin chân thành cảm ơn, Lãnh đạo và cán bộ các phòng ban của Cục

thống kê tỉnh Thái Nguyên, Lãnh đạo và cán bộ các phòng ban huyện Đại Từ,

các bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ, đóng góp ý kiến, cung cấp tài

liệu, tạo điều kiện tốt nhất để tác giả hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng do hạn chế về mặt lý luận, kinh

nghiệm cũng như thời gian nghiên cứu nên chắc chắn khó tránh khỏi những

thiếu sót, tác giả mong nhận được những đóng góp của các nhà khoa học, các

thầy giáo, cô giáo và các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn./

Thái Nguyên, ngày … tháng… năm 2014

Tác giả luận văn

Phạm Hoàng Hải

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC BẢNG ix

DANH MỤC HÌNH x

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

5 Bố cục của luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ 6

1.1 Khái niệm, đặc trưng của cơ cấu kinh tế nông 6

1.1.1 Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông thôn 6

1.1.2 Đặc trưng cơ bản của cơ cấu kinh tế nông thôn 7

1.1.3 Bản chất của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 9

1.2 Nội dung và xu hướng khách quan của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 10

1.2.1 Nội dung của cơ cấu kinh tế nông thôn 10

1.2.2 Xu hướng khách quan của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 14

1.3 Các nhân tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 16

1.4 Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa 17

1.4.1 Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn 17

1.4.2 Mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn 19

1.4.3 Tầm quan trọng phải thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn 19

1.4.4 Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 20

1.5 Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của các địa phương trong nước 22

1.5.1 Kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc 22

1.5.2 Kinh nghiệm của tỉnh Bắc Giang 26

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 30

2.1 Các câu hỏi đề ra mà đề tài cần giải quyết 30

2.2 Phương pháp nghiên cứu 30

2.2.1 Phương pháp thu thập số liệu 30

2.2.2 Phương pháp phân tích 30

2.2.3 Phương pháp dự báo 31

2.2.4 Phương pháp xử lý thông tin 31

2.2.5 Phương pháp sử dụng mô hình SWOT để phân tích các điểm mạnh, điểm yếu, những cơ hội và thách thức trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn 31

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn 32

Chương 3 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN 34

3.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ở huyện Đại Từ 34

3.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên 34

3.1.2 Đặc điểm về điều kiện kinh tế - xã hội 37

3.2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở huyện Đại Từ,

tỉnh Thái Nguyên 43

3.2.1 Cơ cấu các ngành kinh tế ở nông thôn 45

3.2.2 Cơ cấu các thành phần kinh tế ở nông thôn 59

3.3 Đánh giá chung thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở huyện Đại Từ trong những năm qua 63

3.3.1 Những kết quả đạt được 63

3.3.2 Những hạn chế, yếu kém chủ yếu 65

3.3.3 Nguyên nhân của những mặt làm được và những hạn chế, yếu kém 65

Chương 4 GIẢI PHÁP NHẰM CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN 67

4.1 Quan điểm, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa 67

4.1.1 Phát triển kinh tế nông thôn theo hướng sản xuất hàng hoá và xây dựng một nền kinh tế mở 68

4.1.2 Xây dựng một nền nông nghiệp phát triển bền vững, bảo vệ môi trường sinh thái 68

4.1.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và xây dựng cơ sở hạ tầng vững mạnh 69

4.1.4 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trên cơ sở gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội 70

4.1.5 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn phải kết hợp giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hoá, giáo dục, xây dựng cộng đồng nông thôn vì mục tiêu phát triển con người 71

4.2 Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng

công nghiệp hóa, hiện đại hóa 724.2.1 Đối với cơ cấu các ngành kinh tế 724.2.2 Đối với cơ cấu các thành phần kinh tế 764.2.3 Mô hình SWOT phân tích các điểm mạnh, điểm yếu, những cơ hội

và thách thức trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn 794.3 Giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng

công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh

Thái Nguyên 824.3.1 Xây dựng chiến lược và Quy hoạch phát triển nông nghiệp, nông

thôn trong đó chú trọng phát triển sản xuất theo từng vùng sinh thái 824.3.2 Đào tạo nguồn nhân lực cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông nghiệp, nông thôn 834.3.3 Tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn 844.3.4 Có chính sách ưu tiên đầu tư và huy động vốn cho nông thôn 854.3.5 Mở rộng công tác khuyến nông, nghiên cứu ứng dụng và chuyển

giao tiến bộ khoa học kỹ thuật tới nông dân 864.3.6 Đầu tư phát triển công nghiệp chế biến, đẩy nhanh cơ giới hoá nông

nghiệp và không ngừng phát triển các loại dịch vụ nông thôn 884.3.7 Tăng cường tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm hàng hoá cho

khu vực nông thôn 894.3.8 Giải pháp về chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế nông thôn 904.3.9 Tăng cường các biện pháp bảo vệ môi trường nông nghiệp nông thôn 914.3.10 Tăng cường mô hình liên kết “4 nhà” trong chuyển dịch cơ cấu

kinh tế 944.3.11 Phát huy vai trò quản lý nhà nước trong quá trình chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá 96

4.4 Một số kiến nghị 98

KẾT LUẬN 100 TÀI LIỆU THAM KHẢO 102

DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

GDP Tổng sản phẩm quốc nội CNH Công nghiệp hóa

HĐH Hiện đại hóa

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Cơ cấu tổng sản phẩm (GDP) của các ngành qua các năm 39

Bảng 3.2: Thu nhập bình quân 1 nhân khẩu /năm 39

Bảng 3.3: Dân số trung bình phân theo giới tính, thành thị và nông thôn 42

Bảng 3.4: Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2009-2013 44

Bảng 3.5: Cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông nghiệp giai đoạn 2009-2013 46

Bảng 3.6: Giá trị sản xuất ngành trồng trọt giai đoạn 2009-2013 47

Bảng 3.7: Diện tích và cơ cấu diện tích gieo trồng cây hàng năm 48

Bảng 3.8: Diện tích và sản lượng trồng cây lâu năm 50

Bảng 3.9: Diện tích năng suất và sản lượng lúa giai đoạn 2009-2013 51

Bảng 3.10: Số lượng gia súc, gia cầm giai đoạn 2009-2013 52

Bảng 3.11: Diện tích và sản lượng thủy sản chủ yếu giai đoạn 2009-2013 53

Bảng 3.12: Cơ cấu ngành chăn nuôi trong cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông nghiệp giai đoạn 2009-2013 53

Bảng 3.13: Cơ cấu ngành lâm nghiệp trong cơ cấu giá trị sản xuất toàn ngành nông, lâm nghiệp giai đoạn 2009-2013 54

Bảng 3.14: Diện tích và độ che phủ của rừng giai đoạn 2009-2013 55

Bảng 3.15: Cơ cấu giá trị sản xuất nội ngành lâm nghiệp giai đoạn 2009-2013 55

Bảng 3.16: Cơ cấu giá trị sản xuất nội ngành công nghiệp giai đoạn 2009-2013 56

Bảng 3.17: Tỷ lệ giá trị sản xuất của ngành dịch vụ nông nghiệp giai đoạn 2009-2013 58

Bảng 3.18: Kết quả điều tra trang trại huyện Đại Từ giai đoạn 2009-2013 59

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Bản đồ hành chính huyện Đại Từ 35

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn có một vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi địa phương và đất nước, bởi đây là khu vực sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu nuôi sống con người

Mặt khác, đây còn là lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm tổng hợp các ngành, với một môi trường gồm nhiều hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra

mà nội dung cốt lõi là xác định và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông thôn, hơn nữa hiện nay thu nhập bình quân của dân cư nông thôn còn rất hạn chế, muốn đưa nông thôn trở nên giàu có, theo kịp sự phát triển của đô thị thì không có cách nào khác là phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế Một cơ cấu kinh tế nông thôn tốt, hợp lý sẽ có các bộ phận, các phân hệ được kết hợp với nhau một cách hài hoà, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tài nguyên của đất nước, làm cho nền kinh tế phát triển lành mạnh, có nhịp độ tăng trưởng và phát triển

ổn định, góp phần xoá đói giảm nghèo, đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn, nâng cao trình độ, mức sống văn hoá, tinh thần của dân cư nông thôn, giữ gìn các giá trị văn hoá, tinh thần tích cực ở nông thôn Song để đạt được mục tiêu này chúng ta phải tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về cơ sở vật chất, kỹ thuật, về công nghệ và thiết bị để hiện đại hoá sản xuất tạo ra mức tăng trưởng nhanh hơn, đồng thời tạo ra việc làm với thu nhập cao hơn cho số lao động dôi dư và mới tăng thêm ở nông thôn

Ngày nay, những thành tựu của khoa học và công nghệ đã và đang tác động mạnh mẽ đến sự tăng trưởng và phát triển kinh tế với nhiều ngành, nghề mới, nhưng không vì thế làm giảm vai trò của nông nghiệp, nông thôn Nông nghiệp, nông thôn chiếm đại bộ phận tài nguyên đất đai, khoáng sản, động thực vật, rừng, biển có ảnh hưởng to lớn đến bảo vệ môi trường sinh thái, khai

khác, sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, đảm bảo cho việc phát triển lâu dài

và bền vững của đất nước

Bên cạnh đó, những tồn tại hiện nay của cơ cấu kinh tế nông thôn cũng

là những nhân tố thúc đẩy sự cần thiết phải có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn như:

- Cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn tuy đã có chuyển biến theo hướng tích cực nhưng còn chậm Khu vực phi nông nghiệp ở nông thôn vẫn phát triển tự phát và chưa ổn định Sự gia tăng của các ngành phục vụ kinh tế

- xã hội nông thôn còn chậm; hệ thống dịch vụ cho kinh tế hộ chậm đổi mới;

cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn kém phát triển

- Nhiều vấn đề xã hội ở nông thôn đang trở thành vấn đề bức xúc, đòi hỏi phải giải quyết, trong đó nổi bật là khoảng cách kinh tế - xã hội giữa nông thôn và thành thị, giữa miền núi và miền xuôi, giữa người nghèo và người giàu ở nông thôn đang có xu hướng tăng lên; lao động nông nghiệp dư thừa, thiếu việc làm, thu nhập của nông dân thấp, cuộc sống còn nhiều khó khăn, các tệ nạn xã hội đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân ở nông thôn

- Việc bảo vệ môi trường sinh thái trong nông thôn còn nhiều hạn chế, tình trạng ô nhiễm môi trường do sử dụng nhiều hoá chất độc hại vẫn chưa giảm và có xu hướng gia tăng

Kinh nghiệm cũng như thực tiễn cho thấy chỉ có bằng con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn mới đáp ứng được yêu cầu đặt ra Như vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn muốn có hiệu quả phải không được tách rời với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, đồng thời công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn cũng phải bao gồm cả việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, đó là hai quá trình có quan hệ tương hỗ với nhau

Đại từ là Huyện miền núi nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Thái Nguyên, phía Bắc giáp huyện Định Hoá; Phía nam giáp huyện Phổ Yên và Thành Phố Thái Nguyên; Phía đông giáp huyện Phú Lương; Phía tây bắc và đông nam giáp tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Phú Thọ Huyện Đại Từ có nhiều đơn vị hành chính nhất tỉnh Trong những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng

và Nhà nước, kinh tế của huyện Đại Từ tăng trưởng khá và liên tục Bộ mặt nông thôn có những chuyển biến rõ nét, kinh tế nông nghiệp, nông thôn đã thu được những kết quả bước đầu, song so với mục tiêu đặt ra chưa đạt được như mong muốn, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế vẫn còn chậm, cơ cấu còn bất hợp lý, nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn, chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông thôn chưa thực sự gắn với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn, chưa phát huy được tiềm năng, thế mạnh cũng như lợi thế về đất đai, khí hậu của huyện Xuất phát từ tình hình thực tế trên, tôi

chọn và nghiên cứu đề tài: “Giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên”

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá thực trạng cơ cấu kinh tế nông thôn của Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, kết hợp lý luận và thực tiễn nhằm phát hiện những ưu điểm, hạn chế, khó khăn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá để đạt được những

mục tiêu như mong muốn

2.2 Mục tiêu cụ thể

Một là, Đánh giá được quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

ở huyện Đại Từ trong những năm qua

Hai là, Trên cơ sở cơ cấu kinh tế nông thôn hiện có chỉ ra được lĩnh

vực nào huyện có thế mạnh, trong cơ cấu nông nghiệp cây nào, con gì đem giá trị kinh tế cao phù hợp với điều kiện chăm sóc của địa phương

Ba là, Những tiềm năng, thế mạnh nào của huyện cần được phát huy và

khai thác phục vụ cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Bốn là, Đề ra được những giải pháp có tính khả thi nhằm thúc đẩy quá

trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn gắn với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội như mong muốn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các giải pháp dịch chuyển cơ cấu kinh tế nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Đề tài được tiến hành nghiên cứu về thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Về thời gian: Để phục vụ nghiên cứu đề tài, tác giải tiến hành thu thập

số liệu từ năm 2009 đến năm 2013 từ cục thống kê tỉnh Thái Nguyên và các phòng ban của Huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

- Về nội dung: Xung quanh vấn đề về chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn nhiều vấn đề cần tiếp cận và nghiên cứu Tuy nhiên do hạn chế về thời gian

và trình độ, nên tác giả chỉ nghiên cứu, đánh giá thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đề ra một số giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong khu vực nông thôn của huyện Đại Từ Trong điều kiện nghiên cứu cho phép và trên cơ sở thực tiễn của huyện, đề tài nghiên cứu quá trình chuyển dịch với hai nội dung chính là chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo ngành

và theo thành phần kinh tế

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Đề tài là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, là căn cứ tin cậy giúp lãnh đạo huyện Đại Từ tham khảo trong quá trình ra quyết định xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn, đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất hàng hoá phù hợp với cơ chế thị trường, góp phần nâng cao đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân nông thôn

và xây dựng nông thôn mới

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài được chia thành 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận, thực tiễn chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở huyện

Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Chương 4: Giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo

hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên địa bàn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn đạt được kết quả như mong muốn, trong điều kiện của một huyện còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, đòi hỏi phải trải qua một quá trình lâu dài, với sự quan tâm, phối hợp của các cấp, các ngành cũng như sự cần thiết phải có những cơ chế, chính sách thích hợp của Nhà nước, cùng với sự nỗ lực, cố gắng không nhỏ của nhân dân Trên đây là luận văn tốt nghiệp với mong muốn đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên nói chung và của vùng nông thôn nói riêng./

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ

1.1 Khái niệm, đặc trưng của cơ cấu kinh tế nông

1.1.1 Khái niệm về cơ cấu kinh tế nông thôn

Theo định nghĩa của nhiều nhà nghiên cứu: Cơ cấu kinh tế là một tổng thể các bộ phận hợp thành nền kinh tế của mỗi nước Các bộ phận đó gắn chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau và biểu hiện ở các quan hệ tỷ lệ

về số lượng, tương quan về chất lượng trong những không gian và thời gian nhất định, phù hợp với những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định, nhằm đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội cao

Người ta phân biệt 3 loại cơ cấu kinh tế: Cơ cấu ngành là mối quan hệ

tỷ lệ giữa các ngành kinh tế trong nền kinh tế như nông nghiệp (bao gồm: nông, lâm và ngư nghiệp), công nghiệp (bao gồm cả tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nông thôn) và dịch vụ Cơ cấu kinh tế vùng là tỷ lệ phân bố của các ngành kinh tế theo lãnh thổ vùng sao cho thích hợp và sử dụng có hiệu quả lợi thế của vùng Cơ cấu các thành phần kinh tế: bao gồm kinh tế quốc doanh, tập thể, tư nhân, cá thể hộ gia đình Tuỳ thuộc vào yêu cầu và khả năng sản xuất và mở rộng thị trường mà cơ cấu thành phần kinh tế được xác lập, kết hợp đan xen nhau

Khi nói cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn là cách nói tắt, trên thực tế cần phân biệt 2 khái niệm: Cơ cấu kinh tế nông nghiệp và Cơ cấu kinh

tế nông thôn Cơ cấu kinh tế nông thôn là tổng thể các mối quan hệ kinh tế trong nông thôn, bao gồm cả nông nghiệp, công nghiệp nông thôn, dịch vụ

có mối quan hệ hữu cơ với nhau theo những tỷ lệ nhất định về mặt lượng và liên quan chặt chẽ với nhau về mặt chất Các bộ phận kinh tế tác động qua lại

cao Như vậy, nông nghiệp là một bộ phận của kinh tế nông thôn và cơ cấu kinh tế nông nghiệp với tư cách là cơ cấu ngành ở nông thôn Cơ cấu kinh tế

nông thôn bao trùm cả cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nhưng do nông nghiệp thường chiếm vị trí quan trọng trong kinh tế nông thôn do vậy khái niệm cơ cấu kinh tế nông nghiệp và cơ cấu kinh tế nông thôn luôn đi cùng với nhau

Trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp lại có thể phân ra cơ cấu các ngành nhỏ như trồng trọt, chăn nuôi, thuỷ sản Nhìn chung các loại hình cơ cấu này phải được nghiên cứu đồng bộ gắn với cơ cấu kinh tế nói chung của một quốc gia

1.1.2 Đặc trưng cơ bản của cơ cấu kinh tế nông thôn

1.1.2.1 Cơ cấu kinh tế nông thôn mang tính khách quan

Cơ cấu kinh tế nông thôn tồn tại và phát triển phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội Mỗi một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội tương ứng với một cơ cấu kinh tế nông thôn cụ thể Cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã và đang phát triển không ngừng, những thành tựu của nó đem lại sự biến đổi sâu sắc trong mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội Trong điều kiện đó nông nghiệp và kinh tế nông thôn đang chịu ảnh hưởng

to lớn của những tiến bộ khoa học và công nghệ do cuộc cách mạng đem lại Việc ứng dụng các thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ, nhất là cách mạng sinh học đã tạo ra những giống cây, con mới có năng suất, chất lượng cao, mức độ thích nghi rộng hơn và đem lại hiệu quả kinh

tế cao hơn Điều đó đã và đang tạo ra những yếu tố vật chất góp phần biến đổi mạnh mẽ cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn tạo ra cơ cấu mới có

độ thích ứng rộng hơn và hiệu quả cao hơn

Lịch sử phát triển kinh tế - xã hội của nhân loại đã cho thấy cơ cấu kinh

tế không phải là một hệ thống tĩnh, bất biến mà luôn ở trạng thái vận động và

không ngừng biến đổi, phát triển Do tác động của tiến bộ khoa học kỹ thuật

và ứng dụng công nghệ mới, do sự phát triển của khoa học quản lý và ứng dụng nó trong thực tiễn hoạt động kinh tế - xã hội, cơ cấu kinh tế cũng theo sự phát triển đó mà ngày càng hoàn thiện hơn Nền kinh tế tự nhiên bao giờ cũng thể hiện các cơ cấu kinh tế tự nhiên Theo đà phát triển của xã hội, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển, phân công lao động xã hội ngày càng sâu rộng,

cơ cấu kinh tế ngày càng tiến bộ Cơ cấu kinh tế nông thôn và cơ cấu kinh tế

cụ thể trong hệ thống kinh tế nông thôn cũng như xu hướng chuyển dịch của chúng ra sao là tuỳ thuộc vào những điều kiện kinh tế - xã hội, những điều kiện tự nhiên nhất định Các quy luật kinh tế được biểu hiện và vận động thông qua hoạt động của con người Vì vậy, con người trước hết phải nhận thức đầy đủ các quy luật kinh tế cũng như các quy luật tự nhiên để từ đó góp phần vào việc hình thành, biến đổi và phát triển cơ cấu kinh tế nông thôn sao cho cơ cấu đó ngày càng hợp lý, đem lại hiệu quả cao Như vậy, việc hình thành

và vận động của cơ cấu kinh tế nông thôn đòi hỏi phải tôn trọng tính khách quan

và không được áp đặt chủ quan, duy ý chí

1.1.2.2 Cơ cấu kinh tế nông thôn không cố định mà luôn vận động và biến đổi

Sự vận động, biến đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn luôn gắn liền với điều kiện kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên và tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới Sự tác động của các điều kiện đó làm cho các bộ phận kinh tế trong hệ thống kinh tế nông thôn luôn biến đổi, tác động và chuyển hoá lẫn nhau, tạo ra một cơ cấu kinh tế nông thôn mới, cơ cấu ấy vận động và phát triển đến một lúc nào đó, đến lượt nó lại phải nhường chỗ cho một cơ cấu khác ra đời Tuy nhiên, để đảm bảo cho quá trình hình thành, vận động và phát triển, cơ cấu kinh tế nông thôn phải có tính ổn định tương đối Nếu cơ cấu kinh tế nông thôn thường xuyên thay đổi, xáo trộn sẽ làm cho các quá trình sản xuất kinh doanh không ổn định, quá

trình đầu tư lúng túng, lưu thông hàng hoá trở ngại, làm cho kinh tế nông thôn phát triển què quặt, phiến diện, tạo ra sự lãng phí và gây tổn thất cho nền kinh tế

1.1.2.3 Cơ cấu kinh tế nông thôn không bó hẹp trong một không gian lãnh thổ nhất định mà gắn liền với quá trình phân công lao động và hợp tác với bên ngoài

Các yếu tố nội sinh của nền kinh tế nông thôn trong một không gian lãnh thổ nhất định có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc lựa chọn một cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý, đạt hiệu quả kinh tế - xã hội cao Vì vậy, khi xác lập kinh tế nông thôn trước hết phải xem xét đầy đủ các yếu tố đó Ngày nay, hầu hết các nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường với sự hình thành thị trường thế giới phản ánh quá trình xã hội hoá sản xuất trên phạm vi quốc tế và là xu hướng có tính thời đại Những thành tựu về kinh tế, khoa học công nghệ không chỉ là riêng của một quốc gia mà còn là thành tựu chung của nhân loại Điều quan trọng là sự lựa chọn và áp dụng của từng quốc gia tuỳ theo từng thời kỳ hình thành và biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và môi trường kinh tế - chính trị - xã hội riêng biệt

Vì vậy, việc lựu chọn một cơ cấu kinh tế nông thôn hợp lý, hiệu quả cao phải xem xét đầy đủ các yếu tố từ bên ngoài ảnh hưởng đến việc hình thành cơ cấu kinh tế nông thôn và mối liên hệ giữa các yếu tố bên trong với bên ngoài Sự gắn bó đó được biểu hiện trong quá trình xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế -

xã hội, trong quá trình quy hoạch và bố trí sản xuất, trong việc hoạch định các chính sách ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới, tổ chức quản lý kinh doanh, chế biến sản phẩm và lưu thông hàng hoá

1.1.3 Bản chất của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn thể hiện ở việc đa dạng hoá sản xuất, phát triển nông nghiệp toàn diện để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tăng lên của xã hội và phát triển ngành nghề phi nông nghiệp

nhằm rút bớt lao động ra khỏi nông nghiệp và nông thôn, tăng năng suất lao động nông nghiệp và tăng thu nhập của hộ nông dân

Việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn về thực chất là chuyển đổi

của cả nền kinh tế nông thôn và phụ thuộc vào việc chuyển đổi cơ cấu của cả nền kinh tế Vì vậy khi phân tích chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp không thể tách rời khỏi cơ cấu kinh tế nông thôn Theo nghiên cứu thống kê của nhiều nước trên thế giới, giữa tăng trưởng của khu vực nông nghiệp và phi nông nghiệp có một tương quan rất chặt chẽ: 1% tăng trưởng nông nghiệp tương ứng với 4% tăng trưởng phi nông nghiệp

Bản chất của quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn là sự thay đổi về chất của nền kinh tế để đảm bảo cho tăng trưởng bền vững

1.2 Nội dung và xu hướng khách quan của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

1.2.1 Nội dung của cơ cấu kinh tế nông thôn

Kinh tế nông thôn là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân, nó tồn tại

và ngày càng phát triển gắn liền với những quan hệ kinh tế nhất định Những quan hệ kinh tế chứa đựng trong kinh tế nông thôn được gọi là cơ cấu kinh tế nông thôn Xét trên tổng thể cơ cấu kinh tế nông thôn bao gồm : Cơ cấu ngành, cơ cấu kinh tế lãnh thổ, cơ cấu các thành phần kinh tế

Kinh tế nông thôn nói chung và từng loại cơ cấu kinh tế nông thôn nói riêng là sản phẩm của phân công lao động xã hội

1.2.1.1 Về cơ cấu ngành

Cơ cấu ngành trong kinh tế nông thôn thể hiện các mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành trong nông thôn: Nông nghiệp, công nghiệp nông thôn, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn Trong từng ngành lớn đó lại có các phân ngành Cơ sở để phân chia các ngành kinh tế trong nông thôn là các đặc điểm tự nhiên, kinh tế kỹ thuật Một ngành chỉ xuất hiện khi những cơ sở sản

phân công lao động xã hội và độc lập tương đối với các ngành khác Việc xác lập những mối quan hệ hợp lý giữa các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn có ý nghĩa hết sức quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, góp phần tích cực vào việc thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nói chung

- Nông nghiệp là ngành có vị trí trọng yếu trong nông thôn nước ta, sự phát triển của nó giữ vai trò quyết định trong phát triển kinh tế nông thôn và là một trong những yếu tố cơ bản của nền kinh tế cả nước Vì vậy, nông nghiệp vừa chịu sự chi phối chung của nền kinh tế quốc dân, vừa gắn bó chặt chẽ với các ngành khác trên địa bàn nông thôn và phản ánh những nét riêng biệt mang tính đặc thù của một ngành mà đối tượng sản xuất là những cơ thể sống

- Nông nghiệp theo nghĩa hẹp bao gồm trồng trọt và chăn nuôi, trong trồng trọt được phân ra: trồng cây lương thực, cây công nghiệp, cây thực phẩm, cây ăn quả, cây thức ăn gia súc, cây cảnh, cây dược liệu Ngành chăn nuôi gồm có chăn nuôi gia súc, đại gia súc, gia cầm, nuôi ong, nuôi tằm những ngành trên đây có thể được phân ra các ngành nhỏ hơn Chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình phát triển và tạo thành cơ cấu nông nghiệp Hiện nay, trong cơ cấu nông nghiệp có 2 vấn đề quan trọng là cơ cấu hợp lý giữa trồng trọt và chăn nuôi, giữa trồng cây lương thực và cây công nghiệp, cây ăn quả, cây thực phẩm

- Công nghiệp nông thôn (công nghiệp trên địa bàn nông thôn): là một

bộ phận công nghiệp của cả nước, đồng thời là một bộ phận cấu thành kinh tế lãnh thổ Sự phát triển của công nghiệp nông thôn là một đòi hỏi khách quan, một quá trình có tính quy luật để phát triển kinh tế - xã hội nông thôn Công nghiệp nông thôn gắn bó chặt chẽ và tác động qua lại với nông nghiệp, cùng với các ngành khác trong kinh tế nông thôn gắn bó với nhau trong quá trình phát triển và tạo thành một cơ cấu kinh tế nông thôn thống nhất Phát triển nông thôn có ý nghĩa về nhiều mặt, góp phần tích cực vào chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển sản xuất hàng hoá, tạo thêm việc làm cho người lao động và tăng thu nhập, sử dụng hợp lý và nâng cao hiệu quả của các nguồn lực ở nông thôn; thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn; phân bổ hợp lý lực lượng lao động, thu hẹp khoảng cách về mức sống giữa thành thị và nông thôn

Công nghiệp nông thôn cũng rất đa dạng, gồm nhiều ngành nghề được phân bổ ở các vùng nông thôn nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống trong khu vực nông thôn, nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước Công nghiệp chế biến nông, lâm, thuỷ sản làm tăng giá trị thương phẩm của nông, lâm nghiệp, thuỷ sản, đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng, tăng sức cạnh tranh trên thị trường, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của nông, lâm nghiệp và thuỷ sản

- Dịch vụ nông thôn (dịch vụ trên địa bàn nông thôn) xét theo quan

điểm hệ thống là một bộ phận của ngành dịch vụ của cả nước, đồng thời là một bộ phận cấu thành kinh tế lãnh thổ nông thôn Gắn liền với tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn, dịch vụ nông thôn cũng ngày càng phát triển với nhiều chủng loại phong phú cả trong dịch vụ sản xuất và dịch vụ đời sống Như vậy, dịch vụ nông thôn phát triển là đòi hỏi khách quan của sản xuất và nâng cao mức sống của dân cư nông thôn Sự phát triển dịch vụ nông thôn làm cho hoạt động kinh tế ở nông thôn ngày càng phong phú và đa dạng, thúc đẩy sự phát triển các ngành kinh tế khác ở nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn đạt hiệu quả cao

1.2.1.2 Về cơ cấu các thành phần kinh tế

Tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh ở nông thôn có nhiều thành phần kinh tế: Quốc doanh, tập thể, tư nhân, cá thể, hộ gia đình Các thành phần kinh tế ở nông thôn ra đời và phát triển tuỳ thuộc vào đặc thù của

mỗi ngành nhằm đáp ứng yêu cầu của sản xuất và nâng cao đời sống dân cư nông thôn Trên cơ sở yêu cầu và khả năng phát triển sản xuất, mở rộng thị trường nông thôn các thành phần hợp tác với nhau, kết hợp và đan xen với nhau một cách đa dạng với nhiều loại quy mô, hình thức và trình độ khác nhau

Đối với kinh tế hộ nông thôn thì hộ nông dân là đơn vị sản xuất cơ bản của nền nông nghiệp, là tế bào của xã hội Vì vậy, kinh tế hộ đóng vai trò quyết định trong việc sản xuất và mở rộng thị trường nông thôn, còn đối với kinh tế hợp tác: phát triển kinh tế hợp tác trong nông thôn là góp phần tích cực vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn và xây dựng nông thôn mới

Kinh tế hợp tác ở nông thôn ra đời và phát triển xuất phát từ kinh tế gia đình và do chính yêu cầu phát triển kinh tế gia đình đòi hỏi, kinh tế hợp tác hoạt động ở những khâu tách rời quá trình sinh học của nông nghiệp và phục

vụ cho quá trình sinh học của nông nghiệp mà ở những khâu đó mỗi gia đình không có khả năng hoạt động hoặc hoạt động không có hiệu quả Hoạt động hợp tác thể hiện các quan hệ xã hội của sản xuất, nó được hình thành chủ yếu trong điều kiện sản xuất hàng hoá Vì vậy, quy luật của sản xuất hàng hoá và quy luật sinh học của sản xuất sẽ chi phối mạnh mẽ quá trình hình thành và phát triển kinh tế hợp tác trong nông nghiệp, nông thôn

1.2.1.3 Cơ cấu kinh tế theo vùng

Xét trên phạm vi lãnh thổ quốc gia nói chung và từng vùng lãnh thổ địa phương nói riêng, đồng thời dựa trên cơ sở những điều kiện tự nhiên kinh tế -

xã hội, trong quá trình phát triển các vùng kinh tế sinh thái được hình thành

và phát triển Cơ cấu kinh tế vùng vừa là bộ phận trong kinh tế nông thôn, vừa

là nhân tố hàng đầu để tăng trưởng và phát triển bền vững các ngành kinh tế nông thôn được phân bổ ở vùng Mục đích của việc xác lập cơ cấu kinh tế

vùng một cách hợp lý là bố trí các ngành sản xuất theo lãnh thổ vùng sao cho thích hợp và sử dụng có hiệu quả tiềm năng, lợi thế của vùng

1.2.2 Xu hướng khách quan của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là xu hướng vận động có tính khách quan, dưới sự tác động của các nhân tố Trên thực tế, cùng với quá tình hình thành và phát triển phong phú, đa dạng các ngành kinh tế theo hướng sản xuất hàng hoá, thì cơ cấu giữa các ngành cũng ngày càng phức tạp và luôn biến đổi theo nhu cầu của xã hội, theo đà phát triển của thị trường và theo khả năng của sản xuất để khai thác các nguồn lực vừa để đáp ứng nhu cầu thị trường vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn

và khả năng tăng lên của con người trong việc chinh phục và sử dụng các tài nguyên, nguồn lực Quá trình đó thể hiện bước chuyển từ chỗ khai thác sử dụng các tài nguyên và nguồn lực một cách thực dụng vì mục đích trước mắt sang sử dụng hợp lý, khoa học hơn, gắn hiệu quả trước mắt với lợi ích lâu dài; gắn lợi ích kinh tế với vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng và cơ cấu kinh tế nông thôn nói chung như trên là một đòi hỏi khách quan, là một quá trình có tính quy luật

để phát triển kinh tế - xã hội nông thôn Quá trình chuyển dịch của cơ cấu kinh

tế nông thôn bao gồm những xu hướng cơ bản sau:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nhiệp, nông thôn sang sản xuất hàng hoá Trong nền nông nghiệp độc canh, ngành trồng trọt chiếm tỷ trọng lớn Sự mất cân đối giữa trồng trọt và chăn nuôi bắt nguồn từ tính chất của sản xuất

và khả năng giải quyết các nhu cầu về lương thực trong điều kiện trình độ công nghệ và năng suất lao động thấp Từ đó mọi yếu tố về nguồn lực tự nhiên và lao động đều phải tập trung vào sản xuất trồng trọt Sự biến đổi của khoa học và công nghệ đã tạo điều kiện nâng cao năng suất lao động và năng suất đất đai Do đó đã cho phép chuyển bớt các yếu tố nguồn lực cho sự phát

triển của các ngành khác, trong đó có các ngành trồng trọt, ngành chăn nuôi, phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá có nghĩa là sản xuất sản phẩm đển bán chứ không phải chỉ để tiêu dùng cho bản thân và gia đình họ

Vì vậy, sản xuất ra loại hàng hoá gì? Số lượng bao nhiêu? Cơ cấu chủng loại thế nào? điều đó không phụ thuộc vào người sản xuất mà chủ yếu phụ thuộc vào mức độ và khả năng tiêu thụ của thị trường, do sự chi phối của thị trường,

đó là mối quan hệ: thị trường - sản xuất hàng hoá - thị trường Như vậy, xác lập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng sản xuất hàng hoá trước hết phải từ thị trường và vì thị trường, lấy thị trường làm căn cứ và xuất phát điểm Xem đây là giải pháp quan trọng nhất để chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp, nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ nông nghiệp thuần tuý sang phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ nông nghiệp là chủ yếu sang kết hợp nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi chuyển chúng thành những ngành sản xuất hàng hoá ở nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ thuần nông sang phát triển nông thôn tổng hợp Các nhân tố tác động lớn đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn từ thuần nông sang phát triển nông thôn tổng hợp, bao gồm các ngành nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn

Sự phát triển của nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi một mặt đã cho phép chuyển một số nguồn lực của các ngành này cho sự phát triển công nghiệp và dịch vụ, mặt khác tạo ra những yếu tố về thị trường đòi hỏi phải có sự phát triển của công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ nông thôn Sự phát triển này làm cho cơ cấu kinh tế có sự thay đổi theo hướng giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng dần tỷ trọng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch

vụ nông thôn Trên cơ sở đó, lao động cũng sẽ chuyển dịch từ trồng trọt sang

chăn nuôi, từ sản xuất nông nghiệp sang làm dịch vụ, sản xuất tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp và chuyển lao động thủ công sang lao động cơ khí trên đồng ruộng, trong chuồng trại và các xí nghiệp chế biến nông sản

1.3 Các nhân tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

Cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn chịu

sự tác động của một số nhân tố sau:

- Sự phát triển của khoa học- công nghệ: là một trong các nhân tố chủ yếu tạo những điều kiện tiền đề để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu kinh tế nông thôn nói riêng Sự phát triển của khoa học và năng suất lao động, hiệu quả sản xuất và thay đổi cả phương thức lao động, tạo khả năng đổi mới những nguyên tắc và công nghệ sản xuất trong các ngành kinh tế Trong nông nghiệp, nông thôn, khoa học kỹ thuật

đã có những tác động mạnh mẽ về cơ giới hoá, điện khí hoá, thuỷ lợi hoá, cách mạng về sinh học Từ đó hàng loạt giống cây trồng vật nuôi có năng suất cao và hiệu quả kinh tế lớn được đưa vào sản xuất Nhu cầu của xã hội về nông sản, trước hết là lương thực đã đáp ứng Nhờ đó nông nghiệp

có thể rút bớt chuyển sang sản xuất các ngành trồng trọt với giá trị sử dụng và giá trị kinh tế cao như cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu

và cây sinh vật cảnh Sự phát triển của khoa học - công nghệ đã tạo những điều kiện tiền đề cho sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong đó có cơ cấu kinh

kỹ thuật canh tác, lợi dụng các điều kiện thuận lợi và nó tránh sự khắc nghiệt, bất lợi của tự nhiên

- Tác động của cơ chế thị trường và sự mở rộng thị trường cơ cấu kinh

tế nông thôn hình thành và biến đổi gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền kinh tế sản xuất hàng hoá Lượng dân cư lớn ở nông thôn đã tạo ra thị trường sôi động với các hàng hoá có giá trị kinh tế cao Thu nhập của nhân dân tăng lên tạo sức mua lớn thì thị trường nông thôn là cơ sở để các khu vực công nghiệp và dịch vụ tiếp tục phát triển và hướng vào xu thế hiện đại hoá ngành nông nghiệp Sản xuất hàng hoá phát triển kéo theo sự phát triển của cơ

sở hạ tầng, trong đó phải kể đến là hệ thống giao thông, thông tin liên lạc và điện Sự phát triển của thị trường tạo điều kiện tiêu thụ nông sản phẩm với tốc

độ nhanh, khuyến khích phát triển các cơ sở công nghiệp chế biến nông sản, khuyến khích nông dân sản xuất các loại sản phẩm phù hợp

- Định hướng phát triển kinh tế của nhà nước có vai trò to lớn thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Nhà nước tác động vào nông thôn trước hết thông qua hệ thống định hướng, điều tiết nền kinh tế theo mục tiêu xác định trong từng thời kỳ Chính sách kinh tế có vai trò quan trọng tác động trực tiếp vào môi trường sản xuất kinh doanh ở nông thôn

- Điều kiện kinh tế xã hội: đây là một tiền đề quan trọng hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Nơi nào có điều kiện về giáo dục, cơ sở

hạ tầng tốt; lực lượng lao động trẻ, dồi dào nơi đó sẽ có nhiều thuận lợi hơn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và ngược lại

1.4 Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Để thấy rõ tầm quan trọng của công nghiệp hoá, hiện đại hoá, trước tiên chúng ta cần hiểu khái niệm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá

1.4.1 Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá IX) đã xác định và đưa ra định nghĩa về công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn như sau:

- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp là quá trình chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hoá, điện khí hoá, thuỷ lợi hoá, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học đưa thiết bị, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hoá trên thị trường

- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hoá của nhân dân ở nông thôn

Như vậy, chúng ta có thể hình dung công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn thực chất là quá trình phát triển nông thôn theo hướng công nghiệp, cụ thể là:

- Phát triển các hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp, bao gồm các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nông thôn cùng các hoạt động dịch vụ kinh tế kỹ thuật và nông thôn với tỷ trọng ngày càng lớn nhằm chuyển dịch và cải biến nền kinh tế nông thôn từ thuần nông sang cơ cấu kinh

tế nông, công nghiệp và dịch vụ

- Trang bị công nghệ và vật tư thiết bị tiên tiến cho nông nghiệp để cải tạo nền nông nghiệp thủ công, lạc hậu, năng suất thấp, sản xuất tự túc thành nền nông nghiệp cơ khí hiện đại, năng suất cao, sản xuất nông sản hàng hoá

- Tăng cường cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn (thuỷ lợi, giao thông, bưu chính viễn thông, y tế, giáo dục, văn hoá, nhà ở, điện nước…) phục vụ từng bước đô thị hoá nông thôn

1.4.2 Mục tiêu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn

Mục tiêu tổng quát và lâu dài là: xây dựng một nền nông nghiệp và kinh tế nông thôn có cơ sở vật chất hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ và phù hợp

Mục tiêu cụ thể là:

- Giải quyết việc làm cho lao động dư thừa ở nông thôn, nâng cao thu nhập và mức sống cho dân cư nông thôn

- Đa dạng hoá nền kinh tế nông thôn, đa dạng hoá ngành nghề lao động

ở nông thôn trên cơ sở tạo ra ngành, nghề mới

- Sử dụng lao động dư thừa ngay tại địa bàn nông thôn, vừa làm ruộng, vừa làm nghề khác như công nghiệp, dịch vụ nông thôn (không rời làng cũng không rời ruộng đồng)

1.4.3 Tầm quan trọng phải thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn

Ngày nay, công nghiệp hoá, hiện đại hoá được coi là giải pháp không thể thiếu của mọi quốc gia trên con đường đưa đất nước thoát khỏi nguy cơ tụt hậu và có nền kinh tế phát triển hiện đại Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một bộ phận không thể tách rời quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Kinh nghiệm nhiều nước cho thấy nếu tách rời nông nghiệp, nông thôn ra khỏi công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì hậu quả để lại sẽ là một nền nông nghiệp lạc hậu, những vùng nông thôn nghèo nàn, xơ xác, môi sinh bị tàn phá, phân hoá giàu nghèo rõ nét và những

bất cập về tệ nạn xã hội Đối với đất nước ta công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn còn có ý nghĩa quan trọng để gia tăng tích luỹ vốn cho phát triển công nghiệp và dịch vụ, mở rộng thị trường trong nước, giải quyết việc làm cho người lao động, hạn chế bớt sự phân hoá giàu nghèo trong

xã hội và những áp lực làm chậm quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình phân công hợp lý lao động ở nông thôn, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế, tăng thu nhập cho dân cư nông thôn, tăng khả năng tích luỹ

từ nội bộ nông thôn, nâng cao khả năng thu hút đầu tư và tiếp nhận đầu tư vào khu vực nông thôn, mở rộng thị trường, tạo cơ sở phát triển sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và các ngành kinh tế khác ở nông thôn; giải quyết các vấn đề kinh tế -xã hội, xoá đói, giảm nghèo ở nông thôn, giải quyết việc làm, khai thác các nguồn lực ở mỗi địa phương, khắc phục sự chênh lệch trong phát triển giữa các địa phương Thực hiện đô thị hoá nông thôn, giảm bớt sức

ép của dòng dân cư từ nông thôn chuyển vào đô thị, tạo điều kiện để các đô thị có thể phát triển thuận lợi

1.4.4 Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Ở phần trước, chúng ta đã thấy được phần nào sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong phần này, sẽ cho chúng ta thấy tầm quan trọng, cũng như sự cần thiết phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Như chúng ta đã biết muốn xoá bỏ tình trạng nghèo nàn, lạc hậu của nông nghiệp, nông thôn phải thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước ta nhằm xây dựng và phát triển nền nông nghiệp và kinh tế nông thôn vững bền, có cơ

sở vật chất kỹ thuật hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có năng suất lao động

và hiệu quả kinh tế cao, đời sống vật chất và tinh thần của của dân cư nông thôn được nâng cao, vì một nông thôn mới giàu đẹp, tiến bộ, văn minh, hiện đại

Như vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, từng bước xoá bỏ tình trạng thuần nông, phát triển công nghiệp và dịch vụ là xuất phát từ yêu cầu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn Phát huy lợi thế so sánh về tiềm năng đất đai, khí hậu và kinh nghiệm truyền thống, cùng với quá trình thúc đẩy việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới để tạo ra khối lượng hàng hoá lớn, đa dạng, đáp ứng yêu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá làm cho kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội như thuỷ lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, các cơ sở nông nghiệp, dịch vụ, văn hoá, y

tế, giáo dục ngày càng phát triển là điều kiện vật chất rất quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn góp phần làm thay đổi bộ mặt kinh tế nông thôn theo hướng đô thị hoá Chuyển dịch theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn cho phép sử dụng những công cụ và máy móc thiết bị thích hợp với quy trình sản xuất của các ngành ở nông thôn, vừa tăng năng suất lao động, giảm nhẹ cường độ lao động, giải phóng lao động, thực hiện sự phân công lao động xã hội ở khu vực nông thôn

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá sẽ cho phép áp dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật về giống cây trồng, vật nuôi, thích hợp với từng vùng kinh tế sinh thái, cho phép tăng năng suất và sản lượng, nâng cao chất lượng sản phẩm Việc áp dụng công nghệ sinh học và phân bón, bảo vệ thực vật, về thú y, thức ăn gia súc cho phép tăng năng suất, tiết kiệm chi phí và thay dần các loại thuốc hoá học độc hại với người và gia súc, bảo vệ được môi trường sinh thái bền vững

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hóa là một quá trình lâu dài và liên tục nhằm tiến tới một

cơ cấu kinh tế nông thôn phù hợp, đồng thời tranh thủ được những thời cơ, thuận lợi mà quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá mang lại, từ đó lường trước được những nguy cơ, thách thức do quá trình chuyển dịch đem đến, góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn

1.5 Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của các địa phương trong nước

1.5.1 Kinh nghiệm của tỉnh Vĩnh Phúc

Vĩnh Phúc là một tỉnh thuần nông, thời gian qua, ngành nông nghiệp Vĩnh Phúc đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và thu được những kết quả quan trọng Từ việc thực hiện tốt chính sách cải cách ruộng đất đến phong trào hợp tác xã nông nghiệp mà thành tựu là đưa lúa xuân xuống đồng trong những năm 60 của thế kỷ trước

Nhiều địa phương trong nước biết đến Vĩnh Phúc qua việc đổi mới cơ chế quản lý với phương thức “khoán hộ”; đến những năm 80-90 thế kỷ trước, Vĩnh Phúc lại được biết đến bằng việc đổi mới cơ cấu mùa vụ, tạo ra sản xuất

3 vụ/năm, và vụ đông trở thành vụ sản xuất hàng hoá chính trong năm Bằng

sự nỗ lực và sáng tạo trong sản xuất nông nghiệp, nên mặc dù là một tỉnh đất chật người đông và trong hoàn cảnh khó khăn chung của đất nước, Vĩnh Phúc vẫn luôn đảm bảo được nhu cầu lương thực, thực phẩm cho người và phát triển chăn nuôi trong tỉnh Tuy với gần 80% dân số sống ở nông thôn và làm nông nghiệp là chính nên việc đầu tư phát triển nông nghiệp là nhiệm vụ rất quan trọng và cần thiết nhằm đảm bảo ổn định tình hình nông thôn

Vì vậy, thời gian qua Vĩnh Phúc đã ra sức xây dựng và phát triển một nền nông nghiệp toàn diện theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá, hướng tới nền nông nghiệp sạch, phát triển bền vững; chuyển mạnh nông nghiệp

sang sản xuất hàng hoá, lấy năng suất cao, chất lượng cao, hiệu quả kinh tế cao và sức cạnh tranh cao làm mục tiêu phấn đấu, trong đó đã xác định rõ: phát triển mạnh chăn nuôi, thuỷ sản, coi đây là mũi nhọn đột phá trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, đẩy mạnh phát triển sản xuất trồng trọt theo hướng thâm canh, tăng vụ Theo đó, hàng loạt cơ chế, chính sách, hỗ trợ thông qua các dự án cụ thể được triển khai thực hiện lấy ưu tiên “6 cây, 3 con” Cụ thể, trong lĩnh vực trồng trọt đã thực hiện nhiều dự án về sản xuất lúa lai, sản xuất nấm ăn, trồng tre lấy măng, sản xuất rau an toàn; dự án về cải tạo giống bò, giống lợn, và dự án xây dựng vùng an toàn dịch bệnh; nhiều dự

án về sản xuất giống thuỷ sản và cải tạo vùng trũng nuôi trồng thuỷ sản Qua quá trình thực hiện các dự án cho thấy đây là cách làm mới, sáng tạo của Vĩnh Phúc, việc thực hiện chủ trương, chính sách bằng các dự án cụ thể đã nâng cao trách nhiệm của từng chủ dự án đối với từng chỉ tiêu đã đặt ra trong mỗi khoảng thời gian nhất định, tránh được tình trạng hô hào chung chung, trách nhiệm chung chung

Nhìn chung, sản xuất nông nghiệp của Vĩnh Phúc đã có bước phát triển mới, đạt được những kết quả quan trọng Trong từng lĩnh vực đã có sự khai thác theo chiều sâu, là tiền đề nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm Trong trồng trọt giữ ổn định sản xuất 3vụ/năm, năng suất cây trồng tiếp tục tăng theo hướng bền vững; trong đó cây lúa và ngô vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp lương thực, đáp ứng nhu cầu của xã hội, sản lượng lương thực tăng cao Theo số liệu của Cục Thống kê Vĩnh Phúc, năm 2013, tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm tăng 3,53% so với năm 2012 Năng suất, sản lượng một số cây trồng chính như lúa đạt 52,30 tạ/ha, tăng 3,46% so với năm 2012, sản lượng đạt 308,76 ngàn tấn, tăng 2,99%; ngô đạt 41,31 tạ/ha, tăng 1,25%, sản lượng đạt 65,32 ngàn tấn, tăng 17,08%; khoai lang đạt 97,54 tạ/ha, tăng 6,0%, sản lượng đạt 24,32 ngàn tấn, tăng 3,25%; Cây lâu năm

với tổng diện tích hiện có 8,23 ngàn ha, tăng 0,49% so với năm 2012; bước đầu tạo ra các sản phẩm hàng hoá khá lớn Chăn nuôi luôn khẳng định là khâu đột phá trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tốc độ phát triển đàn nhanh Sản phẩm chăn nuôi gia súc, gia cầm tiêu thụ thuận lợi cả trong và ngoài tỉnh

Về cơ bản, Vĩnh Phúc đã có chính sách cởi mở, khuyến khích phát triển đội ngũ thương lái để tiêu thụ sản phẩm cho nông dân Đây là cầu nối quan trọng giữa người sản xuất với người tiêu dùng, góp phần mở rộng thị trường Thực tế đã khẳng định, cơ bản sản phẩm nông nghiệp hàng hoá của tỉnh trong những năm qua do đội ngũ này đảm nhiệm Các điểm trung chuyển hàng nông sản được phát triển, điển hình như trung tâm ở Thổ Tang, Tân Tiến (Vĩnh Tường) đã tiêu thụ 80 - 90% sản phẩm hàng hoá nông sản của tỉnh và trở thành đầu mối tiêu thụ nông sản lớn của các tỉnh miền Bắc

Nhận thức về sản xuất hàng hoá của người dân có chuyển biến tích cực, sản xuất bước đầu gắn với thị trường Đã hình thành hình thành một số vùng sản xuất hàng hoá tập trung trên tất cả các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, thuỷ sản như vùng trồng rau ở Tam Dương, Vĩnh Tường, Mê Linh; Vùng trồng hoa

ở Mê Linh; vùng trồng cỏ chăn nuôi bò ở Vĩnh Tường; vùng trồng dâu nuôi tằm ở một số xã ven sông thuộc huyện Yên lạc; vùng chăn nuôi bò sữa ở Vĩnh Tường, Lập Thạch, Yên lạc, Vĩnh Yên, các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm ở huyện Mê Linh, Bình Xuyên, Tam Dương, Vĩnh Tường; vùng nuôi trồng thuỷ sản ở Yên Lạc, Vĩnh Tường; vùng cây ăn quả ở Tam Dương, Tam Đảo, Lập thạch, Phúc Yên,

Mặt khác, Vĩnh Phúc cũng đẩy mạnh thực hiện miễn giảm một số khoản đóng góp cho nông dân như thuỷ lợi phí, thành lập tổ khuyến nông cơ

sở, hỗ trợ vắc xin tiêm phòng cho đàn gia súc, gia cầm, hỗ trợ giống cây

thành phần kinh tế, hộ nông dân tích cực đầu tư cho sản xuất nông lâm nghiệp

- thuỷ sản Kinh tế trang trại có nhiều khởi sắc, phát triển khá cả về số lượng

và quy mô, tạo vùng hàng hoá, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống nông dân từng bước khẳng định xu hướng phát triển và vị trí vai trò trong kinh tế nông nghiệp, nông thôn Tăng cường đầu tư lớn cho xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp và nông thôn như thuỷ lợi, điện, đường giao thông, trường học, trạm y tế, góp phần đổi thay bộ mặt nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân

Với kết quả đạt được bước đầu trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tỉnh Vĩnh Phúc xác định mục tiêu đến năm 2015 trở thành tỉnh công nghiệp

Để nâng cao thu nhập và đời sống, rút ngắn khoảng cách so với các thành phần xã hội khác, trên cơ sở đất đai, vốn, lao động người nông dân cần phải được trang bị những kiến thức để có thể tự quyết định đến phương án tổ chức sản xuất, bố trí lao động, quản lý kinh tế của hộ gia đình mình Nhà nước trợ giúp họ về cơ chế, chính sách, cung cấp thông tin, định hướng cho

họ trong cơ chế thị trường theo phương châm “Nhà nước chỉ cho nông dân nơi có cần câu, hướng dẫn cách câu cá, câu ở đâu, bằng loại mồi gì, câu cá nào phù hợp với loại mồi đó, cá câu được bán ở đâu Nông dân phải quyết định câu loại cá nào, câu bao nhiêu, bán cho ai được giá nhất”

Ra sức phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống nông dân được Vĩnh Phúc coi là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh, nhất là trong điều kiện nước ta gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và hội nhập ngày càng sâu rộng, toàn diện với nền kinh tế thế giới Để phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống nông dân cần phát triển đồng bộ các lĩnh vực kinh tế-xã hội, trong đó phát triển mạnh công nghiệp, lấy phát triển công nghiệp là nền tảng; đẩy mạnh

phát triển và nâng cao chất lượng các lĩnh vực dịch vụ, trong đó lấy phát triển

du lịch làm mũi nhọn nhằm hỗ trợ cho nông nghiệp, nông thôn trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, đồng thời tăng thu ngân sách để tái đầu

tư cho nông nghiệp, nông thôn

Phát triển nông nghiệp, nông thôn, trước hết là phát triển lực lượng sản xuất, trong đó chú trọng phát huy nguồn lực con người, tạo môi trường thuận lợi để giải phóng sức sản xuất của mọi thành phần kinh tế và tạo điều kiện cho nông dân chủ động đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng và phát triển, giữa tăng trưởng kinh tế với ổn định xã hội, bảo vệ môi trường, phòng chống, giảm nhẹ thiên tai, xây dựng nông thôn mới nhằm giải quyết việc làm, giảm nghèo, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, vùng núi, vùng khó khăn, các xã nghèo Từng bước thu hẹp khoảng cách về mức sống giữa thành thị và nông thôn, giữa nông dân và các thành phần xã hội khác; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống Phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống nông dân với phương châm giảm đóng góp, tăng đầu

tư, phát triển nông thôn toàn diện…

Nhờ đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, bộ mặt nông thôn Vĩnh Phúc đã khởi sắc, đời sống nông dân được cải thiện và nâng cao

1.5.2 Kinh nghiệm của tỉnh Bắc Giang

Tỉnh Bắc Giang cách Thủ đô Hà Nội khoảng 50 km theo quốc lộ 1A về phía Bắc, gồm tiểu vùng miền núi, trung du xen kẽ đồng bằng; khí hậu phân biệt 4 mùa rõ rệt

Là tỉnh có số lao động trong ngành nông, lâm nghiệp, thủy sản chiếm tới 76,58% tổng số lao động toàn tỉnh, đất đai lại hạn chế, vốn đầu tư ít Do vậy, trong nông nghiệp, tỉnh chủ trương phải phát huy nội lực là chính, đồng thời định hướng phát triển công nghiệp chế biến nông sản trên địa bàn, trên cơ

sở khai thác mọi lợi thế sẵn có, đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật để chuyển đổi cơ cấu giống, cơ cấu mùa vụ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả Để làm được điều này, tỉnh đã có nhiều chính sách giúp

đỡ bà con nông dân cả về vốn lẫn tổ chức, như: bằng nguồn vốn ngân sách tỉnh hỗ trợ cho các dự án sản xuất trồng nấm, bông, chuyển giao kỹ thuật trong nuôi trồng thủy sản đầu tư cho các mô hình sản xuất nông nghiệp Nhờ có các mô hình làm thí điểm thành công mà khắc phục dần tư tưởng ngần ngại, sợ rủi ro của người nông dân trong việc tiếp thu giống mới và công nghệ mới và phát triển sản xuất hàng hóa Đến nay, mỗi xã của Bắc Giang đều có 2 cán bộ khuyến nông; có hệ thống thú y hoàn chỉnh để giúp bà con đưa tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn

Những năm qua tỉnh Bắc Giang đã có bước phát triển vượt bậc Giá trị sản xuất nông lâm thủy sản liên tục tăng, chủng loại cây trồng vật nuôi đa dạng theo hướng phù hợp với yêu cầu thị trường, an ninh lương thực bảo đảm, chuyển dịch cơ cấu hợp lý, tạo vùng sản xuất hàng hóa tập trung Nhiều sản phẩm nông nghiệp và hình thức tổ chức sản xuất được xếp hạng trong top đầu toàn quốc Đời sống vật chất và tinh thần của đại bộ phận nông dân được cải thiện, bộ mặt nông thôn có nhiều khởi sắc, hệ thống kết cấu hạ tầng cũng như mạng lưới các tổ chức kinh tế hoạt động ở nông thôn ngày càng phát triển, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi mục tiêu chương trình phát triển kinh tế trọng tâm của tỉnh qua các thời kỳ Một số thành tựu của tỉnh Bắc Giang đạt được trong thời kỳ đổi mới như: Vùng cây ăn quả tập trung lớn nhất miền Bắc 44.500 ha, trong đó vải thiều 33.500 ha lớn nhất toàn quốc; Sản lượng lạc vỏ đạt 28,7 nghìn tấn lớn nhất vùng Đông Bắc Tổng đàn lợn 1,2 triệu con lớn nhất các tỉnh miền núi phía Bắc Tổng đàn gia cầm 16,02 triệu con, trong đó thương hiệu gà đồi Yên Thế 5 triệu con và là huyện có đàn gia cầm lớn nhất toàn quốc Diện tích nuôi trồng thủy sản 12,01 nghìn ha - là

tỉnh có diện tích sản lượng thủy sản nước ngọt lớn nhất miền Bắc Trang trại gia trại lớn nhất các tỉnh Miền núi phía Bắc với 451 trang trại, trên 5 nghìn gia trại Nhà máy chế biến rau, hoa quả xuất khẩu nhất miền Bắc (10 nhà máy) Hệ thống khuyến nông - thú y cấp xã được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước đầu tiên trong các tỉnh, thành miền Bắc

Để tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh các sản phẩm nông nghiệp hàng hóa và phát triển bền vững, năm 2014 tỉnh đã chỉ đạo ngành nông nghiệp đề ra mục tiêu: Tốc độ tăng trưởng GDP nông nghiệp từ 2 - 2,5%; giá trị sản xuất nông nghiệp 67 - 70 triệu đồng/ha; sản lượng lương thực có hạt 644 nghìn tấn; sản lượng thịt hơi các loại 207 - 210 nghìn tấn; tỷ lệ che phủ rừng (không tính diện tích cây ăn quả) 37%; tỷ lệ số dân được dùng nước hợp vệ sinh 88,1%; 10 xã đạt tiêu chí xây dựng nông thôn mới chiếm 4,9% tổng số xã xây dựng nông thôn mới

Để thực hiện được các mục tiêu cơ bản trên, tỉnh tiếp tục chỉ đạo đổi mới phương pháp, cách làm tạo điều kiện thuận lợi để nông dân, doanh nhân các thành phần kinh tế làm ăn có hiệu quả Tiếp tục triển khai thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông dân và nông thôn Yêu cầu các ngành, các cấp, tăng cường chỉ đạo giám sát quyết liệt Phối hợp chặt chẽ với các với phương châm 3 gắn bó (gắn bó sản phẩm nông sản hàng hóa với thị trường; gắn bó nông dân với chính sách; gắn bó doanh nghiệp, doanh nhân với vùng sản xuất) Chủ động dịch vụ cung ứng chuyển giao các loại giống, vật tư, điện, nước tưới, vốn, kỹ thuật Tăng cường kiểm soát, phòng chống dịch bệnh trên cây trồng vật nuôi Xây dựng các phương án ứng phó với biến đổi khí hậu và diễn biến phức tạp của thời tiết; khuyến khích nông dân thực hiện dồn điền, đổi thửa; mở rộng xây dựng

mô hình thí điểm "Cánh đồng mẫu lớn” trong sản xuất lúa và cây màu Tiếp tục khơi dậy tinh thần đoàn kết, phát huy đức tính cần cù, năng động, sáng